II SA/Po 41/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1958 r., uznając, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie mają zastosowania w tym przypadku.
Skarżący domagał się zwrotu nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1958 r. Organ pierwszej instancji umorzył postępowanie, wskazując, że ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje zwrotu nieruchomości przejętych na podstawie tej konkretnej ustawy. Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów materialnych i proceduralnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę, stwierdzając, że art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawiera zamknięty katalog ustaw, na podstawie których możliwy jest zwrot nieruchomości, a ustawa z 1958 r. nie jest w nim wymieniona, co czyni postępowanie bezprzedmiotowym i uzasadnia jego umorzenie.
Sprawa dotyczyła skargi S. K. na decyzję Wojewody z dnia 14 listopada 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty z dnia 20 czerwca 2024 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w gminie C., obręb P. (działki nr [...] i nr [...]). Nieruchomości te zostały przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady N. w P. z dnia 18 lutego 1966 r., wydanej na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych. Skarżący domagał się zwrotu tych nieruchomości, powołując się na przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.), w szczególności art. 136 ust. 3 i art. 216. Organ pierwszej instancji umorzył postępowanie, uznając, że ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje możliwości zwrotu nieruchomości przejętych na podstawie ustawy z 1958 r. Wojewoda podtrzymał to stanowisko. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym błędną wykładnię art. 136 ust. 3 i niewłaściwe zastosowanie art. 216 u.g.n., a także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. Sąd uznał, że art. 216 u.g.n. zawiera zamknięty katalog ustaw, na podstawie których możliwe jest zastosowanie przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, a ustawa z 1958 r. nie znajduje się w tym katalogu. W związku z tym, postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości przejętych na podstawie tej ustawy jest bezprzedmiotowe, co uzasadnia jego umorzenie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Sąd podkreślił, że brak materialnoprawnej podstawy do zwrotu nieruchomości czyni postępowanie bezprzedmiotowym, a umorzenie jest właściwą formą zakończenia takiego postępowania. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące konstytucyjności art. 216 u.g.n.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te nie mają zastosowania, ponieważ art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawiera zamknięty katalog ustaw, na podstawie których możliwe jest zastosowanie przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, a ustawa z 1958 r. nie znajduje się w tym katalogu.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na literalnym brzmieniu art. 216 u.g.n., który enumeratywnie wymienia akty prawne, do których stosuje się przepisy o zwrocie nieruchomości. Ustawa z 1958 r. nie została w tym wykazie wymieniona, co wyklucza możliwość zastosowania przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości do nieruchomości przejętych na jej podstawie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (14)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.g.n. art. 136 § 1-4
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 137 § 1-3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 216
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego art. 9 § 1
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego art. 3
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego art. 4
k.p.a. art. 105 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie mają zastosowania do nieruchomości przejętych na podstawie ustawy z 1958 r., gdyż ustawa ta nie została wymieniona w art. 216 u.g.n. Postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości przejętych na podstawie ustawy z 1958 r. jest bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że przejęcie nieruchomości nie nosiło znamion wywłaszczenia. Naruszenie art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez niewłaściwe zastosowanie. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.) poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
Godne uwagi sformułowania
art. 216 u.g.n. zawiera zamknięty katalog ustaw brak materialnoprawnej podstawy prowadzenia postępowania postępowanie należało umorzyć w przypadku wniosku o zwrot nieruchomości przejętej na mocy ustawy z dnia 12 marca 1958 roku
Skład orzekający
Tomasz Świstak
przewodniczący
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
sędzia
Robert Talaga
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście nieruchomości przejętych na podstawie starszych ustaw, w szczególności ustawy z 1958 r. Ustalenie, że brak zastosowania przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości skutkuje bezprzedmiotowością postępowania i jego umorzeniem."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przejęcia nieruchomości na podstawie ustawy z 1958 r. i braku jej uwzględnienia w art. 216 u.g.n. Może być mniej istotne dla nieruchomości przejętych na podstawie innych, niewymienionych w art. 216 ustaw.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy złożonej kwestii zwrotu nieruchomości przejętych w przeszłości przez państwo, co jest tematem budzącym zainteresowanie ze względu na historyczny kontekst i potencjalne roszczenia majątkowe. Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu jest kluczowa dla wielu właścicieli.
“Czy można odzyskać ziemię przejętą przez państwo w latach 50.? Sąd administracyjny wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Po 41/25 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2025-06-11 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-01-17 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Danuta Rzyminiak-Owczarczak Robert Talaga /sprawozdawca/ Tomasz Świstak /przewodniczący/ Symbol z opisem 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane Hasła tematyczne Umorzenie postępowania Wywłaszczanie nieruchomości Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 1958 nr 17 poz 71 art. 3, art. 4, art. 9 ust. 1 Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Dz.U. 2023 poz 344 art. 136 ust. 1-4, art. 137 ust. 1-3, art. 216 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Asesor WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody z dnia 14 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę Uzasadnienie Decyzją z dnia 18 lutego 1966 r., znak: [...], na podstawie art. 9 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. nr 17, poz. 71), Prezydium Powiatowej Rady N. w P. Wydział Rolnictwa i L. orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych położonych w obrębie P., oznaczonych wówczas jako działki nr [...], nr [...] i nr [...] (aktualna numeracja podzielonej działki nr [...] po odnowieniu ewidencji gruntów: [...] i [...]). W uzasadnieniu wskazano, że nieruchomości stały się własnością Skarbu Państwa w 1945 r. i rozdysponowane zostały na rzecz osób trzecich. Natomiast decyzję skierowano do A. K. względnie do jego następców prawnych. Pismem z dnia 14 czerwca 2016 r. S. K. (dalej jako: "wnioskodawca" lub "skarżący") zwrócił się do Starosty [...] (dalej jako: "Starosta" lub "organ pierwszej instancji") o zwrot nieruchomości oznaczonych numerami [...], [...] i [...]. Pismem z dnia 21 czerwca 2016 r. Starosta poinformował wnioskodawcę o konieczności sprecyzowania przedmiotu żądania oraz przedłożenia dokumentów z nim związanych: potwierdzających m.in. wywłaszczenie nieruchomości czy nabycie spadku. Pismem z dnia 29 czerwca 2016 r. S. K. uzupełnił dokumentację, a organ dokonał niezbędnych ustaleń w sprawie. Dnia 7 sierpnia 1939 r. zmarł A. K., a spadek po nim w całości nabył F. K. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. G. z 5 maja 2003 r., sygn. akt NS [...]. Dnia 8 kwietnia 1942 r. zmarł F. K., spadek po nim nabyli: jego żona A. K. w [...] części, a także dzieci: B. K., W. K. i S. K. - każde z nich po [...] części zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego dla pow. [...] z dnia 27 listopada 1961 r., sygn. akt I Ns [...] stwierdzono, że Dnia 24 lipca 1993 r. zmarła A. K., a spadek po niej nabyli W. K., S. K. i B. K. - każde w [...] części zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. G. z dnia 25 września 2001 r., sygn. akt Ns [...]. Pismami z dnia 14 lipca 2016 r. W. K. i B. K., udzielając bratu, S. K. pełnomocnictwa do reprezentowania w niniejszej sprawie zawnioskowali także o zwrot ww. działek. Pismem z dnia 14 lipca 2016 roku Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P. poinformował, że działka oznaczona w ewidencji od założenia jako nr [...] położona w obrębie O., aktualnie odpowiada działkom nr [...] i [...] w obrębie P.. Pismem z dnia 3 października 2016 r. Starosta wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania przedmiotu żądania, ponieważ działka nr [...] nie istnieje, a w księdze wieczystej KW nr [...] zapisana jest jedynie działka o nr [...]. Pismem z dnia 12 października 2016 r. S. K. doprecyzował, że roszczenie dotyczy działek oznaczonych numerami: [...], [...] i [...]. Postanowieniem z dnia 26 października 2016 r., znak: [...] Starosta [...] odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonych w gminie C., obręb P., oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...], nr [...] i nr [...]. Pismem z dnia 7 listopada 2016 r. zażalenie złożył S. K., działający we własnym imieniu oraz jako pełnomocnik rodzeństwa: B. K. oraz W. K.. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2017 r., znak: [...] Wojewoda (dalej jako: "Wojewoda" lub "organ drugiej instancji") uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postanowieniem z dnia 25 maja 2017 r. Starosta wszczął postępowanie z wniosku S. K., W. K. i B. K. w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w miejscowości P.. Postanowieniem z dnia 12 października 2017 r., znak: [...], Starosta zawiesił postępowanie w części dotyczącej zwrotu nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...], zapisanych odpowiednio w księgach wieczystych KW nr [...] i KW nr [...] Decyzją z dnia 26 października 2017 r., znak [...] Starosta umorzył postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości położonej w gminie C., obręb P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], KW nr [...] Pismem z dnia 13 listopada 2017 r. S. K. wniósł odwołanie. Decyzją z dnia 20 grudnia 2017 r., znak: [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję dotyczącą działki nr [...]. Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2018 roku, sygn. akt II SA/Po 138/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę S. K., B. K. i W. K. na powyższą decyzję. Decyzją z dnia 1 marca 2019 r., znak: [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody z dnia 25 listopada 2014 r., znak [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady N. w P. z dnia 18 lutego 1966 r., znak: [...]), orzekającej o przejęciu na własność Państwa ww. nieruchomości. Wyrokiem z dnia 27 listopada 2019 roku, sygn. akt IV SA/Wa 953/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady N. w P. z dnia 18 lutego 1966 r. Wyrokiem z dnia 21 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 1361/20 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 953/19. Postanowieniem z dnia 16 maja 2024 r. Starosta podjął z urzędu zawieszone postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w gminie C., obręb P. (działki nr [...] i nr [...]), gdyż ustała przeszkoda uzasadniająca zawieszenie postępowania. Decyzją z dnia 20 czerwca 2024 r., znak: [...] Starosta umorzył postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w gminie C., obręb P., oznaczonych w ewidencji gruntów jako: działka nr [...]; o powierzchni 1,0873 ha, zapisana w księdze wieczystej nr [...] jako własność Gminy C. oraz działka nr [...] o powierzchni 0,2027 ha, zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Gminy C., w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344). W uzasadnieniu Starosta wskazał, że z materiałów zgromadzonych w sprawie wynika, że decyzją nr [...] z dnia 18 lutego 1966 roku Prezydium Powiatowej Rady N. w P. Wydział Rolnictwa i L. orzekła o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej położonej w miejscowości P. – [...] o powierzchni 5,3843 ha – działki ewidencyjne nr [...], nr [...], nr [...] zapisane księdze wieczystej [...] t. II k. [...] bez odszkodowań i wolna od obciążeń stanowiąca własność A. K.. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło ma podstawie art. 9 ust 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. z 1958 roku, nr 17, poz. 71). W dalszej części uzasadnienia Starosta stwierdził, że do przejęcia ww. nieruchomości na własność Państwa doszło na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 czerwca 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174). Analizując treść ustawy o gospodarce nieruchomościami Starosta doszedł do wniosku, że przedmiotowa sprawa nie znajduje odzwierciedlenia w dyspozycji art. 216 u.g.n., bowiem przepis ten nie przewiduje możliwości zwrotu nieruchomości przejętych lub nabytych na podstawie wspomnianej ustawy. W takich okolicznościach umorzono postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w gminie C., obręb P., oznaczonych w ewidencji gruntów: działka nr [...] o powierzchni 1,0873 ha, zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Gminy C. oraz działka nr [...] o powierzchni 0,2027 ha, zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Gminy C.. Pismem z dnia 15 lipca 2024 r. S. K. złożył odwołanie. Pismem z dnia 12 listopada 2024 r. S. K. zwrócił się do Wojewody z prośbą o przekazanie kopii jakiegokolwiek dokumentu dotyczącego przekazania w 1945 r. rodzinnego gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, zgodnie z uzasadnieniem decyzji Prezydium Powiatowej Rady N. w P. z dnia 18 lutego 1966 r., znak: [...] W ocenie wnioskodawcy brak dokumentów dotyczących przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Skarbu Państwa w 1945 r. prowadzi do wniosku, że sprawę należy uznać za niebyłą. Decyzją z dnia 14 listopada 2024 r., znak: [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ stwierdził, że do przedmiotowych nieruchomości przejętych przez Państwo nie znajdują zastosowania przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, regulujące kwestię zwrotu przejętej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości. W ocenie organu przeprowadzone w tym zakresie przez Starostę postępowanie było prawidłowe i za prawidłowe uznano rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania. Pismem z dnia 16 grudnia 2024 r. S. K., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Wojewody, żądając jej uchylenia w całości, wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie nosiło znamion wywłaszczenia; - art. 216 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie materialnoprawną podstawę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi art. 136 ust. 3 u.g.n.; - naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, skutkiem czego jest brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przez co uzasadnienie decyzji jest lakoniczne, niepełne, nieuwzględniające wszystkich okoliczności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując wcześniejsze stanowisko oraz dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej powoływana jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty - w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania. W granicach wyznaczonych powyżej przytoczonymi przepisami przeprowadzona została kontrola legalności decyzji Wojewody z dnia 14 listopada 2024 r., znak: [...] utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 20 czerwca 2024 r., znak: [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w gminie C., obręb P., oznaczonych w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] o powierzchni 1,0873 ha, zapisana w księdze wieczystej nr [...] jako własność Gminy C. oraz działka nr [...] o powierzchni 0,2027 ha, zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Gminy C.. W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu w zaistniałym stanie faktycznym. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że decyzja Wojewody dotyczyła tylko działek nr [...] i [...] objętych wnioskami o zwrot S. K. oraz B. K. i W. K., gdyż roszczenie względem działki nr [...] zostało już wcześniej rozpoznane, a postępowanie w sprawie zostało prawomocnie zakończone. Aktualnie działkom nr [...] i [...] w obrębie P. odpowiadała wcześniej działka oznaczona od założenia w ewidencji nr [...] położona w obrębie O. zgodnie z pismem z dnia 14 lipca 2016 roku Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P. - k. [...] akt organu pierwszej instancji. Wobec tej działki decyzją Prezydium Powiatowej Rady N. w P. z dnia 18 lutego 1966 r., znak: [...], orzeczono o przejęciu na własność Państwa nieruchomości położonej w miejscowości P. – [...], gromada [...], pow. P. o powierzchni 5,38.43 ha – działki nr [...], nr [...], nr [...] zapisanej w KW [...] t. II k. [...] bez odszkodowań i wolną od obciążeń. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na podstawie art. 9 ust 1, art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U z 1958 roku, Nr [...], poz. 71) – k. [...] akt administracyjnych organu pierwszej instancji. Z akt administracyjnych wynika, że decyzją Wojewody z dnia 25 listopada 2014 r., nr [...] odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady N. w P. z dnia 18 lutego 1966 r., znak: [...] Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 2019 r., znak: [...], a wyrokiem z dnia 27 listopada 2019 roku, sygn. akt IV SA/Wa 953/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady N. w P. z dnia 18 lutego 1966 r. Natomiast wyrokiem z dnia 21 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 1361/20 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 953/19. W powyżej zarysowanym zakresie przedmiotowy spór dotyczył prawidłowości umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości nr [...] i [...] w obrębie P. . Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia czy do przejętych nieruchomości zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 344 – dalej "u.g.n.") regulujące kwestię zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W przedmiotowej sprawie skarżący wskazał na naruszenie przepisu art. 136 ust. 1 i 3 u.g.n., zgodnie z którym nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (ust. 1). Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 (ust 3). Przywołane przepisy mają zastosowanie do przypadków wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów rozważanej ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz do wywłaszczeń dokonanych na podstawie aktów prawnych enumeratywnie wymienionych w art. 216 u.g.n., zgodnie z którym przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, ze zm.), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Zgodnie z art. 216 ust 2 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172); 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31); 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie należało uznać, że zgodnie z art. 216 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wyraźnie wskazanych przez ustawodawcę aktów prawnych. Przepis art. 216 u.g.n. nie przewiduje natomiast możliwości zwrotu nieruchomości przejętych lub nabytych na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U z 1958 roku, Nr 17, poz. 71). Przepis ten nie zawiera określenia wskazującego na możliwość zastosowania przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n. odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych aktów prawnych. Ustawodawca nie użył w treści art. 216 u.g.n. określenia wskazującego, że odpowiednie stosowanie rozdziału 6 działu III u.g.n. dotyczy "w szczególności" wskazanych w nim aktów prawnych. Brak było zatem podstaw do przyjęcia w tym względzie rozszerzającej wykładni przepisu art. 216 u.g.n. uwzględniającej możliwość prowadzenia postępowania zwrotu nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa na podstawie innych niewymienionych w nim regulacji. W orzecznictwie podkreśla się niedopuszczalne rozszerzanie stosowania instytucji zwrotu nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone, ani też nie zostały "przejęte lub nabyte" w trybie ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n. (zob. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 556/19, LEX nr 2751697) W odniesieniu do treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji Sąd zwrócił uwagę, że w drugim akapicie II części uzasadnienia Wojewoda stwierdza, że istotą sprawy jest "rozstrzygnięcie zagadnienia, czy do nieruchomości przejętych na podstawie ustawy z dnia 13 lipca 1957 roku o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym zastosowanie znajdują przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, regulujące kwestie zwrotu przejętej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości", podczas gdy dalej oznajmia, że "nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania przejęta została na rzecz Państwa w trybie art. 9 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego" (czwarty akapit II części uzasadnienia). Dalsze rozważania w przedmiocie dopuszczalności zwrotu przedmiotowych nieruchomości w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami odniesione zostały do ustawy z dnia 13 lipca 1957 r., o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. W ocenie Sądu Wojewoda prawidłowo ustalił czego dotyczy meritum niniejszej sprawy oraz wskazał przepisy prawne, które powinien uwzględnić, choć rozważania odniósł do innych regulacji, które również nie zostały objęte zakresem zastosowania art. 216 .u.g.n., a zatem nie miały zastosowania w sprawie zwrotu nieruchomości na podstawie przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami. Wskazana niekonsekwencja organu w treści uzasadnienia nie miała zatem wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż jak już zaznaczono wyżej wskazany przepis art. 216 u.g.n. zawiera zamknięty katalog ustaw na podstawie których możliwy jest zwrot nieruchomości, w trybie przewidzianym w rozdziale 6 działu III u.g.n. (zob. E. Bończak-Kucharczyk [w:] Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025, art. 216). Do katalogu regulacji wymienionych w art. 216 u.g.n. nie zaliczają się przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (podobnie jak przepisy ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym). Wobec powyższego rozważania Wojewody w odniesieniu do podstawy prawnej przejęcia spornych działek (mimo, że skierowane do innego niż właściwy aktu prawnego) pozostały aktualne w myśl przepisu art. 216 u.g.n., który uniemożliwia wyjście poza enumeratywne wyliczenie aktów prawnych na podstawie których musiało dojść do przejęcia lub nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, ażeby podlegała ona zwrotowi na zasadach określonych w rozdziale 6 dziale III ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jednoznacznie z akt sprawy wynika, że nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania nie była również przejęta na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej. W ocenie składu orzekającego brak było podstaw do podważania konstytucyjnego charakteru przepisu art. 216 u.g.n., co skarżący kwestionował już na etapie postępowania odwoławczego przed organami administracji. Prezentowane argumenty nie stanowiły wystarczającej podstawy do podważenia obecnie obowiązującego brzmienia wspomnianego przepisu. W tym względzie należy zwrócić uwagę, że ustawodawca był uprawniony do odpowiedniego zastosowania przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości do aktów prawnych przez niego wskazanych. Brak szerszego odesłania nie może stanowić podstawy do kwestionowania konstytucyjności treści art. 216 u.g.n., który w obowiązującym zakresie odzwierciedla konstrukcję odnoszącą się wyłącznie zwrotu nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w trybie wywłaszczenia. Jednocześnie zawarte w art. 216 u.g.n. uregulowanie postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w przyjęty sposób korzysta z domniemania konstytucyjności, które dotychczas nie zostało zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny. Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę zasadnie doszedł do wniosku, iż w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 216 u.g.n. do zwrotu nieruchomości przejętej przez Skarb Państwa w przedmiotowej sprawie, co czyniło postępowanie bezprzedmiotowym i uzasadniało jego umorzenie a nie odmowę zwrotu nieruchomości. Brak podstawy prawnej do zwrotu nieruchomości oznaczał bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., które w konsekwencji zostało prawidłowo umorzone. Brak materialnoprawnej podstawy prowadzenia postępowania w takiej sytuacji oznaczał brak możliwości wydania rozstrzygnięcia in merito. Sąd miał przy tym na uwadze, iż w orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, że ustalenie, że konkretna nieruchomość nie mieści się w żadnej z kategorii nieruchomości podlegających zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 6 działu III u.g.n., powinno znaleźć swój wyraz nie w decyzji umarzającej postępowanie, ale w o odmowie zwrotu nieruchomości z powodu braku podstawowej materialnoprawnej przesłanki zwrotu nieruchomości, jaką jest przynależności konkretnej nieruchomości do którejś z kategorii nieruchomości z art. 136 ust. 3 lub 4 albo z art. 216 u.g.n. W ocenie Sądu to umorzenie postępowania, a nie odmowa zwrotu nieruchomości daje wyraz, iż nie doszło do analizy wniosku ad meritum, gdyż niedopuszczalne było stosownie instytucji zwrotu nieruchomości do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na mocy ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1958 roku, Nr 17, poz. 71), przez co brak było możliwości zastosowania przepisów art. 136 i 137 u.g.n. do zwrotu nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem. Tym samym brak było podstaw nie tylko do badania sprawy pod kątem realizacji celu wywłaszczenia zgodnie z treścią art. 136 § 1 u.g.n. ale przede wszystkim prowadzenia samego postępowania w tym zakresie. Ponadto należy mieć na uwadze, iż dla strony postępowania skutki decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości czy też decyzji o umorzeniu postępowania są takie same. Natomiast umorzenie postępowania ma charakter stricte procesowy wskazujący na przeszkody w rozpoznaniu sprawy. Natomiast w przypadku decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości może powstać wątpliwość czy podstawą było uznanie, że nie ziściły się przesłanki do zwrotu czy też orzekanie w sprawie było niedopuszczalne. Z tych też względów Sąd stoi na stanowisku, iż postępowanie należało umorzyć w przypadku wniosku o zwrot nieruchomości przejętej na mocy ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U z 1958 roku, Nr 17, poz. 71). Nieruchomości, które były objęte skutkami prawnymi przejęcia przez Państwo na podstawie powyższej ustawy nie podlegały zwrotowi na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. W tym stanie rzeczy nie można stwierdzić naruszenia przepisów prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu w toku postępowania organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zgromadziły, a następnie rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do poczynienia ustaleń faktycznych i wydania rozstrzygnięcia w sprawie. W tym w zakresie organy administracji nie naruszyły przepisów postępowania administracyjnego. Wobec powyższego Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne i na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI