II SA/Po 380/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2024-08-22
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneustawa o świadczeniach rodzinnychustawa o świadczeniu wspierającymprawo przejściowerezygnacja z zatrudnieniaopieka nad niepełnosprawnymwyrok Trybunału Konstytucyjnegopostępowanie administracyjneuchylenie decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że organ błędnie zastosował przepisy po nowelizacji i nieprawidłowo ocenił przesłankę rezygnacji z zatrudnienia.

Skarżący P. K. domagał się świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad bratem B. K., jednak organ pierwszej instancji i Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiły, powołując się na nowe przepisy ustawy o świadczeniu wspierającym oraz brak związku między rezygnacją z pracy a opieką. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na błędne zastosowanie przepisów przejściowych i nieprawidłową wykładnię przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, podkreślając, że sprawa powinna być rozpatrzona na zasadach obowiązujących przed nowelizacją.

Sprawa dotyczyła skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad bratem B. K. Organ odwoławczy błędnie zastosował przepisy ustawy o świadczeniu wspierającym obowiązujące od 1 stycznia 2024 r., zamiast przepisów dotychczasowych, do których odsyłał art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w przypadku wniosków złożonych do 31 grudnia 2023 r. Ponadto, organ odwoławczy nieprawidłowo ocenił przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, uznając, że brak aktywności zawodowej skarżącego od 2007 r. nie wynikał z konieczności sprawowania opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania (art. 77 § 1, art. 7, art. 80 K.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności dotyczących rezygnacji z zatrudnienia, oraz naruszenie art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. z powodu braku adekwatnego uzasadnienia. Sąd podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 unieważnił różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności, a niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki jest wystarczającą przesłanką, nawet jeśli nastąpiło to kilka lat przed złożeniem wniosku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Należy stosować przepisy dotychczasowe, zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, który chroni prawa nabyte.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym stanowi o stosowaniu przepisów dotychczasowych do spraw, w których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r., co jest wyrazem ochrony praw nabytych i konstytucyjnej pewności prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

u.ś.w. art. 63 § ust. 1-16

Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § ust. 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 24 § ust. 2 i 2a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Pomocnicze

p.u.s.a. art. 1 § 1-2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1-3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

K.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędne zastosowanie przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym po nowelizacji, zamiast przepisów dotychczasowych. Nieprawidłowa wykładnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Naruszenie przepisów K.p.a. dotyczących wyjaśnienia istotnych okoliczności i uzasadnienia decyzji.

Godne uwagi sformułowania

brak było podstaw prawnych do formułowania oceny, że po zmianach wprowadzonych ustawą z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (...) nie istnieją podstawy prawne dla rozstrzygania w formie decyzji spraw dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym do rozstrzygania o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych. Reguły ustalone w art. 63 ust. 1-16 ustawy o świadczeniu wspierającym są wyrazem konstytucyjnej ochrony praw nabytych. niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, nie jest zatem okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Skład orzekający

Wiesława Batorowicz

przewodniczący

Danuta Rzyminiak-Owczarczak

sędzia

Robert Talaga

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych ustawy o świadczeniu wspierającym oraz wykładnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia do świadczenia pielęgnacyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono przed 31 grudnia 2023 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii prawnej związanej z przepisami przejściowymi i ochroną praw nabytych w kontekście świadczeń socjalnych, co jest istotne dla wielu obywateli.

Świadczenie pielęgnacyjne: Czy zmiana przepisów pozbawiła Cię praw? Sąd wyjaśnia, jak chronić nabyte uprawnienia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 380/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-08-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
Robert Talaga /sprawozdawca/
Wiesława Batorowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1 § 1-2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 § 1, art. 119 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 1-3, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1-16
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17, art. 24 ust. 2 i 2a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 32 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
[...] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 sierpnia 2024 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Asesor WSA Robert Talaga (spr.) Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Polody po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 22 lutego 2023 r. P. K. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem B. K..
W dniu 09 marca 2023 r. przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy, w czasie którego ustalono, że P. K. zamieszkuje z bratem, który niewątpliwie wymaga opieki osób trzecich, jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnej egzystencji, zaś P. K. opiekuje się nim w pełnym zakresie.
Decyzją z dnia 24 marca 2023 r., nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił P. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ pierwszej instancji powołał się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na podstawie którego stwierdził, że przy obecnym stanie prawnym nie może przyznać P. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawa o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. do dnia dzisiejszego nie została dostosowana do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r.
W odwołaniu P. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie decyzji przyznającej na jej rzecz świadczenie pielęgnacyjne. Zaskarżonej decyzji zarzucił: naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia faktu, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania nie konstytucyjności części normy prawnej wyrażonej w ww. przepisie w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
W odpowiedzi na wezwanie organu odwoławczego pełnomocnik P. K. przedłożył dokumenty wskazujące na historię zatrudnienia wnioskodawcy.
Decyzja z dnia 13 marca 2024 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu pierwszej instancji powinna zostać utrzymana w mocy, mimo błędnego uzasadnienia w zakresie mocy obowiązującej i wykładni przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. oraz skutku wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429) wskazał, iż w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Wykładnia literalna art. 63 ust. 1 u.ś.w. pozwala na wyrażenie stanowiska, że przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji należy stosować jedynie do spraw, w których do dnia 31 grudnia 2023 r. powstało prawo do świadczenia. Inaczej rzecz ujmując, "stara ustawa" ma zastosowanie tam, gdzie w drodze decyzji organ przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem roku 2023. W konsekwencji, negatywne rozstrzygnięcia, tj. odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podlegają uregulowaniom obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. W efekcie nie znajdą zastosowania dotychczasowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. w brzmieniu sprzed nowelizacji.
Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych od dnia 01 stycznia 2024 roku świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli sprawowana jest opieka nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia. B. K., w związku z opieką nad którym złożono wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, a zatem nie spełniono warunków do przyznania tego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r. Po pierwsze, Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt: K 38/13, stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, przez co przepis ten nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. W związku z tym przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stał na przeszkodzie przyznaniu P. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad B. K.. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazano, że w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie przesłanek "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".
W ocenie organu odwoławczego konieczne jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem przez stronę opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, który nie występuje w przypadku P. K.. Wnioskodawca ma 55 lat, ostatni raz pracował zarobkowo w 2007 r., a później przysługiwał mu status bezrobotnego. W przypadku B. K. nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 20 września 2022 r., a więc gdy miał on 60 lat. W ocenie Kolegium nie sposób uznać, że P. K. zrezygnował z pracy z uwagi na konieczność podejmowania opieki nad bratem, lecz nie podejmował jej z innych przyczyn. Ponadto świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić zastępczego źródła dochodu. Tymczasem P. K. nie podejmował zatrudnienia od 2007 r., a z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynikało, by były ku temu przeciwskazania, a więc nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Zdaniem Kolegium zarówno na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., jak i tych obowiązujących od dnia 01 stycznia 2024 r. nie można przyznać P. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem, B. K., gdyż:
- od dnia 01 stycznia 2024 r. osoba, w związku z opieką nad którą, złożono wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi być osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, zaś w przypadku B. K. nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 20 września 2022 r., a więc gdy miał on 60 lat.
- brak jest wyraźnego i bezpośredniego związku między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad B. K..
Pismem z dnia 30 kwietnia 2024 r. pełnomocnik P. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 marca 2024 r. o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia 24 marca 2023 r. Wójta Gminy [...] o odmowie przyznania P. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem B. K.. Pełnomocnik strony skarżącego zaskarżył w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 marca 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną przez Wójta Gminy [...] z dnia 24.03.2023 r. Zaskarżonym decyzjom zarzucono:
I. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy:
- art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) - dalej u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na:
- uznaniu, że pomimo faktu, że "skarżący P. K. zamieszkuje z bratem, który niewątpliwie wymaga opieki osób trzecich, jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnej egzystencji, zaś P. K. opiekuje się nim w pełnym zakresie" to aktualny brak wykonywania przez P. K. pracy zarobkowej przy jednoczesnym nieprzerwanym legitymowaniu się przez P. K. od dłuższego statusem osoby bezrobotnej nie wyczerpuje definicji ustawowej niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, podczas gdy sprawowanie przez P. K. opieki nad bratem powoduje rezygnację także z potencjalnej możliwości pojęcia w każdej chwili pracy zarobkowej, skoro P. K. posiada nieprzerwanie od dłuższego czasu status osoby bezrobotnej,
II. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:
- art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) - dalej K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności przyjętych przez organ a priori ustaleń, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, by były przeciwwskazania do podjęcia przez B. K. zatrudnienia, pomimo faktu, iż skarżący legitymuje się dokumentami, zaświadczającymi o byciu osobą zarejestrowaną jako osoba bezrobotna jeszcze w 2023 r., regularnym stawianiu się do Urzędu Pracy a zatem pozostawania w potencjalnej gotowości do podjęcia pracy,
- art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia, powoływania się jednocześnie de facto na dwa wykluczające się reżimy prawne, przy jednoczesnym przyjęciu, że w sprawie skarżącego zgodnie z przepisami przejściowymi (art. 63 ust 1 Ustawy o świadczeniu wspierającym (Dz.U. 2023 poz. 1429) zastosowanie mają przepisy ustawy "starej" tj. o świadczeniu pielęgnacyjnym.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniejsze stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492).
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Sprawa zgodnie z wnioskiem strony skarżącej została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.
Skarga okazała się uzasadniona.
W ocenie Sądu należy zwrócić uwagę, że organ odwoławczy w uzasadnieniu argumentował swoje stanowisko jednocześnie w odniesieniu do dwóch innych wersji obowiązujących przepisów prawa, co było nieprawidłowe.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że brak było podstaw prawnych do formułowania oceny, że po zmianach wprowadzonych ustawą z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) nie istnieją podstawy prawne dla rozstrzygania w formie decyzji spraw dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym do rozstrzygania o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych.
Analiza treści art. 63 ust. 1-16 ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) nakazuje przyjmować, że wskazane przepisy normują kwestie związane z przyznawaniem, wypłatą, waloryzacją oraz nienależnym pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie przepisów dotychczasowych. Zatem także po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym możliwe jest ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczas obowiązujących zasadach.
Skarżony organ błędnie przyjmuje, że do rozstrzygania o zasadności wniosku skarżącego należało stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 roku.
Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Stosownie do art. 24 ust. 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W konsekwencji na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 roku.
Stanowisko o tym, że powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego wiązać należy z datą złożenia wniosku potwierdza także treści uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 roku i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad która jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego.
Reguły ustalone w art. 63 ust. 1-16 ustawy o świadczeniu wspierającym są wyrazem konstytucyjnej ochrony praw nabytych.
Przy ocenie, czy wsteczne działanie przepisu nie czyni go sprzecznym z Konstytucją, należy brać pod uwagę, w zależności od rodzaju sprawy, takie zasady jak zaufanie obywateli do państwa, bezpieczeństwo i pewność obrotu, stabilność stosunków przez prawo regulowanych, ochronę praw nabytych itd. Odstępstwo od zasady nieretroakcji może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy przemawiają za tym ważne powody i gdy wynika ono wyraźnie z brzmienia ustawy. Natomiast cel ustawy w żadnym razie nie uzasadnia przyjęcia wstecznego jej działania. Skoro z woli ustawodawcy zachowana zostaje możliwość przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych, to przeciągające się postępowanie administracyjne nie może pozbawiać wnioskodawcy możliwości uzyskania tego świadczenia na zasadach dotychczasowych. Z uwagi na powyższe materialnoprawną podstawę dla oceny zasadności wniosku skarżącej stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 roku oraz przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.).
W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy pomimo, że uznał, że należało zastosować nowe brzmienie przepisu art. 17 u.ś.r. to jednocześnie wskazał na przesłanki negatywne, które uniemożliwiłyby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 roku. Takie rozważania nie były spójne względem pierwotnie wyrażonego poglądu o braku podstaw do zastosowania wcześniejszego stanu prawnego w niniejszej sprawie. Nie zmienia to jednak stanowiska, że do oceny zasadności wniosku skarżącego znajdują zastosowanie przepisy dotychczasowe, a więc sprawa powinna być rozstrzygnięta na podstawie przepisów obowiązujących przed wprowadzoną nowelizacją.
Przy rozstrzyganiu sprawy należało uwzględnić, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443) w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji moment powstania niepełnosprawności brata wnioskodawcy nie miał znaczenia dla możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W kwestii zatrudnienia wnioskodawcy ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie budzi wątpliwości, że nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Spełnienie tej przesłanki następuje także wówczas, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 35/22). Organ pomocowy jest obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku oświadczenie. Okoliczność, że wnioskodawca nie był aktywny zawodowo przed złożeniem wniosku, nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2156/21, wyrok NSA z dnia z dnia 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 940/19, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 35/22). Niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, nie jest zatem okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ustawy oświadczeniach rodzinnych jest nie tylko stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą sprawowana jest opieka, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie zapewnić. Takie okoliczności powinny być wzięte pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Reasumując, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza treść art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) - dalej K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności dotyczących rezygnacji z zatrudnienia w związku z ubieganiem się o świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto zaskarżona decyzja narusza treść art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się brakiem należytego wyjaśnienia motywów wydanego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI