II SA/Po 310/22

II SA/Po 310/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-06-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-05-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz
Paweł Daniel
Tomasz Świstak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6264 Zarząd gminy (powiatu, województwa)
Sygn. powiązane
III OSK 2503/22 - Postanowienie NSA z 2024-06-19
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 7 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi S. J. na obwieszczenie Komisarza Wyborczego [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. w przedmiocie wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy Ż. oddala skargę.
Uzasadnienie
Wyrokiem z [...] grudnia 2020 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w K., II Wydział Karny, po rozpoznaniu sprawy S. J., s. W. i K. zd. Ł., ur. [...] grudnia 1959 r. w K. uznał go za winnego czynu, wyczerpującego znamiona występku z art. 222 § 1 k.k. w zw. z art. 57a k.k. i wymierzył mu karę grzywny w wysokości 110 (stu) stawek dziennych, ustalając wysokość stawki dziennej na kwotę [...](pięćdziesiąt) złotych (pkt 1), na podstawie art. 57a § 2 k.k. orzekł od oskarżonego S. J., na rzecz pokrzywdzonego funkcjonariusza publicznego nawiązkę w kwocie [...]([...]) złotych (pkt 2), na podstawie art. 63 § 1 i 5 k.k. zaliczył oskarżonemu na poczet orzeczonej kary grzywny okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie: w dniu [...] września 2019 r. od godziny 15:55 do dzo. 17:35 (2 stawki) (pkt 3), zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w kwocie [...]([...]) złotych (pkt 4).
Przywołany powyżej wyrok Sąd Rejonowego w K. II Wydział Karny, uprawomocnił się dnia [...] grudnia 2020 r.
Pismem z [...] kwietnia 2022 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w K. – Sekcja ds. Wykonywania Orzeczeń przesłała do Krajowego Biura Wyborczego, Delegatura w K., odpis prawomocnego wyroku z [...] grudnia 2020 r., sygn. akt [...] dotyczącego S. J..
Obwieszczeniem z dnia [...] kwietnia 2022 r. w sprawie wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy Ż., działając na podstawie art. 492a § 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1319 ze zm.), Komisarz Wyborczy w K. (zwany dalej także "Komisarzem" lub "organem") postanowił, że w związku z uprawomocnieniem się w dniu [...] grudnia 2020 r. wyroku Sądu Rejonowego w K., sygn. akt [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., wygasł mandat Wójta Gminy Ż. S. A. J. (w § 1) oraz że obwieszczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Województwa W. oraz podaje się do publicznej wiadomości w Biuletynie Informacji Publicznej (§ 2).
Obwieszczenie Komisarza z dnia [...] kwietnia 2022 r. zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2022 r., poz. 2900.
Pismem z [...] kwietnia 2022 r., skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu za pośrednictwem Komisarza Wyborczego w K. S. J., reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, stwierdził, że "odwołuję się od obwieszczenia Komisarza Wyborczego w K. z dnia [...] kwietnia 2022 r. w sprawie wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy Ż., zaskarżając je w całości".
Zaskarżonemu obwieszczeniu zarzucono:
1. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolną ocenę przez organ materiału dowodowego, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych, polegającym na przyjęciu, że Wójt Gminy Ż. pozostaje osobą karaną za umyślne przestępstwo ścigane z urzędu, podczas gdy nastąpiło zatarcie skazania;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a. niewłaściwe zastosowanie art. 492a § 2 w zw. z art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego poprzez uznanie, iż Wójt Gminy Ż. utracił prawo wybieralności, podczas gdy w chwili opublikowania zaskarżonego obwieszenia posiadał prawo wybieralności i spełniał wszystkie przesłanki wymagane, aby pełnić swój mandat;
b. niezastosowanie przepisu art. 107 § 4a i § 6 Kodeksu karnego poprzez brak zbadania czy występek, za który Wójt Gminy Ż. nie uległ zatarciu skazania, co w konsekwencji doprowadziło do bezprawnego obwieszczenia o wygaśnięciu mandatu Wójta Gminy Ż..
Jednocześnie, sformułowano wnioski o przeprowadzenie rozprawy, o uchylenie zaskarżonego obwieszczenia w całości i umorzenie postępowania, a także o zasądzenie od organu wydającego zaskarżone obwieszczenie na rzecz odwołującego kosztów postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2022 roku Komisarz Wyborczy w K. działając na podstawie art. 492a § 2 ustawy z dnia [...] stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy, poinformował o wygaśnięciu mandatu Wójta Gminy Ż. w osobie S. J.. Jak podano, tą decyzję Komisarz oparł na uprawomocnieniu się w dniu [...] grudnia 2020 r. wyroku Sądu Rejonowego w K. z [...] grudnia 2020 r., sygn. akt II K [...]. W przywołanym wyroku S. J. został uznany za winnego popełnienia występku z art. 222 § 1 k.k. w zw. z art. 57a k.k. i na podstawie tego wymierzono mu karę grzywny oraz nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego. W ocenie S. J., postanowienie w przedmiocie wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy Ż. poprzez obwieszczenie Komisarza Wyborczego w K. zostało wydane z naruszeniem prawa i nie może ostać się w porządku prawnym.
Podkreślono, iż zgodnie ze zmianą Kodeksu wyborczego, to Sąd Rejonowy w K. winien niezwłocznie powiadomić odpowiedniego komisarza o uprawomocnieniu się wyroku, w którym Wójt Gminy Ż. został skazany za umyślne przestępstwo ścigane z urzędu (naruszenie nietykalności cielesnej funkcjonariusza publicznego). Natomiast, Sąd Rejonowy w K. wykonał nałożony na niego obowiązek w dniu [...] kwietnia 2022 r., czyli ponad 15 miesięcy później, co oznacza, że związku z powyższym zaniechaniem postanowienie Komisarza wyborczego w K. jest spóźnione i niezasadne.
Zwracając uwagę na treści art. 107 § 4a k.k. oraz art. 107 § 6 k.k., podniesiono, że popełniony przez Wójta Gminy Ż. występek uległ zatarciu z mocy prawa. Podając, że orzeczona kara została wykonana przez oskarżonego natychmiastowo, przedstawiono pogląd, że Wójt Gminy Ż. nie utracił prawa wybieralności (art. 492a § 2 Kodeksu wyborczego), a tym samym winien w dalszym ciągu pełnić funkcję Wójta Gminy Ż..
Argumentując powyższe stanowisko, podano, że instytucja zatarcia skazania polega na tym, że po upływie określonego czasu osoba skazana za popełnione przestępstwo staje się w oczach systemu prawnego osobą niekaraną, a jej dane usuwane są z Krajowego Rejestru Karnego, co pozwala na uzyskanie odpowiedniego zaświadczenia, z którego będzie wynikać status osoby niekaranej. Podniesiono, że Komisarz wyborczy w K. pominął zupełnie kwestie proceduralne wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy Ż. i nie zbadał jakichkolwiek terminów dotyczących obowiązku zawiadomienia jego osoby przez właściwy Sąd (w tym przypadku Sąd Rejonowy w K.) oraz terminu zatarcia skazania za to przestępstwo. Ponadto Komisarz Wyborczy nie zwrócił się z wnioskiem o wgląd do Krajowego Rejestru Karnego, wydając obwieszczenie niezgodne z prawem.
Zdaniem skarżącego w wyniku początkowego zaniechania obowiązków i najprawdopodobniej nieznajomości zmiany przepisów Kodeksu wyborczego Sąd Rejonowy w K. zawiadomił Komisarza Wyborczego o prawomocności wyroku skazującego Wójta Gminy Ż. za umyślne przestępstwo ścigane z urzędu z ogromnym opóźnieniem. Dalsze, pośpieszne działanie Komisarza doprowadziło do błędnej oceny stanu faktycznego i prawnego w niniejszej sprawie, a w konsekwencji do niesłusznego ogłoszenia obwieszczenia o wygaśnięciu mandatu Wójta Gminy Ż.. Zdaniem autora skargi, zaniechanie przez organ administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. Uprawnienie organu administracji państwowej do wydawania decyzji o charakterze uznaniowym nie zwalnia bowiem tegoż organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonującej pod względem prawnym i faktycznym.
Uzupełniająco, zauważono, iż istnieje pewna nieścisłość w procedurze wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy Ż. w zakresie doręczenia przez Sąd Rejonowy w K. odpisów wyroku wraz z adnotacją o dacie prawomocności oraz samym postanowieniem Komisarza wyborczego. Jak podano, w dniu [...] kwietnia 2022 roku do Urzędu Gminy Ż. wpłynęła korespondencja z Sądu Rejonowego w K. z odpisem dwóch wyroków dotyczących S. J. w sprawach o sygn. akt [...] oraz III Ka [...] odpowiednio z datami prawomocności tych wyroków. Jednakże, Sąd nie przesłał ani S. J. ani Przewodniczącemu Rady Gminy Ż. odpisu wyroku w sprawie o sygn. [...], na podstawie którego Komisarz wyborczy w K. wydał zaskarżone obwieszczenie z dnia [...] kwietnia 2022 r. o wygaśnięciu mandatu Wójta Gminy Ż..
W odpowiedzi na skargę z dnia [...] maja 2022 r. Komisarz Wyborczy w K. wniósł o odrzucenie jej jako niedopuszczalnej.
Przywołując treści art. 492a § 1 oraz art. 492a § 2 ustawy z dnia [...] stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1319 ze zm.), organ wyborczy podał, że otrzymał w dniu [...] kwietnia 2022 r. wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] grudnia 2020 r., sygn. akt [...], z datą uprawomocnienia się orzeczenia w dniu [...] grudnia 2020 r., zaś następnie w związku z przywołanym wyrokiem w dniu [...] kwietnia 2022 r. Komisarz poinformował o wygaśnięciu mandatu Wójta Gminy Ż., w drodze obwieszczenia, przekazując je do ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego oraz podając do publicznej wiadomości w Biuletynie Informacji Publicznej, działając na podstawie art. 492a § 2 Kodeksu wyborczego.
Jak podniósł Komisarz, zgodnie z Kodeksem wyborczym skarga nie przysługuje na wygaśnięcie mandatu wójta, którego przyczyną jest utrata prawa wybieralności (art. 492 § 1 pkt 4 Kodeksu wyborczego). Wskazano za tym, że na podstawie art. 493 § 1 Kodeksu wyborczego zainteresowanemu przysługuje skarga do sądu administracyjnego tylko od uchwały rady gminy albo postanowienia komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu wójta z przyczyn, o których mowa w art. 492 § 1 pkt 1-3 oraz pkt 5 i 6 Kodeksu wyborczego, w terminie 7 dni od dnia doręczenia uchwały albo od postanowienia za pośrednictwem organu, który stwierdził wygaśnięcie mandatu.
Ponadto, zwrócono uwagę, że w postępowaniach wyborczych zgodnie z art. 9 Kodeksu wyborczego termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem złożono skargę (pismo) organowi wyborczemu (sądowi), przed którym toczy się określone postępowanie.
Komisarz wskazał, że skarga na obwieszczenie Komisarza Wyborczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. w sprawie wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy Ż. wpłynęła do niego dopiero w dniu [...] kwietnia 2022 r., była niekompletna, bez podpisu oraz bez pełnomocnictwa. Dodano, że całość sprawy została przesłana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w takiej samej formie, jaką Komisarz otrzymał, o czym poinformowano Sąd w piśmie z [...] kwietnia 2022 r., znak: [...] Komisarz podniósł, że z niekompletnej skargi nie wynika jakie prawo procesowe zostało naruszone, gdyż skarga nie zawiera żadnych zarzutów, co uniemożliwiło organowi wyborczemu ustosunkowanie się do nich.
Komisarz poinformował także, że w związku z wygaśnięciem mandatu Wójta Gminy Ż. w dniu [...] kwietnia 2022 r. zostały zarządzone przez Prezesa Rady Ministrów wybory przedterminowe na dzień [...] lipca 2022 r. Czynności określone w kalendarzu wyborczym są w toku. Dodano, że w przypadku zaskarżenia do sądu uchwały rady gminy lub postanowienia komisarza o wygaśnięciu mandatu wójta z powodu wystąpienia przesłanek o których mowa w art. 493 § 1 Kodeksu wyborczego wybory przedterminowe zarządza się i przeprowadza w ciągu 60 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku sądu oddalającego skargę, natomiast w przypadku wygaśnięcia mandatu wójta z powodu utraty prawa wybieralności, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, wybory zarządza się i przeprowadza się w ciągu 90 dni od dnia wystąpienia przyczyny, tj. wydania obwieszczenia w sprawie wygaśnięcia mandatu wójta.
Do odpowiedzi na skargę Komisarz załączył także kopię wyroku Sądu Rejonowego w K., sygn. akt [...], a także kopię obwieszczenia Komisarza Wyborczego w K. w sprawie wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy Ż..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
W pierwszej kolejności i w kontekście wniosku Komisarza Wyborczego w K. odrzucenie skargi rozważenia wymagała kwestia jej dopuszczalności.
W ocenie sądu orzekającego w niniejszej sprawie choć ustawa z dnia [...] stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy nie przewiduje wprost możliwości zaskarżenia obwieszczenia komisarza wyborczego wydawanego na podstawie art. 492a § 2 tej ustawy, to akt ten podlega kontroli sądowej sprawowanej przez sądy administracyjnej na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., to jest jako akt lub czynności z zakresu administracji publicznej dotycząca uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Uzasadniając powyższe stanowisko przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 492 § 1 Kodeksu wyborczego wygaśnięcie mandatu wójta następuje wskutek
1) odmowy złożenia ślubowania;
2) niezłożenia w terminach określonych w odrębnych przepisach oświadczenia o swoim stanie majątkowym;
3) pisemnego zrzeczenia się mandatu;
4) utraty prawa wybieralności lub braku tego prawa w dniu wyborów;
5) naruszenia ustawowych zakazów łączenia funkcji wójta z wykonywaniem funkcji lub prowadzenia działalności gospodarczej, określonych w odrębnych przepisach;
5a) wyboru na posła na Sejm, senatora albo posła do Parlamentu Europejskiego;
6) orzeczenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji w trybie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na okres co najmniej do końca kadencji;
7) śmierci;
8) odwołania w drodze referendum;
9) odwołania wójta w trybie art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 713);
10) zmian w podziale terytorialnym, o których mowa w art. 390 § 1 pkt 3.
Dalej wskazać należy, iż zgodnie z art. 492 § 2 Kodeksu wyborczego w jego aktualnym brzmieniu wygaśnięcie mandatu wójta z przyczyn, o których mowa w § 1 pkt 1, 2 i 5 - z wyjątkiem powodów wskazanych w art. 27 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, stwierdza rada gminy, w drodze uchwały, w terminie miesiąca od dnia wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. Przed podjęciem uchwały o wygaśnięciu mandatu należy umożliwić wójtowi złożenie wyjaśnień, zaś w myśl § 2a tego samego artykułu wygaśnięcie mandatu wójta z dniem wystąpienia przyczyny, o której mowa w § 1 pkt 3 i 5 - w zakresie powodów wskazanych w art. 27 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, oraz pkt 5a-7, stwierdza komisarz wyborczy, w drodze postanowienia, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. Postanowienie komisarza wyborczego ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podaje się do publicznej wiadomości w Biuletynie Informacji Publicznej. Przepisów art. 247 § 3, art. 279 § 3 oraz art. 364 § 2 nie stosuje się.
Zgodnie z art. 493 Kodeksu wyborczego zarówno od uchwały rady gminy jak i postanowienia komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu wójta z przyczyn, o których mowa w art. 492 § 1 pkt 1-3 oraz pkt 5 i 6, zainteresowanemu przysługuje skarga do sądu administracyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia uchwały albo postanowienia. Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, który stwierdził wygaśnięcie mandatu w trybie.
Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż art. z art. 492 § 2a Kodeksu wyborczego w swoim pierwotnym brzmieniu obejmował zakresem swojego stosowania także wygaśnięcie mandatu wójta z przyczyn, o których mowa w § 1 pkt 4, to jest z powodu utraty prawa wybieralności lub braku tego prawa w dniu wyborów.
Zmianę w tym zakresie wprowadziła z dniem [...] stycznia 2018 r. ustawa z dnia 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (Dz. U. z 2018, poz. 130), która w art. 5 pkt 144 wprowadziła obecne brzmienie art. 492 § 2a zdanie pierwsze, w którym wyeliminowano odniesienie do § 1 pkt 4, a nadto po art. 492 dodała art. 492a stanowiący, że sąd przesyła komisarzowi wyborczemu, wojewodzie oraz przewodniczącemu rady gminy odpisy prawomocnych orzeczeń, o których mowa w art. 10 § 2 i art. 11 § 2, niezwłocznie po ich uprawomocnieniu się. W odpisie umieszcza się datę uprawomocnienia się orzeczenia (§ 1) oraz, że o wygaśnięciu mandatu wójta z przyczyny, o której mowa w art. 492 § 1 pkt 4, informuje komisarz wyborczy, w drodze obwieszczenia, w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu, o którym mowa w § 1. Informację komisarza wyborczego ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podaje do publicznej wiadomości w Biuletynie Informacji Publicznej (§ 2).
W uzasadnieniu projektu ustawy nie wskazano powodów wprowadzenia tych zmian (jak i zbliżonych zmian dotyczących procedury stwierdzania wygaśnięcia mandatu radnego), jak też nie omówiono celów jakie ustawodawca poprzez wprowadzenie tych zmian chciał osiągnąć oraz nie wskazano na ich skutki.
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie wprowadzone powyższą ustawą nowelizującą zmiany wprowadziły do ustawy kolejny, wcześniej nie znany ustawie tryb stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta w trybie wydania obwieszczenia wydawanego przez komisarza wyborczego.
Takie stwierdzenie wygaśnięcia mandatu z mocy prawa stanowi zaś w ocenie Sądu akt (czynność) z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, w tym w szczególności uprawnień i obowiązków osoby pełniącej funkcje wójta i jako taki akt podlega kontroli sądowej na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.
Jednocześnie wobec niewprowadzenia przez ustawodawcę odpowiednich zmian w treści art. 493 Kodeksu wyborczego wprowadzającego szczególne regulacje związane z zaskarżaniem do sądu administracyjnego uchwał rad gmin i postanowień komisarzy wyborczych, brak jest przesłanek dla stosowania tych szczególnych regulacji w stosunku do aktu jakim jest obwieszczenie o wygaśnięciu mandatu wójta ze względu na wystąpienie przesłanek z art. 492 § 1 pkt 4 Kodeksu wyborczego, a więc utratę w trakcje kadencji, względnie nie posiadanie prawa wybieralności w chwili wyboru, co oznacza że brak jest w stosunku do obwieszczenia komisarza wyborczego wydawanego na podstawie art. 492a § 2 Kodeksu wyborczego przesłanek do stosowania szczególnych rozwiązań dotyczących zaskarżania uchwał i postanowień stwierdzających wygaśnięcie mandatu, co oznacza iż akt obwieszczenia podlega zaskarżeniu na zasadach ogólnych wynikających z P.p.s.a.
Powyższe jest w realiach kontrolowanej sprawy o tyle istotne, iż prowadzi do konstatacji, iż nie znajdował w niej zastosowania skrócony, siedmiodniowy termin do zaskarżenia aktu obwieszczenia o wygaśnięciu mandatu, dotyczący wyłącznie zaskarżania uchwał i postanowień wskazanych w art. 493 Kodeksu wyborczego.
Odnosząc się do argumentacji organu wyborczego zauważyć w tym miejscu trzeba, iż art. 493 Kodeksu wyborczego nie stanowi samoistnej podstawy zaskarżalności wskazanych w nim uchwał rad gmin i postanowień komisarzy wyborczych.
Nawet w braku tego przepisu tak uchwały rad gmin i postanowienia komisarzy wyborczych stwierdzające wygaśnięcie mandatu byłyby bowiem aktami zaskarżalnymi na zasadach ogólnych, to jest odnośnie uchwał na podstawie art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a. jako akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, zaś odnośnie postanowień organów wyborczych na podstawie art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a. jako na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty i kończące postępowanie administracyjne prowadzone przed tym organem w sprawach wyborczych. No to, iż w sprawach wyborczych przed organem wyborczym prowadzone są postępowania administracyjne wyraźnie wskazuje bowiem art. 6 Kodeksu wyborczego stanowiący, że postępowanie sądowe i administracyjne w sprawach wyborczych są wolne od opłat administracyjnych i kosztów sądowych.
Co za tym idzie szyjąc należy, iż art. 493 Kodeksu wyborczego stanowi jedynie przepis szczególny wprowadzających specyficzny, przyśpieszony tryb zaskarżania wskazanych w nim aktów i rozpoznawania skarg na nie, co w myśl zasady, że wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco oznacza, że nie może być stosowany do innych, nie wskazanych w nim bezpośrednio aktów lub czynności.
Dalej wskazać trzeba, iż w świetle art. 492a§ 2 w zw. z art. 492 §2a Kodeksu wyborczego stwierdzenie wygaśnięcia mandatu wójta w drodze obwieszczenia komisarza wyborczego, (odmiennie niż w przypadku stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego – art. 383a § 2 kodeksu wyborczego) nie będzie dotyczyć tylko powodów wskazanych w art. 10 § 2 i art. 11 § 2 Kodeksu wyborczego, a więc utraty prawa wybieralności w następstwie odpowiedniego orzeczenia sądu powszechnego lub Trybunału Stanu, lecz wszelkich sytuacji w których wójt utracił prawo wybieralności w trakcie kadencji, względnie nie miał tego prawa w dniu wyborów.
Odnośnie wójta taki "obwieszczeniowy" tryb stwierdzenia wygaśnięcia mandatu znajdzie zatem zastosowanie nie tylko w przypadku skazania go za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe, czy też pozbawienia go praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądu, bądź ubezwłasnowolnienia prawomocnym orzeczeniem sądu, ale także przykładowo w przypadku utraty obywatelstwa polskiego, względnie ustalenia, iż wójt obywatelstwa takowego nie posiadał w dniu wyborów, do czego może dojść chociażby w wyniku stwierdzenia w trybie nadzwyczajnym nieważności ostatecznej decyzji o uznaniu cudzoziemca za obywatela polskiego, względnie w przypadku ustalenia, iż w stosunku do wójta zachodziła przeoczona przy rejestracji kandydata negatywna przesłanka wybieralności wskazana w art. 11 § 4 Kodeksu wyborczego.
Dalej wskazać należy, iż w dodanym art. 492a § 1 Kodeksu wyborczego ustawodawca posłużył się sformułowaniem o przesyłaniu przez sąd prawomocnych orzeczeń, o których mowa w art. 10 § 2 i art. 11 § 2 Kodeksu wyborczego, podczas gdy w treści art. 11 § 2 pkt 1 mowa jest o skazaniu prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe jako utracie prawa wybieralności, zaś art. 492 § 1 pkt 4 wygaśniecie mandatu stwierdzane obecnie w drodze obwieszczenia wójta wiąże z utratą prawa wybieralności, a nie jedynie z przesłaniem przez polski sąd prawomocnego wyroku skazującego .
Z treści art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego nie wynika nadto, iż skazanie prawomocnym wyrokiem ograniczone jest jedynie do wyroku wydanego przez sąd polski.
Nie sposób bowiem znaleźć jakiegokolwiek uzasadnienia dla braku przypisania skutku utraty prawa wybieralności, co do osoby skazanej prawomocnym wyrokiem państwa obcego co do którego nie znajduje zastosowania wyrażona w art. 114 § 1 Kodeksu karnego zasada samodzielności jurysdykcji krajowej w sprawach karnych, w tym w szczególności jeżeli wyrok skazujący zapadły za granicą został przejęty do wykonania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 114 § 3 pkt 1 ), względnie jeżeli skutek, polegający na niedopuszczalności wszczęcia lub prowadzenia postępowania karnego o ten sam czyn zabroniony przed sądem polskim wynika z wiążącej Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej (art. 114 § 3 pkt 3), spośród których to umów istotne znaczenie praktyczne mieć może art. 54 Konwencji wykonawczej do układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r. między Rządami Państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach, która z dniem 1 maja 2004 r., która to konwencja z Schengen na podstawie art. 3 ust. 1 Traktatu o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864) zaczęła wiązać polskie organy wymiaru sprawiedliwości bez potrzeby ratyfikacji tego traktatu.
Wreszcie zauważyć należy, że art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego pierwotnie stanowił, że nie ma prawa wybieralności w wyborach osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe, z dniem [...] lutego 2019 r. weszła w życie zmiana powyższego przepisu wprowadzona ustawą z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy rozszerzająca przesłankę utraty prawa wybieralności przez wójta poprzez objęcie nią skazania za wszelkie przestępstwa umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwa skarbowe, niezależnie od rodzaju wymierzonej z tego tytułu kary, a nawet na przypadki odstąpienia od wymierzenia kary osobie skazanej. Jednocześnie w art. 4 ustawy nowelizującej wskazano, że przepis art. 11 § 2 pkt 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą nie dotyczy skazania prawomocnym wyrokiem przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy osób pełniących w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy funkcji wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, na karę inną niż pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe.
Nie bez znaczenia dla oceny aktu wydania obwieszczenia o jakim mowa w art. 492a § 2 Kodeksu wyborczego jako innego niż określone w art. 3 § 2 pkt 1-3 P.p.s.a. aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa pozostają także przepisy wprowadzające zawarte w ustawie z dnia 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych. Zgodnie z art. 15 tej ustawy przepisy, art. 492 § 2a, art. 492a ustawy zmienianej w art. 5 (czyli Kodeksu wyborczego), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się do kadencji organów jednostek samorządu terytorialnego następujących po kadencji, w czasie której niniejsza ustawa weszła w życie.
Wszystkie omówione wyżej okoliczności wskazują, iż akt wydania obwieszczenia stwierdzającego wygaśnięcie mandatu nie jest prostą, mechaniczną czynnością podejmowaną po przesłaniu komisarzowi wyborczemu, przez Sąd odpisu prawomocnych orzeczeń, o których mowa w art. 10 § 2 i art. 11 § 2, niezwłocznie po ich uprawomocnieniu się, lecz może dotyczyć także utraty prawa wybieralności z powodów nie wynikających z prawomocnego orzeczenia sądu, zaś w przypadku orzeczeń sądowych wymagać będzie dokonania analizy stanu faktycznego w zakresie daty rozpoczęcia kadencji wójta, którego orzeczenie dotyczyło, zaś co do orzeczeń skazujących odnośnie stwierdzenia czy dotyczyły one skazania za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe należące do katalogu przestępstw uzasadniających w danym momencie czasowym stwierdzenie utraty prawa wybieralności.
Konieczność dokonania przez komisarza wyborczego odpowiedniej analizy stanu faktycznego i prawnego dodatkowo wskazuje, iż jej wynik wyrażający się w wydaniu przewidzianego w art.492a § 2 Kodeksu wyborczego obwieszczenia stanowi akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, który podlega kontroli sądowoadministracyjnej.
Za przyjęciem powyższej wykładni przemawiają wreszcie regulacje rangi konstytucyjnej, w tym w szczególności wyrażona w art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej zasada demokratycznego państwa prawnego, wynikająca z art. 45 ust. 1 zasada prawa do sądu oraz ustanowiona w art. 165 ust. 2 Konstytucji zasada, iż samodzielność jednostek samorządu terytorialnego podlega ochronie sądowej.
Przyjęcie, iż akt obwieszczenia przez komisarza wyborczego o wygaśnięciu mandatu wójta z powodu utraty w trakcie kadencji prawa wybieralności bądź braku tego prawa w dniu wyborów nie podlega jakiejkolwiek kontroli sądowej stanowiłoby bowiem zarówno pozbawienie prawa do sądu osoby, której obwieszczenie to dotyczy, jak i naruszenie prawnie chronionej samodzielności jednostek samorządu terytorialnego.
Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, w której wójt nie mógłby w żaden sposób zakwestionować naruszającego w jego ocenie prawo obwieszczenia stwierdzającego wygaśnięcie mandatu, a więc i wygaśnięcie przysługujących mu z tytułu sprawowania tegoż mandatu praw i obowiązków, a jednocześnie potencjalnie umożliwiałoby komisarzom wyborczym pozbawione jakiejkolwiek kontroli sądowej wpływanie na obsadę personalną pochodzących z demokratycznych i bezpośrednich wyborów organów jednostek samorządu terytorialnego.
Podkreślić przy tym trzeba, iż przepisy dotyczące sądowej kontroli organów administracji, w tym organów wyborczych wykładać należy w sposób zapewniający możliwość realnego sprawowania tej kontroli i eliminowania ewentualnych błędów lub uchybień, a nie w sposób opierający się na założeniu, iż działania organów nie będą z definicji obarczone jakimkolwiek błędem.
Nie zakładając bowiem złej woli ze strony organu wyborczego, lub sądu przesyłającego prawomocne orzeczenie skazujące nie sposób z góry założyć, iż w dzianiu żadnego z tych podmiotów nie dojdzie do błędu skutkującego przykładowo sytuacją obwieszczenia o wygaśnięciu mandatu, mimo, że prawomocne skazanie nie dotyczyło czynu zabronionego wskazanego w art. 11 § 2 pkt 1 Kodeksu wyborczego, lecz chociażby przestępstwa nieumyślnego, bądź wykroczenia skarbowego.
Orzekający w niniejszej sprawie Sąd ma przy tym świadomość trudności praktycznych w przeprowadzaniu procesu wyborczego związanych z brakiem objęcia "obwieszczeniowego" trybu stwierdzania wygaśnięcia mandatu wójta szczególnymi zasadami zaskarżania uchwał i postanowień stwierdzających wygaśnięcie mandatu z innych przyczyn niż utrata prawa wybieralności określonymi w art. 493 Kodeksu wyborczego, jednakże z przyczyn wskazanych powyżej nie może to wpłynąć na ocenę dopuszczalności wywiedzenia skargi na tego rodzaju akt.
Rolą sądów nie jest bowiem maskowanie czy petryfikacja błędów czy zaniedbań władzy ustawodawczej, w niniejszej sprawie wyrażających się na wprowadzeniu "obwieszczeniowego" trybu stwierdzania wygaśnięcia mandatu wójta z przyczyn określonych w art. 492 § 1 pkt 4 Kodeksu wyborczego bez modyfikacji regulacji dotyczących zaskarżania aktów podejmowanych w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta, lecz właśnie ochrona praw i wolności obywateli przed skutkami takich błędów, w ramach wypełniania obowiązku sprawowania wymiaru sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji RP) w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP).
Wobec stwierdzenia, iż skarga na akt komisarza wyborczego polegający na obwieszczeniu o wygaśnięciu mandatu wójta z przyczyny, o której mowa w art. 492 § 1 pkt 4 Kodeksu wyborczego jest dopuszczalna na zasadach ogólnych przewidzianych w P.p.s.a. dla zaskarżania aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (innych niż decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie), brak było także przesłanek dla odrzucenia skargi ze względu na uchybienie terminu do jej wniesienia.
Skoro bowiem zaskarżony akt obwieszczenia nie podlegał doręczeniu wójtowi, którego mandatu dotyczył, to nie znajdował do niego zastosowania powoływany przez Komisarza Wyborczego w K. w odpowiedzi na skargę art. 9 § 1 Kodeksu wyborczego, albowiem przepis ten, jak wprost wynika z jego treści stosuje się do sytuacji, gdy to w Kodeksie wyborczym mowa jest o upływie terminu do wniesienia skargi. Jak wykazano zaś już powyżej do skargi na akt w postaci obwieszczenia nie stosuje się regulacji zawartych w art. 493 Kodeksu wyborczego, w tym dotyczących terminu do wniesienia skargi na uchwałę rady gminy, albo na postanowienie komisarza wyborczego w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wójta.
Co za tym idzie w sprawie znajdował zastosowanie art. 53 § 2 P.p.s.a. stanowiący, iż jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności.
Ten termin niewątpliwie został przez stronę skarżącą dochowany, albowiem zaskarżone obwieszczenie wydane zostało [...] kwietnia 2022 r. i w tym samym dniu opublikowane we właściwym dzienniku urzędowym, zaś skarga wniesiona została do tut. Sądu za pośrednictwem skarżonego organu [...] kwietnia 2022 r., a wiec przed upływem 30 dni od podjęcia kwestionowanego nią aktu.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi stwierdzić należy, iż nie zasługiwała ona na uwzględnienie.
Zaskarżone obwieszczenie z dnia [...] kwietnia 2022 r. o wygaśnięcia mandatu Wójta Gminy Ż. odpowiada bowiem prawu.
W kontrolowanej sprawie bezspornym bowiem pozostaje, iż Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia [...] grudnia 2020 r., sygn. akt [...] uznał S. J. za winnego popełnienia w dniu [...] września 2019 r. czynu zabronionego wyczerpującego znamiona występku z art. 222 § 1 Kodeksu karnego w zw. z art. 57a Kodeksu karnego. Wyrok ten uprawomocnił się [...] grudnia 2020 r.
Przestępstwo, za które S. J. został skazany stanowiło przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, do skazania doszło po dniu [...] lutego 2019 r. i w trakcie kadencji, która rozpoczęła się po [...] stycznia 2018 r. W sprawie zaistniały zatem przesłanki ustawowe wygaśnięcia mandatu wójta wskutek utraty w trakcie trwania kadencji prawa wybieralności, co uzasadniało wydanie przez Komisarza Wyborczego w K. obwieszczenia o jakim mowa w art. 492a § 2 Kodeksu wyborczego.
Odnosząc się do jedynego podnoszonego w skardze zarzutu, sprowadzającego się do wskazania, iż na moment wydawania zaskarżonego obwieszczenia skazanie, które legło u jego podstaw uległo zatarciu, czego Komisarz Wyborczy w K. nie uwzględnił, wskazać należy, iż niezależnie od tego, że skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na poparcie tej tezy, argumentacja ta nie zasługiwała na uwzględnienie.
Okoliczność zatarcia skazania (względnie ułaskawienia skazanego) w okresie pomiędzy uprawomocnieniem się wyroku skazującego go za popełnienie przestępstwa z katalogu określonego w art. 11 § 1 pkt 1 Kodeksu wyborczego, a wydaniem obwieszczenia o wygaśnięciu mandatu wójta z przyczyny, o której mowa w art. 492 § 1 pkt 4 nie ma bowiem znaczenia prawnego dla oceny zgodności z prawem tegoż obwieszczenia.
Przepis art. 11 § 2 pkt 1 ustawy z 2011 r. - Kodeks wyborczy ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej. Zawiera ona imperatywne sformułowanie "nie ma prawa wybieralności w wyborach" skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe, z tym że w przypadku wyborów, o których mowa w § 1 pkt 6, skazana prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. W takim przypadku organ prowadząc postępowanie w przedmiocie wygaśnięcia mandatu ma obowiązek zastosowania tego przepisu
Ze sposobu sformułowania tegoż przepisu wynika nadto, iż skutek w nim przewidziany następuje z mocy prawa, zaś zarówno postanowienie stwierdzające wygaśniecie mandatu wydawane w przypadku kadencji zainicjowanych przed [...] stycznia 2018 r., jak i obwieszczenie ogłaszane przez komisarza wyborczego w aktualnym stanie prawnym jedynie potwierdzają fakt wygaśnięcia mandatu, a więc skutek prawny, jaki nastąpił z mocy ustawy z chwilą wystąpienia zdarzenia powodującego wygaśnięcie mandatu. Mają one zatem charakter wyłącznie deklaratoryjny, stwierdzający zaistnienie w przeszłości określonego zdarzenia skutkującego utratą prawa wybieralności.
Jeśli zatem dany wójt utracił w przeszłości, w trakcie trwania kadencji prawo wybieralności w następstwie prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego względnie za umyślne przestępstwo skarbowe, to sama okoliczność późniejszego zatarcia skazania nie zmienia faktu, że do takowego skutkującego utrata prawa wybieralności skazania doszło i nie uzasadnia odstąpienia od wydania obwieszczenia o wygaśnięciu mandatu wójta ze względu na utratę prawa wybieralności.
Jakiegokolwiek znaczenia prawnego nie ma podnoszona przez skarżącego okoliczność upływu znacznego okresu czasu pomiędzy uprawomocnieniem się wyroku skazującego go, a przesłaniem komisarzowi wyborczemu odpisu tego orzeczenia wraz z data jego uprawomocnienia się. Termin określony w art. 492a § 1 Kodeksu wyborczego, a sprowadzający się do wskazania, iż do przesłania winno dojść niezwłocznie po uprawomocnieniu się takiego orzeczenia skutkującego utrata prawa wybieralności ma bowiem charakter jedynie instrukcyjny, a ustawodawca nie uchybienia mu z jakąkolwiek sankcją lub skutkiem prawnym.
Wydanie odpowiedniego obwieszczenia o jakim mowa w art. 492a § 2 Kodeksu wyborczego stałoby się bezprzedmiotowe, jedynie w sytuacji gdyby okazało się, że zdarzenie, które stanowi podstawę jego wydania w ogóle nie miało miejsca, a na taką okoliczność skarżący się w niniejszej sprawie nie powołał.
Stąd też na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi.