II SA/Po 393/23

II SA/Po 393/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz
Danuta Rzyminiak-Owczarczak /przewodniczący/
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
III OSK 3114/23 - Wyrok NSA z 2024-08-02
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 900
art. 39 ust. 4
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 146 par. 1, art. 153, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi E. B. na czynność Burmistrza Miasta z dnia 10 maja 2023 r., nr [...] w przedmiocie dowozu dziecka do szkoły 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; 2. zasądza od Burmistrza Miasta na rzecz skarżącej kwotę 200,- (dwieście) zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Uzasadnienie
E. B. (dalej również jako: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na czynność Burmistrza Gminy [...] z dnia 29 sierpnia 2022 r. nr [...] w zakresie odmowy zorganizowania przez Gminę przewozu osoby niepełnosprawnej z miejsca zamieszkania do szkoły podstawowej.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że syn skarżącej – P. B. – od 3 roku życia (tj. od 2017 r.) pozostaje pod opieką Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w G. . W 2018 r. otrzymał opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju i orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z uwagi na niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim. Trening czystości ukończył dopiero w wieku 4 lat, miał trudności ze skupieniem oraz koncentracją uwagi. Jego mowa rozwinęła się dosyć późno, pojawiały się częste echolalie. Również rozwój psychoruchowy P. był opóźniony. W zachowaniu często przejawia nadmierną impulsywność i nadpobudliwość. W dniu 07 lipca 2021 r. Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna w G. . wydała orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, w którym stwierdziła niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim, a za najkorzystniejszą formę kształcenia dla P., uznała szkołę specjalną lub oddział specjalny. P. B. posiada orzeczenie o niepełnosprawności, wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 01 marca 2022 r., nr [...]
Podczas poszukiwań dla syna szkoły, w której mógłby rozpocząć kształcenie w pierwszej klasie w roku szkolnym 2021/2022, skarżąca otrzymała informację od Dyrektor Zespołu Szkół Specjalnych w W., że szkoła ta nie dysponuje wolnymi miejscami. W związku z powyższym, w dniu 13 października 2021 r. syn został skierowany do I klasy Szkoły Podstawowej Specjalnej wchodzącej w skład Zespołu Szkół Specjalnych [...] w K.. W kwestii transportu skarżąca otrzymała informację od Gminy [...], że Gmina nie jest w stanie zorganizować dowozu syna do Szkoły w K., ale w przypadku zawarcia przez Gminę stosownego porozumienia z Gminą K. syn będzie mógł dojeżdżać do szkoły transportem zorganizowanym przez Gminę K. z przystanku autobusowego w L. , na który z kolei będę zawozić go ja, osobiście, prywatnym samochodem. W celu jak najszybszego rozwiązania problemu transportu i z myślą o tym, aby syn jak najszybciej zaczął uczęszczać do Szkoły, skarżąca zdecydowała się przystać na proponowane warunki i zawrzeć z Gminą [...] umowę o zwrot kosztów przejazdu w ramach dowożenia na trasie: dowóz dziecka G. , ul. [...] - przystanek autobusowy L. (6 km x 2), oraz odbiór dziecka z przystanku na trasie przystanek autobusowy L. - G., ul. [...] (6 km x 2). Tym samym dowóz syna odbywał się na wyżej wskazanych warunkach przez cały rok szkolny 2021/2022.
W dniu 02 sierpnia 2022 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza Gminy [...] z prośbą o zorganizowanie dla syna transportu z domu do Szkoły oraz ze Szkoły do domu w roku szkolnym 2022/2023, gdyż sytuacja finansowa i osobista skarżącej znacznie utrudniają jej codzienne dowożenie i odbieranie syna z przystanku w L. . W dniu 29 sierpnia 2022 r. skarżąca otrzymała z Gminy pismo, z którego wynika, że rozwiązania, o które wnosi znacznie przekraczają możliwości finansowe Gminy, w związku z czym organizacja dowozu miałaby pozostać według zasad ubiegłorocznych.
Zdaniem skarżącej jej wniosek o zorganizowanie dowozu i przywozu syna P. z miejsca zamieszkania do wspomnianej Szkoły w K. uznać należało za w pełni uzasadniony.
Otrzymany zwrot kosztów zaproponowany przez Gminę [...] na przystanek w L. , na który skarżąca ma dowozić syna samochodem wynosi około [...] zł miesięcznie, a kwota ta nie jest wystarczająca biorąc pod uwagę aktualną sytuację finansową rodziny, rosnące ceny paliwa, jak również konieczność używania samochodu przez męża podczas dojazdów do pracy. Skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie przez cały rok szkolny dowozić syna transportem własnym na przystanek w L. , ponieważ dysponuje z mężem jednym sprawnym 17 - letnim samochodem marki [...]. Mąż skarżącej jest jedynym żywicielem rodziny, pracuje jako dekarz i zarabia [...] zł miesięcznie. Skarżąca zajmuję się jeszcze jednym młodszym 5 - letnim, wymagającym opieki dzieckiem.
Burmistrz Miasta odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...], stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności, wyjaśniając, że stosownie do treści art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1082, obecny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 900, dalej również jako: "ustawa") obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21 rok życia. Gmina może realizować obowiązek zapewnienia uczniom niepełnosprawnym transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły w formie zorganizowania bezpośrednio przez gminę - we własnym zakresie - bezpłatnego transportu i opieki, albo w formie zwrotu kosztów przejazdu uczniów oraz opiekujących się nimi rodziców, gdy dowóz dziecka do szkoły zapewniają rodzice. Przy interpretowaniu normy art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy należy uwzględnić stan zdrowia dziecka wynikający z orzeczenia o niepełnosprawności, która różnić się może jej rodzajem, jak i zakresem, jak i inne okoliczności, takie jak chociażby dostępność miejsc w szkole. Dlatego "najbliższą" szkołą, przedszkolem, ośrodkiem będzie tylko taka szkoła, przedszkole i ośrodek, która pozwala jak najpełniej realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (lub w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka), a zatem jest najpełniej dostosowana do zdolności i możliwości psychofizycznych dziecka. Nie musi to być szkoła najbliższa w rozumieniu faktycznej odległości od miejsca zamieszkania dziecka. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie zatem szkołą najbliższą w rozumieniu cytowanego przepisu.
Sąd podkreślił, że odmowa dokonania czynności nie może nastąpić bez szczegółowego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny wszystkich istotnych jej okoliczności. Czynności z zakresu administracji publicznej podejmowane w sprawie indywidualnej powinny bowiem odnosić się do okoliczności konkretnego przypadku. Tymczasem w zaskarżonej czynności Burmistrz nie odniósł się w żaden sposób do dokumentacji dotyczącej tej osoby w kontekście przesłanki "najbliższej szkoły" odwołując się do przesłanki braku wystarczających środków finansowych. Powyższa okoliczność nie może stanowić podstawy odmowy zapewnienia dowozu dziecka do szkoły. W powyższym świetle czynność organu wymyka się ustawowym kryteriom oceny możliwości zapewnienia dowozu dziecka do szkoły, gdyż z jej treści nie wynika, aby organ rozważył ustawowe przesłanki umożliwiającemu ewentualną odmowę zapewnienia dowozu dziecka do szkoły. Pewne elementy dotyczące kryterium ustawowego – takie jak chociażby kwestia wyboru szkoły – zostały podniesione i opisane w odpowiedzi na skargę, jednakże powyższe pismo procesowe nie może stanowić próby prawidłowego uzasadnienia stanowiska organu, gdyż takie powinno wynikać wprost streści zaskarżonej czynności. Konsekwentnie pominięcie treści ustawy Prawo oświatowe, a w konsekwencji wadliwe uzasadnienie zaskarżonej czynności przesądza, w ocenie Sądu, o jej bezskuteczności.
Końcowo Sąd wskazał, że przy ponownym podejmowaniu czynności w przedmiocie zwrotu kosztów przewozu dziecka skarżących za wskazany wyżej okres Burmistrz uwzględni powyższą ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, w szczególności uwzględni przesłanki ustawowe, a następnie uzasadni podjętą czynność w sposób spełniający wyżej wskazane wymagania.
Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz Miasta pismem z dnia 10 maja 2023 r., nr [...], poinformował E. B., że wyraża zgodę i zobowiązuje się do zapewnienia uczniowi P. B. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej - tj. Szkoły Podstawowej im. [...] w W. . Jednocześnie informuje, że nie jest możliwe zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Zespołu Szkół Specjalnych [...] w K..
Uzasadniając powyższe stanowisko Burmistrz przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę zwróciła się do wnioskodawczyni o przedłożenie dokumentów i informacji potwierdzających aktualny stan zdrowia P. B., wynikający z orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. oraz wszelkich aktualnych zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną, jak również innych dokumentów potwierdzających szczególne potrzeby związane z kształceniem ucznia. W odpowiedzi Burmistrz Miasta otrzymał od Pani E. B.: zaświadczenie lekarskie z dnia 20 lutego 2023 r. od specjalisty neurologa; zaświadczenie lekarskie z dnia 03 marca 2023 r. od specjalisty psychiatrii dzieci i młodzieży; orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 1 marca 2022 r. wydane przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawność w G. ; pismo do Starosty [...] z dnia 13 października 2021 r.; pismo z Centrum Usług Wspólnych w G. z dnia 4 października 2021 r.; orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia 7 lipca 2021 r.; arkusz wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia z dnia 30 września 2022 r.; pismo z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w K. z dnia 27 marca 2023 r.
Z przedstawionych dokumentów wynika, że P. B. jest osobą niepełnosprawną intelektualnie w stopniu lekkim z zespołem nadpobudliwości ruchowej. W ocenie Burmistrza Miasta najbardziej kompletne i istotne dla sprawy informacje zostały przedstawione w orzeczeniu nr [...] z dnia 7 lipca 2021 r., które zostało wydane przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w G. . Przedmiotowe orzeczenie wskazuje na potrzebę kształcenia specjalnego z uwagi na niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim. W orzeczeniu szczegółowo opisano z jakimi problemami wiąże się stwierdzona niepełnosprawność i na tej podstawie przekazano zalecenia w zakresie dalszego kształcenia. W orzeczeniu zalecono w szczególności, by uczeń realizował tę samą podstawę programową co rówieśnicy, a warunki i formy wsparcia powinny być dostosowane do indywidualnych potrzeb oraz możliwości psychofizycznych i edukacyjnych ucznia. Takie podejście ma pozwolić na pracę z uczniem w optymalnych warunkach. W zaleceniach zaznaczono również konkretne warunki i formy wsparcia, na których należy oprzeć dalszy rozwój ucznia, do których zaliczono w szczególności: potrzebę ograniczenia bodźców rozpraszających, kierowanie komunikatów w sposób jednoznaczny, krótki i bezpośredni; rozwój nowych umiejętności i zachęcanie do kończenia rozpoczętych aktywności; podkreślono konieczność nauki rozpoznawania emocji, rozumienia sytuacji społecznych, przestrzegania norm i reguł; zauważanie mocnych stron ucznia i nagradzanie jego wysiłku; zwracanie uwagi na rozwój umiejętności potrzebnych w życiu codziennym i dalszej edukacji; ograniczenie stresu szkolnego; stosowanie pozytywnej mobilizacji i rozwijanie ogólnej wiedzy o świecie; zachęcanie do wypowiedzi ustnych oraz stosowanie pochwały i pozytywnej mobilizacji; zapewnianie uczniowi odpowiedniego czasu do namysłu oraz stosowanie pytań pomocniczych i naprowadzających; podkreślanie ważnych informacji w sposób wyraźny; zapewnianie bliskości nauczyciela; dbanie o koncentrację ucznia i kontakty z rówieśnikami.
W orzeczeniu powyższym określono cele edukacyjne, które w stosunku do ewaluowanego ucznia są podporządkowane ogólnym celom kształcenia przewidzianym dla wszystkich dzieci, w związku z czym w pracy z uczniem należy w szczególności zwrócić uwagę na: stymulowanie myślenia przyczynowo-skutkowego, generalizować i utrzymywać efekty uczenia się, doskonalić koordynację wzrokowo-ruchową oraz motorykę, rozwijać zainteresowania, kształtować kompetencje społeczne i komunikację umożliwiającą funkcjonowanie w grupie i w relacjach z dorosłymi, rozwijać umiejętności wykonywania poleceń, doskonalić koncentrację uwagi i rozwijać mowę czynną. Za najkorzystniejszą formę dla ucznia wskazano kształcenie specjalne w szkole specjalnej, oddziale specjalnym lub szkole ogólnodostępnej ze szczególnym uwzględnieniem, by kadra danej szkoły mogła zapewnić opiekę wyspecjalizowanej kadry pedagogicznej oraz dostosowanie metod i form pracy z uczniem.
Następnie Burmistrz zwrócił uwagę, że w obecnej szkole ucznia przygotowano w dniu 30 września 2022 r. arkusz wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia, gdzie również zwrócono uwagę na aktualny stan ucznia oraz jego potrzeby i możliwości edukacyjne. W piśmie tym zalecono kontynuację zajęć rewalidacyjnych, usprawnienie pracy analizatora słuchowego, ustalanie z uczniem jasnych norm i zasad, stosowanie cyklicznych zajęć wyrównawczych oraz doraźnych zajęć z psychologiem i pedagogiem szkolnym oraz ogólne socjalizowanie ucznia i włączanie go w życie klasy i szkoły, motywowanie do większej aktywności fizycznej oraz stałej wymiany informacji pomiędzy szkołą i rodzicami ucznia.
W celu ustalenia możliwości prowadzenia kształcenia i spełnienia wszelkich zaleceń oraz potrzeb ucznia P. B., Burmistrz Miasta zwrócił się z prośbą o dokonanie profesjonalnej oceny zaleceń wskazanych w orzeczeniu Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w G. przez zespól specjalistów ze Szkoły Podstawowej [...] w W. . W odpowiedzi z dnia 11 kwietnia 2023 r. wskazano, że szkoła ta jest w stanie zapewnić realizację wszystkich zaleceń wymienionych w orzeczeniu. Podkreślono ponadto, że do szkoły uczęszcza coraz więcej dzieci potrzebujących wsparcia w procesie kształcenia lub specjalnej organizacji nauki w związku z czym w szkole zatrudnieni są nauczyciele specjaliści - oligofrenopedagodzy, tyflogopedagog, surdopedagog, logopeda, pedagog specjalny, psycholog, specjalista terapii i rehabilitacji osób ze spektrum autyzmu, specjalista terapii pedagogicznej. Szkoła zaznaczyła również, że aktualnie w placówce kształci się kilkunastu uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim oraz z podobnymi orzeczeniami i zaleceniami. Takie zalecenia są na bieżąco realizowane przez kadrę szkoły. W szczególności uczeń miałby zapewniony udział w zajęciach rewalidacyjnych, zajęciach z logopedą, zajęciach wyrównawczych, realizację wybranych zajęć indywidualnie lub w małej grupie. Szkoła podkreśliła także, że pracuje w nurcie edukacji włączającej, by uczniowie ze szczególnymi potrzebami mieli jednocześnie zapewnione wszystkie niezbędne zajęcia specjalistyczne, jak również najlepszy kontakt w ramach samej szkoły.
Równocześnie Burmistrz Miasta zwróciła się do najbliższej szkoły specjalnej (Zespołu Szkół Specjalnych [...]), która również zapewnia wszelkie niezbędne standardy dla uczniów ze szczególnymi potrzebami, do której organizowany jest transport i opieka przez Gminę W. . Z deklaracji Szkoły wynika, że chęć uczęszczania do szkoły osób z terenu Gminy W. jest możliwa na zasadach analogicznych, jak w przypadku aktualnej szkoły ucznia - tj. po ustaleniu liczby wolnych miejsc i na podstawie stosownego skierowania wydanego przez właściwego starostę, które musi zostać ustalone dla konkretnego przypadku.
Mając na uwadze całokształt zgromadzonych w sprawie informacji, Burmistrz Miasta wskazał, że nie ma możliwości, by przychylić się do złożonego wniosku i zapewnić P. B. bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do Zespołu Szkół Specjalnych [...] w K.. Przedstawione potrzeby ucznia w zakresie kształcenia specjalnego mogą w pełni zostać zrealizowane przez Szkołę Podstawową [...] w W. , która jest szkołą najbliższą w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego, tj. jest szkołą najbliższą geograficznie, jak również jest szkołą, która w pełni ma możliwość realizacji wszelkich zaleceń wobec ucznia związanych z potrzebami kształcenia specjalnego. Burmistrz podkreślił, że okoliczność powyższa została w niniejszej sprawie ustalona, oceniona i zweryfikowane. Wszelkie potrzeby w zakresie kształcenia specjalnego są możliwe do zrealizowania przez Szkołę Podstawową [...] w W. , w związku z czym obowiązek Gminy W. w tym zakresie powinien być zrealizowany właśnie poprzez zapewnienie uczniowi P. B. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do tej konkretnej szkoły.
Końcowo Burmistrz podkreślił, że już w roku 2021 w okresie od 1 września 2021 r. do 25 października 2021 r., uczeń P. B. miał zapewniony bezpłatny dowóz i opiekę do Szkoły Podstawowej [...] w W. , do której uczęszczał. W dniu 7 września 2021 r. dostarczono do placówki oświatowej orzeczenie o nauczaniu specjalnym ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim. W dniu 15 września 2021 r. zespół nauczycieli uczących oraz specjalistów, w obecności rodziców, stworzył Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny, w którym były zawarte najważniejsze informacje o toku nauczania, zalecenia co do sposobów pracy z uczniem oraz zajęcia dodatkowe. Takie możliwości nadal zapewnia Szkoła Podstawowa [...] w W. zgodnie z orzeczeniem Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w G. .
Skargę na powyższą czynność wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. B. zarzucając organowi naruszenie przepisu art. 39 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 127 ustawy Prawo oświatowe oraz art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wnosząc o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności Burmistrza Miasta - informacji o rozpatrzeniu wniosku z dnia 10 maja 2023 r. i zobowiązanie Burmistrza Gminy W. do zorganizowania dla niepełnosprawnego syna transportu do Zespołu Szkół Specjalnych [...] w K. z domu do szkoły oraz ze szkoły do domu.
W uzasadnieniu skargi powtórzono dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazano, że sposób w jaki Burmistrz Miasta rozpatrzył wniosek skarżącej jest nieakceptowalny. Równocześnie skarżąca wskazała, że przez cały czas trwania niniejszego postępowania (czyli de facto przez niemal cały rok szkolny 2022/2023) syn dojeżdżał do Szkoły w K. na zasadach analogicznych co w poprzednim roku szkolnym - tj. najpierw własnym samochodem na przystanek autobusowy w L. , a następnie autobusem zorganizowany przez Gminę K. . Za przejazd na trasie G. - L. oraz L. - G. każdorazowo otrzymuję od Gminy zwrot kosztów.
Skarżąca podkreśliła, że syn bardzo szybko zaadoptował się w Szkole w K., a sama placówka bardzo dobrze wywiązuje się z zaleceń określonych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Na etapie wyboru dla dziecka nowej szkoły skarżąca, kontaktowałam się z Dyrektorem Zespołu Szkół Specjalnych w W. i otrzymała informację o braku wolnych miejsc. Natomiast jesienią ubiegłego roku próbowałam jeszcze zasięgnąć informacji tym, czy i jakie oddziały dla dzieci z niepełnosprawnościami uruchomiono w placówkach szkolnych w G. , czyli na terenie kolejnego miasta leżącego w bliskiej odległości od W. . Z otrzymanego dnia 4 października 2022 r. pisma wynika, że jedynie w Szkole Podstawowej nr [...] [...] w G. uruchomiono oddziały specjalne, jednak żaden z nich nie jest dedykowany dla uczniów na poziomie 2 klasy, czyli uczniów w wieku P..
Odwołując się do treści art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego skarżąca wskazała, że w żadnym miejscu nie wspomina on stopniu niepełnosprawności jako przesłance wyłączającej bądź ograniczającej obowiązek gminy w przedmiocie zorganizowania dla niepełnosprawnego dziecka transportu. Z tego powodu wywód, jaki został przeprowadzony w odniesieniu do stopnia niepełnosprawności mojego syna w informacji o rozpatrzeniu wniosku z dnia 10 maja 2023 r., znak sprawy: [...], należy uznać za bez znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Po drugie, za chybione należało uznać stanowisko organu, wedle którego "za najbliższą szkołę rozumie się szkołę, która jest jednocześnie najbliższa w rozumieniu geograficznym, ale jednocześnie jest w stanie spełnić zalecenie kształcenia specjalnego w stosunku do konkretnego ucznia". Analiza wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych prowadzi do konstatacji, iż najbliższą szkołą, przedszkolem, ośrodkiem będzie tylko taka szkoła, przedszkole i ośrodek, który pozwala jak najpełniej realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (lub w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka), a zatem jest najpełniej dostosowana do zdolności i możliwości psychofizycznych dziecka.
Zdaniem skarżącej w informacji z dnia 10 maja 2023 r. organ swą decyzję odmowną w przedmiocie zapewnienia dowozu do Szkoły w K. powiązał z wyrażeniem zgody do zorganizowania transportu i opieki w czasie przewozu do Szkoły Podstawowej [...] w W. , choć druga z tych kwestii nie stanowiła przedmiotu wniosku z dnia 02 sierpnia 2022 r. Innymi słowy, należy uznać, iż Burmistrz w piśmie z dnia 10 maja 2023 r. wykroczył poza treść wniosku, roszcząc sobie kompetencję do wyboru dla dziecka szkoły. Zdaniem skarżącej obowiązki gminy w zakresie zapewnienia niepełnosprawnym uczniom bezpłatnego transportu i opieki w czasie tego przewozu z i do najbliższej placówki oświatowej mają charakter zobowiązania przemiennego (co oznacza, że realizacja przez gminę jednego z dwóch alternatywnych sposobów wypełnienia tego obowiązku w istocie skutkuje jego wypełnieniem), to jednak wybór sposobu realizacji tego obowiązku jest pozostawiony rodzicom dziecka. Wyboru ośrodka dokonują rodzice niepełnosprawnego ucznia.
Na zasadność kontynuowania nauki w Szkole Specjalnej w K. wskazują także lekarze, na dowód czego w załączeniu skarżąca przedłożyła stosowne zaświadczenia, których treść, została całkowicie pominięta przez organ w toku rozpatrywania mojego wniosku.
Odpowiadając na skargę Burmistrz podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Pismem procesowym z dnia 04 lipca 2023 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1624 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia 16 czerwca 2023 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 30 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...], stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. Uzasadniając powyższe stanowisko Sąd wyjaśnił, że stosownie do treści art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21 rok życia. Gmina może realizować obowiązek zapewnienia uczniom niepełnosprawnym transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły w formie zorganizowania bezpośrednio przez gminę - we własnym zakresie - bezpłatnego transportu i opieki, albo w formie zwrotu kosztów przejazdu uczniów oraz opiekujących się nimi rodziców, gdy dowóz dziecka do szkoły zapewniają rodzice. Przy interpretowaniu normy art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy należy uwzględnić stan zdrowia dziecka wynikający z orzeczenia o niepełnosprawności, która różnić się może jej rodzajem, jak i zakresem, jak i inne okoliczności, takie jak chociażby dostępność miejsc w szkole. Dlatego "najbliższą" szkołą, przedszkolem, ośrodkiem będzie tylko taka szkoła, przedszkole i ośrodek, która pozwala jak najpełniej realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (lub w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka), a zatem jest najpełniej dostosowana do zdolności i możliwości psychofizycznych dziecka. Nie musi to być szkoła najbliższa w rozumieniu faktycznej odległości od miejsca zamieszkania dziecka. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie zatem szkołą najbliższą w rozumieniu cytowanego przepisu.
Opisana powyżej ocena zawarta w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu była, na mocy art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiążąca zarówno dla Burmistrza, jak i składu orzekającego w niniejszej sprawie.
Rozpoznając ponownie sprawę Burmistrz wadliwie odmówił zapewnienia małoletniemu synowi skarżącej dojazdu do szkoły.
Przede wszystkim zauważyć należy, że w dniu 02 sierpnia 2022 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza Gminy W. z prośbą o "transport z domu do Szkoły oraz ze Szkoły do domu do której uczęszcza, czy Zespół Szkół Specjalistycznych [...] w K." (k. [...] akt administracyjnych). Zakreślony został tym samym zakres przedmiotowy postępowania administracyjnego, którym było rozstrzygnięcie czy organ administracji publicznej, działając na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy ma obowiązek zapewnić młodocianemu synowi skarżącej dojazd do szkoły do której uczęszcza, a więc do Zespołu Szkół Specjalnych [...] w K.. Tymczasem Burmistrz Miasta zaskarżoną czynnością z dnia 10 maja 2023 r., nr [...], poinformował skarżącą, że wyraża zgodę i zobowiązuje się do zapewnienia uczniowi P. B. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej - tj. Szkoły Podstawowej im. [...] w W. . Jednocześnie informuje, że nie jest możliwe zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Zespołu Szkół Specjalnych [...] w K.. Tak sformułowane rozstrzygnięcie wykraczało, w ocenie Sądu poza zakres żądania skarżącej. Jej wniosek z dnia 02 sierpnia 2022 r. był jasny, precyzyjny i bezwarunkowy, co oznacza, że rozstrzygając przedmiotową sprawę Burmistrz mógł odnieść jedynie się do możliwości zapewnienia dojazdu do i ze szkoły - Zespołu Szkół Specjalnych [...] w K.. Konsekwentnie wydając rozstrzygnięcie, w którym wskazał, czy zapewni dojazd do i ze Szkoły Podstawowej [...] w W. wykroczył poza zakres wniosku skarżącej, do czego nie był w jakikolwiek sposób uprawniony. Wobec powyższego sformułowania treści zaskarżonej czynności zrozumiałe są zarzuty skarżącej, wskazujące że organ samodzielnie nakazuje jej, aby jej małoletnie dziecko uczęszczało do szkoły w W. . Działanie powyższe jest niewątpliwie niedopuszczalne, co samodzielnie przesądza o wadliwości zaskarżonej czynności. Raz jeszcze sąd wskazuje, że rolą Burmistrza było jedynie rozstrzygnięcie, w zakresie zapewnienia małoletniemu dowozu do Zespołu Szkół Specjalnych im. [...] w K. i tylko tego mogło dotyczyć wydanym w sprawie rozstrzygnięcie, przyjmujące formę czynności organu administracji publicznej.
Niezależnie od powyższej wadliwości zaskarżonej czynności Sąd wskazuje, że Burmistrz nie uwzględnił wszystkich okoliczności sprawy. O ile zgodzić się można z przytoczonymi w uzasadnieniu stwierdzeniem, że szkołą najbliższą w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego jest szkoła najbliższa geograficznie, jak również szkoła, która w pełni ma możliwość realizacji wszelkich zaleceń wobec ucznia związanych z potrzebami kształcenia specjalnego, o tyle w ocenie Sądu nie wzięto pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy.
Przede wszystkim, na co częściowo zwrócono uwagę, pojęcie "bliskości" składa się nie tylko element dotyczący położenia geograficznego, tj. odległości placówki od miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka, ale również element posiadania przez daną placówkę warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z rozpoznanym rodzajem niepełnosprawności. Ten drugi element, winien być oceniany indywidualnie w odniesieniu do treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń, o charakterze quasi-opinii biegłych, nie może modyfikować organ reprezentujący gminę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdański z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 327/23, Baza NSA). Jest to o tyle istotne, że skoro we wniosku została określona konkretna szkoła, w ocenie matki dziecka "najbliższa", jako najpełniej realizująca zalecenia zawarte w ww. orzeczeniach, to po stronie organu powstał wymóg wykazania, że wskazane przez niego szkoły, będą mogły w takim samym stopniu, jak szkoła wskazana przez rodzica dziecka, realizować te zalecenia, uwzględniając, że istotną okolicznością jest niepogarszanie stanu zdrowia niepełnosprawnego dziecka (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 741/22, Baza NSA).
W realiach przedmiotowej sprawy w orzeczeniu nr [...] z dnia 7 lipca 2021 r., które zostało wydane przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w G. , w którym wskazano na potrzebę kształcenia specjalnego z uwagi na niepełnosprawność intelektualną małoletniego w stopniu lekkim wskazano, że za "Najkorzystniejszą formą kształcenia dla P. jest szkoła specjalna lub oddział specjalny, względnie szkoła ogólnodostępna. Wybór szkoły lub oddziały specjalnego zapewni opiekę wyspecjalizowanej kadry pedagogicznej, dostosowanie metod i formy pracy oraz dodatkową stymulację wskutek zajęć rewalidacyjnych". Konsekwencją powyższego było wydane w dniu 13 października 2021 r. przez Starostę [...] skierowanie P. B. do I klasy Szkoły Podstawowej Specjalnej wchodzącej w skład Zespołu Szkół Specjalnych [...] w K..
Oznacza to, że w obrocie prawnym pozostaje orzeczenie wskazujące, że przede wszystkim syn skarżącej powinien uczęszczać do szkoły specjalnej lub oddziału specjalnego, a dopiero w ostatnim rzędzie do szkoły ogólnodostępnej oraz decyzja o skierowaniu syna do szkoły specjalnej - Zespołu Szkół Specjalnych [...] w K.. W ocenie Sądu – w składzie orzekającym w niniejszej sprawie – w tych okolicznościach faktycznych działanie Burmistrza, który wskazuje, że inna szkoła, niż szkoła specjalna, spełnia wymogi przewidziane orzeczeniem z dnia 07 lipca 2021 r., zmierza do zakwestionowania stanowiska zajętego już przez inny organ administracji publicznej – Starostę, który dostrzegł potrzebę skierowania P. B. do szkoły specjalnej.
Sąd podkreśla, że w ramach oceny zasadności spełniania przesłanek, o jakich mowa w art. art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, niedopuszczalne jest kwestionowanie decyzji Starosty, wydanej na podstawie art. 127 ust. 15 ustawy Prawo oświatowe, w szczególności poprzez dokonywanie samodzielnej oceny, czy inna placówka może potencjalnie zapewnić taki sam poziom opieki, jak placówka, do której uczęszcza małoletni. Skoro potrzeba nauki w szkole specjalnej została potwierdzona zarówno właściwym orzeczeniem, jak i skierowaniem do danej indywidualnej placówki, to Burmistrz jest związany powyższym rozstrzygnięciem i nie może samodzielnie ponownie dokonywać powyższej oceny. Ingerowałoby to bowiem zarówno w treść wydanych orzeczeń, jak i naruszało prawo wyboru placówki przez rodziców. Zważyć przy tym należy, że jak uprzednio wskazano podstawową okolicznością, jaka musi być wzięta pod uwagę jest niepogarszanie stanu zdrowia niepełnosprawnego dziecka.
W tych okolicznościach faktycznych za "najbliższą szkołą podstawową" w rozumieniu art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe może być uznana jedynie taka sama placówka, do jakiej skierowany został małoletni, a więc szkoła specjalna. Jedynie takie rozumienie omawianego przepisu umożliwi zachowanie zarówno systematyki przepisów związanych z kierowaniem małoletnich do tego typu placówek, jak i przyczyni się do zapewnienie prawidłowego rozwoju dziecka, co powinno stanowić wartość nadrzędną.
W zaskarżonej czynności Burmistrz dokonał zatem wadliwej interpretacji przesłanki "najbliższej szkoły", co poza opisanym uprzednio wadliwym sformułowaniem sentencji zaskarżonej czynności również przesądza o jej wadliwości.
Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku.
Sąd nie uwzględnił wniosku o zobowiązanie Burmistrza do zorganizowania dla niepełnosprawnego syna transportu do szkoły podstawowej (art. 146 § 2 p.p.s.a.), oceniając takie żądanie jako przedwczesne. Przepis art. 146 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od kasacyjnego charakteru kompetencji orzeczniczych sądu administracyjnego. Wyrok sądu uznający uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisów prawa zastępuje rozstrzygnięcie organu administracji. Dostrzeżone naruszenie prawa o charakterze procesowym uniemożliwia na tym etapie rozstrzygnięcie o zasadności złożonego wniosku, a to na organie spoczywa obowiązek uprzedniej oceny materiału dowodowego i jej wyrażenia w uzasadnieniu czynności, czego w tym przypadku zabrakło.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na kwotę zasądzonych na rzecz skarżącą kosztów postępowania złożył się uiszczony wpis od skargi w kwocie 200;- zł.
Przy ponownym podejmowaniu czynności w przedmiocie zwrotu kosztów przewozu dziecka skarżących za wskazany wyżej okres Burmistrz uwzględni powyższą ocenę prawną.