II SA/Po 414/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2024-08-08
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościKodeks postępowania administracyjnegoustawa o gospodarce nieruchomościamiterminyCOVID-19decyzja kasacyjnasprzeciw od decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił sprzeciw Miasta P. od decyzji Wojewody uchylającej decyzję Starosty o umorzeniu postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 K.p.a.

Sprawa dotyczyła sprzeciwu Miasta P. od decyzji Wojewody, która uchyliła decyzję Starosty o umorzeniu postępowania o zwrot nieruchomości. Starosta umorzył postępowanie, uznając wniosek o zwrot za złożony po terminie. Wojewoda uchylił tę decyzję, wskazując, że wniosek z 13 maja 2020 r. obejmował wszystkie wywłaszczone nieruchomości i został złożony w ustawowym terminie, a pismo z listopada 2023 r. było jedynie przypomnieniem. Miasto P. wniosło sprzeciw, zarzucając naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. WSA w Poznaniu oddalił sprzeciw, stwierdzając, że organ odwoławczy prawidłowo ocenił istnienie przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej, nie rozstrzygając jednak merytorycznie sprawy.

Sprawa rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dotyczyła sprzeciwu Miasta P. od decyzji Wojewody z dnia 21 maja 2024 r., która uchyliła decyzję Starosty z dnia 1 lutego 2024 r. umarzającą postępowanie o zwrot nieruchomości. Organ pierwszej instancji umorzył postępowanie, uznając, że wniosek o zwrot nieruchomości, złożony przez spółkę X. Sp. z o.o. w P., został złożony po terminie, który upływał 23 lipca 2020 r. (uwzględniając zawieszenie biegu terminu związane z COVID-19). W odwołaniu spółka X. Sp. z o.o. zarzuciła naruszenie przepisów K.p.a. i u.g.n., argumentując, że wniosek z dnia 13 maja 2020 r. obejmował wszystkie wywłaszczone nieruchomości i został złożony w ustawowym terminie. Pismo z listopada 2023 r. miało być jedynie wezwaniem do rozpoznania tego wniosku. Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., uchylił decyzję Starosty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że wniosek z 13 maja 2020 r. dotyczył wszystkich nieruchomości wywłaszczonych orzeczeniem z 1955 r. i został złożony w terminie. Wskazał również na potrzebę dokładnego ustalenia aktualnych oznaczeń działek. Miasto P. wniosło sprzeciw od decyzji Wojewody, zarzucając naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. i kwestionując argumentację spółki co do zakresu wniosku i jej wiedzy o przedmiocie wywłaszczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając sprzeciw, skupił się na ocenie istnienia przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy. Sąd uznał, że Wojewoda prawidłowo zastosował art. 138 § 2 K.p.a., ponieważ organ pierwszej instancji nie rozpoznał sprawy merytorycznie, a jedynie ją umorzył. Sąd podkreślił, że w postępowaniu ze sprzeciwu nie rozstrzyga się meritum sprawy, a jedynie zasadność wydania decyzji kasacyjnej. W związku z tym, Sąd oddalił sprzeciw Miasta P., uznając, że decyzja Wojewody była uzasadniona formalnie, a sprawa wróci do ponownego merytorycznego rozpoznania przez Starostę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Pismo z dnia 21 listopada 2023 r. nie stanowiło nowego wniosku o zwrot nieruchomości, lecz było jedynie wezwaniem do rozpoznania wniosku złożonego w dniu 13 maja 2020 r.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że Wojewoda prawidłowo zinterpretował pismo z listopada 2023 r. jako "upomnienie się" o rozpatrzenie wniosku z maja 2020 r., a nie jako nowy wniosek. Wniosek z maja 2020 r. został złożony w ustawowym terminie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (14)

Główne

k.p.a. art. 138 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 64a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 64e

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151a § par. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151a § par. 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 104

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 136 § ust. 7

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Ustawa o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 2

u.COVID-19 art. 15zzr § ust. 1

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem i przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych

P.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 15

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 K.p.a., ponieważ organ pierwszej instancji nie rozpoznał sprawy merytorycznie, a jedynie ją umorzył. Kontrola sądu w postępowaniu ze sprzeciwu dotyczy jedynie formalnej zasadności wydania decyzji kasacyjnej, a nie meritum sprawy.

Odrzucone argumenty

Zarzuty Miasta P. dotyczące merytorycznej zasadności wniosku o zwrot nieruchomości i zakresu wywłaszczenia nie mogły być rozstrzygnięte w postępowaniu ze sprzeciwu.

Godne uwagi sformułowania

rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. kontrola decyzji objętej sprzeciwem, dokonywana przez sąd administracyjny, ma charakter formalny i - w porównaniu z zakresem kontroli w odniesieniu do decyzji objętej skargą - jest ograniczona jedynie do oceny istnienia przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej. pismo to stanowiło jedynie podanie o rozpoznanie wniosku z dnia 13 maja 2020 r., który został złożony w ustawowym terminie. nie można przy tym zasłaniać się brakiem wiedzy, jakie nieruchomości zostały objęte wywłaszczeniem.

Skład orzekający

Edyta Podrazik

przewodniczący sprawozdawca

Paweł Daniel

sędzia

Robert Talaga

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Proceduralne aspekty kontroli sądowej decyzji kasacyjnych w postępowaniu administracyjnym, w szczególności zasady rozpoznawania sprzeciwu od decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 K.p.a."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki postępowania ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej i nie rozstrzyga merytorycznie kwestii zwrotu nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa jest interesująca dla prawników procesualistów ze względu na szczegółowe omówienie specyfiki postępowania ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej. Dla szerszego grona odbiorców może być mniej angażująca ze względu na proceduralny charakter rozstrzygnięcia.

Proceduralna pułapka: Kiedy sprzeciw od decyzji kasacyjnej nie wystarczy?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 414/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-08-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Daniel
Robert Talaga
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono sprzeciw od decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 64a, art. 64e, art. 151a par. 1 i par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
[...] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 sierpnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Asesor WSA Paweł Daniel Asesor WSA Robert Talaga Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2024 r. sprawy ze sprzeciwu Miasta P. od decyzji Wojewody z dnia 21 maja 2024 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości oddala sprzeciw.
Uzasadnienie
Starosta [...] decyzją z dnia 1 lutego 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 i 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775; dalej: "K.p.a.") oraz art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z. 2023 r., poz. 344; dalej: "u.g.n."), umorzył prowadzone z wniosku spółki X. Sp. z o.o. w P. postępowanie o zwrot nieruchomości położonych w P., oznaczonych w ewidencji gruntów jako: obręb K., działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...], działka nr [...] z arkusza mapy [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] oraz obręb K., działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...]
W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 136 ust. 7 u.g.n., uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w art. 136 ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. Zgodnie z art. 2 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r., poz. 801; dalej: "ustawa nowelizująca"), w przypadku gdy 20-letni termin upłynął przed dniem jej wejścia w życie, albo gdy od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek o zwrot nieruchomości może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. do dnia 14 maja 2020 r. Powyższa ustawa weszła w życie w dniu 14 maja 2019 r. Z kolei w dniu 8 marca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem i przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, dalej "u.COVID-19"). Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym bieg terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został zawieszony w okresie od dnia 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r., co nastąpiło zgodnie z wykładnią art. 15zzr ust. 1 u-COVID-19 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej. Mając zatem na uwadze wskazane wyżej zawieszenie terminu do złożenia wniosku o zwrot w dniach od dnia 14 marca do dnia 23 maja 2020 r., ostatecznym terminem do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości był dzień 23 lipca 2020 r.
Dalej organ I instancji wskazał, że do rozpatrzenia sprawy zwrotu nieruchomości położonych w P., oznaczonych w ewidencji gruntów jako: obręb K., działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...], działka nr [...] z arkusza mapy [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] oraz obręb K., działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] został wyznaczony postanowieniem Wojewody z dnia 4 stycznia 2024 r., znak: [...] ([...]), na podstawie pisma pełnomocnika wnioskodawcy z dnia 21 listopada 2023 r., przekazanego przez Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w P. Wojewodzie pismem z dnia 5 grudnia 2023 r., znak: [...]. [...]. Jak stwierdzono w przedmiotowym piśmie, według właściwości przekazano podanie spółki X. Sp. z o.o. z siedzibą w P. z dnia 21 listopada 2023 r. o zwrot tych nieruchomości, nadmieniając jednocześnie, że "podanie o zwrot powyższych działek dotyczy, zdaniem wnioskodawcy, wniosku złożonego 18 maja 2020 r. i przekazanego Wojewodzie przy piśmie z 10 czerwca 2020 r."
Zdaniem organu I instancji podanie o zwrot nieruchomości złożone pismem z dnia 21 listopada 2023 r. należało uznać jednak jako złożone po terminie 23 lipca 2020 r., zatem jako przedawnione. W tych okolicznościach postępowanie o zwrot stało się bezprzedmiotowe i zgodnie z przepisem art. 105 § 1 K.p.a. podlega umorzeniu.
W odwołaniu z dnia 20 lutego 2024 r. do Wojewody X. Sp. z o.o. w P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: art. 104 i 105 K.p.a. w zw. z art. 136 i 137 u.g.n. oraz art. 2 ustawy nowelizującej poprzez błędne uznanie, że podanie o zwrot zostało złożone po ustawowym terminie i jest przedawnione, a także art. 7, 7a, 8 i 9 K.p.a. poprzez naruszenie zasad praworządności, rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz należytego informowania stron. Jednocześnie spółka wniosła o przeprowadzenie dowodu z załączonych wyciągów z wykazu zmian danych ewidencyjnych przedmiotowych nieruchomości, wypisów z rejestru gruntów przedmiotowych nieruchomości, opinii geodezyjnej z dnia 29 czerwca 2018 r. oraz pisma Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] z dnia 20 maja 2013 r. na okoliczność tego, że wszystkie działki, co do których toczy się niniejsze postępowanie, odpowiadają fragmentom parcel wymienionych we wniosku o zwrot nieruchomości z dnia 13 maja 2020 r.
W uzasadnieniu spółka podkreśliła, że wszystkie nieruchomości, których dotyczy zaskarżona decyzja o umorzeniu postępowania, były objęte tym samym wnioskiem o zwrot z dnia 13 maja 2020 r., na podstawie którego wszczęto postępowanie o zwrot nieruchomości położonych w P.: obręb K., arkusz mapy [...], działka nr [...], która zapisana jest w księdze wieczystej nr [...]; obręb C., arkusz mapy [...], działka nr [...], która zapisana jest w księdze wieczystej nr [...]; obręb C., arkusz mapy [...], działka nr [...], oraz arkusz mapy [...], działki nr [...], [...], [...], które zapisane są w księdze wieczystej nr [...]; obręb C., arkusz mapy [...], działka nr [...], która zapisana jest w księdze wieczystej nr [...] Nie można się zatem zgodzić z twierdzeniem, że podanie o zwrot zostało złożone dopiero pismem z dnia 21 listopada 2023 r. Pismo to stanowiło jedynie podanie o rozpoznanie wniosku z dnia 13 maja 2020 r., który został złożony w ustawowym terminie. Wniosek z dnia 13 maja 2020 r. obejmował natomiast więcej nieruchomości niż tylko te działki, co do których wszczęto postępowanie pod znakiem sprawy [...] w 2020 r. Jak wynika z dokumentów geodezyjnych załączonych do niniejszego odwołania, zarówno działki, co do których organ wszczął postępowanie o zwrot w 2020 r., jak i działki, co do których wszczął postępowanie w 2023 r., stanowiły kiedyś fragmenty parcel wymienionych we wniosku o zwrot z dnia 13 maja 2020 r. Co więcej, wniosek o zwrot z dnia 13 maja 2020 r. wprost odnosił się do nieruchomości (w liczbie pojedynczej, a zatem traktowanej jako całość) wywłaszczonej na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 28 grudnia 1955 r., nr [...], i nie zawierał w tym zakresie żadnego wyłączenia. Nie można więc uznać, że intencją wnioskodawcy było ograniczenie wniosku do jakiejkolwiek części zakresu orzeczenia wywłaszczeniowego. W takim bowiem wypadku wniosek zostałby sformułowany poprzez wskazanie, że chodzi o "część nieruchomości wywłaszczonej na podstawie orzeczenia (...)". Co także istotnie, w kolejnym akapicie pomocniczo zostały wskazane również działki odpowiadające ich współczesnym oznaczeniom, ale z zastrzeżeniem, że są to numery działek "według wiedzy wnioskodawcy". Należy więc stwierdzić, że wniosek o zwrot z dnia 13 maja 2020 r. obejmował wszystkie działki, co do których Wojewoda postanowieniami z dnia 5 sierpnia 2020 r. i 4 stycznia 2024 r. wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do załatwienia sprawy w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Brak jest zatem podstaw do umorzenia postępowania w jakiejkolwiek części.
Wojewoda decyzją z dnia 21 maja 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że po przeanalizowaniu treści wniosku spółki z dnia 13 maja 2020 r. doszedł do przekonania, iż wniosek ten dotyczył zwrotu wszystkich nieruchomości wywłaszczonych orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia 28 grudnia 1955 r., znak [...] Zatem wniosek spółki z dnia 13 maja 2020 r. dotyczył również żądania zwrotu działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb K. oraz działki nr [...], arkusz mapy [...], obręb K., zapisanych w KW nr [...], jak również działek nr [...], [...], [...], [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb K., zapisanych w KW nr [...], przez co powinien zostać merytorycznie rozpatrzony również w zakresie tych działek jako złożony w ustawowym terminie, czyli 14 maja 2020 r.
Powyższe wynika z faktu, że odwołująca w petitum wniosku z dnia 13 maja 2020 r., wnosząc o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, szczegółowo wyliczyła wszystkie parcele, które zostały wymienione w orzeczeniu wywłaszczeniowym oraz podała aktualne oznaczenia im odpowiadających działek, zaznaczając, że podaje je zgodnie ze swoją wiedzą. Zdaniem organu odwoławczego to nie rolą wnioskodawcy jest ustalenie wszystkich aktualnych oznaczeń ewidencyjnych wywłaszczonych nieruchomości, a rolą organu, który ma za zadanie przeprowadzić postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, po uprzednim ustaleniu przedmiotu postępowania. Pisma spółki z dnia 21 listopada 2023 r. nie można przy tym interpretować jako nowego wniosku o zwrot nieruchomości, a jedynie "upomnienie się" o rozpatrzenie sprawy w zakresie wszystkich wywłaszczonych działek, czyli co do całości wniosku z dnia 13 maja 2020 r.
Z tych względów zdaniem organu odwoławczego należało uchylić decyzję organu i instancji. Formułując wskazówki co do dalszego postępowania organ odwoławczy wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji powinien wydać merytoryczne orzeczenie w zakresie spornych działek, ponieważ są one objęte wnioskiem o zwrot z dnia 13 maja 2020 r., a wniosek ten został złożony z zachowaniem ustawowego terminu. Ponadto organ odwoławczy nadmienił, że należałoby pozyskać dokumentację z Krajowego Rejestru Sądowego wykazującą, iż następcą prawnym Y.. sp. z o.o. w P. jest X. sp. z o.o. z siedzibą w P. . Organ I instancji powinien również dokładnie ustalić jakie aktualnie działki odpowiadają wywłaszczonym parcelom, ponieważ wniosek dotyczy wszystkich wywłaszczonych nieruchomości orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z 28 grudnia 1955 r., znak [...]
W sprzeciwie z dnia 3 czerwca 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Miasto P. wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody, zarzucając organowi naruszenie art. 138 § 2 K.p.a.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że wnioskodawca miał prawo przeanalizować stan prawny działek, sposób ich zagospodarowania, ocenić szanse uzyskania dla siebie korzystnych rozstrzygnięć i złożyć wniosek tylko w stosunku do części nieruchomości wywłaszczonej i to właśnie zrobił. Tym bardziej, że mimo złożenia kolejnego wniosku, według wiedzy strony skarżącej, złożone wnioski nadal nie obejmują całej wywłaszczonej nieruchomości. Wnioskodawca nie może przy tym zasłaniać się brakiem wiedzy, jakie nieruchomości zostały objęte wywłaszczeniem. W momencie złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, tj. 13 maja 2020 r. prowadzone było postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczeń o wywłaszczeniu, w którym spółka czynnie brała udział m.in. składając pisma procesowe. Działki w obrębie K. objęte postępowaniem o stwierdzenie nieważności orzeczeń o wywłaszczeniu zostały ustalone już w 2013 r. Ponadto wyrokiem Sądu Okręgowego w P. sygn. akt II Ca [...] w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ustalone były nieruchomości z obrębu K. objęte wywłaszczeniem, a w wykonaniu wyroku własność Skarbu Państwa została ujawniona w księgach wieczystych. Spółka znała również przedmiot wszczętego postępowania o zwrot nieruchomości, gdyż 10 czerwca 2020 r. Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego [...] przekazał Wojewodzie wniosek spółki. Pismo to otrzymał także pełnomocnik spółki i nie kwestionował zakresu postępowania. Zdaniem strony skarżącej wniosek o zwrot działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], arkusz mapy [...] obręb K. oraz nr [...] arkusz mapy [...], obręb K., złożony został z uchybieniem terminu, a zatem roszczenie co do tej części nieruchomości wygasło.
W odpowiedzi na sprzeciw Wojewoda wniósł o jego oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Sprzeciw okazał się niezasadny.
Przedmiotem sądowej kontroli jest wydana na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. decyzja Wojewody z dnia 21 maja 2024 r., nr [...], uchylająca decyzję Starosty [...] z dnia 1 lutego 2024 r., [...] i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.
Zaprezentowane przez Sąd w niniejszym wyroku stanowisko wymaga na wstępie poczynienia kilku uwag o charakterze ogólnym, odnoszących się do instytucji sprzeciwu od decyzji kasacyjnej. W myśl art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "P.p.s.a."), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zgodnie z art. 64e P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. (art. 151a § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 P.p.s.a.).
Kontrola zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem oznacza więc konieczność dokonania przez sąd oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ drugiej instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej będzie zatem przede wszystkim ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, skoro na skutek uchylenia decyzji organu pierwszej instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem. Przedmiotem kontroli, w razie wniesienia sprzeciwu, jest zatem wyłącznie zasadność wydania konkretnego rozstrzygnięcia procesowego (decyzji kasatoryjnej), na gruncie uwarunkowań prawnych, zakreślonych przez organ administracji. Przedmiotem kontroli nie może być natomiast w danym postępowaniu kwestia właściwego rozumienia przepisów prawa materialnego, w ramach których organ uznał, że sprawa wymaga przekazania do ponownego rozpoznania, w ramach kryteriów zakreślonych w art. 138 § 2 K.p.a. W takiej sytuacji organ administracji orzekający w przyszłości w sprawie (jak i sąd, badający legalność jego decyzji) będzie związany wyrokiem w przedmiocie sprzeciwu tylko w tym zakresie, że - wobec określonych ocen organu, co do materialnoprawnych uwarunkowań sprawy - zachodziły przesłanki do jej przekazania do ponownego rozpoznania w I instancji. Orzeczenie w przedmiocie sprzeciwu ma wobec tego niejako wyłącznie charakter procesowy i nie kreuje żadnych skutków, gdy chodzi o zakres praw i obowiązków stron postępowania zainteresowanych konkretnym rozstrzygnięciem. Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji, ani prawidłowości zastosowania przez organ drugiej instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi.
W myśl art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Treść tego przepisu oznacza, że wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej jest dopuszczalne w przypadku, gdy zostaną łącznie spełnione wszystkie określone w nim przesłanki.
W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy uznał, że organ I instancji wadliwie umorzył postępowanie prowadzone pod sygn. akt [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonych w P., oznaczonych w ewidencji gruntów jako: obręb K., działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...], działka nr [...] z arkusza mapy [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] oraz obręb K., działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] Zdaniem organu odwoławczego działki te zostały bowiem objęte wnioskiem spółki z dnia 13 maja 2020 r., który został złożony w ustawowym terminie.
W tak ukształtowanym stanie faktycznym i prawnym uznać należało, że wbrew zarzutom sprzeciwu organ odwoławczy nie wydał decyzji z naruszeniem art. 138 § 2 K.p.a., albowiem w sprawie zachodziły wskazane w art. 138 § 2 K.p.a. przesłanki umożliwiające Wojewodzie uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skoro bowiem Wojewoda uznał, że organ I instancji niezasadnie umorzył postępowanie w sprawie, konieczne stało się przeprowadzenie postępowania w całości i przy uwzględnieniu stosownych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami zweryfikowanie, czy w sprawie zaistniały przesłanki do zwrotu nieruchomości. Wojewoda nakazał także dokładne ustalenie jakie aktualnie działki odpowiadają wywłaszczonym parcelom, skoro wniosek dotyczy wszystkich nieruchomości wywłaszczonych orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z 28 grudnia 1955 r., znak [...].
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, jeśli organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15, dostępny pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem skoro organ I instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania w sprawie, albowiem zostało ono umorzone, orzeczenie co do istoty przez organ odwoławczy naruszałoby wyrażoną w art. 15 K.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Odnosząc się do treści sprzeciwu Sąd wskazuje, że z uwagi na fakt, iż w niniejszym postępowaniu wszczętym na skutek sprzeciwu od decyzji kasacyjnej, stronami jest tylko skarżący i organ, Sąd nie może zająć stanowiska w poruszanej przez skarżącego kwestii i przesądzić, czy wniosek spółki z dnia 13 maja 2020 r. dotyczy, czy też nie dotyczy wszystkich nieruchomości wywłaszczonych orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z 28 grudnia 1955 r., znak [...] Na mocy art. 153 P.p.s.a. ocena prawna wyrażona w tym zakresie wiązałaby zarówno tut. Sąd, jak i orzekające w sprawie organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy, co byłoby niedopuszczalne, albowiem spółka, która nie jest stroną niniejszego postępowania, nie może złożyć skargi kasacyjnej od niniejszego wyroku. Jak już wskazano na wstępie, zgodnie z art. 64e P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd mógł ocenić jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Sprzeciw jest więc środkiem prawnym służącym wyłącznie skontrolowaniu, czy uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania znajduje uzasadnienie w treści art. 138 § 2 K.p.a. Kontrola decyzji objętej sprzeciwem, dokonywana przez sąd administracyjny, ma charakter formalny i - w porównaniu z zakresem kontroli w odniesieniu do decyzji objętej skargą - jest ograniczona jedynie do oceny istnienia przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej. Tym samym, sąd może badać decyzję odwoławczą tylko przez pryzmat zasadności uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania mu sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że skutkiem wydania decyzji kasacyjnej jest powrót sprawy na drogę postępowania przed organem pierwszej instancji. Ponowne postępowanie, jakie się toczy przed organem pierwszoinstancyjnym nie jest przedłużeniem postępowania z odwołania, gdyż po uchyleniu decyzji przez organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. sprawa wraca do poprzedniego (pierwotnego) stanu i postępowanie przed organem pierwszej instancji toczy się od początku, zatem na nowo zostaje ustalony stan sprawy zarówno faktyczny, jak i prawny. Jeśli przy ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta [...] wyda merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie, skarżący będzie miał prawo kwestionować zasadność prowadzenia postępowania. Po wyczerpaniu środka odwoławczego, od decyzji organu odwoławczego, która nie będzie decyzją kasacyjną, będzie przysługiwała skarga do sądu administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił sprzeciw na podstawie art. 151a § 2 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI