II SA/Po 430/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Poznaniu oddalił skargę córki na decyzję odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego dla ojca, uznając, że obowiązek opieki spoczywa w pierwszej kolejności na jego małżonce, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skarżąca domagała się świadczenia pielęgnacyjnego dla swojego ojca, argumentując, że mimo iż pozostaje on w związku małżeńskim, jego żona nie sprawuje nad nim opieki, a małżeństwo ma charakter formalny. Organ administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddaliły skargę, powołując się na uchwałę NSA I OPS 2/22, która stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi (innemu niż małżonek) tylko wtedy, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd podkreślił, że obowiązek alimentacyjny małżonka jest pierwszym w kolejności i wynika z samego istnienia związku małżeńskiego.
Sprawa dotyczyła skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej z tytułu opieki nad jej ojcem, W. K.. Głównym powodem odmowy było to, że W. K. pozostawał w związku małżeńskim, a jego żona nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowiło przesłankę negatywną zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.). Skarżąca podnosiła, że małżeństwo jej ojca jest formalne, żona nie sprawuje opieki, a ona sama jest jedyną osobą faktycznie opiekującą się ojcem. Kwestionowała również wiekowe kryterium świadczenia pielęgnacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. Sąd, związany uchwałą NSA I OPS 2/22, uznał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, obowiązek sprawowania opieki nad osobą wymagającą znaczącej pomocy spoczywa w pierwszej kolejności na jej małżonku. Dopiero brak możliwości sprawowania opieki przez małżonka, potwierdzony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, otwiera drogę do świadczenia dla innych osób zobowiązanych do alimentacji, takich jak córka. Sąd podkreślił, że istnienie związku małżeńskiego, nawet jeśli nieformalnie nie funkcjonuje, rodzi określone skutki prawne w zakresie obowiązku alimentacyjnego. Sąd odniósł się również do przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2024 r., wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje głównie opiekunom osób poniżej 18 roku życia, a w przypadku osób starszych wprowadzono świadczenie wspierające. Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania ani niezgodności z Konstytucją.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w takiej sytuacji, ponieważ obowiązek opieki spoczywa w pierwszej kolejności na małżonku osoby wymagającej opieki, a brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka wyklucza przyznanie świadczenia innym osobom.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na uchwale NSA I OPS 2/22, która interpretuje art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tą uchwałą, aby opiekun inny niż małżonek mógł otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, małżonek osoby niepełnosprawnej musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istnienie związku małżeńskiego, nawet jeśli nieformalnie nie funkcjonuje, rodzi prawny obowiązek opieki po stronie małżonka.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (18)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Przepis ten, w zakresie różnicującym prawo do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP wyrokiem TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.
k.r.o. art. 128
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 129 § 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 23
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
K.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 269
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym art. 63
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a, w art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy, przyjęciu, że faktyczne sprawowanie opieki nie jest wystarczające z uwagi na formalny związek małżeński ojca, odmowę przyznania świadczenia z uwagi na wiek ojca, pominięcie potencjalnego obowiązku alimentacyjnego córki. Niezgodność art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. z Konstytucją RP (art. 2, art. 18) w zakresie różnicowania prawa do świadczenia ze względu na wiek osoby nad którą sprawuje się opiekę. Naruszenie przepisów postępowania (art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności dotyczących zakresu faktycznej opieki. Naruszenie przepisów postępowania (art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a.) z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji.
Godne uwagi sformułowania
obowiązek opieki spoczywa w pierwszej kolejności na małżonku istnienie związku małżeńskiego jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej dopóki istnieje związek małżeński - co w niniejszej sprawie jest bezsporne - osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi – prawnej więzi – małżeństwa.
Skład orzekający
Tomasz Świstak
przewodniczący
Arkadiusz Skomra
sprawozdawca
Paweł Daniel
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście obowiązku opieki małżonka i przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego innym krewnym, zwłaszcza w świetle uchwały NSA I OPS 2/22."
Ograniczenia: Orzeczenie jest związane uchwałą NSA I OPS 2/22, co ogranicza jego samodzielną moc precedensową, ale potwierdza ugruntowaną linię orzeczniczą w tej kwestii.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak formalne przesłanki prawne (istnienie związku małżeńskiego) mogą wykluczyć możliwość uzyskania pomocy, nawet gdy sytuacja faktyczna wydaje się uzasadniać przyznanie świadczenia. Jest to przykład konfliktu między literalnym brzmieniem prawa a jego społecznym celem.
“Czy formalne małżeństwo ojca pozbawiło córkę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Po 430/24 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2024-09-11 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-06-21 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Arkadiusz Skomra /sprawozdawca/ Paweł Daniel Tomasz Świstak /przewodniczący/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 390 art. 17 ust. 1 i 1b Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel Protokolant: sekretarz sądowy Elżbieta Polody po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 26 marca 2024 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Decyzją z dnia 26 marca 2024 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "Samorządowe Kolegium Odwoławcze" lub "organ"), po rozpatrzeniu odwołania M. B., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 24 stycznia 2024 r. nr [...] Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu 15 grudnia 2023 r. M. B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem W. K.. Decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił przyznania powyższego świadczenia. W trakcie weryfikacji wniosku organ I instancji ustalił, iż M. B. nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, związanej z datą powstania niepełnosprawności W. K.. Ponadto jak ustalił organ I instancji, osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. M. B. wniosła odwołanie od w/w decyzji zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Zarzucono również naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując iż małżeństwo W. K. istnieje tylko formalnie, a żona nie mieszka z nim od lat oraz nie sprawuje nad nim żadnej opieki. Utrzymując w mocy ww. decyzję Burmistrza Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po przytoczeniu treści przepisów prawa, wskazało, iż w pierwszej kolejności, z uwagi na datę złożenia wniosku, sprawę należało rozstrzygnąć na podstawie przepisów w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2024 r.. Następnie Kolegium wyjaśniło, iż w badanej sprawie należy dokonać wykładni art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443], którym orzeczono o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno co do jego skutków, jak i kluczowego znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy. W ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw do odmowy przyznania M. B. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony jeden z warunków określonych wart. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r.). Niezależnie od powyższego, w ocenie Kolegium odwołująca nie spełniła wszystkich przesłanek warunkujących powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023r. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwołując się do uchwały Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 5/13 wskazał, iż pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Następnie organ wskazał, iż wobec nie nabycia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego wniosek należało rozpoznać w oparciu o obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.), świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, opiekunowi faktycznemu dziecka, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo- terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ zaznaczył, iż w aktualnym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie opiekunom osób w wieku do ukończenia 18. roku życia - co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie, gdyż ojciec wnioskodawczyni w chwili wydania decyzji ma prawie 86 lat. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. B. zarzucając jej: 1. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a, w art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) - dalej u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na: - pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy; - przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez Stronę opieki nad ojcem który został porzucony przez żonę nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż W. K. pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności; - odmowę przyznania świadczenia, mimo że małżeństwo ojca istnieje wyłącznie formalnie, żona ojca nie mieszka z nim od lat oraz nie sprawuje nad nim żadnej opieki, jestem jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad ojcem, i dla sprawowania tej opieki zmuszona była porzucić pracę; odmowę przyznania świadczenia z uwagi na wiek ojca (a zatem naruszenie kryterium wieku określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.); - pominięciu, iż Skarżącą obciąża jako córkę potencjalny obowiązek alimentacyjny córki względem wymagającego opieki ojca, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji Strony nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny przesądza o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 2. niezgodność art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024r. z Konstytucją RP (art. 2 Konstytucji RP, art. 18 Konstytucji RP)- w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek osoby nad którym sprawuje się opiekę fakt, że ojciec Skarżącej przekroczył 18 lat nie powinna przesądzać o braku możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, art. 2 Konstytucji RP, a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną - art. 18 Konstytucji RP 3. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy: - art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - dalej K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez Stronę i realnych możliwości sprawowania przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem w zakresie wymaganym stanem zdrowia ojca, a przez to pominiecie, iż kryterium stopnia pokrewieństwa stanowi samodzielną podstawę do świadczenia pielęgnacyjnego - art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia. Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez Burmistrza [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. Skarżąca podtrzymała skargę wskazując również, iż żona porzuciła męża 2,5 roku temu tj. wyprowadziła się około 1 miesiąca po udarze ojca. Na pytanie Sądu Skarżąca wyjaśniła, iż ojciec utrzymuje się ze świadczeń ZUS w kwocie około 2.5 tyś netto miesięcznie oraz że według jej wiedzy nie tocz się postępowanie w sprawie o rozwód, a ojciec z takim powództwem nie wystąpił, ponieważ ma demencję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej również jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż mając na względzie art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) organ zasadnie rozważył, z uwagi na datę złożenia wniosku, sprawę w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako: "u.ś.r."). W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r., osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Przypomnieć należy, że przepis ten na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Słusznie więc Kolegium zwróciło uwagę, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może aktualnie stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś skarżąca - jako jego córka -należy do kręgu osób obciążonych wobec niego obowiązkiem alimentacyjnym na podstawie art. 128 i art. 129 § 1 k.r.o. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej opiera się na tym, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na tle wykładni powyższego przepisu w orzecznictwie ukształtowały się dwa stanowiska, które w odmienny sposób odnosiły się do tego, pod jakim warunkiem opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim, a nie będący ich małżonkami, mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Według pierwszego stanowiska, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstawało nie tylko w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy z przyczyn obiektywnych nie był w stanie realnie sprawować opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym współmałżonkiem. Natomiast według drugiego stanowiska warunkiem koniecznym dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby zobowiązane do alimentacji, ale inne niż współmałżonek konieczne było legitymowanie się przez tego małżonka również orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Przyjęcie jednego z dwóch przedstawionych i przeciwstawnych sobie sposobów wykładni wymienionego przepisu prawa ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż złożony przez skarżącą wniosek o świadczenie pielęgnacyjne dotyczy osoby wymagającej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim, a żona niepełnosprawnego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na powyższą rozbieżność orzecznictwa w wykładni art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny 14 listopada 2022 r. podjął uchwałę sygn. akt I OPS 2/22, w której pkt 2 stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Zaznaczyć trzeba, że skład orzekający w niniejszej sprawie jest związany tą uchwałą (art. 269 p.p.s.a.) i od momentu jej wydania ma obowiązek interpretować przepisy zgodnie z wyrażonym w niej stanowiskiem. Tak więc zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. NSA wskazał, że brak możliwości sprawowania opieki przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności powinien być potwierdzony w sposób sformalizowany - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W stanie faktycznym sprawy to na żonie niepełnosprawnego, a nie na jego córce, w pierwszej kolejności będzie spoczywał obowiązek sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Obowiązek ten wyklucza możliwość skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez inne osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności. Powyższego nie zmienia okoliczność, że małżonkowie nie mieszkają i nie gospodarują wspólnie. Podkreślić należy, że małżonek jest obowiązany do alimentacji do czasu ustania małżeństwa. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: K.r.o.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński - co w niniejszej sprawie jest bezsporne - osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi – prawnej więzi – małżeństwa. Rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. W świetle art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. odczytywanych w powiązaniu z przywołanymi wyżej przepisami k.r.o., dopóki osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności będzie obciążał małżonka, a nie zstępnych osoby wymagającej opieki. Sytuacja taka wyklucza przyznanie tego świadczenia innym osobom zobowiązanym do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej – w niniejszej sprawie córce niepełnosprawnego. Mając powyższe na uwadze za niezasadne uznać należało zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a, w art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu przed 31 grudnia 2023 r. Odnosząc się do kwestii spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. wyjaśnić należy, że w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż ojciec Skarżącej nie jest osobą poniżej 18 roku życia, a tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w obecnym brzmieniu. Odnosząc się natomiast do zarzutu niezgodność art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024r. z Konstytucją RP (art. 2 Konstytucji RP, art. 18 Konstytucji RP)- w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek osoby nad którym sprawuje się opiekę wyjaśnić należy, iż w obecnie obowiązującym stanie prawnym rozróżnia się dwa świadczenia w przypadku osób niepełnosprawnych do ukończenia 18 roku życia, to opiekunowi przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast po ukończeniu 18 lat przez osobę wymagającą opieki to osobie niepełnosprawnej przysługuje świadczenie wspierające. Mając powyższe na uwadze Sąd nie dopatrzył się niezgodności ww. przepisu z Konstytucją, a przyjęte przez Państwo przepisy stanowią przejaw realizacji obowiązku opieki państwa nad osobami niepełnosprawnymi. Za niezasadne Sąd uznał również zarzut naruszenia art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a.. Wbrew zarzutom skargi w niniejszej sprawie wszelkie okoliczności sprawy niezbędne do jej rozstrzygnięcia zostały ustalone prawidłowo i nie są kwestionowane przez Skarżącą tj. okoliczność, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a., ponieważ wbrew zarzutom skargi, uzasadnienie decyzji zawiera wszystkie elementy nakazane przepisami prawa w tym przede wszystkim wyjaśnienie podstawy prawnej i wskazanie faktów na których organ oparł swoje rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI