II SA/Po 42/25

II SA/Po 42/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
Paweł Daniel
Wiesława Batorowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6129 Inne o symbolu podstawowym 612
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku
Uchylono orzeczenie I i II instancji
Sentencja
Dnia 27 marca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 12 listopada 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Starosty C. z dnia 16 września 2024 r., nr [...]; II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga J. B. (zwanego dalej "wnioskodawcą" lub "skarżącym") na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (zwanego dalej "WINGK " lub "organem II instancji") z dnia 12 listopada 2024 r., nr [...]. W postanowieniu tym utrzymano w mocy postanowienie Starosty [...] (zwanego dalej "Starostą" lub "organem I instancji") z dnia 16 września 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia. Zaskarżone postanowienie zostało podjęte w oparciu o poniżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne. Wszystkie orzeczenia sądowe powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: [...], chyba że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia.
Dnia 25 stycznia 2024 r. do Starostwa Powiatowego w C. wpłynął wniosek skarżącego o stwierdzenie prawomocności orzeczenia Powiatowej Komisji [...] w C. nr [...] z dnia 25 maja 1948 r. w sprawie podziału gospodarstwa poniemieckiego należącego niegdyś do R. H. (zwanego dalej "orzeczeniem PKZ"). W treści wniosku wskazano, że wnioskodawca zwrócił się do Sądu Rejonowego w T. o założenie księgi wieczystej dla działki nr ew. [...] położonej w miejscowości W., która została nadana na własność jego ojcu w wyniku parcelacji gospodarstwa poniemieckiego. Sąd Rejonowy w T. odmówił jednak założenia księgi wieczystej z uwagi na błąd w imieniu ojca wnioskodawcy [błąd został już poprawiony – uw. Sądu] oraz brak klauzuli prawomocności orzeczenia ww. komisji.
Starosta powiadomił wnioskodawcę, że nie posiada w swoich zasobach archiwalnych oryginalnego egzemplarza dokumentu, o którym mowa we wniosku. W reakcji na pismo Starosty, wnioskodawca, reprezentowany przez pełnomocnika – r. pr. F. W. – zaznaczył, że skoro Starosta odmawia wydania zaświadczenia, to powinien to uczynić w formie zaskarżalnego postanowienia. Poza tym, skoro od 1948 r. nikt nie zakwestionował orzeczenia PKZ, to oznaczać to musi, że stało się ono prawomocne.
Pismem z dnia 11 lipca 2024 r. Starosta zawiadomił wnioskodawcę o wszczę-ciu postępowania administracyjnego o stwierdzenie prawomocności orzeczenia PKZ. Następnie Starosta zwrócił się do Sądu Rejonowego w T. oraz Archiwum Państwowego w P. z zapytaniem, czy orzeczenie PKZ było podstawą do założenia ksiąg wieczystych dla innych działek pochodzących z podziału gospodarstwa poniemieckiego, oraz czy ktoś jest w posiadaniu oryginalnego egzemplarza tego orzeczenia.
Sąd Rejonowy w T. wskazał, że nie posiada orzeczenia PKZ. W archiwach sądu znaleziono wniosek Starosty z dnia 28 sierpnia 1948 r. o wpis prawa własności nieruchomości ziemskiej dawnego właściciela – R. H. – znajdującego się w aktach księgi wieczystej. Archiwum Państwowe nie posiada żadnego dokumentu, który miałby związek ze sprawą.
Postanowieniem z dnia 16 września 2024 r., nr [...], Starosta odmówił wydania zaświadczenia o prawomocności orzeczenia PKZ. W uzasadnieniu postanowienia Starosta podniósł, że w jego zasobach znajduje się odpis orzeczenia PKZ. Na tym dokumencie nie ma jednak klauzuli ostateczności oraz zwrotnych dowodów doręczenia, co uniemożliwia ustalenie daty uprawomocnienia się przedmiotowego orzeczenia. Starosta poszukiwał dokumentacji, aby spełnić wolę wnioskodawcy, ale nikt takową dokumentacją nie dysponuje. Starosta uznał, że dokumentacja, jaka jest w jego posiadaniu nie wystarcza do stwierdzenia prawomocności orzeczenia PKZ.
Wnioskodawca wniósł zażalenie na postanowienie organu I instancji. Wnioskodawca jeszcze raz nakreślił jakie są powody ubiegania się przez niego o nadanie orzeczeniu PKZ klauzuli prawomocności. Wnioskodawca stwierdził, że orzeczenie PKZ jest prawomocne, skoro nie ma śladu po odwołaniu od niego. Przez 76 lat nikt nie kwestionował go. Zdaniem wnioskodawcy, brak dokładnej daty doręczenia dokumentu nie stanowi przeszkody w stwierdzeniu prawomocności.
Postanowieniem z dnia 12 listopada 2024 r., nr [...], WINGK utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia WINGK podniósł, że przepisy prawa nie przewidują w żadnej regulacji osobnego prawa do nadania orzeczeniu klauzuli prawomocności. Należy to uczynić w drodze zaświadczenia, wydawanego na podstawie art. 217 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej "k.p.a."). WINGK stwierdził, że zaświadczenie wydaje się, jeżeli wnioskujący ma w tym interes prawny. W niniejszej sprawie interes wnioskodawcy jest niesporny – potrzebuje on zaświadczenia w celu założenia księgi wieczystej. Jednakże organ administracji publicznej może wydać zaświadczenie, kiedy miałby potwierdzić dane wynikające z rejestru, który ten organ prowadzi.
WINGK podniósł, że pomimo podjętej próby skompletowania dokumentów, działanie to zakończyło się niepowodzeniem. Wobec braku niezbędnej dokumentacji nie da się stwierdzić prawomocności.
Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując postano-wienie organu II instancji. Skarżący wniósł o uchylenie obydwóch postanowień, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zapadłe postanowienia blokują skarżącemu możliwość założenia księgi wieczystej jako spadkobiercy po A. B.. Na mocy orzeczenia PKZ 19 osób fizycznych i jedna osoba prawna nabyli prawo własności do działek powstałych z gospodarstwa poniemieckiego. Niektórzy z ww. założyli dla siebie księgi wieczyste, a skarżącemu się tego odmawia. Ustalenie daty uprawomocnienia się orzeczenia PKZ jest możliwe poprzez wgląd do ksiąg wieczystych innych nabywców.
W odpowiedzi na skargę WINGK wniósł o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko, jakie zajął w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie". Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie, które zostało wydane na skutek rozpoznania zażalenia. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 27 lutego 2025 r., Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 27 marca 2025 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując, jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę postanowień, wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia, o czym mowa w art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami podniesionymi w skardze, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich okoliczności sprawy, mających wpływ na wynik sprawy, choćby strona skarżąca nie podniosła ich w skardze.
Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem postanowienia WINGK , w którym utrzymano w mocy postanowienie Starosty o odmowie wydania skarżącemu zaświadczenia o prawomocności orzeczenia PKZ. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej, Sąd doszedł do przekonania o tym, że zaskar-żone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.
Zanim Sąd przejdzie do właściwych rozważań nad istotą sprawy, należy tylko wyjaśnić szeroki kontekst niniejszej sprawy. Nabywanie gospodarstw ziemskich po wojnie było procesem wieloetapowym uregulowanym w wielu aktach norma-tywnych. Nabywanie gospodarstw odbywało się na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta G. (Dz. U. z 1946 r. Nr 49, poz. 279 z późn. zm., zwanego dalej "dekretem rolnym"). Nabycie gospodarstwa następowało na podstawie aktu nadania ziemi. Zanim nabyto gospodarstwo, należało spełnić jeszcze trzy warunki: wprowadzić osadnika w posiadanie i wydać akt nadania (art. 25-27 dekretu rolnego), oszacować i ustalić cenę nabycia gospodarstwa (art. 30 dekretu rolnego) oraz przenieść prawo własności w oparciu o orzeczenie o wykonywaniu aktu nadania (art. 31 dekretu rolnego) [por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 30 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 775/09). Orzeczenie PKZ, którego prawomocność jest podstawą do wydania zaświadczenia na rzecz skarżącego, stanowi pierwszy etap w ww. procesie nabywania gospodarstwa rolnego.
Istotą sporu, jaki rozgorzał pomiędzy skarżącym a WINGK jest odmowa wydania zaświadczenia. Skarżący uważa, że skoro nikt nigdy nie zakwestionował orzeczenia PKZ, wydanego w latach 40-tych minionego wieku, to jest ono prawomocne i nie jest konieczne ustalanie dokładnej daty upływu terminu do wniesienia środka odwoławczego. WINGK odrzuca tę argumentację i stwierdza, że jeżeli organ administracji publicznej nie dysponuje dokumentacją, w tym orzeczeniem oraz zwrotnymi potwierdzeniami odbioru, to nie można wydać oczekiwanego zaświadczenia. Tak zarysowuje się istota sporu. Sąd w składzie orzekającym posiada odmienny pogląd od poglądów zwaśnionych stron, jednakże wymaga to przeprowadzenia postępowania jeszcze raz.
Zarówno przepisy k.p.a. jak i przepisy poprzednio obowiązujące przed jego uchwaleniem, tj. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. z 1928 r. Nr 341, poz. 340 z późn. zm.), nie przewidywały i nie przewidują procedury stwierdzenia prawomocności decyzji, czy też innego orzeczenia wydanego w trybie postępowania administracyjnego. Orzeczenie PKZ jest bowiem rozstrzygnięciem, do którego stosowano przepisy o postępowaniu administracyjnym (zob. art. 13 ust. 1 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o organizacji komisyj ziemskich [Dz. U. z 1946 r. Nr 61, poz. 340 z późn. zm., zwanego dalej "dekretem o komisjach"]). Wobec braku osobnej procedury, w przypadku żądania stwierdzenia zaistnienia stanu faktycznego lub prawnego, wydaje się zaświadczenie w trybie art. 217 § 1 k.p.a. i następnych. Podobne stanowisko przyjmuje się w orzecznictwie – "Żądanie doręczenia (wydania) stronie decyzji, opatrzonej urzędową informacją, że jest to decyzja ostateczna, stanowi w istocie rzeczy żądanie wydania zaświadczenia o stosownej treści. Ustawodawca nie przewidział bowiem w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego wyraźnej instytucji potwierdzania (stwierdzania) przez organ ostateczności decyzji. Tym niemniej strona postępowania może być niejednokrotnie zainteresowana uzyskaniem takiego potwierdzenia. Z tego powodu w praktyce często ostateczność decyzji potwierdza pieczęć o określonej treści uczyniona na egzemplarzu decyzji. Najczęściej jednak informacja o tym, że od decyzji nie zostało wniesione odwołanie lub - pomimo jego wniesienia - decyzja ta została utrzymana w mocy, strona uzyskuje poprzez wydanie jej stosownego zaświadczenia, o którym mowa w art. 217 § 1 k.p.a." (wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 946/21).
Zgodnie z art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a. zaświadczenie wydaje się, jeżeli osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Wydanie zaświadczenia potwierdzającego zaistnienie stanu prawnego wymaga istnienia interesu prawnego. W niniejszej sprawie jest to niewątpliwe, że skarżący takowy interes posiada, gdyż zaświadczenie to jest jemu potrzebne do założenia księgi wieczystej. Organ II instancji trafnie to podkreślił. Ustawodawca wskazuje jednak, że działanie w trybie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a. jest możliwe, gdy potwierdzenie stanu prawnego da się zrekonstruować na podstawie ewidencji, rejestru bądź innych danych znajdujących się w posiadaniu tego organu (art. 218 § 1 k.p.a.). W celu wydania zaświadczenia, organ może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające (art. 218 § 2 k.p.a.). Jeżeli organ zdecyduje się działać według art. 218 § 2 k.p.a., to w tej sytuacji musi on wziąć na siebie częściowe konsekwencje, jakie wynikają z art. 7 k.p.a. mimo, iż dział VII k.p.a. reguluje tzw. niejurysdykcyjne postępowanie administracyjne. Zaznaczyć trzeba, że organ administracji publicznej nie może prowadzić postępowania dowodowego, tylko wyjaśniające, gdzie jego istota zasadza się na odtworzeniu akt sprawy należącej do jego właściwości.
W niniejszej sprawie organy administracji publicznej stanęły przed problemem, w jakim dawność sprawy administracyjnej mogła uniemożliwić wydanie zaświadczenia, które jest niezbędne do skorzystania z inny praw przysługujących na podstawie odrębnych przepisów. Sąd w składzie orzekającym nie akceptuje przy tym postawy organów. "W demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) nie powinno dochodzić do sytuacji, w której nie da się ustalić, czy wydana przez uprawniony organ decyzja administracyjna jest ostateczna. Wprawdzie na gruncie art. 218 § 2 k.p.a. organ może prowadzić postępowanie wyjaśniające tylko w niezbędnym zakresie, to jednak należy uwzględnić szczególną sytuację, że decyzja naczelnika gminy była wydana ponad trzydzieści lat temu, a w okresie od jej wydania do dnia złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia, zmieniały się organy, w których dyspozycji znajdowały się akta administracyjne sprawy dotyczącej zatwierdzenia umowy nabycia nieruchomości." (wyrok WSA w Kielcach z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 769/13). Organ zobowiązany do rozpoznania wniosku o wydanie zaświadczenia, że orzeczenie komisji ziemskiej jest ostateczne, powinien podjąć wszelkie działania zmierzające do skompletowania akt administracyjnych w taki sposób, który pozwoliłby na rozpoznanie wniosku skarżącego (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 761/13).
Sąd dostrzega, że zarówno Starosta jak i WINGK podjęli działania zmierzające do znalezienia dokumentacji niezbędnej do uczynienia zadość oczekiwaniu skarżącego. Jest to jednak działanie niewystarczające. Zgodnie z art. 12 ust. 4 dekretu o komisjach, orzeczenia komisji ziemskiej, a więc i orzeczenie PKZ podlegało doręczeniu każdej ze stron, a jak wiadomo z art. 13 ust. 1 dekretu o komisjach, do postępowania o wydanie takiego orzeczenia stosowano przepisy o postępowaniu administracyjnym z 1928 r.
Na mocy orzeczenia PKZ gospodarstwo poniemieckie objął w posiadanie szereg osób fizycznych, w tym także jedna osoba prawna. Wśród osób fizycznych był ojciec skarżącego – A. B. (pierwotnie oznaczony jako A. B.). Orzeczenie PKZ stanowiło podstawę do wydania aktu nadania własności nieruchomości, co wynikało z art. 14 ust. 1 dekretu rolnego. Zgodnie z art. 25 ust. 1 dekretu rolnego, wyznaczenie nabywcy gospodarstwa (działki) następowało w drodze orzeczenia właściwej władzy (tu: PKZ). Orzeczenie PKZ musiało zostać doręczone wszystkim podmiotom prawa, wskazanym w jego treści. Starosta stwierdził, że nie posiada takich dokumentów, jednakże nie sprecyzował on, czy poszukiwania tego dokumentu ograniczyły się do A. B., skarżącego albo obecnych właścicieli działki. Gospodarstwo poniemieckie zostało przecież podzielone na kilkanaście gospodarstw. Dla niektórych założono księgi wieczyste. Być może w rejestrze Starosty znajduje się to orzeczenie, ale w aktach sprawy innych podmiotów, np. F. S., do którego Sąd jeszcze powróci.
Sąd Rejonowy w T. zwrócił uwagę, że w jego zasobach znaleziono dokument – wniosek pochodzący ze Starostwa Powiatowego w C., datowany na dzień 28 sierpnia 1948 r., o wpis prawa własności nieruchomości ziemskiej dawnego właściciela, tj. R. H. , znajdującego się w aktach księgi wieczystej nr W. Tom [...] karta [...] na karcie [...]. Skoro tego dnia Starosta wnioskował o dokonanie wpisu prawa własności, to kierując się zasadą praworządności, podejmując to działanie orzeczenie PKZ musiało być prawomocne.
Na podstawie orzeczenia PKZ niektórzy z nabywców poniemieckiego gospodarstwa założyli księgi wieczyste. Wśród nich był m.in. F. S., będący do dzisiaj właścicielem jednej z działek. Sąd w składzie orzekającym zapoznał się treścią księgi wieczystej założonej dla F. S. i odkrył, że tego samego dnia, tj. 28 sierpnia 1948 r. ww. nabywca otrzymał zaświadczenie wydane przez Starostwo Powiatowe w C. nr [...], które stanowiło podstawę do dokonania wpisu do księgi wieczystej. Dokument ten został wydany tego samego dnia co wniosek Starosty o wpis prawa własności po byłym niemieckim właścicielu. To zaświadczenie stanowiło podstawę do tego, aby sąd powszechny założył z dniem 21 marca 1949 r. księgę wieczystą dla F. S..
Opisane powyżej okoliczności wskazują, że zarówno orzeczenie PKZ, jak i inne dokumenty świadczące o nabyciu przez F. S. jego gospodarstwa nadal mogą istnieć, tylko w innych aktach spraw. Te zaś akta mogą występować w archiwum albo w Sądzie Rejonowym w T., gdyż na tej podstawie zakładano księgi wieczyste. Oczywistym jest, że w myśl art. 361 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 341), skarżący nie ma interesu prawnego do tego, aby przeglądać księgę wieczystą F. S. i żądać wydania odpisów z niej. Interes prawny skarżącego ogranicza się wyłącznie do żądania wydania zaświadczenia o prawomocności orzeczenia PKZ. Nie ma on prawa przeglądać księgi wieczystej, ani wyciągać z niej jakichkolwiek dokumentów. Powinien to zrobić organ administracji publicznej, który zwróciwszy się do Sądu Rejonowego w T. z prośbą o ewentualne wydanie dokumentów z księgi wieczystej założonej dla F. S., być może uzyska wiadomości o dokumentach, jakimi wspomniany dysponował.
Ponadto Sąd w składzie orzekającym dostrzegł, że ani Starosta ani WINGK nie zwrócili się do znanych im nabywców poniemieckiego gospodarstwa, albo ich następców prawnych z prośbą o udostępnienie dokumentacji mogącej mieć związek ze sprawą. Przecież każdy z nabywców otrzymał egzemplarz orzeczenia PKZ i innych dokumentów świadczących o ich prawie do nabycia działek po poniemieckim gospodarstwie R. H. . F. S. założył dzięki temu księgę wieczystą. Być może posiada on, albo któryś z innych nabywców ten dokument. Na podstawie art. 218 § 2 w związku z art. 85 § 2 k.p.a., Starosta może wezwać ewentualnego posiadacza orzeczenia PKW do czasowego wydania dokumentu w celu przeprowadzenia jego oględzin.
"Potwierdzenie przymiotu ostateczności decyzji następuje na podstawie akt sprawy. Akta sprawy to akta, które znajdują się w posiadaniu organu, a w przy-padkach gdy z powodu upływu czasu nie są w posiadaniu organu, organ obowiązany jest w wyniku czynności wyjaśniających potwierdzić stan prawny z nich wynikający. Potwierdzenie tego stanu prawnego nie jest ustaleniem stanu faktycznego sprawy w celu przeprowadzenie autorytatywnej konkretyzacji uprawnienia lub obowiązku jednostki, a potwierdzeniem na podstawie akt sprawy (nie koniecznie znajdujących się w fizycznym posiadaniu organu) czy ze względu na niewykorzystanie prawa odwołania, względnie jego bezskuteczność, decyzja nabyła przymiot ostateczności." (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 212/24). Sąd podkreśla, że organy administracji publicznej nie mają obowiązku przeprowadzenia "pełnowymiarowego" postępowania wyjaśniającego tak jak w przypadku postępowania ukierunkowanego na wydanie decyzji administracyjnej. Postępowanie wyjaśniające ma być przeprowadzone "w koniecznym zakresie". Rolą organów jest zatem poszukiwać dokumentów, skoro one niegdyś były w posiadaniu Starosty, a obecnie już nie. Wszystko wskazuje na to, że istnieją ślady dalszego istnienia niezbędnej dokumentacji. Starosta ani WINGK nie mają prawa z kolei prowadzić postępowania, aby ustalać jakąś okoliczność faktyczną. To postępowanie powinno raczej zmierzać do "odtworzenia akt sprawy" administracyjnej prowadzonej kiedyś przez PKZ, a w myśl art. 33 dekretu rolnego, sprawa ta należy obecnie do właściwego miejscowo starosty.
Podsumowując, organy administracji publicznej uczyniły za mało, aby jedno-znacznie odmówić skarżącemu wydania zaświadczenia. W księgach wieczystych innych nabywców działek po gospodarstwie rolnym R. H. muszą znajdować się dokumenty wskazujące na istnienie orzeczenia PKZ albo chociaż wskazujące na prawomocność tego dokumentu. Wypada zatem zwrócić się ponownie do Sądu Rejonowego w T. z prośbą o przegląd akt spraw np. F. S., aby dotrzeć do właściwej dokumentacji. Ponadto zasadne jest także wezwanie ww. nabywców do okazania dokumentacji, którą hipotetycznie mogą nadal posiadać. Konieczne okazało się zatem uchylenie postanowień organów obydwóch instancji. WINGK nieprawidłowo ocenił wystarczalność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z art. 218 § 2 k.p.a. Natomiast postanowienie Starosty jest wadliwe co do samego zakresu działania. Ponieważ to Starosta może wydać zaświadczenie albo odmówić jego wydania, sprawa musi powrócić do pierwszej instancji.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi. Doszło bowiem do naruszenia art. 218 § 2 k.p.a. w sposób, w jakim mogło to mieć wpływ na wynik postępowania. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji (pkt I sentencji wyroku).
O kosztach postępowania sądowego orzeczono, na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 535) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.). Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania sądo-wego w wysokości 597 zł, na które złożyło się: 100 zł – równowartość wpisu stałego od skargi, 480 zł – opłata za czynności radcy prawnego reprezentującego skarżącego w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji oraz 17 zł – opłata od udzielonego pełnomocnictwa (pkt II sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim Starosta wystąpi ponownie do Sądu Rejonowego w T. z prośbą o przegląd akt sprawy np. F. S. w celu odnalezienia właściwej dokumentacji. Ponadto Starosta zwróci się do nabywców działek, o których mowa w orzeczeniu PKZ, albo ich następców prawnych z prośbą o okazanie ww. dokumentacji jeśli ją posiadają.