II SA/Po 262/24

II SA/Po 262/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-10-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Wiesława Batorowicz /przewodniczący/
Zbigniew Kruszewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III OSK 193/25 - Postanowienie NSA z 2025-02-25
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 108 ust. 1 pkt 1, art. 108 ust. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 09 października 2024 r. sprawy ze skargi O. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w P. z dnia 12 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 12 lutego 2024 r., nr [...] Rektor Uniwersytetu [...] (dalej: rektor), po rozpatrzeniu odwołania O. G. (dalej: skarżący) utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] (dalej: dziekan) z dnia 19 grudnia 2023 roku nr [...]
Decyzja rektora, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie sprawy.
Dziekan w dniu 19 grudnia 2023 roku, wydał decyzję nr [...] orzekającą o skreśleniu skarzacego z listy studentów 1. roku studiów niestacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku "Handel [...]" z dniem 30 listopada 2023 roku z powodu niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na dzień skreślenia ze studiów wysokość z tytułu zaległego czesnego wynosiła [...] zł, odsetki ustawowe za opóźnienie wynosiły [...] złotych, a zaległa opłata z tytułu wydanej legitymacji [...] zł.
W odwołaniu od decyzji dziekana skarżący wniósł o skreślenie go z listy studentów, lecz nie z powodu nieuiszczenia czesnego lecz z powodu niepodjęcia studiów. W odwołaniu podkreślono, iż skarżący nigdy nie podjął studiów na uczelni, więc czesne nie było należne.
Rektor, motywując utrzymanie w mocy decyzji dziekana, wyjaśnił, że podstawą przyjęcia skarżącego na studia było złożenie wszystkich wymaganych dokumentów, jak również skuteczne zawarcie w dniu 24 lipca 2023 r. umowy o świadczenie usług edukacyjnych dla studiów wyższych Uniwersytetu [...], na podstawie poświadczenia złożenia podpisów elektronicznych przez skarżącego oraz uczelnię, w tym podpisanie dokumentu ślubowania w dniu 16 lipca 2023 r. Rektor podniósł iż skarżący nie złożył oświadczenia o rezygnacji ze studiów, w związku z czym brak oświadczenia w terminie wskazanym w umowie uznany został jako wola kontynuacji i związania się z zawartą przez skarżącego umową. Rektor wskazał w tym kontekście, iż wyżej wspomniana umowa w § 4 ust. 1 przewiduje, że student naboru letniego I roku studiów ma prawo zrezygnować ze studiów bez ponoszenia konsekwencji finansowych, składając oświadczenie o rezygnacji w formie pisemnej z własnoręcznym podpisem w terminie do ostatniego sierpnia przed rozpoczęciem studiów. Zdaniem rektora, uczelnia, po zawarciu umowy, świadczyła usługi edukacyjne na rzecz skarżącego. Ponadto student miał zapewniony dostęp do wszelkich zajęć, a także całej pozostałej infrastruktury uczelni, w tym biblioteki, itp.
Pismem z dnia 13 marca 2024 r. skarżący, reprezentowany przez adwokata T. J., wniósł skargę na decyzję rektora i, wnosząc o jej uchylenie, zarzucił naruszenie :
- art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz.742 ze zm., dalej: p.s.w.n). poprzez jego niezastosowanie i skreślenie skarżącego z listy studentów z powodu nieuiszczenia opłat za studia;
- art. 108 ust. 2 pkt 4 p.s.w.n. poprzez jego zastosowanie i skreślenie z listy studentów z powodu nieuiszczenia opłat za studia, a nie z powodu ich niepodjęcia.
albowiem sama gotowość ze strony uczelni do świadczenia usług edukacyjnych, które są jej przedmiotem działalności, wobec braku chęci rozpoczęcia i kontynuowania studiów po stronie Odwołującego, nie może stanowić podstawy zobowiązania wobec uczelni roszczenia ze strony Uniwersytetu i żądania odpłatności z tego tytułu są całkowicie bezzasadne.
- art. 160a ust. 2 ustawy dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, albowiem doszło do złamania kolejności w procedurze przyjmowania na studia , podczas gdy art. 160 a ustawy określa precyzyjnie kolejność procedury przyjęcia na studia, zarówno na uczelniach publicznych, jak i niepublicznych.
- art. 190 ust. 1 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, poprzez brak ustalenia czy student podjął studia albowiem nie doszło do ustalenia okoliczności faktycznych dotyczące przystąpienia przez studenta do zajęć dydaktycznych i organizacyjnych przewidzianych w planie studiów i programie nauczania (art. 189 ust. 2 pkt 1 tej ustawy).
- Paragrafu 81 i 83 regulaminu studiów poprzez uznanie, że skreślenie następuje z uwagi na niewniesienie opłat, podczas gdy , skreślenie skarżącego z listy studentów powinno nastąpić z uwagi na niepodjęcie studiów, niezłożenia ślubowania oraz naruszenia procedur o jakich mowa w art. 160 a ustawy o szkolnictwie wyższym.
- art. 7 k.p.a., poprzez niepodjęcie czynności dowodowych niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a wręcz wykazania bezczynności dowodowej,
- art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, zgodnie z zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, wyrażające się w braku podejmowania przez organy administracji działań wskazujących na wolę faktycznego załatwienia sprawy, w sposób jak najbardziej korzystny dla obywateli, a jednocześnie zgodny ze stanem prawnym wynikającym z dokumentów a wręcz negowaniu kolejności działań jakie zostały podjęte.
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez uchylenie się przez organ od prawidłowego i wyczerpującego zgromadzenia w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego oraz podjęcia niezbędnych czynności, celem wnikliwego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i jej załatwienia, brak gruntownej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, jego niewłaściwą, błędną, i tendencyjną ocenę, czego wynikiem było wydanie zaskarżonej decyzji, dotkniętej licznymi wadami:
• Pominięcie , że skarżący pomimo, że otrzymał link z uczelni za pośrednictwem którego można zalogować się do Extranetu, nigdy nie skorzystał i nigdy się tam nie zalogował, nie podjął studiów, nie czuł się studentem,
• polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i nie podjęciu kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,
• poprzez nieustalenie okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób odpowiadający rzeczywistości, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 138 § pkt 1 k.p.a. oraz naruszenia zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 122 w zw. z art. 187 poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i wywodzenie na tej podstawie negatywnych konsekwencji w stosunku do O. G. w sytuacji gdy organ wykreślił O. G. z powodu nie, wniesienia opłaty , podczas gdy O. G. w ogóle nie miał statusu studenta, albowiem nie doszło do wydania decyzji we właściwej procedurze.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości jako niezasadnej.
Rektor, reprezentowany przez adwokata T. G., w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie.
Zarządzeniem z dnia 2 września 2024 r. Przewodnicząca Wydziału II WSA w Poznaniu - uwzględniając wniosek skarżącego - skierowała sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej w rozpatrywanej sprawie decyzji stanowiły przywołane w niej przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Kwestią sporną w sprawie nie było istnienie przesłanek do skreślenia skarżącego z listy studentów uczelni. Strony były zgodne, że taka treść rozstrzygnięcia była prawidłowa. Sporna była natomiast podstawa prawna takiego orzeczenia. Skarżący utrzymywał, że podstawą skreślenia z listy studentów winno być niepodjęcie studiów, czyli przesłanka wynikająca z art. art. 108 ust. 1 pkt 1 p.s.w.n. Rektor i dziekan zaś zgodnie przyjęli, że w przypadku skarżącego zaszła przesłanka skreślenia skarżącego przewidziana w art. 108 ust. 2 pkt 4 p.s.w.n. - niewniesienie opłat związanych z odbywaniem studiów.
W ocenie Sądu organy wydały swe rozstrzygnięcia w oparciu o właściwą podstawę prawną. Stanowisko organów obu instancji znajdowało podstawę prawną w przepisach p.s.w.n. oraz odbyło się w zgodzie z postanowieniami Regulaminu studiów Uniwersytetu [...] stanowiącego załącznik do uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia 3 kwietnia 2023 r. (dalej: regulamin).
Rozstrzygając spór pomiędzy stronami, należy wskazać, że p.s.w.n. nie określa, ani nie definiuje co rozumie przez "niepodjęcie studiów" w rozumieniu jej art. 108 ust. 1 pkt 1. W orzecznictwie przyjmuje się, że brak takiej definicji w ustawie, nie uprawnia jednak szkół wyższych do formułowania jej w regulaminach studiów. Ustawowe pojęcie "niepodjęcia studiów" jest nieostre i wymaga konkretyzacji w okolicznościach każdej konkretnej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 597/11 (publik. ONSAiWSA 2012/6/115) w odniesieniu do przepisów nieobowiązującej już ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, lecz w istocie zawierających tożsame z wynikającymi z przepisów p.s.w.n. przesłanki skreślenia z listy studentów, stwierdził, iż "Stosownie do art. 160 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. (...) Skoro granicę autonomii uczelni określa ustawa to uchwalany przez organ uczelni regulamin studiów nie może być sprzeczny z ustawą. Prawidłowe jest zatem stanowisko Sądu I instancji, że regulamin studiów, który określa organizację i tok studiów oraz związane z nim prawa i obowiązki studenta nie może być użyty do rozszerzenia ustawowych przesłanek obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów, zawartych w art. 190 ust. 1 wskazanej ustawy. Niedopuszczalne jest definiowanie w regulaminie studiów w sposób sprzeczny z ustawą stanów, które wypełniają przesłankę "niepodjęcia studiów", o której mowa w art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy. Taka zaś sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. W istocie bowiem w regulaminie studiów doszło nie tyle do "doprecyzowania" ustawowego pojęcia "niepodjęcia studiów" lecz do wprowadzenia nieprzewidzianej w art. 190 ustawy – ani w ust. 1 ani w ust. 2 – przesłanki skreślenia studenta z listy studentów, skoro sam fakt nieusprawiedliwionego niezłożenia w wyznaczonym terminie deklaracji dotyczącej wyboru przedmiotów realizowanych w danym roku studiów lub liczby punktów zaliczeniowych uznano automatycznie za samoistną podstawę do skreślenia studenta z listy studentów, bez względu na to, czy student faktycznie podjął studia mimo niezłożenia deklaracji.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela taką wykładnię i uznaje, że przystaje ona również do przepisów obecnie obowiązującego Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, ponieważ w porównaniu z uprzednio obowiązującą ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym z 2005 roku, formułuje tak samo obie - sporne tu - przesłanki skreślenia z listy studentów.
Z powyższych względów, przy ocenie czy w niniejszej sprawie skarżący nie podjął studiów, Sąd nie uwzględnił zapisów § 82 ust. 1 regulaminu, gdyż ten w istocie wprowadza definicje pojęcia "niepodjęcia studiów" zawężając ją do przypadków nie złożenia ślubowania oraz niezaliczenia różnic programowych.
W ocenie Sądu, należy więc poczynić przede wszystkim ustalenia, czy doszło do takich zaniechań ze strony studenta, że dalsza kontynuacja studiów nie jest możliwa. Wskazuje się, że art. 108 ust. 1 pkt 1 p.s.w.n. służy temu, aby władze uczeni z urzędu mogły (i powinny) reagować na uczestnictwo w studiach osób, które nie mają szans kontynuacji nauki (wyrok WSA w Poznaniu z 13.10.2021 r., II SA/Po 407/21, LEX nr 3257818).
W tym miejscu, odnosząc się stanowiska skarżącego, który twierdził, że winien zostać skreślony z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów, gdyż nie uczestniczył w zajęciach ani nie korzystał z urządzeń uczelni, w tym nie logował się w jej systemach informatycznych przeznaczonych dla studentów, wskazać należy, że stosownie do § 18 Regulaminu wszystkie przedmioty przewidziane w programie studiów, w tym przedmioty objęte § 13 ust. 2 pkt. b-d, jeśli zostały włączone do planu studiów, studenci są obowiązani zaliczyć (ust. 1). Wszystkie zajęcia oprócz wykładów są w Uczelni obowiązkowe. Wykłady w Uczelni nie są obowiązkowe (ust. 2).
Powyższa regulacja nie wskazuje wprost, iż udział w zajęciach jest obowiązkowy a wyłącznie, iż student obowiązany jest dany przedmiot zaliczyć.
Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na zapisy § 19 ust. 1 regulaminu w myśl którego zasady uczestniczenia w zajęciach (w tym zaliczenia) są określone w Karcie przedmiotu. Tym samym to prowadzący dany przedmiot określa zasady uczestnictwa w zajęciach. O usprawiedliwieniu ewentualnej nieobceności również decyduje prowadzący zajęcia (§ 19 ust. 3 zd. 2 regulaminu). Warto również pamiętać, iż regulamin wskazuje wyłącznie, iż obowiązkiem studenta w razie jego nieobecności jest wykonanie opisanych w Karcie przedmiotu zadań niezbędnych do zaliczenia przedmiotu, co może nastąpić do końca semestru (zob. § 24 w zw. § 19 ust. 3 zd. 2 regulaminu).
Podsumowując Sąd uznał, iż w świetle zapisów regulaminu jak również ustawy pojęcia "niepodjęcia studiów" nie można utożsamiać automatycznie z brakiem uczestnictwa w obowiązkowych zajęciach czego zdaje się oczekuje skarżący. Na taki automatyzm w żadnym wypadku nie pozwalają zapisy ustawy. Należy w tym miejscu podkreślić, iż fakt nieuczestniczenia w obowiązkowych zajęciach stanowi, w myśl art. 108 ust. 2 pkt. 1 ustawy odrębną fakultatywną przesłankę skreślenia z listy studentów.
Warto również mieć na uwadze, iż postanowienia regulaminu przewidują możliwość kontynuacji nauki nawet pomimo braku uczestnictwa w zajęciach czy też braku zaliczenia przedmiotów tj. indywidualny tok studiów (§ 20 regulaminu), sesja poprawkowa czy też możliwość wyznaczenia innego terminu zaliczenia (§ 22, 23 i 27 regulaminu), powtarzanie przedmiotu, powtarzanie semestru czy też warunkowy wpis na semestr.
Tym samym brak uczestnictwa w zajęciach czy nawet brak zaliczenia określonego przedmiotu w świetle postanowień regulaminu nie mogło prowadzić na dzień wydawania decyzji o skreśleniu z listy studentów. tj. po upływie 2 miesięcy od rozpoczęcia się roku akademickiego, do uznania, iż skarżący nie podjął studiów.
Warto w tym miejscu podkreślić, iż z podpisanej umowy jednoznacznie wynika, iż zajęcia mogą być realizowane z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość (§ 2 umowy).
Rozpoznając niniejszą sprawę należało mieć również na względzie, iż zgodnie § 5 ust. 1 regulaminu studentem uczelni zostaje kandydat, który: a) został wpisany na listę osób przyjętych na studia, b) złożył w formie pisemnej ślubowanie.
Również zgodnie z art. 83 p.s.w.n. osoba przyjęta na studia rozpoczyna studia i nabywa prawa studenta z chwilą złożenia ślubowania.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane na etapie postepowania przed sądem administracyjnym, iż skarżący takie ślubowanie złożył (k. [...] i [...] akt uczelni).
Tym samym skarżący po podpisaniu umowy o świadczenie usług edukacyjnych i złożeniu ślubowania nabył prawa studenta. Zatem stosownie do § 8 regulaminu nabył prawo do korzystania m.in. z pomieszczeń uczelni, urządzeń i innych środków materialnych na terenie uczelni, w tym niezbędnych do kształcenia na odległość, pomocy ze strony pracowników uczelni, w szczególności nauczycieli akademickich, możliwości odbycia szkoleń z zakresu korzystania z narzędzi do kształcenia zdalnego, pomocy organów uczelni.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż nie doszło do takich zaniechań ze strony skarżącego, że dalsza kontynuacja studiów, pomimo braku w zajęciach, byłaby niemożliwa.
W niniejszej sprawie takie okoliczności nie wystąpiły. Fakt złożenia ślubowania i nabycie omówionych wyżej praw studenta z uwzględnieniem różnych form kontynuacji studiów pomimo braku uczestniczenia w zajęciach doprowadziła Sąd do wniosku, iż na gruncie niniejszej sprawy nie zaistniały przesłanki skreślenia skarżącego z listy studentów wynikające z art. 108 ust. 1 pkt 1 p.s.w.n.. Natomiast niewątpliwie, czego skarżący nie kwestionuje, zaistniała przesłanka z art. 108 ust. 2 pkt 4 p.s.w.n.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.