II SA/Po 292/25

II SA/Po 292/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra /sprawozdawca/
Edyta Podrazik /przewodniczący/
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 sierpnia 2025 r. w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 lutego 2025 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 19 grudnia 2024 r., nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z 18 lutego 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO" lub "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania W. K. (dalej: "Skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta (dalej: "organ I instancji") z 19 grudnia 2024 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. H..
Decyzja SKO, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym.
W dniu 26 listopada 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. H..
Decyzją z dnia 19 grudnia 2024 r. organ I instancji odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ww. małoletnią. W uzasadnieniu wskazane zostało, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: "u.ś.r.")
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Skarżąca wskazując, że sprawuje stałą opiekę nad ww. małoletnią. Do odwołania Skarżąca załączyła zaświadczenie Sądu Rejonowego P. , IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 5 lipca 2024 r., sygn. akt IV Nsm 16/24/4, według którego Skarżąca została ustanowiona opiekunem prawnym ww. małoletniej.
W uzasadnieniu przywołanej na wstępie decyzji Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw prawnych do przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ww. małoletnią.
Kolegium uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wyjaśniło, że Skarżąca, jako prawny opiekun nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec małoletniej. Po przytoczeniu przepisów oraz orzecznictwa Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. W ocenie SKO brak obowiązku alimentacyjnego przekreśla prawo do ww. świadczenia.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła Skarżąca zarzucając jej naruszenie:
1. art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie i zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, oraz pominięcie całości materiału dowodowego przy ocenie okoliczności niniejszej sprawy, co wyrażało się w pominięciu przez Kolegium, że w niniejszej sprawie z postanowienia Sądu Rejonowego P. , IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt IV Nsm 1076/19 wynika, że mocą ww. postanowienia Sąd ograniczył A. H. władzę rodzicielską nad małoletnią córką A. H. poprzez ustanowienie rodziny zastępczej w osobie Skarżącej przyznając rodzinie zastępczej prawo do samodzielnego decydowania w sprawach edukacji i leczenia małoletniej oraz ustalając miejsce zamieszkania małoletniej w każdorazowym miejscu zamieszkania rodzinny zastępczej, w konsekwencji czego stwierdzić należy, że organ I instancji błędnie stwierdził, że Skarżąca nie wypełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w sytuacji gdy Skarżąca na podstawie ww. postanowienia posiada status rodziny zastępczej dla małoletniej A. H. zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wobec czego spełnia wymogi niezbędne do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego;
2. art. 7 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 k.p.a. w związku z art. 8 § 2 k.p.a. w związku z art. 9 k.p.a. w związku z art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 12 i 1 k.p.a. w związku z art. 50 § 1 k.p.a. w związku z art. 79a i 1 k.p.a. w związku z art. 79a § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie i zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przeprowadzenie postępowania z naruszeniem zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania oraz z odstąpieniem od utrwalonej praktyki rozstrzygania w sprawie tak jak niniejsza, a przede wszystkim z zaniechaniem obowiązku czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa oraz udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek jak również z zaniechaniem zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, oraz brakiem umożliwienia wypowiedzenia się stronie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań jak również z brakiem zastosowania najprostszych środków do załatwienia sprawy, co wyrażało się w szczególności:
a) w braku zastosowania art. 50 § 1 k.p.a. i braku wezwania Skarżącej do złożenia wyjaśnień z jakiego tytułu wywodzi ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sytuacji, gdy było to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy lub dla wykonywania czynności urzędowych (oraz braku poinformowania Skarżącej o okoliczności prawnej mającej wpływ na ustalenie jej praw tj. braku poinformowania jej o innych przesłankach - podstawach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w tym o przesłance posiadania przymiotu rodziny zastępczej);
b) w braku zastosowania art. 79a § 1 k.p.a. i z art. 79a § 2 k.p.a. i braku wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, których brak mógł skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, w szczególności poprzez brak wskazania, że na podstawie samej informacji o tym, że Skarżąca jest opiekunem prawnym małoletniej A. H. nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i poprzez brak wezwania Skarżącej do złożenia wyjaśnień z jakiego tytułu wywodzi ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. (oraz braku poinformowania skarżącej o okoliczności prawnej mającej wpływ na ustalenie jej praw tj. braku poinformowania jej: o innych przesłankach - podstawach przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w tym o przesłance posiadania przymiotu rodziny zastępczej);
3. art. 138 i 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie uchylenie decyzji organu I instancji i brak zmiany zaskarżonej decyzji organu I instancji w sytuacji gdy decyzja ta dawała podstawy do jej uchylenia i zmiany;
4. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie w sytuacji gdy z postanowienia Sądu Rejonowego P. , IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt IV Nsm 1076/19 wynika, że mocy ww. postanowienia Sąd ograniczył uczestniczce A. H. władzę rodzicielską nad małoletnią córką A. H. urodzoną 14 czerwca 2019 r. w P. poprzez ustanowienie rodziny zastępczej w osobie Skarżącej, przyznając rodzinie zastępczej prawo do samodzielnego decydowania w sprawach edukacji i leczenia małoletniej oraz ustalając miejsce zamieszkania małoletniej w każdorazowym miejscu zamieszkania rodzinny zastępczej, w konsekwencji czego stwierdzić należy, że organ I instancji błędnie stwierdził, że Skarżąca nie wypełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w sytuacji gdy Skarżąca na podstawie ww. postanowienia posiada status rodziny zastępczej dla małoletniej A. H. zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. a zatem spełnia wymogi niezbędne do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na względzie powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania oraz przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie Skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z:
1. postanowienia Sądu Rejonowego P. , IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt IV Nsm 1076/19, celem ustalenia (na fakt), że na mocy ww. postanowienia Sąd Rejonowy P. , IV Wydział Rodzinny i Nieletnich ograniczył uczestniczce A. H. władzę rodzicielską nad małoletnią córką A. H. urodzoną 14 czerwca 2019 r. w P. poprzez ustanowienie rodziny zastępczej w osobie Skarżącej, przyznając rodzinie zastępczej prawo do samodzielnego decydowania w sprawach edukacji i leczenia małoletniej oraz ustalając miejsce zamieszkania małoletniej w każdorazowym miejscu zamieszkania rodzinny zastępczej;
2. zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia 06 września 2024 r., celem ustalenia stanu zdrowia małoletniej A. H.;
3. orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 06 listopada 2024 r., celem ustalenia stanu zdrowia małoletniej A. H..
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 23 czerwca 2025 r. sygn. akt II SPP/Po 50/25 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.). Stosowny wniosek złożyła skarżąca, a organ w odpowiedzi na skargę nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 t.j.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.". Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego jednym ze świadczeń opiekuńczych zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.).
Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. Zgodnie z treścią ust. 1 ww. przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W przedmiotowej sprawie organy opierając się o nadesłane dokumenty uznały, iż Skarżąca, jako prawny opiekun nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym wobec małoletniej, a co za tym idzie nie jest podmiotem uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, iż składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca zaznaczyła, że o świadczenie ubiega się jako opiekun faktyczny osoby wymagającej opieki. Ponadto w toku postępowania administracyjnego Skarżąca przedkładała wyłącznie zaświadczenie Sądu Rejonowego P. , IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 5 lipca 2024 r., sygn. akt IV Nsm 16/24/4 oraz postanowienie tegoż sądu z dnia 25 czerwca 2024 r., sygn. akt IV Nsm 16/24 z których to dokumentów wynika, że Skarżąca została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniej A. H..
Jednakże w toku postępowania przed Sądem administracyjnych Skarżąca przedłożyła postanowienie Sądu Rejonowego P. , IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt IV Nsm 1076/19, na mocy którego Sąd Rejonowy P. , IV Wydział Rodzinny i Nieletnich ograniczył uczestniczce A. H. władzę rodzicielską nad małoletnią córką A. H. urodzoną 14 czerwca 2019 r. w P. poprzez ustanowienie rodziny zastępczej w osobie Skarżącej, przyznając rodzinie zastępczej prawo do samodzielnego decydowania w sprawach edukacji i leczenia małoletniej oraz ustalając miejsce zamieszkania małoletniej w każdorazowym miejscu zamieszkania rodzinny zastępczej.
Z tych też względów powstaje wątpliwość czy wbrew ocenie dokonanej przez organ Skarżąca spełnia przesłankę podmiotową do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.
Uwadze Sądu nie uszedł fakt, iż organ nie dysponował powyższym dokumentem w toku postępowania administracyjnego. Jednakże z uwagi na datę wydania postanowienia w sprawie o sygn. akt IV Nsm 1076/19 powstaje istotna wątpliwość, która winna zostać wyjaśniona w toku postępowania, czy Skarżąca w momencie składania wniosku jak na całym etapie postępowania nie była rodziną zastępczą dla małoletniej wymagającej opieki.
Należy przy tym pamiętać, iż zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję stanowi podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. stwierdzenie naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego obliguje sąd administracyjny do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Z tych też względów Sąd, mając na uwadze ujawnienie mającego istotne znaczenie w sprawie nowego dowodu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji SKO oraz Prezydenta Miasta
Rozpoznając sprawę ponownie organ obowiązany będzie do podjęcia działam, m.in. przez zwrócenie się do Sadu Rejonowego, celem ustalenia czy Skarżąca nadal stanowi rodzinę zastępczą dla małoletniej A. H., co w dalszej kolejności powoli na dokonanie oceny czy Skarżąca jest jedną z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym miejscu Sąd zaznacza, iż nie przesądza czy Skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne a wyłącznie wskazuje na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego celem jednoznacznego ustalenia czy w sprawie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia.