II SA/PO 405/23

II SA/Po 405/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz /sprawozdawca/
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów sądowych
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 28 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 49b
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 29 ust 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 29 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Sentencja
Dnia 24 sierpnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 sierpnia 2023 roku sprawy ze skargi S. K. i K. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 12 września 2022 r., nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. z dnia 20 lipca 2022 r., nr [...], II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego solidarnie na rzecz skarżących kwotę 750 zł (siedemset pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.
Uzasadnienie
[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej jako WINB), postanowieniem z dnia 12 września 2022 r. znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 123 § 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu zażalenia P. K. i S. K. (dalej jako Skarżący) z dnia 28 lipca 2022 r. na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. (dalej jako PINB) z dnia 20 lipca 2022 r. znak [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W związku z pismem Burmistrza M. z dnia 14 lipca 2020 r. w sprawie legalności ustawienia domku letniskowego na działce o numerze ewidencyjnym gruntu nr [...], obręb M.1, w dniu 4 sierpnia 2020 r. PINB przeprowadził czynności kontrolne w sprawie legalności budynku letniskowego. Czynności te wykazały, że: na działce nr [...] usytuowany jest budynek letniskowy o wym. 4,55m x 8,10m o konstrukcji drewnianej, posadowiony na podmurówce z bloczków betonowych, w odległości 5,20m od granicy z działką nr [...] oraz 5,80 m od granicy z działką [...]. Obiekt wyposażony jest w instalację elektryczną i wodno-kanalizacyjną. Zgodnie z oświadczeniem Pana S. K. (inwestora) budynek powstał w latach 1996-1997 z przeznaczeniem na altanę ogrodową. Natomiast w latach 2018-2019 altanę ocieplono od zewnątrz styropianem i wełną mineralną oraz wykonano elewację z desek. Inwestor nie legitymuje się pozwoleniem na jego budowę jak również zgłoszeniem. Podczas kontroli PINB wykonał szkic sytuacyjny obiektu i dokumentację zdjęciową. Budynek został naniesiony na mapę sytuacyjną podczas aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w 2017 roku.
W dniu 21 sierpnia 2020r. PINB wszczął postępowanie w sprawie legalności ustawienia domku letniskowego będącego przedmiotem niniejszej sprawy. Zażalenie na wszczęcie postępowania wniósł pełnomocnik Skarżących. WINB postanowieniem z dnia 28 października 2020r. (znak: [...]) stwierdził niedopuszczalność zażalenia.
Pismem z dnia 30 października 2020 r. Skarżący złożył do PINB wniosek o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego o którym mowa w art. 49f znowelizowanej ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo Budowlane.
W dniu 17 listopada 2020 r. PINB wszczął z urzędu uproszczone postępowanie legalizacyjne.
Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2020 r. PINB nałożył na Skarżących obowiązek przedłożenia w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia stosownych dokumentów w sprawie. Na postanowienie Skarżący wnieśli zażalenie.
WINB, postanowieniem z dnia 22 lutego 2021 r. uchylił postanowienie PINB z dnia 15 grudnia 2020 r. wskazując, iż postępowanie wszczęte 17 listopada 2020 r. zostało wszczęte wadliwie z uwagi na fakt, że organ powiatowy wszczął już postępowanie w tej samej sprawie.
Decyzją z dnia 24 marca 2021 r. PINB umorzył postępowanie administracyjne dotyczące legalności budowy domku letniskowego (nie zaznaczono, którego postępowania).
Pismem z dnia 8 kwietnia 2021 r. Skarżący wnieśli zażalenie na decyzję PINB z dnia 24 marca 2021 r. żądając umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie legalności ustawienia altany ogrodowej (nie zaznaczyli, którego postępowania), a także o merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy legalizacji poprzez wydanie decyzji ostatecznej.
Decyzją z dnia 20 maja 2021 r. WINB utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2021 r. PINB wstrzymał inwestorom prowadzenie robót i nałożył obowiązek przedłożenia odpowiedniej dokumentacji, m.in. czterech egzemplarzy projektu budowlanego domku letniskowego, zlokalizowanego na działce nr [...], położonej w M.1. Pismem z dnia 30 maja 2022 r. Skarżący za pośrednictwem pełnomocnika Ł. K. przedłożyli wymagane dokumenty. Z projektu budowlanego domku letniskowego wynika, iż powierzchnia całkowita budynku letniskowego wynosi 35,00 m2, a jego powierzchnia zabudowy wynosi 36,62 m2.
PINB, postanowieniem z dnia 20 lipca 2022 r., znak: [...], działając na podstawie art. 49b ust.4 i ust.5 i art. 49c ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r. poz. 1333, dalej jako pr. bud.) oraz art. 123 k.p.a., ustalił Skarżącym opłatę legalizacyjną w kwocie [...]złotych (słownie: [...] złotych) za samowolną budowę domku letniskowego, zlokalizowanego na działce o numerze ewidencyjnym gruntu nr [...], obręb M.1. Swą decyzję organ oparł na stwierdzeniu, iż budowa domku letniskowego w latach 1996-1997, zgodnie z obowiązującym wówczas Prawem budowlanym (ustawa z dnia 7 lipca 1994 r., Dz.U. z roku 1994 nr 89 poz. 414) wymagała uzyskania zezwolenia na budowę, którego Skarżący nie otrzymali.
Zażalenie na postanowienie PINB pełnomocnik Skarżących wniósł w ustawowym terminie. Pełnomocnik Skarżących wskazał, iż opłata legalizacyjna nałożona przez organ I instancji jest nienależna, gdyż w chwili posadowienia obiekt ten nie stanowił samowoli budowlanej. Pełnomocnik wskazał, iż obiekt do którego odnosi się decyzja organu jest altaną ogrodową o powierzchni 34,90 m2. Wskazał on również, iż budowa omawianego obiektu, w roku 1995/96, w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów, nie wymagała pozwolenia na budowę. Pełnomocnik Skarżących wskazał, iż wyżej wspomniana altana stanowi w ujęciu prawa budowlanego parterowy budynek gospodarczy albo wolno stojący budynek rekreacji indywidualnej, zatem naliczenie przez organ opłaty legalizacyjnej w oparciu o art. 59f jest błędne.
WINB, decyzją z dnia 12 września 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 123 § 1 oraz art. 144 k.p.a., po rozpatrzeniu wniesionego przez P. K. i S. K. rep. przez Pana W. K. zażalenia z dnia 28.07.2022 r. na postanowienie PINB z dnia 20 sierpnia 2022r, znak: [...], którym organ ustalił P. K. i S. K. opłatę legalizacyjną w kwocie [...]złotych (słownie: [...] złotych) za samowolną budowę domku letniskowego, zlokalizowanego na działce o numerze ewidencyjnym gruntu nr [...], obręb M.1, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu Organ II instancji wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest samowolnie postawiony budynek letniskowy o wym. 4,55m x 8,10m, tj. ok. 36,85m2, a więc, zgodnie z art. 28 ust. 1 w zw. z art. 29-31 pr. bud., wymagający pozwolenia na budowę. Organ II instancji uznał, iż w przedmiotowej sprawie PINB podjął wszelkie czynności w sposób prawidłowy. Organ wskazał, że PINB przeprowadził postępowanie w sprawie legalizacji samowoli budowlanej na podstawie art. 48 Prawa budowlanego i postanowieniem z dnia 15 czerwca 2021 r. wstrzymał prowadzenie robot budowlanych przy przedmiotowym budynku oraz zobowiązał inwestorów do przedłożenia dokumentów wymienionych w sentencji ww. postanowienia. Jak wynika z akt postępowania inwestorzy wypełnił nałożony na nich obowiązek przedstawiając żądane dokumenty.
Organ II instancji wskazał, iż następny krok w procedurze legalizacji samowoli budowlanej ustawodawca unormował w art. 49 w zw. z art. 59f pr. bud. Na podstawie ww. przepisów organ dokonał wyliczeń, w świetle których uznał, że PINB prawidłowo ustalił wysokość opłaty legalizacyjnej.
W dniu 24 października 2022 r. Skarżący, reprezentowani przez Pana W. K., wnieśli skargę na postanowienie WINB z dnia 12 września 2022 r. znak: [...], którym organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie PINB z dnia 20 lipca 2022 r. znak: [...] W skardze Skarżący zażądali uchylenia wydanych postanowień w związku z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto wnieśli o zwrot kosztów postępowania wg norm przepisanych oraz o wstrzymanie wykonalności zaskarżanego postanowienia.
Wydanemu Postanowieniu organu II instancji Skarżący zarzucili, że przyjmuje za właściwy stan prawny sprzed 19 września 2020 r., a jednocześnie opiera się na przepisach w brzmieniu nadanym zmianą z 19 września 2020 r. Skarżący wskazują, iż organ stosuje stany prawne hybrydowo na niekorzyść Skarżących. Skarżący podnoszą, że należy stosować stan prawny z dnia 19 września 2020 r.
Skarżący wskazali również, że na gruncie stanu prawnego po 19 września 2020 r , należało zastosować art. 49f ust. 1 i nast., czego organ nie uczynił. Co więcej, Skarżący podnieśli, iż organ naruszył zasadę prawdy obiektywnej, gdyż w rzeczywistości obiekt nie stanowił samowoli budowlanej w chwili posadowienia. Skarżący podnieśli, że w treści Postanowienia zawarto błędna powierzchnię obiektu - 36,85 m2 zamiast 34,85 m2.
Ze względów ostrożnościowych Skarżący podnieśli, iż nawet jeśli konieczne było stosowanie w sprawie Starego Prawa Budowlanego, to również opłata legalizacyjna powinna być wymierzona na podstawie ustawy obowiązującej ówcześnie, tj. w wysokości 5.000 zł.
Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259, zwanej dalej - p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 24 lipca 2023 r.
Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta było postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 12 września 2022 r. znak [...], który działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 123 § 1 oraz art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu zażalenia P. K. i S. K. (dalej jako Skarżący) z dnia 28 lipca 2022 r. na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. (dalej jako PINB) z dnia 20 lipca 2022 r. znak [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane w brzmieniu na dzień 21 sierpnia 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 1333 tj., dalej jako pr. bud.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 pr. bud., roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31. Z kolei ust. 1a stanowi, iż decyzję o pozwoleniu na budowę wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej. Art. 48 pr. bud. wyznacza procedurę legalizacyjną w sytuacji samowolnej budowy obiektu lub jego części bez wymaganego pozwolenia na budowę oraz innych budów samowolnych. Z kolei art. 49b pr. bud. wyznacza procedurę legalizacyjną w sytuacji samowolnej budowy albo wybudowania samowolnego bez wymaganego zgłoszenia bądź pomimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ.
Pierwszym pytaniem, na które należy w niniejszej sprawie odpowiedzieć jest kwestia ustalenia właściwego stanu prawnego. Organ przyjął, że należy stosować przepisy sprzed nowelizacji, która weszła w życie 19 września 2020 r., gdyż zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 471 z późn. zm.) do "spraw uregulowanych ustawą Prawo budowlane, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (przed 19 września 2020 r.), przepisy ustawy Prawo budowlane stosuje się w brzmieniu dotychczasowym (tj. zgodnie z brzmieniem Dz.U z 2020 r. poz. 1333 t.j.). Skarżący sugerują jednak, iż należy stosować ww. ustawę po jej nowelizacji, która weszła w życie 19 września 2020 r. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie rację należy przyznać organowi. Organ, zawiadomieniem z 21 sierpnia 2020 r. poinformował bowiem Skarżących o wszczęciu postępowania w sprawie legalności ustawienia przedmiotowego obiektu, co przesądza o tym, iż w niniejszej sprawie należy stosować przepisy ustawy Prawo budowlane w brzmieniu sprzed ww. nowelizacji. Należy jednak uwzględnić fakt, że naruszenia ustawy Prawo budowlane powinny być oceniane według przepisów obowiązujących w dacie popełnienia samowoli, natomiast zastosowanie przepisów dotyczących usuwania skutków samowoli uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy, z zachowaniem zasady, że organy wydają decyzje według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydawania decyzji. Innymi słowy, ocena legalności wykonania konkretnego obiektu budowlanego powinna być dokonana w odniesieniu do przepisów obowiązujących w dacie jego wykonywania, gdyż to one określały standardy jego realizacji (por. wyrok NSA z dnia 2 marca 2022 r., sygn. II OSK 757/21, CBOSA).
Drugim pytaniem, na które należy w niniejszej sprawie odpowiedzieć jest kwestia tego, czy w sprawie tej doszło do samowoli budowlanej. Przesłanką konieczną do nałożenia opłaty legalizacyjnej jest bowiem istnienie samowoli budowlanej. By odpowiedzieć na to pytanie należy ustalić, czy obiekt o którym mowa w niniejszej sprawie podlegał przed wszczęciem postępowania obowiązkowi zgłoszenia bądź pozwolenia. Według Skarżących, obiekt ten nie podlegał on żadnemu z powyższych obowiązków, a nawet jeśli podlegał obowiązkowi zgłoszenia, to obowiązek ten został przez skarżących zrealizowany. Organ I instancji sugeruje, iż obiekt ten podlegał przed wszczęciem postępowania obowiązkowi zgłoszenia, podczas gdy organ II instancji twierdzi, iż podlegał obowiązkowi uzyskania pozwolenia.
Zdaniem Skarżących (wyrażonym w zażaleniu), że powierzchnia zabudowy omawianego obiektu mieści się w granicach 35 m2, a obiekt ten stanowi parterowy budynek gospodarczy, co w świetle ustawy Prawo Budowlane w brzmieniu z Dz.U z 2020 r. poz. 1333 t.j. oznacza, iż podpada pod art. 29 ust. 1 pkt 1 lit. a, w którym mowa o "obiektach gospodarczych związanych z produkcją rolną i uzupełniających zabudowę zagrodową w ramach istniejącej działki siedliskowej w formie parterowych budynków gospodarczych o powierzchni zabudowy do 35 m2, przy rozpiętości konstrukcji nie większej niż 4,80 m". Obiekt o którym mowa można również uznać za podpadający pod art. 29 ust. 1 pkt 4, w którym mowa o "altanach działkowych i obiektach gospodarczych, o których mowa w ustawie z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2176 oraz z 2020 r. poz. 471)". W obu tych przypadkach, w świetle właściwego stanu prawnego nie wymagałby on zgłoszenia, a zatem nie mielibyśmy do czynienia z samowolą budowlaną. Należy jednak wskazać, że ocena, czy mamy do czynienia z samowolą budowlaną powinna zostać dokonana na gruncie stanu prawnego z dnia dokonania domniemanej samowoli. Podstawą prawną rozstrzygnięcia powinna być w tym momencie ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, Dz.U. z dnia 25 sierpnia 1994 r. nr 89 poz. 414 ze zmianami wprowadzonymi ustawą z dnia 22 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane, ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych ustaw, Dz.U.z dnia 23 września 1997 nr 111 poz. 726. W świetle art. 30 ust. 1 ustawy Prawo budowlane (w brzmieniu zgodnym z powyższym stanem prawnym), zgłoszenia właściwemu organowi wymaga m.in. "budowa, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1, 2, 4, 5a, 9 i 10, oraz wykonywanie robót budowlanych wymienionych w art. 29 w ust. 2 pkt 1-7 i 10". W art. 29 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy (w brzmieniu zgodnym z powyższym stanem prawnym) mowa jest o "obiektach gospodarczych związanych z produkcją rolną i uzupełniających zabudowę zagrodową w ramach istniejącej działki siedliskowej, m.in. w postaci parterowych budynków gospodarczych o powierzchni zabudowy do 35 m2, przy rozpiętości konstrukcji nie większej niż 4,80 m". Skarżący podnoszą w tym kontekście, że przesłali zgłoszenie do Gminy, co oznacza, iż w niniejszej sprawie nie doszło do samowoli budowlanej. Co więcej, Skarżący sugerują, że obiekt, o którym mowa stanowi altanę, co oznaczałoby, iż podpada raczej pod art. 29 ust. 1 pkt 6, w którym mowa o "altanach i obiektach gospodarczych na działkach w pracowniczych ogrodach działkowych o powierzchni zabudowy do 25 m2 w miastach i 35 m2 poza granicami miast oraz wysokości 5 m przy dachach stromych i 4 m przy dachach płaskich", zatem w dniu budowy nie wymagał on zgłoszenia. Skarżący podnoszą, że w dniu wzniesienia budynek mieścił się w granicach 35 m2 i podpadał pod art. 29 ust. 1 pkt 1 (w brzmieniu zgodnym z powyższym stanem prawnym), w związku z czym w świetle właściwego stanu prawnego wymagał zgłoszenia które nastąpiło, bądź też sugerują, iż podpadał pod art. 29 ust. 1 pkt 6 (w brzmieniu zgodnym z powyższym stanem prawnym), a zatem w ogóle nie wymagał zgłoszenia.
Tymczasem zdaniem organu I instancji w niniejszej sprawie doszło do samowoli budowlanej. Zdaniem organu obiekt, o którym mowa w niniejszej sprawie stanowi budynek rekreacji indywidualnej. W świetle art. 30 ust. 1 pr. bud., (w brzmieniu sprzed nowelizacji z 19 września 2020 r., tj zgodnym z Dz.U. z dnia 3 sierpnia 2020 r., poz. 1333 t.j.), zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej wymaga, z zastrzeżeniem art. 29 ust. 3 i 4 pr. bud:
1) budowa, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 lit. b-d i f, pkt 1a-2b. 3, 3a, 9, 11, 12, 14, 16, 19, 19a, 20b, 28 oraz 30;
1a) budowa, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 20, oraz budowa stacji ładowania w rozumieniu art. 2 pkt 27 ustawy z dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych, z zastrzeżeniem art. 29a;
1b) budowa obiektów, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 6, 10 i 13, sytuowanych na obszarze Natura 2000;
W art. 29 ust. 1 pkt 2a powyższej ustawy mowa o "wolno stojących parterowych budynkach rekreacji indywidualnej, rozumianych jako budynki przeznaczone do okresowego wypoczynku, o powierzchni zabudowy do 35 m2, przy czym liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać jednego na każde 500 m2 powierzchni działki". Jeśli zatem, jak wskazuje organ, przyjąć, iż omawiany obiekt stanowi budynek rekreacji indywidualnej, wtedy należałoby uznać, iż wymagał on zgłoszenia, do którego – jak twierdzi organ – nie doszło. Należy jednak przyjąć, że istotny dla oceny, czy mamy do czynienia z samowolą budowlaną jest stan prawny z momentu postawienia obiektu. Art. 30 ust. 1 ustawy Prawo Budowlane (w brzmieniu na domniemany dzień wybudowania omawianego obiektu), zgłoszenia właściwemu organowi wymaga m.in. "budowa, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1, 2, 4, 5a, 9 i 10, oraz wykonywanie robót budowlanych wymienionych w art. 29 w ust. 2 pkt 1-7 i 10". Można przyjąć, iż obiekt o którym mowa w sprawie podpada pod art. 29 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy (w brzmieniu zgodnym z powyższym stanem prawnym), w którym mowa o "obiektach gospodarczych związanych z produkcją rolną i uzupełniających zabudowę zagrodową w ramach istniejącej działki siedliskowej, m.in. w postaci parterowych budynków gospodarczych o powierzchni zabudowy do 35 m2, przy rozpiętości konstrukcji nie większej niż 4,80 m", a więc wymagał zgłoszenia, do którego – jak twierdzi organ – nie doszło.
Z kolei w świetle ustaleń organu II instancji, protokołu kontroli obiektu budowlanego z dnia 4 sierpnia 2020 r., projektu budowlanego przesłanego przez Skarżących w odpowiedzi na wezwanie organu z dnia 7 kwietnia 2022 r. należałoby przyjąć, że powierzchnia zabudowy obiektu będącego przedmiotem niniejszej sprawy przekracza 35 m2, co może prowadzić do wniosku, iż omawiany obiekt wymagał pozwolenia na budowę. W takiej sytuacji organ I instancji powinien przeprowadzić postępowanie legalizacyjne w trybie art. 48 Prawa budowlanego, a nie – jak to uczynił – w trybie art. 49b Prawa budowlanego.
Na gruncie powyższych rozważań Sąd uznał, że organy nie dokonały wystarczających ustaleń faktycznych pozwalających stwierdzić, czy doszło do samowoli budowlanej, czy też nie, a w konsekwencji, czy zasadne było nałożenie na Skarżących opłaty legalizacyjnej.
Po pierwsze, organy nie ustaliły, kiedy doszło do domniemanej samowoli budowlanej – czy doszło do niej w momencie postawienia budynku w latach 1996-1997, czy też raczej w momencie jego modernizacji, a właściwie przebudowy, w latach 2018-2019. W konsekwencji organy nie wykazały, czy budowa obiektu o którym mowa w niniejszej sprawie wymagała zgłoszenia albo uzyskania pozwolenia. Co więcej, organy nie ustaliły, czy doszło do zgłoszenia obiektu o którym mowa, co mogłoby być istotne gdyby okazało się, iż budowa tego obiektu faktycznie wymagała zgłoszenia. Należy również zauważyć, iż nawet jeśli omawiany obiekt wymagał zgłoszenia, a obowiązek ten nie został zrealizowany przez Skarżących, to postanowienie organu i tak byłoby wadliwe ze względu na błędne naliczenie opłaty legalizacyjnej. Zgodnie z art. 49b ust. 5 pr. bud w brzmieniu sprzed 19 września 2020 r, "do opłaty legalizacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy art. 59g, z tym że wysokość opłaty w przypadku budowy, o której mowa w: 1) art. 29 ust. 1 pkt 9-11, 14 oraz w art. 30 ust. 1 pkt 3 i 4 - wynosi 2500 zł; 2) art. 29 ust. 1 pkt 1 lit. b-d, pkt 2, 2a, 3, 3a, 6, 12, 13, 16, 19, 20b oraz 28 - wynosi 5000 zł". Obiekt o którym mowa podpada pod art. 29 ust. 1 pkt 2a), co może prowadzić do wniosku, że opłata legalizacyjna powinna w jego przypadku wynosić 5.000 zł, a nie – jak to ustalił organ – [...] zł.
W tym stanie rzeczy wywiedziona przez Skarżącą skarga zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu rozstrzygnięcia organów wydane zostały z naruszeniem art. Art. 48 oraz art. 49b pr.bud., a także art. 6, 7, 77 §1 i 80 k.p.a.
Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku, tj. uchylił decyzje organów obu instancji.
Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji w pierwszej kolejności ustali moment powstania domniemanej samowoli budowlanej. Następnie ustali, czy w świetle stanu prawnego właściwego dla momentu powstania owej samowoli budowlanej budowa obiektu, o którym mowa wymagała zgłoszenia, czy też pozwolenia. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 marca 2022 r., sygn. II OSK 757/21, naruszenia ustawy Prawo budowlane powinny być oceniane według przepisów obowiązujących w dacie popełnienia samowoli, natomiast zastosowanie przepisów dotyczących usuwania skutków samowoli uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy, z zachowaniem zasady, że organy wydają decyzje według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydawania decyzji. Innymi słowy, ocena legalności wykonania konkretnego obiektu budowlanego powinna być dokonana w odniesieniu do przepisów obowiązujących w dacie jego wykonywania, gdyż to one określały standardy jego realizacji.
Następnie, jeśli organ uzna, iż budowa obiektu, o którym mowa wymagała zgłoszenia, to zbada, czy do tego zgłoszenia faktycznie doszło. Jeśli organ stwierdzi, iż obiekt o którym mowa wymagał zgłoszenia, a do tego zgłoszenia nie doszło, przeprowadzi postępowanie legalizacyjne w trybie z art. 49b ustawy Prawo budowlane w brzmieniu sprzed nowelizacji z 19 września 2020 r., tj zgodnym z Dz.U. z dnia 3 sierpnia 2020 r., poz. 1333 t.j. Jeśli jednak organ uzna, że doszło do samowoli budowlanej, a budowa obiektu, o którym mowa wymagała pozwolenia, to przeprowadzi postępowanie legalizacyjne w trybie z art. 48 ustawy Prawo budowlane w brzmieniu sprzed nowelizacji z 19 września 2020 r., tj zgodnym z Dz.U. z dnia 3 sierpnia 2020 r., poz. 1333 t.j., będąc związanym wykładnią niniejszego wyroku stosownie do art. 153 p.p.s.a.