II SA/PO 272/24

II SA/Po 272/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-09-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra /sprawozdawca/
Paweł Daniel
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 108 ust. 1 pkt 1, art. 108 ust. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel Protokolant: sekretarz sądowy Elżbieta Polody po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 12 lutego 2024 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 lutego 2024 r., nr [...] Rektor Uniwersytetu [...] (dalej jako "Rektor" oraz "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania W. B. utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w P. z dnia 19 grudnia 2023 roku nr [...]
Decyzja Rektora zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.
Dziekan Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w P. (dalej jako "Dziekan" oraz "organ I instancji") w dniu 19 grudnia 2023 roku, wydał decyzję nr [...] orzekającą o skreśleniu W. B. z listy studentów 1. roku studiów niestacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku Psychologia [...] z dniem 30 listopada 2023 roku z powodu niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na dzień skreślenia W. B. ze studiów wysokość z tytułu zaległego czesnego wynosiła [...] zł, odsetki ustawowe za opóźnienie wynosiły [...] złotych, a zaległa opłata z tytułu wydanej legitymacji [...] zł.
Odwołanie od powyższej decyzji Dziekana wniosła W. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odwołaniu podkreślono, iż skarżąca nigdy nie podjęła studiów na przedmiotowej uczelni, zatem czesne, będące wynagrodzeniem uczelni za nakład pracy względem edukacji studenta nie jest w przedmiotowej sprawie należne, gdyż skarżąca w rzeczywistości nie otrzymała żadnych świadczeń tego typu.
Wskazaną na wstępie decyzją Rektor Uniwersytetu [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, wyjaśniając, że podstawą przyjęcia W. B. na studia było złożenie wszystkich wymaganych dokumentów, jak również skuteczne zawarcie w dniu 15 lipca 2023 roku Umowy o świadczenie usług edukacyjnych dla studiów wyższych Uniwersytetu [...] w P., na podstawie poświadczenia złożenia podpisów elektronicznych przez Panią W. B. w dniu 15 lipca 2023 roku oraz przez Uniwersytet [...] w P., w tym podpisanie dokumentu ślubowania. Rektor podniósł iż Skarżąca nie złożyła oświadczenia o rezygnacji ze studiów, w związku z czym brak oświadczenia w terminie wskazanym w Umowie uznany został jako wola kontynuacji i związania się z zawartą przez Studentkę Umową. Rektor wskazał w tym kontekście, iż wyżej wspomniana umowa w § 4 ust. 1 przewiduje, że student naboru letniego I roku studiów ma prawo zrezygnować ze studiów bez ponoszenia konsekwencji finansowych, składając oświadczenie o rezygnacji w formie pisemnej z własnoręcznym podpisem w terminie do ostatniego sierpnia przed rozpoczęciem studiów. Zdaniem organu odwoławczego, Uczelnia po zawarciu Umowy świadczyła usługi edukacyjne na rzecz W. B.. Ponadto Studentka miała zapewniony dostęp do wszelkich zajęć, a także całej pozostałej infrastruktury Uczelni, w tym biblioteki, itp.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu wniosła W. B. (dalej jako "Skarżąca") zarzucając jej naruszenie:
1. art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej także "p.s.w.n."), poprzez jego niezastosowanie i nieskreślenie Skarżącej z listy studentów mimo ziszczenia się przesłanki określonej w tym przepisie tj. niepodjęcia przez skarżącego studiów,
2. art. 108 ust. 2 pkt 4 p.s.w.n., poprzez jego zastosowanie i skreślenie Skarżącej z listy studentów z powodu nieuiszczenia opłat za studia, a nie z powodu ich niepodjęcia.
3. art. 79 ust. 1 pkt 1) p.s.w.n., poprzez próbę pobrania opłaty tytułem kształcenia na studiach niestacjonarnych, podczas gdy do tego kształcenia w ujęciu faktycznym nie doszło, albowiem skarżąca nie podjęła faktycznie edukacji na przedmiotowej Uczelni, ponadto nie odebrała legitymacji szkolnej, ani też nie brała udziału w jakichkolwiek zajęciach, przez co nie uzyskała od Uniwersytetu [...] jakiegokolwiek świadczenia wzajemnego, za które powinna jako usługobiorca zapłacić, zwłaszcza, iż nie mogła uczęszczać na jakiekolwiek zajęcia z przyczyn ode mnie niezależnych, w szczególności dotyczących pogorszenia się sytuacji materialnej rodziców skarżącej, co w żaden sposób nie zostało zbadane w toku postępowania administracyjnego,
4. art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej także "k.p.a."), poprzez wydanie decyzji z naruszeniem zasad ustalenia prawdy obiektywnej poprzez dokonanie wybiórczej oceny stanu faktycznego i niewyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
5. art. 10 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niezapewnienie Skarżącej czynnego udziału w żadnym stadium postępowania, a tym samym uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
6. art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a. poprzez brak umieszczenia w decyzji wskazanego w tym przepisie pouczenia odpowiedniej treści, w tym poprzez pominiecie jakiejkolwiek informacji odnośnie wysokości wpisu od skargi, a także możliwości ubiegania się przez skarżącą o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy - co ma szczególne znaczenie z punktu widzenia mojej sytuacji osobistej i materialnej, i ma istotny wpływ na wynik sprawy,
7. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w P. z dnia 19 grudnia 2023 roku, nr [...] w sytuacji, gdy organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 KPA winien był zaskarżona decyzję uchylić w całości i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy
Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, rozważenie uchylenia w całości decyzji Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w P. z dnia 19 grudnia 2023 roku, nr [...], umorzenie postępowania administracyjnego w całości, wstrzymanie przez organ wykonania zaskarżonej decyzji w całości oraz o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie w całości z opłat sądowych (w szczególności z wpisu od skargi) i wydatków.
Uzasadniając skargę skarżąca podniosła, iż powinna zostać skreślona na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 1, tj. z tytułu niepodjęcia studiów, a nie z tytułu art. 108 ust. 2 pkt 4, tj. z tytułu niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Skarżąca wskazała w tym kontekście, iż nie podjęta jakichkolwiek czynności, które wskazywałyby, że faktycznie zaczęła korzystać z usługi edukacyjnej zaoferowanej na tymże kierunku studiów. W szczególności nie odebrała legitymacji studenckiej, nie brała udziału w jakichkolwiek zajęciach dydaktycznych, nie próbowała usprawiedliwić też swojej nieobecności, ani też nie zadeklarowała żadnego przedmiotu.
Powołując się na orzecznictwo skarżąca podniosła, iż niepodjęcie studiów stanowi okoliczność faktyczną, w której student nie podejmuje czynności w terminach związanych organizacyjnie z tokiem studiów, przez co nie poddaje się przewidzianemu planem studiów programowi nauczania.
W dalszej części skargi skarżąca wskazała, iż organ w żadnym stopniu nie zweryfikował dlaczego nie podjęła czynności jako studentka, czym naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Skarżąca wskazała, iż powodem niepodjęcia studiów było pogorszenie się sytuacji materialnej oraz zdrowotnej jej mamy, niespodziewana śmierć dziadka, który miał wspierać ją finansowo w rozpoczęciu edukacji w nowym mieście oraz brak kontaktu z ojcem. Skarżąca wskazała, iż z uwagi na szereg powikłań zdrowotnym jej mamy, zmuszona była już pod koniec sierpnia 2023 roku wrócić z P. do swojego rodzinnego domu, w celu pomocy mamie. Skarżąca podniosła, iż nie miała możliwości czasowych, ani finansowych, aby faktycznie rozpocząć studiowanie. Ponadto w międzyczasie zmarł nagle jej dziadek, który od samego początku miał ją wspierać finansowo w rozpoczęciu studiów. Zdaniem skarżącej, z uwagi na ww. okoliczności nie była także w stanie podjąć pracy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości jako niezasadnej. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ wskazał, iż Skarżąca, pomimo przyjęcia, nie złożyła oświadczenia o rezygnacji ze studiów. Skarżąca nabyła statusu studenta oraz miała możliwość uczęszczania na zajęcia, Uczelnia umożliwiła korzystanie z usług edukacyjnych w pełnym zakresie. Zdaniem organu, okoliczność braku faktycznego uczęszczania na zajęcia nie może być automatycznie postrzegana przez organ jako niepodjęcie studiów przez studenta. Organ podniósł, iż większość zajęć na uczelni, tj. wykłady, mają charakter dobrowolny a student nie jest zobligowany do uczęszczania na zajęcia. Zdaniem organu, w momencie wydania decyzji Organu I instancji, nadal - pomimo braku uczęszczania na zajęcia - miała teoretyczną możliwość uzyskania niezbędnych zaliczeń. Organ podniósł, iż nawet bierny student do zakończenia pierwszego semestru nie narusza zasad studiowania w sposób, który wyklucza przynajmniej hipotetyczne szanse nadrobienia braków i dalszego studiowania. Student, który nie uczęszcza na zajęcia, nie podpadnie przez to pod działanie art. 108 ust. 1 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Stać się tak może hipotetycznie dopiero, gdy ten nie zaliczy pierwszego semestru. Organ zwrócił również uwagę na to, iż fakt niepodjęcia studiów został przez skarżącą podniesiony dopiero na etapie odwołania od wydanej już decyzji o skreśleniu na podstawie niewniesienia opłat. Skarżąca, na żadnym wcześniejszym etapie nie komunikowała Uczelni swojej woli co do braku podjęcia studiów. Ponadto organ podniósł, iż okoliczności powołane przez skarżącą w uzasadnieniu skargi oraz w toku postępowania administracyjnego w głównej mierze miały na celu zwolnienie skarżącej z naliczonych przez Uczelnię opłat, a która to kwestia nie jest sprawą administracyjną.
Postanowieniem z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. Pełnomocnik Skarżącej podtrzymał skargę i wywody w niej zawarte uzupełniając ją o wniosek o zasądzenie kosztów postepowania.
Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej w rozpatrywanej sprawie decyzji stanowiły przywołane w niej przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz.742 ze zm., dalej w skrócie "ustawa").
W tym miejscu wskazać należy, iż istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii czy podstawą skreślenia Skarżącej z listy studentow wininien być przesłanka wynikająca z art. art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy tj. niepodjęcie studiów (stanowisko Skarżącej) czy też przesłanka z art. 108 ust. 2 pkt 4 ustawy - niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów (stanowisko organu).
Dokonując analizy akt niniejszej sprawy w zestawieniu z obowiązującymi regulacjami w tym z postanowieniami Regulaminu studiów Uniwersytetu [...] w P. stanowiącego załącznik do uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] w P. z dnia 3 kwietnia 2023 r. (dalej jako Regulamin) Sąd uznał, iż podstawa prawna decyzji przyjęta przez organ jest prawidłowa, a stanowisko Skarżącej co do błędnej podstawy prawnej nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż ustawa nie określa, ani nie definiuje co rozumie przez "niepodjęcie studiów" w rozumieniu jej art. 108 ust. 1 pkt 1.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 597/11 (publik. ONSAiWSA 2012/6/115) stwierdził, iż "Stosownie do art. 160 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. (...) Skoro granicę autonomii uczelni określa ustawa to uchwalany przez organ uczelni regulamin studiów nie może być sprzeczny z ustawą. Prawidłowe jest zatem stanowisko Sądu I instancji, że regulamin studiów, który określa organizację i tok studiów oraz związane z nim prawa i obowiązki studenta nie może być użyty do rozszerzenia ustawowych przesłanek obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów, zawartych w art. 190 ust. 1 wskazanej ustawy. Niedopuszczalne jest definiowanie w regulaminie studiów w sposób sprzeczny z ustawą stanów, które wypełniają przesłankę "niepodjęcia studiów", o której mowa w art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy. Taka zaś sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. W istocie bowiem w Regulaminie studiów doszło nie tyle do "doprecyzowania" ustawowego pojęcia "niepodjęcia studiów" lecz do wprowadzenia nieprzewidzianej w art. 190 ustawy – ani w ust. 1 ani w ust. 2 – przesłanki skreślenia studenta z listy studentów, skoro sam fakt nieusprawiedliwionego niezłożenia w wyznaczonym terminie deklaracji dotyczącej wyboru przedmiotów realizowanych w danym roku studiów lub liczby punktów zaliczeniowych uznano automatycznie za samoistną podstawę do skreślenia studenta z listy studentów, bez względu na to, czy student faktycznie podjął studia mimo niezłożenia deklaracji.".
Z powyższych względów przy ocenie czy w niniejszej sprawie Skarżąca nie podjęła studiów Sąd nie uwzględnił zapisów § 82 ust. 1 Regulaminu, gdyż ten w istocie wprowadza definicje pojęcia "niepodjęcia studiów" zawężając ją do przypadków nie złożenia ślubowania oraz niezaliczenia różnic programowych.
Sąd orzekający w niniejszym składzie stoi na stanowisku, iż dokonując oceny czy w sprawie mamy do czynienia z "podjęciem" bądź "niepodjęciem studiów" z uwagi na nieostrość tych pojęć wymaga konkretyzacji w okolicznościach każdej konkretnej sprawy z uwzględnieniem zapisów Regulaminu, zawartej umowy jak również faktu, iż mamy do czynienia z prywatną, a nie publiczną uczelnią, gdzie obowiązuje często odmienny, bardziej elastyczny – umożliwiający udział w zajęciach zdalnie- tok studiów.
W tym miejscu, odnosząc się niejako do argumentacji Skarżącej, iż nigdy nie uczestniczyła w zajęciach, wskazać należy, że stosownie do § 18 Regulaminu wszystkie przedmioty przewidziane w programie studiów, w tym przedmioty objęte § 13 ust. 2 pkt. b-d, jeśli zostały włączone do planu studiów, studenci są obowiązani zaliczyć (ust. 1). Wszystkie zajęcia oprócz wykładów są w Uczelni obowiązkowe. Wykłady w Uczelni nie są obowiązkowe (ust. 2).
Powyższa regulacja nie wskazuje wprost, iż udział w zajęciach jest obowiązkowy a wyłącznie, iż student obowiązany jest dany przedmiot zaliczyć.
Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na zapisy § 19 ust. 1 Regulaminu w myśl którego zasady uczestniczenia w zajęciach (w tym zaliczenia) są określone w Karcie przedmiotu. Tym samym to prowadzący dany przedmiot określa zasady uczestnictwa w zajęciach. O usprawiedliwieniu ewentualnej nieobceności również decyduje prowadzący zajęcia (§ 19 ust. 3 zd. 2 Regulaminu). Warto również pamiętać, iż Regulamin wskazuje wyłącznie, iż obowiązkiem studenta w razie jego nieobecności jest wykonanie opisanych w Karcie przedmiotu zadań niezbędnych do zaliczenia przedmiotu, co może nastąpić do końca semestru (zob. § 24 w zw. § 19 ust. 3 zd. 2 Regulaminu).
Podsumowując Sąd uznał, iż w świetle zapisów Regulaminu jak również ustawy pojęcia "niepodjęcia studiów" nie można utożsamiać automatycznie z brakiem uczestnictwa w obowiązkowych zajęciach czego zdaje się oczekuje Skarżąca. Na taki automatyzm w żadnym wypadku nie pozwalają zapisy komentowanej ustawy. Należy w tym miejscu podkreślić, iż fakt nieuczestniczenia w obowiązkowych zajęciach stanowi, w myśl art. 108 ust. 2 pkt. 1 ustawy odrębną fakultatywną przesłankę skreślenia z listy studentów.
Warto również mieć na uwadze, iż postanowienia Regulaminu przewidują możliwość kontynuacji nauki nawet pomimo braku uczestnictwa w zajęciach czy też braku zaliczenia przedmiotów tj. indywidualny tok studiów (§ 20 Regulaminu), sesja poprawkowa czy też możliwość wyznaczenia innego terminu zaliczenia (§ 22, 23 i 27 Regulaminu), powtarzanie przedmiotu, powtarzanie semestru czy też warunkowy wpis na semestr.
Tym samym brak uczestnictwa w zajęciach czy nawet brak zaliczenia określonego przedmiotu w świetle postanowień Regulaminu nie mogło prowadzić na dzień wydawania decyzji o skreśleniu z listy studentów tj. po upływie 2 miesięcy od rozpoczęcia się roku akademickiego, do uznania, iż Skarżąca nie podjęła studiów.
Warto w tym miejscu podkreślić, iż z podpisanej umowy jednoznacznie wynika, iż zajęcia mogą być realizowane z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość (§ 2 umowy).
Rozpoznając niniejszą sprawę należało mieć również na względzie, iż zgodnie § 5 ust. 1 Regulaminu studentem Uczelni zostaje kandydat, który: a) został wpisany na listę osób przyjętych na studia, b) złożył w formie pisemnej ślubowanie.
Również zgodnie z art. 83 ustawy osoba przyjęta na studia rozpoczyna studia i nabywa prawa studenta z chwilą złożenia ślubowania.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane na etapie postepowania przed sądem administracyjnym, iż Skarżąca takie ślubowanie złożyła, na co jednoznacznie wskazują akta administracyjne.
Tym samym Skarżąca po podpisaniu umowy o świadczenie usług edukacyjnych i złożeniu ślubowania nabyła prawa studenta. Tym samym stosownie do § 8 Regulaminu nabyła prawo do korzystania m.in. z pomieszczeń Uczelni, urządzeń i innych środków materialnych na terenie Uczelni, w tym niezbędnych do kształcenia na odległość, pomocy ze strony pracowników uczelni, w szczególności nauczycieli akademickich, możliwości odbycia szkoleń z zakresu korzystania z narzędzi do kształcenia zdalnego, pomocy organów Uczelni.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż nie doszło do takich zaniechań ze strony Skarżącej, że dalsza kontynuacja studiów, pomimo braku uczestnictwa przez okres 2 miesięcy w zajęciach, byłaby niemożliwa.
Zdaniem Sądu art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy służy temu, aby władze uczeni z urzędu mogły (i powinny) reagować na uczestnictwo w studiach osób, które nie mają szans kontynuacji nauki.
W niniejszej sprawie takie okoliczności nie wystąpiły. Fakt złożenia ślubowania i nabycie omówionych wyżej praw studenta z uwzględnieniem różnych form kontynuacji studiów pomimo braku uczestniczenia w zajęciach doprowadziła Sąd do wniosku, iż na gruncie niniejszej sprawy nie zaistniały przesłanki z art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy do skreślenia Skarżącej z listy studentów. Natomiast niewątpliwie, czego Skarżąca nie kwestionuje, zaistniała przesłanka z art. 108 ust. 2 pkt 4 ustawy.
Podkreślić należy, iż omówione zapisy Regulaminu pozwalają na stwierdzenie, iż nie ma żadnego takiego obowiązku studenta, którego niedopełnienie nie może być usprawiedliwione i nadrobione.
Podsumowując Sąd uznał, że nie jest usprawiedliwione twierdzenie Skarżącej, iż skreślenie z listy studentów powinno nastąpić z powodu niepodjęcia studiów (art. 108 ust. 1 pkt 1 P.sz.w.) z wcześniejszą datą, aniżeli określona w decyzji.
Na koniec Sąd jedynie wskazuje, iż niniejszy wyrok nie oznacza, że Sąd za zasadne uznał żądanie od Skarżącej zapłaty zaległego czesnego. Powyższe pozostaje poza kognicją niniejszego Sądu, który oceniał wyłącznie kwestię zasadności i prawidłowości skreślenia Skarżącej z listy studentów.
Ponadto, co nie ma wpływu na dokonaną przez Sąd ocenę, wskazać należy, iż nawet gdyby uznać, że Skarżąca winna zostać skreślona z listy studentów na innej podstawie prawnej, to powyższe można by uznać za uchybienie nie mające wpływu na wynik sprawy gdyż samo rozstrzygnięcie o skreśleniu z listy studentów odpowiada przepisom prawa.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.