II SA/Po 452/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2024-11-13
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneświadczenie wspierającezmiana przepisówprawo przejścioweopieka nad osobą niepełnosprawnąniepełnosprawnośćprawo rodzinnepostępowanie administracyjne

WSA w Poznaniu uchylił decyzję odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że sprawa powinna być rozpatrzona na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2024 r.

Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w grudniu 2023 r., jednak organy odmówiły przyznania świadczenia, stosując przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2024 r., które ograniczyły prawo do świadczenia tylko dla opiekunów osób poniżej 18 roku życia. WSA w Poznaniu uznał tę interpretację za błędną, wskazując, że sprawa powinna być rozpatrzona na podstawie przepisów przejściowych i przepisów obowiązujących w dacie złożenia wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta, które odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca złożyła wniosek w grudniu 2023 r., spełniając ówczesne przesłanki do otrzymania świadczenia. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, opierając się na przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., wprowadzonych ustawą o świadczeniu wspierającym. Nowe przepisy ograniczyły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do opiekunów osób poniżej 18 roku życia. Sąd uznał, że organy błędnie zinterpretowały przepisy przejściowe (art. 63 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniu wspierającym), które nakazują stosowanie przepisów dotychczasowych do spraw, w których prawo do świadczenia powstało do 31 grudnia 2023 r. Sąd podkreślił, że wniosek złożony przed tą datą powinien być rozpatrywany według stanu prawnego obowiązującego w momencie jego złożenia, a organy nie zbadały wystarczająco związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawnym mężem. W związku z tym, sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organy administracji z uwzględnieniem wykładni sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Wniosek złożony przed 1 stycznia 2024 r. powinien być rozpatrywany na podstawie przepisów obowiązujących do tej daty, zgodnie z przepisami przejściowymi.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy przejściowe (art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w.) nakazują stosowanie przepisów dotychczasowych do spraw, w których prawo do świadczenia powstało do 31 grudnia 2023 r., co obejmuje wnioski złożone przed tą datą.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

W brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. świadczenie przysługiwało m.in. matce lub ojcu, którzy nie podejmowali lub rezygnowali z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od 1 stycznia 2024 r. świadczenie przysługuje tylko w przypadku opieki nad osobą w wieku do 18 lat.

u.ś.w. art. 63 § 1

Ustawa o świadczeniu wspierającym

W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w art. 43 ustawy zmieniającej, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe.

u.ś.w. art. 63 § 2

Ustawa o świadczeniu wspierającym

Osoby, którym przed dniem wejścia w życie ustawy albo od dnia wejścia w życie ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zachowują prawo na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, uchylając zaskarżoną decyzję.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję, jeśli narusza prawo materialne lub procesowe.

Dz.U. 2023 poz 390 art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Dz.U. 2024 poz 935 art. 145 § 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. 2024 poz 935 art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przepis uchylony od 1 stycznia 2024 r., który określał wiek powstania niepełnosprawności warunkujący prawo do świadczenia.

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji.

k.p.a. art. 7

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 8

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej.

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

Dz.U. 2023 poz 390 art. 24 § 2, 2a i 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożony przed 1 stycznia 2024 r. powinien być rozpatrywany na podstawie przepisów obowiązujących do tej daty. Organy błędnie zinterpretowały przepisy przejściowe dotyczące świadczeń opiekuńczych. Organy nie zbadały wystarczająco związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki.

Godne uwagi sformułowania

Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia art. 63 u.ś.w. ukierunkowała charakter ostatecznego rozstrzygnięcia, jakie zapadło w sprawie. Organy obu instancji odstąpiły od badania, czy w sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a wykonywaną opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Skład orzekający

Tomasz Świstak

przewodniczący

Mirella Ławniczak

sprawozdawca

Arkadiusz Skomra

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych ustawy o świadczeniu wspierającym w kontekście świadczeń pielęgnacyjnych przyznawanych na podstawie wniosków złożonych przed 1 stycznia 2024 r."

Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony przed 1 stycznia 2024 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej zmiany przepisów dotyczących świadczeń opiekuńczych, która miała istotny wpływ na wiele rodzin. Wykładnia przepisów przejściowych jest kluczowa dla zrozumienia praw nabytych.

Zmiana przepisów o świadczeniach pielęgnacyjnych: Czy Twoje prawo zostało odebrane?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 452/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Mirella Ławniczak /sprawozdawca/
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 oraz  24 ust. 2, 2a i 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 lit. a i c, 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra Protokolant St. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 marca 2024 r. nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 maja 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , w wyniku rozpatrzenia odwołania strony – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: k.p.a. – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej również: Prezydent Miasta; organ I instancji) z dnia 18 marca 2024 r., wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.
W dniu 7 grudnia 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem T. T..
Decyzją z dnia 5 stycznia 2024 r. Prezydent Miasta [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Decyzja ta została uchylona na mocy decyzji SKO [...] z 1 marca 2024 r.
Decyzją z dnia 18 marca 2024 r. Prezydent Miasta [...] ponownie odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 9 maja 2024 r. przywołało art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323) - dalej: u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.
W tym zakresie Kolegium wyjaśniło, że od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) - dalej: u.ś.w.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach mogą otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnymi w wieku do ukończenia 18 roku życia.
Kolegium przywołało treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. i stwierdziło, że przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji należy stosować jedynie do spraw, w których wnioskodawca nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r.
W takiej sytuacji organ odwoławczy postanowił odmówić skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na to, że negatywną przesłanką niepozwalającą na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że wnioskodawczyni nie spełnia obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. warunków do przyznania świadczenia wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż nie sprawuje opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia.
W skardze na decyzję odwoławczą wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji II instancji.
Zdaniem skarżącej może ona otrzymać wnioskowane świadczenie, albowiem wniosek w tym zakresie złożyła w grudniu 2023 r. W tym czasie spełniała ona przesłanki do otrzymania świadczenia.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie obydwu tych decyzji z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę decyzji organu I i II instancji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 323) w związku z art. 63 u.ś.w.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. (w czasie złożenia wniosku), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przy tym według art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Z kolei w czasie rozstrzygania sprawy przez organ I i II instancji przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. – patrz: art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Dodać należy, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został z dniem 1 stycznia 2024 r. uchylony (patrz: art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.).
W niniejszej sprawie niewątpliwie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia jeszcze w 2023 r. (7 grudnia 2023 r.), zaś organ I instancji rozpoznał sprawę merytorycznie ponownie w dniu 18 marca 2024 r. [wskazując na niespełnienie warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r ].
Na etapie postępowania prowadzonego przed organem I instancji zgromadzono dokumenty niezbędne dla podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, m.in. orzeczenie z dnia 23 listopada 2023 r. o stopniu niepełnosprawności osoby, w związku z opieką nad którą strona wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia strony i opis czynności pomocowo-opiekuńczych.
Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została oparta na okoliczności dotyczącej niespełnienia warunków wynikających z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.
Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, od 1 stycznia 2024 r. obowiązują przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym [z wyjątkiem przepisów wyraźnie wskazanych w art. 71 tej ustawy]. Organ odwoławczy trafnie wskazał także m.in. na brzmienie przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmieniającej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Kolegium uznało, że przepis przejściowy nie znajduje zastosowania w tej sprawie, gdyż do dnia 31 grudnia 2023 r. strona nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a zarazem na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje na osobę powyżej 18 roku życia.
Wobec takiego stanowiska organów pomocowych należy przede wszystkim zauważyć, że błędne było uznanie, iż w niniejszej sprawie należy zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r.
W ocenie Sądu przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli na skutek przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ którejkolwiek instancji ustali, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę i powstrzymanie się od zarobkowania spełniało przesłanki rezygnacji (lub niepodejmowania) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również – co do zasady – do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie inne przesłanki warunkujące powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r.
Ponadto, na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.", a zatem – przyjmując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według dotychczasowego brzmienia art. 17 u.ś.r., powstało przed 1 stycznia 2024 r. – na konieczność rozstrzygania sprawy na podstawie dotychczasowych przepisów, wprost wskazuje treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Poza tym wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w którym wskazano na to, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (patrz: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, dostępny jw.).
W orzecznictwie, odwołującym się do tych przepisów i uzasadnienia projektu ustawy, przyjmuje się, że ze względu konsekwencje zmiany prawa, z uwagi na użyte w art. 63 ust. 1 u.ś.w. sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa", dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 912/23, dostępny jw.).
W świetle tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych, uznać należało, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza w danej sprawie spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, przy czym spełnienie przesłanek materialnoprawnych powinno być zasadniczo oceniane według stanu sprawy istniejącego najpóźniej w dniu 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w.
W następnej kolejności należy podkreślić, że co do zasady każdej decyzji organu administracji należy stawiać wszystkie wymagania wynikające z podstawowych zasad postępowania administracyjnego i szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego). W stosunku do decyzji administracyjnej wskazuje się ustawowo na konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9 i art. 11), z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu (m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.
Odniesienie się przez organ administracji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest istotne z punktu widzenia wyżej przywołanych, podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (patrz np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21, dostępny jw.).
Organ II instancji błędnie uznał, że w sprawie powinien mieć zastosowanie przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (w zw. z. art. 63 ust. 1 u.ś.w.), co też uzasadnia odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Organy obu instancji odstąpiły od badania, czy w sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a wykonywaną opieką nad niepełnosprawnym mężem, jak i tego, czy zakres opieki i czas poświęcany na jej sprawowanie uniemożliwiają podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie rozważano kwestii zachodzenia związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością wykonywania tejże opieki, tj. podstawowej przesłanki z art. 17 ust. 1 [pkt 4] u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Błędna wykładnia art. 63 u.ś.w. ukierunkowała charakter ostatecznego rozstrzygnięcia, jakie zapadło w sprawie, gdyż spowodowała wadliwe zastosowanie w sprawie przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. i odmowę przyznania świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. To z kolei przełożyło się na brak poczynienia wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz dokonania oceny okoliczności sprawy na podstawie przepisów art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
Podsumowując, w sprawie miało miejsce po stronie organów obydwu instancji naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a także przepisów postępowania, przede wszystkim art. 7 (zasada prawdy obiektywnej) i art. 8 (zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej), jak i szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego oraz wymogów stawianych uzasadnieniu decyzji, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Z powyższych względów, uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, Sąd uznał za zasadne uchylenie obydwu tych decyzji.
Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji przede wszystkim uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. W konsekwencji sprawa powinna być rozpatrzona przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r., o ile nie zajdą inne przesłanki wyłączające z art. 63 u.ś.w.
Zarazem Sąd zaznacza, że organ nie będzie mógł w tej sprawie oprzeć ewentualnej odmowy przyznania świadczenia na przesłance z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Natomiast niezbędne będzie odniesienie się do okoliczności faktycznych i kwestii dotyczących zachodzenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Wymaga to rozstrzygnięcia, czy zakres opieki i czas poświęcany na jej sprawowanie stanowią bezwzględną przeszkodę do podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej). Przy czym chodzi tu nie o możliwość zarobkowania w jakimkolwiek wymiarze, lecz o uzasadniony ekonomicznie w danych warunkach wymiar zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej.
Wszystko to będzie konieczne dla rozstrzygnięcia, czy w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do przyznania przedmiotowego świadczenia, jak i prawidłowego zastosowania przepisów art. 17 ust. 1 [w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r.] oraz art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI