I OSK 2419/22

I OSK 2419/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Karol Kiczka
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 339/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-06-22
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 22 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 339/22 w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz S. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 czerwca 2022 r., VIII SA/Wa 339/22 oddalił skargę S. P. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2022 r. w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych:
Decyzją z dnia [...] marca 2022 r. znak: DSZ.V.4321.1.12.2022.MK Minister Rodziny i Polityki Społecznej, działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 5 pkt 1 lit. a), art. 21 ust. 1 pkt 2, art. 23a ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", art. 5 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L.166.1 z dnia 30 kwietnia 2004 r. ze zm.), dalej jako "rozporządzenie Nr 883/2004", po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania S. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia na rzecz syna Ł. P., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że S. P. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem Ł. P. Ze względu na to, że w sprawie mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Wojewoda Mazowiecki, jako organ właściwy w sprawie, działając na podstawie art. 17 ust. 5 lit. a) u.ś.r., odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym dzieckiem w okresie od 1 listopada 2021 r. do 21 stycznia 2024 r. Od powyższej decyzji S. P. wniósł odwołanie, a Minister Rodziny i Polityki Społecznej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Minister uznał, że pierwszeństwo do wypłaty świadczeń w sytuacji wnioskodawcy leży po stronie instytucji polskiej, a pobieranie przez wnioskodawcę irlandzkiej renty należy uznać za równoważne z pobieraniem polskiej renty. Świadczenie rentowe znajduje się jednak w katalogu przesłanek wykluczających możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o czym mówi art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. Poza tym organ wskazał, że z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS w Radomiu z dnia 12 maja 2020 r. nr 816241 wynika, że wnioskodawca został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy, w związku z tym wobec wnioskodawcy nie ma zastosowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, z którego wynika, że art. 17 ust. 5 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Od powyższej decyzji S. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując, że posiadanie uprawnienia z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie stanowi formalnej przeszkody w możliwości podjęcia zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę stwierdzając, że skarżący został uznany za trwale, całkowicie niezdolnego do pracy, a to oznacza, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 4 listopada 2021 r., niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia jest rezultatem obiektywnych okoliczności uniemożliwiających mu wykonywanie pracy, tj. stanu zdrowia. Zdaniem Sądu I instancji nie można uznać w takiej sytuacji, że istnieje "niezbędny" związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Sąd I instancji podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz tylko do osób, które z tego właśnie powodu (a nie z innych powodów) zaprzestają aktywności zawodowej. Wyklucza to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom uznanym za całkowicie niezdolne do pracy. Wprawdzie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, jednak orzeczenie to nie zmienia obecnej sytuacji skarżącego z uwagi na to, że wyrok dotyczy osób otrzymujących rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a skarżący otrzymuje rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł S. P., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
1. prawa materialnego, tj.:
l. art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 32 ust. 1 oraz 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy spełnia on ustawowe przesłanki do nabycia tego prawa i nie podejmuje on dodatkowego zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad małoletnim niepełnosprawnym synem Ł. P.;
II. art. 17ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r. w związku z art. 32 ust. 1 oraz 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że osobie pobierającej rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w sytuacji, gdy przepisy prawa nie zabraniają podejmowania zatrudnienia osobom z ustaloną rentą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, jak również gdy brak podejmowania tego dodatkowego zatrudnienia (tak jak w przypadku skarżącego) może być spowodowany koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu dziecku;
2. przepisów postępowania, tj.:
III. art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia art. 7 k.p.a. przez organ w toku postepowania, przejawiającego się w braku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz przez załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu strony, w tym brak przeprowadzenia oceny, czy mimo orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy skarżący był zdolny do podjęcia pracy zarobkowej oraz czy taką pracę lub działalność podejmował, a zamiast tego przyjęcie a priori, że skarżący jest obiektywnie niezdolny do podjęcia zatrudnienia co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
IV. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez nieuwzględniane skargi mimo naruszenia art. 8 k.p.a. przez organ w toku postępowania administracyjnego przez przeprowadzenie postępowania w sposób, który powoduje utratę zaufania obywateli do organów Państwa na skutek braku uwzględnienia wynikających z Konsytuacji RP zasad równości wobec prawa oraz szczególnej pomocy publicznej dla rodzin w potrzebie, szczególnie dla rodzin wielodzietnych i z osobami niepełnosprawnymi, biernej postawy i braku inicjatywy dowodowej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
V. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. przez organ przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, w szczególności błędne przyjęcie, ze osoba uznana za całkowicie niezdolną do pracy jest obiektywnie niezdolna do podjęcia zatrudnienia oraz brak pogłębionej analizy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, którego motywy rozstrzygnięcia winny być uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, co miało istotny wpływ na jej wynik.
Jako dodatkowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych oraz zasadności skargi wskazano:
- art. 104 ust. 1 – 10 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi o zmniejszeniu lub zawieszeniu prawa do renty w przypadku osiągania przychodów z działalności podlegającej ubezpieczeniom społecznym, więc również z działalności zarobkowej (co samo w sobie stanowi o dopuszczalności podejmowania pracy w przypadku ustalonego prawa do renty, z ryzykiem jej zmniejszenia lub zawieszenia bez wyłączenia przypadku, gdy rentę przyznano z powodu całkowitej niezdolności do pracy);
- art. 5 pkt 1a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zgodnie z którym orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy (jak w przypadku skarżącego) traktowane jest na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a także art. 4 ust. 5 tej ustawy, według którego zaliczenie osoby do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie wyklucza możliwości zatrudnienia tej osoby nawet u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej w przypadkach przystosowania stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej lub zatrudnienia w formie telepracy.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi przez jej uwzględnienie i uchylenie zaskarżonej i poprzedzającą ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowała w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Ponadto wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a. dowodów uzupełniających z dokumentów: wydruku z CEIDG dotyczącego skarżącego potwierdzającego prowadzenie przez niego w latach 2013-2015 (a więc w czasie orzeczenia wobec niego całkowitej niezdolności do pracy) działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu taksówki, jak również orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS o całkowitej niezdolności do pracy z dnia 31 października 2012 r., 19 grudnia 2013 r., 25 stycznia 2017 r., certyfikatu uzyskania kompetencji w zawodzie audytora wewnętrznego oceny ryzyka zawodowego z dnia 20 czerwca 2012 r., dyplomu ukończenia studiów podyplomowych z zakresie BHP z 20 czerwca 2012 r., zaświadczenia o ukończeniu kursu na kierowcę wózków jezdniowych z dnia 24 marca 2014 r., świadectwa ukończenia studiów podyplomowych z informatyki z dnia 27 stycznia 2011 r., na okoliczność potwierdzenia poszerzania przez skarżącego zakresu uprawnień i możliwości podejmowania aktywności zawodowej w czasie stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy, jak również faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej w czasie orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy.
Dodatkowo wniesiono o wystąpienie na podstawie art. 193 Konstytucji RP z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, czy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, na podstawie którego odmówiono skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest zgodny z Konstytucją RP, w tym w szczególności z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a nadto o nieprzeprowadzanie wskazanych przez skarżącego dowodów uzupełniających oraz niewystępowanie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstrukcyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się zasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych należy skonstatować, iż skarżący na ustalone prawo do renty na terytorium Irlandii i Polski. Jest także uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Powyższe kwestie wymagają odrębnego przybliżenia na gruncie przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest zapatrywanie, że w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do świadczenia emerytalnego/rentowego, z treści art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 95 i nast. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2020.53 ze zm.), dalej jako "u.e.r.FUS"; wynika norma prawna wskazująca, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, ma możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyroki NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2813/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Swój wybór osoba ta może zrealizować przez złożenie organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty. Świadczenie emerytalno-rentowe jest co prawda prawem niezbywalnym, ale uznając prawnie dopuszczalną możliwość jego zawieszenia, zlikwidowana zostaje negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta lub rencisty wynikająca z powyższego przepisu winna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczeń emerytalno-rentowych lecz z ich realizacją w postaci wypłaty świadczenia (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2813/20; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r., I OSK 2918/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W konsekwencji, tak długo jak pobierane jest świadczenie emerytalno-rentowe występuje negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Prawo strony do wyboru innego świadczenia niż to, które jest jej aktualnie wypłacane, urzeczywistnia się w momencie zaniechania pobierania drugiego ze zbiegających się świadczeń.
Mając na uwadze, iż kwestia ta nie wybrzmiała w dotychczasowym postępowaniu, a skarżący nie był informowany o prawie wyboru jednego ze zbiegających się uprawnień, wypadało kwestię tą podnieść przed omówieniem zagadnienia całkowitej niezdolności do pracy opiekuna osoby niepełnosprawnej, jako przeszkody w przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Nie ulega wątpliwości, że spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie całkowicie niezdolnej do pracy i mającej ustalone z tego tytułu prawo do renty. Brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. pozwala wyprowadzić wniosek, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad osobą o określonym stopniu niepełnosprawności. W takiej sytuacji oczywiste jest, iż osoba niezdolna do wykonywania pracy, nie mogąc podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a konsekwencji nie mogąc także z nich zrezygnować, nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wbrew jednak temu co zostało powiedziane w dotychczasowym postępowaniu, osoba legitymująca się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy nie jest wykluczona z rynku pracy i nadal ma możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w konsekwencji ma także możliwość zrezygnowania z tych form aktywności zawodowej, także w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W myśl art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2020.53 ze zm.), dalej jako "u.FUS", całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiekolwiek pracy, ale zgodnie z art. 13 ust. 4 u.FUS, zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Oznacza to, że możliwość uznania całkowitej niezdolności do pracy jest wykluczona przy zachowaniu choćby ograniczonej zdolności do pracy w normalnych (otwartych) warunkach pracy, tj. na ogólnym rynku pracy. Przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia, ale w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy, odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (vide: H.Pławucka, Niezdolność do pracy w przepisach prawa emerytalno-rentowego, PiZS 1998/1/4; wyrok SN z dnia 8 grudnia 2000 r., II UKN 134/00, OSNP 2002/15/369, wyrok SN z dnia 4 lipca 2013 r., IIUK 403/12, Lex nr 1350309). Powyższe koresponduje z treścią art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2021.573 ze zm.), dalej jako "u.r.z.s.", zgodnie z którym orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 u.FUS, jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie, w myśl art. 4 ust. 2 u.r.z.s., do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych.
W świetle powyższych uwag fakt przyznania skarżącemu renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie może sam w sobie stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy dotyczy bowiem normalnych, typowych warunków pracy i nie obejmuje możliwości podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wymaga natomiast, aby rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej miały nastąpić w warunkach normalnych, z wyłączeniem warunków pracy chronionej. Oznacza to, że przepis ten dotyczy zarówno zajęć zarobkowych podejmowanych przez osoby nielegitymujące się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, jak osoby mogące pracować w warunkach pracy chronionej (vide: wyrok NSA z dnia 26 września 2023 r., I OSK 1593/21; wyrok NSA z dnia 15 lutego 2024 r., I OSK 901/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Zasadne zatem okazały się zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r. w związku z art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP. Trafne okazały się także zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. podnoszone w kontekście niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy odnoszącego się do możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji legitymowania się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy.
Zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. został natomiast sformułowany w sposób niestaranny z punktu widzenia wymagań art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Postawiony w owym przepisie wymóg przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Naczelny Sąd Administracyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Jeżeli przepis dzieli się na kilka jednostek redakcyjnej (np. paragrafy, ustępy, punkty, litery), to przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy dokładne wskazanie tych przepisów prawa, które – zdaniem autora skargi kasacyjnej – zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony gdy wskazuje ona jako naruszony konkretny przepis, z podaniem numeru konkretnej jednostki redakcyjnej przepisu. Tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala ustalić granice zaskarżenia (vide: postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997/6-7/96; wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2008 r., I OSK 2034/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Jeżeli zatem art. 8 k.p.a. dzieli się na dwa paragrafy, a każdy z nich reguluje odrębne zagadnienia prawne, to zarzut kasacyjny naruszenia art. 8 k.p.a. nie nadaje się do przeprowadzenia kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku.
Nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek dowodowy. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym ma charakter wyjątkowy, a dokonywanie przez sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny nie może natomiast dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej w postępowaniu administracyjnym, nie może także służy zwalczaniu ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym, z którymi strona się nie zgadza (vide: H.Knysiak-Sudyka [w:] T.Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, WK 2016, uwagi do art. 106; wyrok NSA z dnia 4 marca 2015 r., II FSK 1935/13; wyrok NSA z dnia 24 lutego 2011 r., I OSK 602/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Zgłoszony w kasacji wniosek dowodowy zmierzał wyraźnie do ustaleń, które nie były konieczne z punktu widzenia kontroli sądowej i z tego powodu nie został uwzględniony.
W świetle powyższych uwag brak było także podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z Konstytucją RP, w tym w szczególności z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej opiekę, a jednocześnie mającej ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 i art. 193 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.).
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.