II SA/Po 474/25
Podsumowanie
WSA w Poznaniu uchylił postanowienie SKO odmawiające wznowienia postępowania, uznając, że wyrok TK, mimo braku publikacji w Dzienniku Ustaw, stanowi podstawę do wznowienia postępowania.
Skarga dotyczyła postanowienia SKO odmawiającego wznowienia postępowania administracyjnego, mimo powołania się przez stronę na wyrok TK SK 22/22. SKO uznało, że brak publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw uniemożliwia wznowienie. WSA w Poznaniu uznał skargę za zasadną, uchylając postanowienie SKO. Sąd podkreślił, że wyrok TK, nawet nieopublikowany w Dzienniku Ustaw, ma skutek aplikacyjny i stanowi podstawę do wznowienia postępowania na mocy art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę L. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 3 czerwca 2025 r., które odmówiło wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją SKO z 16 września 2024 r. Strona wniosła o wznowienie postępowania, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 marca 2025 r., sygn. SK 22/22. SKO odmówiło wznowienia, argumentując, że wyrok TK nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, co uniemożliwia jego zastosowanie i wznowienie postępowania na podstawie art. 145a K.p.a. WSA w Poznaniu uznał skargę za zasadną i uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd podkreślił, że wyrok TK, nawet nieopublikowany w Dzienniku Ustaw, ma skutek aplikacyjny i stanowi podstawę do wznowienia postępowania na mocy art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Brak publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw nie może pozbawić strony możliwości realizacji konstytucyjnego uprawnienia do wznowienia postępowania, a organy powinny uwzględniać fakt niekonstytucyjności przepisu, nawet jeśli nie nastąpiła jego derogacja. Sąd wskazał, że wyrok TK z 18 marca 2025 r. został opublikowany w zbiórce OTK ZU seria A, poz. 34 z 2025 r., co potwierdza jego wejście do obrotu prawnego i wywołanie skutku aplikacyjnego.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nawet nieopublikowany w Dzienniku Ustaw, ma skutek aplikacyjny i stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na mocy art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że brak publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw nie pozbawia go skutku aplikacyjnego, który umożliwia wznowienie postępowania. Konstytucyjne prawo do wznowienia postępowania nie może być uzależnione od woli lub sprawności organów w zakresie publikacji orzeczeń.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (25)
Główne
P.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 190 § ust. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Konstytucja RP art. 145a
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
K.p.a. art. 145a § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 145a § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 119 § pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 190 § ust. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 190 § ust. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Konstytucja RP art. 147
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Konstytucja RP art. 149
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Konstytucja RP art. 151 § par. 1 pkt 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
K.p.a. art. 104 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 163
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 147
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 149 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 149 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 149 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 149 § § 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 127 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 151 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 20 § ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 32 § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nawet nieopublikowany w Dzienniku Ustaw, stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ze względu na jego skutek aplikacyjny. Konstytucyjne prawo do wznowienia postępowania (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP) nie może być uzależnione od publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw. Wniosek o wznowienie postępowania złożony przed publikacją wyroku TK nie jest bezskuteczny, gdyż termin z art. 145a § 2 K.p.a. jest terminem końcowym.
Odrzucone argumenty
Brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw uniemożliwia jego zastosowanie i wznowienie postępowania administracyjnego.
Godne uwagi sformułowania
Okoliczność faktyczna braku publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw ma charakter powszechnie znany (notoryjny) i jej zaistnienie nie budzi wątpliwości. Okoliczność ta nie może jednak stanowić podstawy do odmowy wznowienia postępowania administracyjnego. Przyjąć jednak trzeba, że jest to termin końcowy do wystąpienia z rzeczonym wnioskiem. Inaczej rzecz ujmując z żądaniem wznowienia postępowania można skutecznie wystąpić od momentu wydania orzeczenia przez Trybunał niezależnie od tego, czy orzeczenie takie zostało już ogłoszone w stosownym dzienniku urzędowym. Okoliczność braku promulgacji orzeczenia Trybunału w żadnym razie nie powoduje, że orzeczenie to dla organów demokratycznego państwa prawa może być uznane za nieistniejące. Mimo że utrata mocy obowiązującej norm uznanych za niekonstytucyjne (derogacja, zmiana prawa w zakresie obowiązywania) następuje z datą ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, to już sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, nie jest pozbawiony prawnego znaczenia dla postępowań toczących się przed organami administracyjnymi lub sądami na tle przepisów dotkniętych niekonstytucyjnością. Należy odróżnić skutki aplikacyjne od derogacyjnych wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Artykuł 190 ust. 3 Konstytucji RP odnosi się tylko do przesłanek wywołania przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego skutku derogacyjnego, natomiast nie ma znaczenia dla skutku aplikacyjnego.
Skład orzekający
Tomasz Świstak
przewodniczący sprawozdawca
Wiesława Batorowicz
sędzia
Robert Talaga
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który nie został jeszcze opublikowany w Dzienniku Ustaw, ale wszedł do obrotu prawnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z wyrokiem TK i procedurą wznowienia postępowania administracyjnego. Może wymagać uwzględnienia specyfiki konkretnego przypadku i dalszego rozwoju orzecznictwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z wyrokami Trybunału Konstytucyjnego i ich wpływem na postępowania administracyjne, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej i zrozumiałe dla szerszej publiczności zainteresowanej praworządnością.
“Wyrok TK bez publikacji w Dzienniku Ustaw? Sąd Administracyjny otwiera drogę do wznowienia postępowania!”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
II SA/Po 474/25 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2025-10-23 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-06-26 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Robert Talaga Tomasz Świstak /przewodniczący sprawozdawca/ Wiesława Batorowicz Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżone postanowienie Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 119 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 190 ust. 1, art. 190 ust. 3, art. 190 ust. 4 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. Dz.U. 2024 poz 572 art. 145a, art. 147, art. 149, art. 151 par. 1 pkt 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.) Sentencja Dnia 23 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2025 roku sprawy ze skargi L. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 3 czerwca 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: "SKO", "Kolegium") postanowieniem z 3 czerwca 2025 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku L. J. (dalej także: "strona"), odmówiło wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną SKO z 16 września 2024 r., nr [...] Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Wójt Gminy P. decyzją z 21 sierpnia 2024 r., nr [...], działając m.in. na podstawie art. 104 § 1, art. 163 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "K.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."), uchylił decyzję z 18 grudnia 2023 r., nr [...], przyznającą stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, przyznane na M. J., wskazując, że powodem jest to, iż osoba ubiegająca się legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium decyzją z 16 września 2024 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Pismem z 31 marca 2025 r. strona zwróciła się o wznowienie postępowania powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 marca 2025 r., sygn. SK 22/22. Wójt Gminy P. postanowieniem z 1 kwietnia 2025 r., nr [...], odmówił wznowienia postępowania. Postanowieniem z 13 maja 2025 r., nr [...], SKO uchyliło to postanowienie organu I instancji w całości. Kolegium w postanowieniu wskazanym na wstępie niniejszego uzasadnienia podniosło, że jest organem właściwym do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania, jako organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji. Następnie wskazało na powołany przez stronę wyrok TK z 18 marca 2025 r., sygn. SK 22/22, i stwierdziło, że jego skutkiem jest możliwość wznowienia postępowania na zasadzie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz właściwych regulacji proceduralnych. Warunkiem koniecznym do wznowienia postępowania zdaniem organu jest jednak publikacja wyroku TK. Bez publikacji brak jest formalnej podstawy prawnej do jego zastosowania. Wyrok TK z 18 marca 2025 r. nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, a więc nie wszedł w życie. Dlatego brak jest podstaw do wznowienia postępowania na jego podstawie w trybie art. 145a § 1 K.p.a. Natomiast, gdy wyrok ten zostanie opublikowany rozpocznie się bieg terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a § 2 K.p.a. i wówczas będzie można skutecznie ponowić wniosek. W skierowanej do tut. Sądu skardze L. J. nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem, zwracając się o wznowienie postępowania. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Jako że skarżąca L. J. uczyniła przedmiotem skargi postanowienie Kolegium, od którego przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (zażalenie – art. 149 § 4 K.p.a.), ziściły się przesłanki do zastosowania powyżej przywołanego przepisu. Jednocześnie stosownie do art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stanowi to odstępstwo od zasady jawnego rozpoznawania spraw, jaka przewidziana została w art. 10 P.p.s.a. Zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z 3 czerwca 2025 r., nr [...], wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oznacza konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Postanowienie to wydane zostało w oparciu o regulacje normujące jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, a mianowicie wznowienie postępowania (art. 145 i nast. K.p.a.). Skarżąca zwróciła się bowiem o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją SKO z 16 września 2024 r., nr [...], wydaną w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 marca 2025 r., sygn. SK 22/22. Jedną z podstaw wznowienia postępowania administracyjnego jest orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją RP. Zgodnie z art. 145a K.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy TK orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1). W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia TK (§ 2). Jednocześnie z art. 147 K.p.a. wynika, że wznowienie postępowania z tej przyczyny następuje tylko na żądanie strony. Jak przewidziano w art. 149 K.p.a. wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia (§ 1). Postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (§ 2). Odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia (§ 3). Na postanowienie, o którym mowa w § 3, służy zażalenie (§ 4 – tu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stosownie do art. 127 § 3 w zw. z art. 144 K.p.a., przyp. tut. Sądu). Kolegium wydając obecnie skarżone postanowienie – odmawiające wznowienia postępowania – podniosło, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 marca 2025 r., sygn. SK 22/22, nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, a więc nie wszedł w życie, przez co brak jest w ocenie tego organu podstaw do wznowienia postępowania. Z zapatrywaniem tym nie można się zgodzić. Okoliczność faktyczna braku publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw ma charakter powszechnie znany (notoryjny) i jej zaistnienie nie budzi wątpliwości. Okoliczność ta nie może jednak stanowić podstawy do odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 149 § 3 K.p.a. Po pierwsze, nie sposób twierdzić, że odmowa wznowienia postępowania może w tych konkretnych okolicznościach nastąpić z uwagi na przedwczesne wystąpienie przez skarżącą ze stosownym wnioskiem. W art. 145a § 2 K.p.a. prawodawca zakreślił termin, w jakim należy złożyć wniosek o wznowienie postępowania, wskazując, że wynosi on jeden miesiąc od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Przyjąć jednak trzeba, że jest to termin końcowy do wystąpienia z rzeczonym wnioskiem. Inaczej rzecz ujmując z żądaniem wznowienia postępowania można skutecznie wystąpić od momentu wydania orzeczenia przez Trybunał niezależnie od tego, czy orzeczenie takie zostało już ogłoszone w stosownym dzienniku urzędowym (art. 190 ust. 2 w zw. z ust. 3 ab initio Konstytucji RP). Przy czym żądanie to można złożyć najpóźniej w terminie jednego miesiąca liczonego od dnia wejścia w życie takiego orzeczenia, o czym właśnie stanowi art. 145a § 2 K.p.a. Z tej perspektywy nie sposób mówić o bezskuteczności przedwczesnego wniosku o wznowienie postępowania, a można co najwyżej mówić o bezskuteczności wniosku spóźnionego, gdyby termin z art. 145a § 2 K.p.a. zostanie przekroczony, co w sprawie z oczywistych względów nie zachodzi. Ostatnio zaprezentowane stanowisko pozostaje w zgodzie z aktualnie, licznie wyrażanymi poglądami na gruncie różnych procedur, co do związania przewidzianymi w tych procedurach terminami zawitymi. Wskazuje się mianowicie, że konstytucyjna zasada prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) sprzeciwia się restrykcyjnemu pozostawianiu bez biegu, zwrotowi lub odrzucaniu "przedwczesnych" pism procesowych lub środków odwoławczych z nieistotnych lub trudno weryfikowalnych i budzących kontrowersje faktyczno-prawne przyczyn, które mogłyby prowadzić do konstytucyjnie nieproporcjonalnego pozbawienia strony prawa poddania sądowej kontroli odwoławczej kontestowanego orzeczenia (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 marca 2015 r., sygn. akt II UZ 80/14, dostępne w Bazie Orzeczeń SN na stronie: https://www.sn.pl; tak też NSA w postanowieniach z 29 października 2019 r., sygn. akt II GZ 233/19, z 20 marca 2019 r., sygn. akt II GZ 35/19, z 7 października 2016 r., sygn. akt I GZ 528/16, z 23 lipca 2015 r., sygn. akt I GZ 507/15, z 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GZ 100/21, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Po drugie, okoliczność braku ogłoszenia wyroku TK w Dzienniku Ustaw nie może być na tym etapie oceniana z punktu widzenia zaistnienia podstawy do wznowienia postępowania z art. 145a § 1 K.p.a., bowiem dopiero po jego wznowieniu – stosownie do art. 149 § 2 K.p.a. – organ uprawniony będzie do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia i co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, a stwierdzenie braku podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej, w tym w oparciu o art. 145a K.p.a., stanowi co najwyżej przesłankę do odmowy jej uchylenie zgodnie z art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. Za przyjętym w niniejszym uzasadnieniu zapatrywaniem, przemawia zresztą konieczność ochrony innych jeszcze konstytucyjnych wartości. Podnieść należy, co zdaje się ostatecznie umykać uwadze Kolegium, iż stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Jak stanowi art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wznowienie postępowania przewidziane w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP jest szczególną instytucją, określaną w doktrynie pojęciem uzdrowienia (sanacji) postępowania (sądowego, administracyjnego) opartego na niekonstytucyjnym akcie normatywnym. Ta właśnie regulacja, stanowiąca podmiotowe konstytucyjne prawo uprawnionego, stwarza jednostce możliwość ponownego rozpatrzenia danej sprawy na podstawie zmienionego stanu prawnego ukształtowanego w następstwie orzeczenia Trybunału (por. wyroki TK z 20 lutego 2002 r., sygn. akt K 39/00, OTK ZU-A 2002 nr 1, poz. 4 i z 7 września 2006 r., sygn. akt SK 60/05, OTK ZU-A 2006 nr 8, poz. 101). Celem ustawowej procedury, realizującej normę wyrażoną w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, musi być realne zagwarantowanie skutku w postaci uprawnienia do ponownego rozstrzygnięcia sprawy w nowym stanie prawnym, ustalonym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Swoboda ustawodawcy ukształtowania implementujących to uprawnienie przepisów jest w tym wypadku zawężona, a jej granice wyznacza okoliczność, że "wzruszalność" aktów stosowania prawa została przesądzona już na gruncie samej Konstytucji RP i nie można modyfikować momentu ani skutku czasowego derogacji trybunalskiej (zob. wyrok NSA z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt III OSK 5812/21, CBOSA). W świetle przywołanych unormowań konstytucyjnych wykładnia art. 149 § 3 K.p.a. nie może prowadzić do pozbawienia strony skarżącej możliwości realizacji prawa podmiotowego ujętego w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, to jest możliwości podważenia dotychczas wydanego wobec niej rozstrzygnięcia, które w jej ocenie, popartej orzeczeniem Trybunału, miało zostać wydane na podstawie norm prawnych uznanych za niekonstytucyjne. Dopiero wznowienie postępowania administracyjnego i zakończenie tego trybu nadzwyczajnego jedną z decyzji przewidzianych w art. 151 K.p.a. otworzy możliwość pełnej realizacji powyższych norm konstytucyjnych. Już teraz wskazać także trzeba, że przywołane regulacje konstytucyjne powinny być wzięte pod uwagę przez Kolegium przy ponownym rozpoznaniu sprawy w ramach oceny zaistnienia podstawy wznowieniowej z art. 145a § 1 K.p.a. Okoliczność braku promulgacji orzeczenia Trybunału w żadnym razie nie powoduje, że orzeczenie to dla organów demokratycznego państwa prawa może być uznane za nieistniejące. Mimo że utrata mocy obowiązującej norm uznanych za niekonstytucyjne (derogacja, zmiana prawa w zakresie obowiązywania) następuje z datą ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, to już sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego, nie jest pozbawiony prawnego znaczenia dla postępowań toczących się przed organami administracyjnymi lub sądami na tle przepisów dotkniętych niekonstytucyjnością. Już bowiem z momentem wejścia wyroku Trybunału do obrotu prawnego, co może nastąpić poprzez ogłoszenie go na rozprawie, względnie doręczenie orzeczenia wydanego na posiedzeniu niejawnym uczestnikom postępowania przed Trybunałem (co jest zawsze wcześniejsze niż moment derogacji niekonstytucyjnego przepisu przez promulgację wyroku) następuje uchylenie domniemania konstytucyjności kontrolowanego przepisu. To powoduje, że organy stosujące przepisy uznane za niekonstytucyjne albo w okresie odroczenia wejścia w życie wyroku Trybunału (odroczenia derogacji przepisu w wyroku Trybunału), albo z uwagi na zasady intertemporalne, albo np. z uwagi na posiłkowanie się zasadą tempus regit actum (co jest charakterystyczne dla sądów administracyjnych), powinny uwzględniać fakt, że chodzi o przepisy pozbawione domniemania konstytucyjności (por. wyrok TK z 13 marca 2007 r., sygn. K 8/07, OTK-A 2007 nr 3, poz. 26). Do analogicznych wniosków dojść trzeba względem wyroku Trybunału, który wydany został na posiedzeniu niejawnym, jak wyrok z 18 marca 2025 r., uznając, iż już z momentem jego wejścia do obrotu prawnego dochodzi do obalenia domniemania konstytucyjności objętych nim norm prawnych. Jak trafnie wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z 4 lipca 2018 r., sygn. I PK 163/17 zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, do wywołania skutku w sferze obowiązywania prawa konieczne jest promulgowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w stosownym dzienniku urzędowym. Bez tej publikacji wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wywołuje skutku w postaci utraty mocy obowiązującej przepisu zawierającego normę uznaną za niekonstytucyjną. Utrata mocy obowiązującej, warunkowana przez publikację wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie stanowi jednak przesłanki warunkującej decyzję sądu powszechnego o zastosowaniu albo niezastosowaniu przy rozstrzyganiu sprawy przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny. Inaczej rzecz ujmując należy odróżnić skutki aplikacyjne od derogacyjnych wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Artykuł 190 ust. 3 Konstytucji RP odnosi się tylko do przesłanek wywołania przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego skutku derogacyjnego, natomiast nie ma znaczenia dla skutku aplikacyjnego. Stanowi on bowiem o "wejściu w życie z dniem ogłoszenia" orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego tylko w odniesieniu do terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, skoro w dalszej części zdania 1 tego przepisu mowa o kompetencji Trybunału Konstytucyjnego do określenia innego terminu utraty tej mocy, jednocześnie art. 190 ust. 4 Konstytucji określający skutki aplikacyjne wyroku TK nie odwołuje się w żaden sposób do publikacji orzeczenia Trybunału w odpowiednim dzienniku urzędowym. Także w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany był pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, iż każdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją RP wymusza na organach i sądach stosujących prawo konieczność poszukiwania takiego rozwiązania, które umożliwi zastosowanie danej regulacji zgodnie z Konstytucją RP. Każdy taki wyrok Trybunału Konstytucyjnego zmienia system prawny, derogując normę prawną, która w zależności od jego charakteru jest albo zbyt wąska (w aspekcie podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym), albo tylko błędnie, niezgodnie z ustawą zasadniczą, jest interpretowana i stosowana przez organy i sądy. Sytuacja prawna jednostki, która była adresatem niekonstytucyjnej regulacji, nie może być uzależniona od woli i sprawności parlamentu w wykonaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Brak reakcji ustawodawcy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że stan niekonstytucyjności przestaje istnieć. Wprost przeciwnie, to wówczas na sądach spoczywa powinność podjęcia takiego rozstrzygnięcia, które w realiach zaistniałego stanu faktycznego i prawnego będzie prowadziło do osiągnięcia w możliwie jak najwyższym stopniu stanu zgodności z obowiązującym prawem rozumianym całościowo, a zatem z uwzględnieniem aktów stojących na szczycie hierarchii źródeł prawa, do których z pewnością należy Konstytucja RP (por. wyrok NSA z 22 lutego 2023 r. , sygn. III OSK 2336/21). Skoro zaś brak reakcji ustawodawcy nie zwalnia podmiotów stosujących prawo z obowiązku uwzględniania niekonstytucyjności określonego przypisu, to tym bardzie skutku takiego nie może rodzić opóźnienie w publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, które nie powinno prowadzić do pozbawienia obywatela możliwości realizacji konstytucyjnego uprawnienia wynikającego wprost z art. 190 ust. 4 Konstytucji. Podsumowując tą cześć rozważań stwierdzić należy, iż przyjęcie odmiennej koncepcji, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, które w nie zostało opublikowane w odpowiednim dzienniku urzędowym nie ma żadnej mocy sprawczej do już zrealizowanych skutków i niemożliwa jest restytucja konstytucyjności, ze względu na brak możliwości uruchomienia procedury wznowieniowej o której mówi art. 190 ust. 4 Konstytucji naruszałoby zatem podstawowe standardy konstytucyjne wynikające z zasady, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, albowiem dawałoby nie tylko prawodawcy, ale i organom władzy wykonawczej możliwość takiego działania względem sprzecznych z Konstytucją przepisów, by utrzymywać ich niekonstytucyjne skutki niezależnie od orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i w tym zakresie czyniłoby kontrolę konstytucyjności aktów prawnych pozorną. Pozwalałoby to tak ustawodawcy, jak i władzy wykonawczej wymykać się spod efektywnej kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie nie są wprawdzie znane daty doręczenia przedmiotowego orzeczenia uczestnikom postępowania, jednakże wobec bezspornej okoliczności, iż wyrok z 18 marca 2025 wraz z uzasadnieniem opublikowany został w dniu 3 kwietnia 2025 r. w zbiorze Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego - Zbiór Urzędowy (OTK ZU) seria A, poz. 34 z 2025 r., wejście powyższego orzeczenia do obrotu prawnego uznać należy za niewątpliwe. Co za tym idzie bezspornym jest - w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie - wywołanie przez powyższe orzeczenie skutku aplikacyjnego, mimo braku wywołania wobec niedopełnienia wymogu publikacji, skutku derogacyjnego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania, w tym w szczególności wznowi postępowanie, a w ramach wznowionego postępowania oceni, uwzględniając poglądy prawne wyrażone w niniejszym wyroku, czy w sprawie zachodzą przesalnki dla uchylenia zaskarżonej wnioskiem o wznowienie decyzji i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę