II SA/Po 395/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego siostrzenicy sprawującej opiekę nad wujem, uznając, że prawo do świadczenia przysługuje tylko osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym.
Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad wujem, jednak organy administracji odmówiły, wskazując, że nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec wuja, co jest warunkiem ustawowym. Sąd administracyjny w Poznaniu podzielił stanowisko organów, podkreślając, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie odsyła do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w kwestii obowiązku alimentacyjnego, a siostrzenica nie jest objęta tym obowiązkiem. Sąd odrzucił argumentację skarżącej o prokonstytucyjnej wykładni przepisu.
Sprawa dotyczyła skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca sprawowała opiekę nad swoim wujem, T. Z., który posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kluczowym zagadnieniem prawnym była interpretacja art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który przyznaje świadczenie pielęgnacyjne osobom, na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżąca, będąc siostrzenicą osoby niepełnosprawnej, nie zaliczała się do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji w rozumieniu K.r.o. (krewni w linii prostej i rodzeństwo). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, oddalił skargę. Sąd podkreślił, że wykładnia przepisu musi być zgodna z jego literalnym brzmieniem i nie można jej rozszerzać w oparciu o zasady konstytucyjne, tak jak sugerowała skarżąca, powołując się na art. 32 Konstytucji RP. Sąd przywołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, które potwierdzają, że świadczenie pielęgnacyjne ma na celu wsparcie osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, na którym ciąży na nich obowiązek alimentacyjny. Sąd uznał, że okoliczności takie jak ustanowienie opiekunem prawnym czy zawarcie umowy darowizny nie zmieniają faktu braku obowiązku alimentacyjnego. Sąd wyraził również krytyczną opinię co do postawy skarżącej, która po otrzymaniu darowizny nieruchomości od wuja, domaga się świadczenia pielęgnacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej.
Uzasadnienie
Sąd administracyjny oparł się na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który odsyła do przepisów K.r.o. określających krąg osób zobowiązanych do alimentacji (krewni w linii prostej i rodzeństwo). Siostrzenica nie należy do tego kręgu. Sąd odrzucił możliwość rozszerzającej wykładni przepisu w oparciu o zasady konstytucyjne.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (21)
Główne
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
K.r.o. art. 128
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 120
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 17 § ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 20 § ust. 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 23 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
K.p.a. art. 104 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.r.o. art. 617
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
u.w.s.p.i.p.z.
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Obowiązek alimentacyjny jest warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Siostrzenica nie jest objęta obowiązkiem alimentacyjnym wobec wuja w rozumieniu K.r.o. Nie można dokonywać rozszerzającej wykładni przepisów prawa materialnego w oparciu o zasady konstytucyjne.
Odrzucone argumenty
Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobie sprawującej opiekę, nawet jeśli nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Naruszenie art. 32 Konstytucji RP przez niezgodną z zasadą równości interpretację art. 17 ust. 1 u.ś.r. Naruszenie przepisów postępowania przez niezebranie materiału dowodowego.
Godne uwagi sformułowania
nie można nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jak i ustawom Nie jest intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Dla Sądu niezrozumiały zupełnie jest, a wręcz oceniane być może jako nieetyczne, iż skarżąca jako osoba wzbogacona tytułem tej darowizny doszukuje się jednocześnie własnego pokrzywdzenia – powołując się między innymi na zasady konstytucyjne – w odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Skład orzekający
Tomasz Świstak
przewodniczący sprawozdawca
Edyta Podrazik
sędzia
Paweł Daniel
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie ścisłej interpretacji przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych i braku możliwości rozszerzającej wykładni w oparciu o konstytucyjne zasady równości, gdy ustawa wprost określa krąg uprawnionych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu prawnego i stanu faktycznego, gdzie skarżąca nie była zobowiązana do alimentacji. Może być mniej istotne w sprawach, gdzie istnieje wątpliwość co do istnienia obowiązku alimentacyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia, jakim jest świadczenie pielęgnacyjne, i pokazuje, jak kluczowa jest ścisła interpretacja przepisów, nawet w obliczu potencjalnej niesprawiedliwości dla opiekuna. Sądowa krytyka postawy skarżącej dodaje jej kontekstu.
“Świadczenie pielęgnacyjne tylko dla zobowiązanych do alimentacji? Sąd administracyjny rozwiewa wątpliwości.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Po 395/23 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2023-10-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-06-19 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Edyta Podrazik Paweł Daniel Tomasz Świstak /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Świadczenie socjalne Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2022 poz 615 art. 17 ust. 1 pkt 4 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj. Sentencja Dnia 27 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2023 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO", "Kolegium") decyzją z 4 kwietnia 2023 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. M. (dalej: "strona") od decyzji Wójta Gminy W. (dalej: "Wójt") z 28 lutego 2023 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Dnia 1 lutego 2023 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w. W. wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wujem T. Z.. Wójt decyzją z 28 lutego 2023 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "K.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r."), odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad T. Z.. Kolegium, utrzymując w mocy decyzję wydaną w I instancji, wskazało, że T. Z. jest bratem matki strony. Odwołująca jest zatem jego krewną w linii bocznej trzeciego stopnia. W świetle obowiązujących regulacji nie zalicza się więc do grona osób, na których wobec niepełnosprawnego ciąży obowiązek alimentacyjny. Nie została wymieniona w art. 128 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "K.r.o."). Nie można przy tym w ocenie organu II instancji opowiedzieć się za prokonstytucyjną wykładnią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem przepis ten w sposób jednoznaczny odsyła w zakresie rozumienia pojęcia "obowiązek alimentacyjny" do unormowań K.r.o., które są sztywne i nie pozostawiają pola do uznaniowego ujęcia tej kwestii. Powyższe nie pozwala zaliczyć siostrzenicy do grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako osoba nieobciążona obowiązkiem alimentacyjnym nie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc nie ma do niej zastosowania art. 17 ust. 1a tej ustawy. Tym samym nie został spełniony jeden z wymogów, od których w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. zależy przyznanie wnioskowanego świadczenia. Z powyższych względów organ II instancji uznał za niecelowe wyznaczanie rozprawy oraz wzywanie odwołującej do złożenia dodatkowych wyjaśnień w sprawie, o rozważenie czego wnioskowano w treści odwołania. Organ ten wskazał jednocześnie, że nawet gdyby przyjąć, iż odwołująca należy do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, to i tak w pierwszej kolejności obowiązek ten spoczywałby na siostrze T. Z., to jest D. Ś., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Bez wątpliwości zdaniem SKO postawa odwołującej, która opiekuje się wujem zasługuje na aprobatę, jednak nie została spełniona fundamentalna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przedstawiony sposób rozumienia art. 17 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy jest utrwalony w orzecznictwie. Zdaniem organu II instancji bez znaczenia pozostaje to, że odwołująca została ustanowiona opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego T. Z. oraz zawarcie umowy darowizny, na mocy której otrzymała nieruchomość zabudowaną domem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym, a na rzecz T. Z. ustanowiono dożywotnią służebność osobistą mieszkania, a także obowiązek zapewnienia opieki przez odwołującą. Okoliczności te nie oddziałują na omówione zagadnienia związane z brakiem po stornie odwołującej obowiązku alimentacyjnego względem wuja. W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i decyzji organu I instancji zarzucając merytoryczną wadliwość, w tym przede wszystkim naruszenie: 1) przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobom obowiązanym do alimentacji, podczas gdy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznano także osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec której osoby tej nie obciąża obowiązek alimentacyjny (w tym w pierwszej kolejności), a jednocześnie jest ona jedynym członkiem rodziny niepełnosprawnego, która może się nim opiekować, 2) przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy przez ich nieprawidłowe zastosowanie/ niezastosowanie i niezebranie materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie, że skarżącej jako sprawującej opiekę na wujem T. Z. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z jednoczesnym pominięciem całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie, 3) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez utrzymanie w mocy decyzji w sytuacji, gdy organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. powinien zaskarżoną decyzję uchylić w całości, 4) przepisów Konstytucji RP, to jest art. 32, przez niezgodną z zasadą równości wobec prawa interpretację art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Jednocześnie organ zwrócił się o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Jak przewidziano w art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie jej do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaś skarżąca w terminie wynikającym z ostatnio przywołanej regulacji nie zażądała przeprowadzenia rozprawy, zaistniały przesłanki do zastosowania tego przepisu. Stosownie do art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Jest to odstępstwo od przewidzianej w art. 10 P.p.s.a. zasady jawnego rozpoznawania spraw. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 4 kwietnia 2023 r., nr [...], nie narusza ani prawa materialnego ani przepisów postępowania w sposób, który zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. dawałby podstawy do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Istota sporu do jakiego doszło na gruncie kontrolowanej sprawy sprowadza się do stwierdzenia, czy skarżąca M. M., jako siostrzenica osoby niepełnosprawnej T. Z., mieści się w katalogu osób, które zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. są uprawnione do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Od razu zauważyć trzeba, że choć w skardze podniesiono zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to nakreślona istota sporu sprowadza się do stwierdzenia, czy Kolegium dokonało prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc do uznania czy do wydania zaskarżonej decyzji doszło z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie bezsporne pozostaje, że skarżąca nie zalicza się do podmiotów, o których stanowi powyższej przywołany art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r. Zaznaczyć wobec tego trzeba, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z którego skarżąca chciałaby skorzystać, poprzez odesłanie do przepisów K.r.o. jednoznacznie wyznacza krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając ten krąg do osób zobowiązanych do alimentacji. Z woli ustawodawcy zatem nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja z zatrudnienia dla jej sprawowania, lecz także szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną, wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca nie zalicza się do żadnej z tych kategorii osób, bowiem jako siostrzenica T. Z. jest jego krewną w linii bocznej trzeciego stopnia. Jak stanowi art. 617 K.p.r. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są zaś osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Spośród krewnych w linii bocznej jedynie ktoś z rodzeństwa osoby niepełnosprawnej, jako krewny w linii bocznej drugiego stopnia, w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 128 K.r.o., może skutecznie ubiegać się – przy założeniu spełnienia pozostałych warunków – o świadczenie pielęgnacyjne. W orzecznictwie zapadłym na tle instytucji świadczenia pielęgnacyjnego, podkreśla się, że prawo ubiegania się o to świadczenia wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 K.r.o., który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania, niekiedy także środków wychowania, i obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby bliskiej, rezygnując z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w zaistniałej tak sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 14 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 852/22, dostępny w CBOSA na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (ONSAiWSA z 2014 r., nr 3, poz. 36), przesądził, że osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Uchwała ta wprost dotyczyła wprawdzie stanu prawnego sprzed 1 stycznia 2013 r., jednak pozostaje aktualna i w obecnym stanie prawnym, który w kontekście rozważanego w niej zagadnienia nie uległ istotnej zmianie. Wartym uwagi jest to, że przywołane w skierowanej do tut. Sądu skardze orzeczenia wydane zostały przed podjęciem tej uchwały. W uzasadnieniu uchwały NSA w sposób jednoznaczny opowiedział się za literalną wykładnią art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreślił zwłaszcza, że nie można tego przepisu interpretować rozszerzająco z powołaniem na wartości konstytucyjne, w tym wynikające z art. 32 Konstytucji RP - do czego zmierza skarżąca w sprawie niniejszej. Nie można, z powołaniem na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jak i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Tut. Sąd stanowisko to w pełni podziela. Dodatkowo wskazać trzeba, że przepisy stanowiące podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego były przedmiotem rozważań TK. Zarówno w wyroku z 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05 (OTK Seria A 2006 nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (OTK Seria A 2008 nr 6, poz. 107) oraz z 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07 (OTK Seria A 2008 nr 6, poz. 109), Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wobec powyższego Kolegium zasadnie uznało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tylko osoba, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego może uzyskać rekompensatę za brak podjęcia zatrudnienia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie proponowanej przez skarżącą wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w świetle której przepis ten miałby stanowić podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osoby sprawującej opiekę, niezależnie od tego, czy obciąża ją obowiązek alimentacyjny, prowadziłoby w istocie do konieczności pominięcia fragmentu tego przepisu. Powszechnie przyjmowane dyrektywy wykładni językowej zakładają zaś niedopuszczalność takiej interpretacji przepisów, aby pewne ich fragmenty okazały się zbędne. Bez znaczenia na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostaje to, że skarżąca jest opiekunem prawnym T. Z., jak również i to, że w akcie notarialnym z [...] lutego 2008 r. zobowiązała się zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnację na wypadek choroby. Żadna z tych okoliczności nie pozwala zaliczyć skarżącej do osób, na których zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. To że skarżąca obowiązek wynikający z aktu notarialnego postrzega jako takiego rodzaju obowiązek alimentacyjny pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Jedynie na marginesie wypada spostrzec, że całokształt okoliczności rozpatrywanego przypadku jasno wskazuje, iż skarżąca przyjęła na siebie rzeczone zobowiązanie w związku z dokonaną jednocześnie m.in. przez T. Z. darowizną nieruchomości. Ustanowienie na rzecz T. Z. służebności osobistej mieszkania, a także zobowiązanie do zapewnienia mu pomocy, było stosownie do treści aktu wykonaniem zobowiązania wynikającego z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego [...] z 12 września 2007 r., sygn. III RNs [...], zezwalającego na dokonanie czynności prawnej w imieniu całkowicie ubezwłasnowolnionego T. Z.. Dla Sądu niezrozumiałym zupełnie jest, a wręcz oceniane być może jako nieetyczne, iż skarżąca jako osoba wzbogacona tytułem tej darowizny doszukuje się jednocześnie własnego pokrzywdzenia – powołując się między innymi na zasady konstytucyjne – w odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W każdym razie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie uznaje, aby zaciągane przez osoby sprawujące opiekę zobowiązania wobec członków rodziny mogły być podstawą uznania, że osobom tym należne jest świadczenie pielęgnacyjne. Również bez znaczenia na gruncie dotychczasowych rozważań jest to, że – jak wskazuje skarżąca – siostry osoby niepełnosprawnej ze względu na swój stan zdrowia, w tym w przypadku D. Ś. ze względu orzeczony umiarkowany jedynie stopień niepełnosprawności, nie są w stanie sprawować opieki nad bratem. Nie znajduje zatem potwierdzenia podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak również zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP. Tut. Sąd nie stwierdził także, aby w sprawie doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania. Skarżąca nie wyjaśniła zresztą w niezebraniu jakiego materiału dowodowego lub na jaką konkretnie okoliczność faktyczną doszukuje się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Okoliczność faktyczna, że skarżąca jest siostrzenicą osoby niepełnosprawnej nie jest kwestionowana, a to ta okoliczność przesądza o negatywnym rozstrzygnięciu sprawy. Również brak jest podstaw do przyjęcia, aby doszło do istotnego naruszenia art. 8 § 1 K.p.a. Zasada tam wyrażona, przewidująca obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i kierowania się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, nie może być odczytywana jako zezwolenie dla organu administracji publicznej do podejmowania dowolnych rozstrzygnięć, wbrew jednoznacznemu brzmieniu przepisów prawa materialnego. Zresztą argumentacja skarżącej, z której wynika, że jej działania nastąpiły w konsekwencji zapewnienia organu o przysługującym jej prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, nie tylko nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowy, lecz nadto jest niekonsekwentna. Skarżąca z jednej strony próbuje bowiem obarczyć zaistniałą sytuacją organ, stwierdzając że: "Gdyby (...) miała wątpliwości lub odmienne przypuszczenia co do informacji powziętych w Organie, nie podejmowałaby tak daleko idących rozrządzeń czy działań w swoim życiu (w tym w sferze zarobkowej)", aby dalej uznać, że sytuacja ta i tak miałaby miejsce z uwagi na konieczność sprawowania opieki, podnosząc że: "Aktualnie (...) wyzbyła się wszelkich źródeł zarobkowania i nie była to decyzja swobodna i pochopna a wyłącznie podyktowana rzeczywistą potrzebą sprawowania opieki nad wujem, którą to opiekę i tak będzie musiała sprawować (...) niezależnie od tego czy świadczenie pielęgnacyjne będzie jej przyznane albo nie". Podkreślic bowiem należy, że skarżąca zobowiązała się do zapewnienia odpowiedniej pomocy T. Z. już w akcie notarialnym z [...] lutego 2008 r. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalono.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI