II SA/Po 295/23

II SA/Po 295/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz /przewodniczący/
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 16 ust. 7, art. 30 ust. 9
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako: "Kolegium" albo "organ II instancji") decyzją z dnia 23 lutego 2023 r., nr [...], uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] (dalej również jako: "Wójt" albo "organ I instancji") z dnia 30 grudnia 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia K. M. (dalej również jako: "wnioskodawczyni" albo "skarżąca") zobowiązań powstałych z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wypłacanego za okres od 01 sierpnia 2017 r. do 31 sierpnia 2021 r. oraz umorzył postępowanie przed organem I instancji.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, że decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r., Wójt Gminy [...] odmówił umorzenia K. M. zobowiązań powstałych z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wypłacanego za okres od 01 sierpnia 2017 r. do 31 sierpnia 2021 r.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła K. M. wskazując na swoją trudną sytuację życiową.
Rozpoznając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło w pierwszej kolejności przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 poz. 615 ze zm., dalej również jako: "ustawa" albo "u.ś.r."), a następnie wskazało, że w przedmiotowej sprawie okolicznością niesporną w sprawie jest istnienie i kwota należności objętych wnioskiem o umorzenie. Wnioskodawczyni jednocześnie pobierała zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny. Tymczasem zgodnie z art. 16 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Natomiast ust. 8 stanowi, że przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.
Kolegium wskazało następnie, że w art. 16 ust. 6 u.ś.r. uregulowano w sposób kategoryczny kwestię zbiegu uprawnień w ten sposób, że prawo do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. Dobrodziejstwo umorzenia, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, o którym mowa wart. 30 ust. 9 u.ś.r. dotyczy wyłącznie tych należności, które zostały uznane mocą decyzji, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne. Oznacza to, że Wójt nie był uprawniony do zastosowania w sprawie przepisów art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to przepisy pozwalają na rozpatrzenie żądania strony o umorzenie kwot świadczeń nienależnie pobranych co do istoty. Regulacja zawarta w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy wyłącznie tych należności, które zostały uznane mocą decyzji, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne.
Zdaniem organu odwoławczego złożenie wniosku o umorzenie kwot pobranego świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego powinno skutkować odmową wszczęcia postępowania, a w sytuacji taka jaka miała miejsce w niniejszej sprawie – umorzeniem postępowania administracyjnego.
Dodatkowo Kolegium podniosło, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 15 marca 2022 r. poinformował stronę o potrąceniach w miesięcznych ratach po [...] zł począwszy od 1 maja 2022r. Wnioskiem z dnia 05 czerwca 2022 roku Strona zwróciła się do Wójta o wyrażenie zgody na potrącanie z otrzymywanej emerytury ZUS wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego w miesięcznych kwotach po [...] zł, na co organ wyraził zgodę.
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. M., podtrzymując zarzuty dotyczące trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znajduje.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 259), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W przedmiotowej sprawie zarządzeniem z dnia 09 maja 2023 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, mocą której uchylono decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 30 grudnia 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącej zobowiązań powstałych z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wypłacanego za okres od 01 sierpnia 2017 r. do 31 sierpnia 2021 r. oraz umorzono postępowanie przed organem I instancji.
Istota zawisłego sporu sprowadza się do ustalenia, czy organy administracji publicznej mogą rozpoznać wniosek skarżącej o umorzenia zobowiązań powstałych z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wypłacanego za okres od 01 sierpnia 2017 r. do 31 sierpnia 2021 r. Skarżąca w powyższym okresie pobierała bowiem zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek pielęgnacyjny. Równocześnie, zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przepis powyższy określa właściwość organu administracji m.in. do umorzenia kwoty świadczenia nienależnie pobranego, jako wynikającą z uprzedniego wydania przez ten organ decyzji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W niniejszej sprawie Kolegium uznało, że skoro zastosowany został art. 16 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że zwrot jest potrącany ze świadczenia emerytalnego, to sprawa nie może być rozpoznana przez organy administracji publicznej.
W powyższym zakresie Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 918/21, Baza NSA, gdzie wskazano, że zgodnie z art. 138 ust. 6 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 291, ze zm.) organ rentowy może odstąpić od żądania zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, zmniejszyć wysokość potrąceń, ustaloną zgodnie z art. 140 ust. 4 pkt 1, lub zawiesić dokonywanie tych potrąceń na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Z cytowanego przepisu wynika uprawnienie organu rentowego do umorzenia kwoty z tytułu nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego. Kompetencja organu rentowego określona w cytowanym art. 138 ust. 6 nie obejmuje zatem nienależnie pobranego świadczenia z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, skoro zasiłek ten nie stanowi świadczenia emerytalno-rentowego.
Zastosowany przez organ rentowy art. 16 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych normuje jedynie sposób potrącania przez ten organ z wypłaconego uprawnionej osobie należnego świadczenia emerytalnego wraz z należnymi dodatkami kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego ustalonego i wypłaconego w niniejszej sprawie przez Wójta. Przepis art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.
W konsekwencji w art. 16 ust. 7 powołanej ustawy ustawodawca stwierdził, że osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Oznacza to, że w niniejszej sprawie ani świadczenie emerytalne ani dodatek pielęgnacyjny nie są świadczeniami nienależnie pobranymi. Z tego względu, do potrącanej kwoty z tych świadczeń przekazywanej na rzecz Wójta z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, nie znajduje zastosowania art. 138 ust. 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Potwierdzeniem tego jest treść art. 16 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że świadczeniem nienależnie pobranym jest w niniejszej sprawie zasiłek pielęgnacyjny wypłacany skarżącej za okres, w którym przyznany był jej dodatek pielęgnacyjny.
Właściwym trybem postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej jest zatem tryb określony w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ organem wyłącznie właściwym do rozstrzygania kwestii związanych z zasiłkiem pielęgnacyjnym, jako nienależnie pobranym, jest w niniejszej sprawie Wójt. Tylko bowiem ten organ jest władny rozstrzygać o zasiłku pielęgnacyjnym. Zakres kompetencji organu emerytalno-rentowego, w tym określony w art. 138 ust. 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dotyczący jedynie świadczeń emerytalno-rentowych, nie uprawnia do podejmowania jakichkolwiek rozstrzygnięć wobec zasiłku pielęgnacyjnego, jako świadczenia rodzinnego. O ile więc formalna właściwość do rozstrzygania o umorzeniu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego została w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych powiązana z uprzednim wydaniem przez organ administracji decyzji o uznaniu świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane, o tyle w niniejszej sprawie niewydanie takiej decyzji nie ma znaczenia dla ustalenia jego właściwości do rozstrzygania w sprawie m.in. o umorzeniu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane zostało bowiem przesądzone przez samego ustawodawcę w cytowanym wyżej art. 16 ust. 6 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W niniejszej sprawie niewydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie pozbawia organu administracji właściwości do rozstrzygania w sprawie np. umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przy braku takiej kompetencji organu emerytalno-rentowego i w konsekwencji tego także sądu powszechnego, osoba, która pobierała nienależne świadczenie rodzinne nie może bowiem być pozbawiona uprawnienia do ubiegania się o rozpatrzenie jej wniosku w trybie określonym w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie ma podstaw do uznania w tym zakresie właściwości sądu powszechnego, skoro przedmiotowa sprawa nie dotyczy nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego lub należnych do tego świadczenia dodatków, lecz dotyczy świadczenia rodzinnego, a tryb potrącenia określony w art. 16 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zmienia przedmiotu nienależnie pobranego świadczenia.
W ocenie Sądu ustawowa procedura dochodzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, unormowana w powołanym art. 16 ust. 7 ustawy, nie zmienia bowiem właściwości organu administracji w podejmowaniu rozstrzygnięć odnośnie zasiłku pielęgnacyjnego, skoro kompetencja organu rentowego i w konsekwencji sądu powszechnego dotyczy jedynie świadczeń emerytalno-rentowych, a nie świadczeń rodzinnych. Nie ma więc podstaw w niniejszej sprawie do rozstrzygania przez organ rentowy i sąd powszechny o kwocie potrącenia z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w zakresie i warunkach określonych w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji uchylając zaskarżoną decyzję.
Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, będąc związane wykładnią prawa dokonaną w niniejszym uzasadnieniu rozpozna merytorycznie odwołanie skarżącej od decyzji organu I instancji.