II SA/Po 24/22

II SA/Po 24/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Sebastian Michalski
Tomasz Świstak /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 1 ust. 2 i 3, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 25 ust. 2 pkt 1 i 6, art. 25 ust. 3
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 25
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 7a par. 1, art. 8, art. 77 par.1, art. 81a par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Dnia 29 lipca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 lipca 2022 roku sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 4 listopada 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania K. M., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z 6 sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. wypłaconego na dziecko – H. M..
Zaskarżona decyzja SKO zapadła w następujących okolicznościach sprawy.
Pismem z 17 września 2018 r. K. M., zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. M. ur. [...] kwietnia 2013 r.
Decyzją z 19 września 2018 r., nr [...] Wójt Gminy K. przyznał wnioskodawcy świadczenie wychowawcze na dziecko H. M. na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.
Pismem z 23 lipca 2021 r. organ zawiadomił K. M. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wypłaconego w/w na podstawie decyzji z 19 września 2018 r..
Decyzją z 6 sierpnia 2021 r. Wójt Gminy K. orzekł, że kwota [...]zł wypłacona K. M. tytułem świadczenia wychowawczego na dziecko H. M. za okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń wychowawczych do dnia spłaty należności.
Jako podstawę prawną decyzji w jej rubrum wskazano art. 2, art. 5, art. 10, art. 20, art. 21 art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6, ust. 7 i ust. 9 oraz art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), zaś w uzasadnieniu przywołano art. 25 ust. 1 i 2 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2019 r. i wskazano, iż w sprawie zachodził przesłanka uznania świadczenia za nienależnie pobrane wskazana w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
W uzasadnieniu decyzji Wójt Gminy wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia Dobry Start ustalono, iż dzieci W. M. oraz H. M. nie są uczniami i nie uczęszczają do placówki szkolnej (informacja pozyskana z bazy SIO MEN). Z informacji uzyskanej ze Szkoły Podstawowej nr [...] im. S. w K. wynika, iż A. M. (matka dziecka) poinformowała szkołę o wyjeździe całej rodziny za granicę do H. (A.). Do ww. informacji zostało dołączone oświadczenie A. M., że W. M. od 1 września 2018 r. będzie uczęszczał do szkoły w H., w A.. W związku z powyższym pracownicy socjalni GOPS udali się do rodziny A. i K. M. zam. P. , ul. [...], [...] K. , celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pod wskazanym adresem rodziny nie zastano. Przed posesję wyszedł mężczyzna, który poinformował, że dom pod wskazanym adresem wynajmuje od marca 2020 r., a z informacji uzyskanych od sąsiadów ustalono, że rodzina A. i K. M. wyprowadziła się do H. i nie mieszka pod wskazanym adresem od około trzech lat. W dniu 8 lipca 2021 r. do organu wpłynęło oświadczenie A. M., w którym oświadczyła, że jej dzieci W. M. i H. M. uczęszczały do szkoły podstawowej w A. w H. przez okres trzech lat (od 2018), a od września 2018 razem z mężem naprzemiennie sprawują opiekę nad dziećmi mieszkając naprzemiennie w K. i A. w H. .
W związku z tym organ I instancji wskazał, że w myśl art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Wójt powołał się na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 lutego 2019 o sygn. akt I SA/Wa 2064/18 w myśl którego świadczenie wychowawcze na dzieci przyznane za okres, kiedy nie przebywały one w Polsce jest świadczeniem nienależnie pobranym, a zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, osoba która pobierała nienależne świadczenie jest zobowiązana do jego zwrotu. Organ I instancji podkreślił również, że we wniosku jak i w decyzji znajduje się pouczenie, z którego wynika, iż w przypadku wystąpienie zmian mających wpływ na prawo doświadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego to świadczenie. W przedmiotowej sprawie beneficjent świadczenia nie poinformował organu o zmianie miejsca zamieszkania oraz o wyjeździe za granicę co skutkowało ustaniem prawa do świadczenia wychowawczego.
W odwołaniu od powyższej decyzji K. M. wskazał na braku definicji ustawowej pojęcia "zamieszkiwania". Zdaniem Skarżącego koniecznym jest w rozpatrywanej sprawie odwołanie się do definicji tego pojęcia z Kodeksu cywilnego. Ustawodawca w art. 25 Kodeksu cywilnego sformułował to pojęcie na tyle uniwersalnie, że możliwym jest jej wykorzystanie również w prawie administracyjnym, powołując przy tym liczne orzeczenia sądów administracyjnych. Skarżący zaznacza, że organ I instancji odnosząc się do argumentów o czasowym charakterze pobytu za granicą wynikającego z chęci nauki języka [...] przez dzieci w H. , przy stałym miejscu zamieszkania w Polsce, uznał je za niemające w sprawie znaczenia. Wnioskodawca podnosi również, że wraz z żoną nigdy nie złożył wniosków i nie przysługiwały im świadczenia na dzieci z instytucji zagranicznych – w tym z H. w związku z ich edukacją. Zdaniem skarżącego obywatele polscy zamieszkujący w Polsce, pobierający świadczenie wychowawcze, wjeżdżają do innych państw w różnych celach (zarobkowych, naukowych, rodzinnych, zdrowotnych) na różne okresy czasu nie tracąc prawa do pobierania świadczeń w Polsce. K. M. ponadto uważa, iż organ pierwszej instancji w ocenie stanu faktycznego błędnie przyjął, że jedyną istotną okolicznością w sprawie jest fakt, że małoletnie dzieci uczyły się w ramach h. systemu edukacji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 4 listopada 2021 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z 6 sierpnia 2021 r., nr [...]
Jako materialnoprawną podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 1 ust. 2 pkt 1 oraz art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.)
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż w pełni podziela argumentację organu I instancji w zakresie uznania przyznanych wnioskodawcy świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i zobowiązania go do ich zwrotu.
Skargę na powyższą decyzję w terminie prawem przewidzianym wywiódł reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika K. M., zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawy materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: art. 1 ust. 3, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez ich błędne zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że Skarżący jest osobą, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze oraz że świadczenie to zostało wypłacone mimo braku prawa do świadczenia wychowawczego, w sytuacji gdy Skarżący jest osobą, która była uprawniona do wypłaty takiego świadczenia;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 7, 7a § 1, 8, 77 § 1, 80, 81a § 1, 107 § 3 K.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego oraz błędną ocenę dowodów i tym samym przyjęcie, że skarżący i jego rodzina nie zamieszkują na terenie Rzeczypospolitej Polskie, podczas gdy to Skarżący mieszka na terenie Polski i to na terenie Polski znajduje się centrum interesów życiowych całej rodziny skarżącego.
Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, tj.: a. informacji z 30 maja 2021 roku o przyznaniu matce dzieci Skarżącego i jednocześnie małżonki Skarżącego świadczenia wychowawczego na dzieci W. M. oraz H. M. - na fakt wykazania nieprawidłowego stanowiska SKO oraz Wójta Gminy K. , prawa Skarżącego do świadczenia wychowawczego; b. potwierdzenia przelewu - wypłaty świadczenia wychowawczego - na fakt wykazania nieprawidłowego stanowiska SKO oraz Wójta Gminy K. , prawa Skarżącego do świadczenia wychowawczego; c. potwierdzenia przelewu - wypłaty świadczenia dobry start - na fakt wykazania nieprawidłowego stanowiska SKO oraz Wójta Gminy K. , prawa Skarżącego do świadczenia wychowawczego; d. decyzji SKO z 1 września 2021 roku nr [...] uchylającej decyzję Wójta Gminy K. z 9 lipca 2021 r. w sprawie uznania świadczenia dobry start na dziecko W. M. za świadczenie nienależne - na fakt wykazania nieprawidłowego stanowiska SKO oraz Wójta Gminy K. , prawa Skarżącego do świadczenia wychowawczego, zmienności poglądu organu w podobnej sprawie.
Nadto w skardze wniesiono o wstrzymanie wykonania decyzji, gdyż w przypadku braku wstrzymania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody skarżącemu; o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości i poprzedzającej jej decyzji Wójta Gminy K. w całości; oraz o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesione zarzuty, zasadniczo powtarzając w tym zakresie argumenty odwołania. Pełnomocnik Skarżącego podkreślił, iż w podobnej sytuacji, tj. w sprawie o zwrot świadczenia dobry start SKO uchyliło decyzję organu I instancji. Pełnomocnik Skarżącego zwraca również uwagę, że żonie Skarżącego przyznano świadczenie dobry start oraz 500+ na kolejny okres rozliczeniowy. Wobec powyższych faktów stanowisko SKO jak i organu I instancji jest całkowicie niezrozumiałe. Taka zmienność poglądów zdaniem, pełnomocnika Skarżącego, organów w podobnych sprawach jest naruszeniem zasady zaufania obywateli do organów państwa.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ II instancji podkreśla, że wbrew twierdzeniom Skarżącego załączone do skargi dokumenty, tj. informacja z 30 maja 2021 r. o przyznaniu świadczenia wychowawczego na W. M. oraz H. M., potwierdzenia przelewów (wypłaty świadczenia wychowawczego i świadczenia dobry start) oraz decyzja SKO z 1 września 2021 r., nie są dowodem na wykazanie nieprawidłowego stanowiska organu I i II instancji w niniejszej sprawie oraz na zmienność poglądów organu. Zaskarżona decyzja dotyczy okresu od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. a w/w dokumenty odnoszą się do innych okresów. Zdaniem SKO trudno zatem uznać, że zachodzi tożsamość stanu faktycznego spraw. Ponadto organ Ii instancji podkreśla, że świadczenie dobry start 300+ wypłacone w dniu 29 września 2021 r. przyznane zostało przez inny organ (Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podobnie świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. które przyznane zostało przez MOPR w K..
Postanowieniem z 17 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Po [...], tut. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Kierując się wspomnianym kryterium legalności, sądy administracyjne dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana zasadniczo według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 P.p.s.a.
Zgodnie art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
W świetle art. 145 §1 pkt 1-3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie Sąd w szczególności: uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Stosownie zaś do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie o żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd doszedł do przekonania, że wywiedziona przez K. M. skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem mimo błędnego wskazania w zaskarżonych decyzja ich podstawy prawnej, oraz częściowo wadliwego uzasadnienia, zapadłe w toku postępowania administracyjnego rozstrzygnięcie odpowiadało prawu.
Odnoszą się w pierwszym rzędzie do zarzutu naruszenia przepisów postępowania oznaczonego w skardze nr 2 wskazać należy, iż nie okazał się on zasadny.
Brak jest bowiem podstaw do formułowania oceny, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z istotnym naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a §1, czy też art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021, poz. 735 ze zm. - dalej K.p.a.).
Analiza dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym oświadczeń i wyjaśnień skarżącego oraz jego żony, treść uzasadnienia wydanych decyzji, a także stanowisko zaprezentowane w skardze, nakazują przyjmować, że pomiędzy stronami (skarżącym a organem) nie ma sporu, co do okoliczności faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Zaistniały spor dotyczy zaś jedynie oceny ustalonych faktów w świetle znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego.
Zauważyć bowiem należy, iż nie jest między stroną skarżącą a organami sporne, że od 1 września 2018 r. przez kolejne trzy lata, to jest do końca roku szkolnego 2020/2021 dzieci skarżącego - H. M. i W. M. przebywały w A. w H. , gdzie uczęszczały do szkoły stanowiącej odpowiednik polskiej szkoły podstawowej. Opiekę nad małoletnimi sprawowali naprzemiennie rodzice A. M. i K. M., którzy naprzemiennie przebywali w tym okresie w H. pod adresem A.,, [...] nr [...], lok. [...] poczta A., a wspierali ich w tym dziadkowie.
Nadto nie jest okolicznością sporną, iż skarżący wraz z żoną i dziećmi jest zameldowany na stałe w Polsce. Sytuacja rodzinna i finansowa wymusiła zmianę miejsca zamieszkania na adres ul. [...], [...]. Skarżący jest udziałowcem oraz członkiem zarządu dwóch spółek handlowych z siedzibą na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Żona skarżącego jest również czynna zawodowo (umowa o pracę) i jest zgłoszona do ZUS jako osoba współpracująca w firmie skarżącego. Skarżący wraz z żoną w Polsce są objęci obowiązkiem podatkowym, korzystają z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz w Polsce płacą podatki i składki. Nie złożyli wniosków i nie przysługiwały im świadczenia na dzieci z instytucji zagranicznych. Po konsultacji z radcą prawnym i księgowym jako dodatkowe miejsce wykonywania działalności gospodarczej, wyłącznie w celu ujęcia wydatków w kosztach firmy, H. została wskazana, jako dodatkowe miejsce wykonywania działalności w CEIDG.
Znamiennym jest przy tym, iż mimo zgłoszenia zarzutu naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. skarżący nie wskazał na jakiejkolwiek istotne dla sprawy dowody, które nie zostały przeprowadzone, względnie ocenione przez orzekające w sprawie organy. Skarżący nie wskazał nadto na czym konkretnie miałoby polegać naruszenie art. 80, art. 81a § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., w tym w szczególności jakie dowody zostały przez organy ocenione z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, jakich okoliczności faktycznych dotyczą nie dające się usunąć wątpliwości, względnie jakich elementów wskazanych w art. 107 § 3 K.p.a. zabrakło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uchybień tego rodzaju nie dopatrzył się także działający z urzędu Sąd.
W ocenie Sądu istota sporu dotyczy zatem wyłącznie wykładni prawa materialnego, a w konsekwencji jego prawidłowego zastosowania do bezspornych, a wskazanych powyżej, okoliczności kontrolowanej sprawy.
Dokonując oceny powyższego aspektu sprawy w pierwszym rzędzie wskazać należy na wadliwe wskazanie przez organy podstawy prawnej wydanych rozstrzygnięć polegające na odwołaniu się do art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.)
Orzekające w sprawie organy odwołały się bowiem w swoich decyzjach do ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2019 r., to jest od wejścia wżycie ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924, dalej ustawa nowelizująca), która między innymi uchyliła art. 25 ust. 2 pkt 1, 1a i 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i dodała art. 25 ust. 2 pkt 6 stanowiący, iż za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 1 pkt 23 lit. a ustawy nowelizującej).
Wprowadzenie powyższych zmian w treści art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci definiującym pojęcie świadczenia nienależnie pobranego związane było z inną zasadniczą zmianą wprowadzoną przez ustawę nowelizującą, a polegającą na przyjęciu nowego trybu przyznawania świadczenia wychowawczego poprzez jedynie informacje o jego przyznaniu i wyeliminowania w tym zakresie tryb wymagającego wydawania decyzji.
Łączne wprowadzenie przez ustawę nowelizująca tego rodzaju zmian wskazuje, iż intencją prawodawcy było, by nowe brzmienie art. 25 ust. 2 określającego przesłanki uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane odnosić do świadczeń przyznanych na podstawie znowelizowanych przepisów, w trybie obowiązującym od 1 lipca 2019 r., to jest bez wydawania decyzji administracyjnej ustalającej prawo do świadczeń.
Jednocześnie ustawa nowelizująca w art. 6 ust. 1 pkt 1 wprost wskazała, iż w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (to jest ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – przypomnienie Sądu) w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Powyższy przepis intertemporalny w połączeniu z generalną zasadą, iż przepisy prawa materialnego nie mogą działać wstecz, to jest dotyczyć zdarzeń w całości zaistniałych przed ich wprowadzeniem, pozwala na stwierdzenie, że błędnym było zastosowanie przez orzekające w sprawie organy administracji art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dla oceny czy świadczenie wychowawcze pobrane przez K. M. na syna H. za okres od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. miało charakter świadczenia nienależnie pobranego, albowiem zarówno przyznanie tegoż świadczenia jak i jego wypłata w tej części nastąpiła w okresie, w którym wskazany wyżej przepis jeszcze nie obowiązywał.
Co za tym idzie i w świetle art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej dla oceny czy świadczenie wychowawcze na syna H. M. pobrane przez skarżącego za okres od 1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. miało charakter świadczenia pobranego nienależnie winny znaleźć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym w dacie przyznania mu i pobierania tegoż świadczenia.
Przepis art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2019 r. mógł natomiast ewentualnie stanowić podstawę uznania za nienależnie pobrane świadczeń wypłaconych skarżącemu po tej dacie to jest za okres od lipca do września 2019 r.
Powyższe uchybienie organów administracji orzekających w sprawie nie mogło jednakże stanowić podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji, albowiem zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. przesłankę uchylenia decyzji może stanowić tylko takie naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a tego rodzaju sytuacja – jak zostanie wykazane poniżej - nie zaistniała w kontrolowanej sprawie.
Zauważyć bowiem należy, iż art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie stanowił, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:
1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;
1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;
2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;
3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;
4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;
5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.
Od dnia 1 lipca 2019 r. art. 25 ust. 2 w/w ustawy stanowi zaś, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:
1) (uchylony);
1a) (uchylony);
2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;
3) (uchylony);
4) (uchylony);
5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;
6) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
W świetle ustalonych przez organy, a nie kwestionowanych przez skarżącego ustaleń faktycznych, świadczenie wychowawcze na syna H. M. jakie skarżący pobrał za okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. uznać należy za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym tak w dacie jego przyznania, jak i pobierania go w poszczególnych miesiącach, to jest świadczenie wychowawcze przyznane w wyniku świadomego wprowadzenia organu w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie.
Zauważyć bowiem należy, iż zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Oprócz kryterium przyznania świadczenia wychowawczego w postaci zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ustawa wprowadza zatem także wymóg, aby kryterium zamieszkiwania spełnione było przez okres w jakim wnioskodawca ma otrzymywać świadczenie wychowawcze.
W świetle powyższej regulacji za prawidłowe uznać należy stanowisko organów, iż bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest to, że pobyt w H. ma charakter czasowy, a skarżący planuje powrócić razem z rodziną do Polski, gdzie razem z pozostałymi członkami rodziny jest zameldowany, gdzie posiada majątek oraz prowadzi działalność gospodarczą. Bez znaczenia dla sprawy jest także fakt opłacania podatków w Polsce.
Wprawdzie w przepisach ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zostało zdefiniowano pojęcia "zamieszkiwania", a w praktyce stosowania przepisów tej ustawy ukształtował się pogląd, że zawarte w przepisach ustawy sformułowanie "zamieszkują" na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wykładać należy mając na względzie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm.), to jednak zauważyć należy, iż określenie "miejsce zamieszkania" jest konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy - fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus).
Na gruncie treści przepisu art. 1 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który z oczywistych względów formułuje wymogi expressis verbis w odniesieniu do cudzoziemców, dostrzegać należy, że warunkiem nabycia prawa do świadczenia wychowawczego są takie okoliczności jak przebywanie czy też zamieszkiwanie z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Zatem dla spełnienia warunków nabycia prawa do świadczenia wychowawczego oba elementy stanu prawnego zamieszkiwania (corpus i animus) muszą występować łącznie przez okres w jakim wnioskodawca ma otrzymywać świadczenie wychowawcze.
Inaczej rzecz ujmując prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, których przebywanie z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, cechuje posiadanie ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze.
W sytuacji zatem gdy dzieci skarżącego od 1 września 2018 r. nie przebywały na terytorium Polski, co najmniej z zamiarem by stan ten trwał nie mniej niż przez rok szkolny 2018/2019, a ostatecznie wydłużył się do kilku lat, uznać należy od 1 września 2018 r. zaistniała okoliczność powodująca brak prawa do świadczenia wychowawczego z tytułu wychowywania kolejnego dziecka (H. M. ), albowiem tak H. M., jak i stanowiący pierwsze dziecko rodzinie jego starszy brat W. oraz aktualnie opiekujący się nimi rodzic od 1 września 2018 r. nie przebywali na terytorium Polski, a opuszczenie przez nich tegoż terytorium miało charakter długotrwały.
Bez znaczenia przy tym pozostaje, iż na terytorium Polski w okresie tym czasowo przebywał skarżący, bądź jego żona.
Skoro dzieci skarżącego podjęły naukę w H. i jak wynika z twierdzeń samej strony przebywały tam zawsze co najmniej z jednym rodziców sprawujących nad nimi opiekę, podczas gdy drugi z rodziców naprzemiennie doglądał spraw prywatnych i zawodowych w Polsce, to miejscem zamieszkania rodziny jako całości w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci było właśnie A., to tam bowiem fizycznie przebywała długotrwale większość członków rodziny obejmująca dwójkę dzieci i co najmniej jedno z rodziców.
Faktu tego nie zmienia deklarowany przez skarżącego zamiar powrotu rodziny do Polski po zakończeniu określonych etapów edukacji dzieci.
Wskazać w tym miejscu trzeba na specyfikę kontrolowanej sprawy nie pozwalającą na przyjęcie, iż przebywanie dzieci skarżącego, w tym H. M., poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej, nie może być uznane za wyjazd związany z podjęciem przez dzieci kształcenia, nie niweczący prawa do pobierania świadczenia wychowawczego na te dzieci w Polsce.
Ze względu na wiek małoletnich dzieci skarżącego w dacie wyjazdu z Polski korzystanie przez nie ze szkoły podstawowej w H. wymagało bowiem wyjazdu także opiekującego się nimi rodzica i wiązało się z koniecznością przeprowadzki do H. większości rodziny skarżącego, a nie tylko tego jej członka, który we wrześniu 2018 r. podejmował kształcenie w szkole za granicą. Powyższe jest szczególnie widoczne jest na przykładzie małoletniego H. M., który jako osoba ur. [...] kwietnia 2013 r., w dacie wyjazdu rodziny do H. , nie był jeszcze objęty tak obowiązkiem szkolnym, jak i obowiązkowym przygotowaniem przedszkolnym o jakich mowa w art. 31 ust. 4, art. 35 ust. 2 i art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, a jego przebywanie poza granicami kraju wiązało się z przebywaniem tamże starszego brata oraz co najmniej jednego z rodziców.
Podsumowując tą część rozważań stwierdzić należy, iż brak prawa skarżącego do przyznania mu świadczenia wychowawczego na dziecko H. M. na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. wynikał nie z ewentualnej zmiany jego miejsca zamieszkania, która to okoliczność faktyczna nie miała istotnego znaczenia dla sprawy, lecz ze zmiany miejsca pobytu dzieci i opiekującego się nimi rodzica, którzy od 1 września 2018 r. długotrwale przebywali poza terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.
W tym miejscu należy przypomnieć, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 17 września 2018 r., którego kopia znajduje się w aktach administracyjnych sprawy skarżący został pouczony, iż prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje określonym w pouczeniu osobom, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przez okres w którym maja otrzymywać świadczenie wychowawcze (str [...] wniosku) oraz złożył oświadczenie o następującej treści "nie przebywam ani członek mojej rodziny nie przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie , w którym maja zastosowanie przepisy o koordynacji systemów ubezpieczenia społecznego(...)". Składając takie oświadczenie jednocześnie skarżący pozostawił niewypełnione miejsce wydzielone w formularzu wniosku na podanie danych członków rodziny przebywających za granicą (str. [...]).
W okolicznościach kontrolowanej sprawy nie budzi zaś żadnych wątpliwości, że dzieci skarżącego oraz co najmniej on lub jego żona tak w dacie składania w/w wniosku, jak i w każdym z miesięcy pobierania świadczenia objętego kontrolowana decyzją przebywali w A. w H. , gdzie od 1 września 2018 r., co najmniej starsze z dzieci uczęszczało do szkoły. Nie można przy tym pominąć faktu, że skarżący jak sam przyznaje w celu optymalizacji podatkowej zgłosił prowadzenie działalności gospodarczej na terenie H. , co także wskazuje, iż co najmniej okresowo przebywał w tym kraju, który to fakt zataił przed organem ustalającym prawo do świadczenia wychowawczego.
K. M. świadomie wprowadził zatem przyznający świadczenie organ w błąd co do miejsca przebywania, tak swojego jak i członków jego rodziny.
Skoro zaś świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącego za okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. na syna H. M. spełniało kryteria dla uznania go za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 przepisach ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, to zachodziły podstawy do wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z ustawowymi odsetkami na podstawie art. 25 ust. 3 tej samej ustawy w brzmieniu obowiązującym tak przed jak i po 1 lipca 2019 r.
Stąd też mimo wadliwego wskazania w decyzjach obu instancji podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia, obiektywnie odpowiadało ono przepisom, które winny zostać zastosowane w sprawie, co oznacza, iż zaistniałe po stronie organów uchybienie przepisom prawa materialnego nie miało wpływu na wynik sprawy.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 i art. 7a § 1 K.p.a. oraz dołączonych na poparcie tychże zarzutko dokumentów wskazać należy, iż także one nie zasługiwały na uwzględnienie.
Przedmiotem załączonej do skargi decyzji nie jest bowiem świadczenie wychowawcze, a dowody wypłaty/przelewu oraz informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego dotyczą innych okresów niż objęte niniejszym postępowaniem.
Brak jakiegokolwiek związku z kontrolowaną sprawę jest szczególnie widoczny na gruncie decyzji SKO [...] z 24 sierpnia 2021 r. umarzającej postępowanie administracyjne w sprawie nienależnego pobrania świadczenia "dobry start" na syna W. M., albowiem decyzja ta dotyczy świadczenia przyznanego wprawdzie na rok szkolny 2018/2019, ale na wniosek z 18 lipca 2018 r. i wypłaconego w dniu 31 lipca 2018 r., a więc przed podjęciem przez dzieci skarżącego nauki poza granicami Polski związanym z tym wyjazdem rodziny z kraju. Sprawa ta nie może mieć zatem z przyczyn oczywistych jakiegokolwiek wpływu na ocenę prawidłowości decyzji dotyczącej uznania za nienależnie pobrane świadczenia wypłaconego na rzecz skarżącego już w czasie gdy jego dzieci nie przebywały na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, lecz podjęły naukę w szkole podstawowej w H.
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.