II SA/PO 229/24

II SA/Po 229/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz /sprawozdawca/
Arkadiusz Skomra
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II GZ 656/25 - Postanowienie NSA z 2025-09-30
II OZ 656/25 - Postanowienie NSA z 2025-06-25
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2132
art. 3 ust. 3 pkt 44, art. 6, art. 6a
Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia ( t. j.)
Dz.U.UE.L 2002 nr 31 poz 1 art. 14 ust. 1 i ust. 2d
Rzozporządzenie (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania  prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa  żywności
Dz.U. 2023 poz 1634
art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 15 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2024 roku sprawy ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 21 czerwca 2023 r., nr [...] w przedmiocie zakazu wprowadzenia do obrotu środka spożywczego oddala skargę.
Uzasadnienie
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. (dalej też jako PPIS) decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr [...], działając na podstawie art. 1 pkt 6, art. 4 ust. 1 pkt 3, pkt 3a, art.12 ust. 1, art. 27 ust. 2, art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 338, dalej uPIS), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022r. poz. 2000 z późn. zm. dalej k.p.a.), art. 3 ust. 3 pkt 44 lit. b tiret 1, art. 6 ust. 1, art. 6a ust. 1, art. 73 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 25 sierpnia 2006r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. z 2022r. poz. 2132 dalej u.b.ż.), art. 138 ust. 1, ust. 2 lit. d, ust. 3 Rozporządzenia nr 2017/625 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych przeprowadzanych w celu zapewnienia stosowania prawa żywnościowego i paszowego oraz zasad dotyczących zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin i środków ochrony roślin, zmieniające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001, (WE) nr 396/2005, (WE) nr 1069/2009, (WE) nr 1107/2009, (UE) nr 1151/2012, (UE) nr 652/2014, (UE) 2016/429 i (UE) 2016/2031, rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 i (WE) nr 1099/2009 oraz dyrektywy Rady 98/58/WE, 1999/74/WE, 2007/43/WE, 2008/119/WE i 2008/120/WE, oraz uchylające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 854/2004 i (WE) nr 882/2004, dyrektywy Rady 89/608/EWG, 89/662/EWG, 90/425/EWG, 91/496/EWG, 96/23/WE, 96/93/WE i 97/78/WE oraz decyzję Rady 92/438/EWG (rozporządzenie w sprawie kontroli urzędowych) - dalej rozporządzenie 2017/625, art.14, art. 17 Rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. WE L 31 z 01.02.2002, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463, dalej rozporządzenie 178/2002), po zapoznaniu się z otrzymanym od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. sprawozdaniem z badań nr [...] z dnia 25 października 2022r. przeprowadzonym przez Sekcję Badania Żywności Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w K., którego przedmiotem była analiza mikrobiologiczna produktu pn. x. , nr partii [...], data minimalnej trwałości 08.2025, kraj pochodzenia E. , producent E. , [...] E. t, pobranego w A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. , z partii o wielkości 3000,00 kg, którego importerem jest ww. przedsiębiorstwo:
1) zakazał spółce A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. wprowadzenia do obrotu oraz stosowania do produkcji innych środków spożywczych 2998,97 kg środka spożywczego obecnego na stanie magazynowym- pn. x. , numer partii [...] (numer partii nadany przez A. Sp. z o.o.: [...]), data minimalnej trwałości 08.2025, kraj pochodzenia E. , producent E. , [...]-E. ,
2) zobowiązał spółkę A. Sp. z o.o. z siedzibą w K do przedłożenia organowi nadzorującemu tj. PPIS w K. dokumentacji dotyczącej dalszego postępowania z zakazanym do wprowadzenia do obrotu środkiem spożywczym oraz stosowania do produkcji innych środków spożywczych, opisanym w pkt 1 osnowy decyzji do dnia 31 maja 2023 r.
Motywując decyzję wskazano, że w dniu 17 października 2022 r. upoważniony przedstawiciel Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. pobrał 5 próbek produktu pn. x. , nr [...], data minimalnej trwałości 08.2025, kraj pochodzenia E. , producent E. , [...]-E. do badań laboratoryjnych w ramach urzędowej kontroli żywności w podmiocie A. Sp. z o.o. w K. (dalej też jako skarżąca lub strona). Z powyższego sporządzony został protokół pobrania próbek numer [...] z dnia 17 października 2022 r. Próbki zostały dostarczone 18 października 2022 r. do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w K.. Przedstawiciel A. Sp. z o.o. uczestniczący w kontroli nie wniósł zastrzeżeń do protokołu ani co do sposobu pobrania próbek.
W dniu 26 października 2022 r. PPIS w K. otrzymał pismo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. wraz ze sprawozdaniem z badań nr [...] z dnia 25 października 2022 r. wykonanymi przez Sekcję Badania Żywności Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w K.. Wyniki badań laboratoryjnych wskazały obecność Salmonella spp. z grupy CO w 1 z 5 pobranych próbek x. .
Przedmiotowy produkt został objęty graniczną kontrolą sanitarną w dniu 13 października 2022 r. a organ wydał w tym samym dniu Świadectwo spełnienia wymagań zdrowotnych przez środek spożywczy Nr [...] na podstawie przedstawionej dokumentacji. Podczas dostawy A. Sp. z o.o. nadała swój nr partii [...] (Faktura zakupu nr [...] z dnia 07 września 2022r.). Skarżąca nie załączyła do wniosku o dokonanie kontroli granicznej wyników badań wykonanych przez producenta ani nie przeprowadziła badań właścicielskich w kierunku obecności Salmonelli w importowanym produkcie.
W dniu 31 października 2022 r. PPIS w K. przeprowadził kontrolę interwencyjną w podmiocie A. Sp. z o.o., podczas której stwierdzono na stanie magazynowym 2998,97 kg produktu pn. x. (ilość pomniejszona o masę łączną pobranych próbek w dniu 17 października 2022 r.). Kwestionowany produkt oznakowano etykietą o treści "Towar zatrzymany" i umieszczono go w wyznaczonym miejscu w magazynie do czasu wyjaśnienia sprawy. Organ zabezpieczył produkt, który nie został jeszcze rozprowadzony przez skarżącą.
PPIS w K. w dniu 02 listopada 2022 r. przekazał [...] Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu informacje w przedmiotowej sprawie oraz formularz powiadomienia do systemu RASFF (pismo znak: [...]).
Następnie PPIS wszczął postępowanie administracyjne, a w dniu 14 listopada 2022 r. zawiadomił skarżącą o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
PPIS w K. w dniu 22.11.2022 r. wydał decyzję administracyjną znak [...], którą zakazał spółce A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. wprowadzenia do obrotu oraz stosowania do produkcji innych środków spożywczych 2998,97 kg środka spożywczego obecnego na stanie magazynowym -pn. x. , numer partii [...] (numer partii nadany przez A. Sp. z o.o.: [...]), data minimalnej trwałości 08.2025, kraj pochodzenia E. , producent E. , [...]-E. oraz zobowiązał Spółkę A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. do przedłożenia organowi nadzorującemu tj. Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w K. dokumentacji towarzyszącej dalszemu postępowaniu z zakazanym do wprowadzenia do obrotu środkiem spożywczym oraz stosowania do produkcji innych środków spożywczych, opisanym w pkt l osnowy decyzji, do dnia 15 stycznia 2023 r.
Opisana decyzja w wyniku wniesionego przez A. sp. z o.o. odwołania została uchylona przez organ odwoławczy, a sprawa przekazana PPIS do ponownego rozpatrzenia.
W związku z powyższym PPIS w K., po przeprowadzeniu dodatkowych czynności wyjaśniających w celu zebrania całości materiału dowodowego, w tym zawiadomienia skarżącej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów wskazał, że rozporządzenie 178/2002 definiuje termin "ryzyko" jako niebezpieczeństwo wystąpienia negatywnych skutków dla zdrowia oraz dotkliwość takich skutków w następstwie zagrożenia oraz termin "zagrożenie" jako m. in. czynnik biologiczny w żywności mogący powodować negatywne skutki dla zdrowia. Artykuł 14 ww. rozporządzenia wyraźnie określa, że żaden niebezpieczny środek spożywczy nie może być wprowadzony na rynek, a za niebezpieczny uważa się produkt, który jest szkodliwy dla zdrowia oraz taki, który nie nadaje się do spożycia przez ludzi.
Zdaniem organu wykrycie pałeczek Salmonella w przedmiotowym produkcie pn. x. pozwala na zakwalifikowanie tego środka spożywczego jako szkodliwego dla zdrowia, zgodnie z art. 14 ust. 2 lit. a Rozporządzenia 178/2002, jak i jest dowodem wystąpienia zagrożenia, z uwagi na obecność czynnika biologicznego mogącego spowodować negatywne skutki dla zdrowia. Omawiany produkt może być bezpośrednio i bez obróbki cieplnej stosowany jako dodatek do potraw, w których może nastąpić namnożenie się drobnoustrojów i skutkować zatruciem pokarmowym. Obecność salmonelli w tym produkcie stanowi realne zagrożenie dla zdrowia konsumentów m.in. ze względu na sposób przechowywania produktu oraz jego spożywania. Wobec tego produkt ten należy określić jako środek spożywczy szkodliwy dla zdrowia w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 44 u.b.ż.
Organ stwierdził więc, że produkt pn. x. , w którym stwierdzono obecność Salmonella spp. w 1 z 5 badanych próbek jest produktem niebezpiecznym. Brak bezpieczeństwa zanieczyszczonego środka spożywczego potwierdza ocena ryzyka Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - Państwowego Zakładu Higieny, która została opracowana dla innej partii x. i jest wiążąca dla organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej (ocena ryzyka do powiadomienia alarmowego nr [...]). W przytoczonej sprawie importerem kwestionowanego produktu była skarżąca. Organ wyjaśnił, że zioła i przyprawy najczęściej są spożywane w małych ilościach i z reguły dodawane do innych potraw, także gotowych do spożycia bez obróbki cieplnej. Organ stwierdził, iż mogą być zanieczyszczone mikroorganizmami patogennymi, przez co stanowią realne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywności i stwarzają ryzyko wywołania negatywnych skutków zdrowotnych u konsumentów, w szczególności należy mieć na uwadze osoby z grupy podwyższonego ryzyka tj. małe dzieci, kobiety w ciąży i osoby starsze. U zdrowych osób zakażenie małą ilością bakterii może przebiegać bezobjawowo. Natomiast u konsumentów o obniżonej odporności może rozwinąć się zakażenie układowe o znacznie cięższym przebiegu, w którym bakterie przedostają się przez barierę jelitową do krwi i docierając do narządów wewnętrznych powodują zależnie od lokalizacji różne zmiany chorobowe. Bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi w odniesieniu do zakwestionowanego x. polega na tym, że środek spożywczy zawierający chorobotwórcze bakterie Salmonella spp. spożyty na surowo, stwarza konkretne, realne, zidentyfikowane zagrożenie i w odniesieniu do niego istnieje duże prawdopodobieństwo wystąpienia negatywnych skutków zdrowotnych, które są nieuniknione lub wysoce prawdopodobne lub wysoce prawdopodobne w dającej się przewidzieć przyszłości, ale niekoniecznie natychmiastowe (Wyrok II SA/Po 417/20 - WSA w Poznaniu). Obecność Salmonella spp. w produktach może prowadzić do zanieczyszczenia krzyżowego w środowisku, w którym zanieczyszczona żywność będzie miała kontakt z innymi produktami żywnościowymi, np. zakłady produkujące i przetwarzające żywność, placówki żywienia zbiorowego i kuchnie indywidualne konsumentów.
PPIS wskazał, że w wykorzystanym opracowaniu oceny ryzyka przez jednostkę naukową NIZP-PZH wykazano, iż do zanieczyszczeń mikrobiologicznych ziół i przypraw dochodzi na każdym etapie ich przetwarzania, często wskutek nieprawidłowej uprawy, niewłaściwie przeprowadzonego zbioru, przedłużonego czasu suszenia oraz w czasie przechowywania i transportu. Także istotny wpływ na zanieczyszczenie mikrobiologiczne przypraw ma człowiek, ze względu na niezachowanie właściwej higieny. Z uwagi na złożoność łańcucha produkcji ziół i przypraw ustalenie źródła zanieczyszczenia mikroorganizmami patogennymi jest trudne do weryfikacji. Produkty suszone nie sprzyjają wzrostowi drobnoustrojów, jednakże komórki bakterii są w stanie przetrwać procesy suszenia i przeżyć przez okres kilku miesięcy, a nawet lat. Pałeczki Salmonella spp. charakteryzują się wysoką tolerancją na niską aktywność wody, co ułatwia tym bakteriom przeżywanie w produktach suszonych. Przyprawy, m.in. x. , nie wymagają obowiązkowej obróbki termicznej, a o ograniczonym postępowaniu z nimi nie poucza się konsumenta.
Organ stwierdził, że kontrola jakości mikrobiologicznej żywności znajdującej się w obrocie jest jednym z podstawowych elementów bezpieczeństwa żywności i ma na celu zapobieganie potencjalnym zagrożeniom zdrowotnym konsumentów. Środki spożywcze powinny być wolne od mikroorganizmów, ich toksyn oraz metabolitów w ilościach przedstawiających nieakceptowane ryzyko dla ludzkiego zdrowia.
Zgodnie z art. 138 ust. 2 lit. d rozporządzenia 2017/625 właściwe organy w przypadkach stwierdzenia niezgodności mogą wydać ograniczenie lub zakaz wprowadzania do obrotu, przemieszczania, wprowadzania na terytorium Unii lub wywozu zwierząt i towarów (...) co potwierdzają przepisy art. 6 ust.1 oraz art. 6a ust. 1 u.b.ż., zgodnie z którymi "środki spożywcze niespełniające wymagań określonych w przepisach niniejszego działu wdrażających dyrektywy Unii Europejskiej i wymagań rozporządzeń Unii Europejskiej dotyczących bezpieczeństwa żywności nie mogą być wprowadzane do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" oraz "środki spożywcze niespełniające wymagań zdrowotnych określonych w przepisach niniejszego działu i w przepisach Unii Europejskiej dotyczących bezpieczeństwa żywności nie mogą być stosowane do produkcji innych środków spożywczych".
Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 2 uPIS w przypadku naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych w stopniu powodującym powstanie bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi państwowy powiatowy inspektor sanitarny nakazuje w drodze decyzji wycofanie z obrotu produktu mogącego mieć wpływ na zdrowie ludzi, albo podjęcie lub zaprzestanie innych niż wymienione w tym przepisie działań. Zagrożenie takie stwarza obecność na rynku środka spożywczego, zanieczyszczonego drobnoustrojem chorobotwórczym.
Reasumując PPIS stwierdził, że produkt pn. x. , numer partii [...] (numer partii nadany przez A. Sp. z o.o.: [...]), data minimalnej trwałości 08.2025, kraj pochodzenia E. , producent E. , [...]-E. , spełnia przesłanki do uznania go za produkt stwarzający zagrożenie dla zdrowia ludzi, w przypadku jego wprowadzenia do obrotu w aktualnej formie. Żywność produkowana i wprowadzana do obrotu musi być bezpieczna dla konsumentów, a produkt, w którym stwierdzono obecność pałeczek Salmonella spp. w 25 g nie może być używany do produkcji i wprowadzany do obrotu. W związku z powyższym, a w szczególności mając na względzie konieczność ochrony zdrowia konsumentów, organ zakazał niniejszą decyzją wprowadzenia do obrotu ww. produktu praz nakazał przedłożenie dokumentacji dotyczącej dalszego postępowania z zakazanym do wprowadzenia do obrotu środkiem spożywczym.
Od powyższej decyzji spółka A. sp. z o.o. w K. odwołała się, zaskarżając decyzję w całości, wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy przez organ II instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów:
1. art. 3 ust. 3 pkt 44 lit. b tiret 1, art. 6 ust. 1, art. 6a ust. 1 u.b.ż. oraz art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 178/2002 poprzez bezpodstawne uznanie przedmiotowego produktu za niespełniający wymagań prawnych, szkodliwy dla zdrowia oraz niebezpieczny;
2. art. 27 ust. 2 uPIS oraz art. 138 ust. 1 i ust. 2 lit. d Rozporządzenia 2017/ poprzez niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne nałożenie zakazu wprowadzenia do obrotu przedmiotowego produktu;
3. art. 7, 8, 77 § 1, 78 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, brak zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów oraz nieprawidłowe uzasadnienie decyzji.
Motywując odwołanie wskazano, że PPIS wydając decyzję oparł się wyłącznie o sprawozdania z badań PSSE a nie uwzględnił badań przeprowadzonych przez stronę, wykonanych w dwóch akredytowanych laboratoriach. Badania te wykluczyły obecność salmonelli. Wobec tego organ podjął decyzję na podstawie jednostkowego badania, podczas gdy inne już nie wykazały obecności bakterii. W ocenie skarżącej uzasadnione byłoby ponowne przeprowadzenie badań laboratoryjnych chociażby z tego względu, że do skażenia dojść mogło podczas pobierania próbek. Skarżąca zarzuciła, że przeprowadzona przez organ I instancji ocena ryzyka była zbyt pochopna a okoliczności sprawy nie wykazują takiego zagrożenia, które powodowałoby konieczność zakazania wprowadzania do obrotu spornego x. .
[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej PWIS ) decyzją z dnia 21 czerwca 2023 r. nr [...] działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1, art. 37 ust. 1 uPIS, art. 138 § 1 pkt 2) k.p.a. art. 3 ust. 3 pkt 44 lit. b tiret 1, art. 4, art. 6a ust. 1, art. 73 ust. 1 pkt 1 lit. a) u.b.ż. art. 14 i art. 17 rozporządzenia (WE) nr 178/2002, art. 138 ust.1, ust. 2 lit. d, ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej pkt 2 i w tym zakresie zobowiązał spółkę do przedłożenia organowi nadzorującemu, to jest PPIS, dokumentacji dotyczącej dalszego postępowania z zakazanym do wprowadzenia do obrotu środkiem spożywczym, opisanym w pkt 1 osnowy decyzji I instancji – w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji wydanej w II instancji, w pkt 2 w pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie PWIS opisał przebieg niniejszego postępowania i wskazał, że w prawodawstwie Unii Europejskiej przewidziano zbiór zharmonizowanych przepisów w celu zapewnienia, by żywność i pasze były bezpieczne i zdrowe, a działania, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo w łańcuchu rolno-spożywczym lub ochronę interesów konsumentów w związku z żywnością i informacjami dotyczącymi żywności, były prowadzone zgodnie z określonymi wymogami. Istnieją również przepisy Unii mające na celu zapewnienie wysokiego poziomu zdrowia ludzi, zwierząt i roślin, jak również dobrostanu zwierząt w całym łańcuchu rolno-spożywczym. Prawodawstwo Unii dotyczące łańcucha rolno-spożywczego opiera się na zasadzie, zgodnie z którą podmioty na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji są odpowiedzialne za zapewnienie spełniania wymogów mających znaczenie dla prowadzonej przez nie działalności, określonych w prawodawstwie Unii dotyczącym łańcucha rolno-spożywczego. Natomiast za egzekwowanie prawodawstwa Unii dotyczącego łańcucha rolno-spożywczego odpowiadają państwa członkowskie, których właściwe organy - poprzez organizację kontroli urzędowych - monitorują i weryfikują, czy odpowiednie wymogi unijne są faktycznie przestrzegane i egzekwowane. Właściwe organy powinny prowadzić postępowania wyjaśniające w sprawach, w których istnieje podejrzenie braku zgodności z prawodawstwem Unii dotyczącym łańcucha rolnospożywczego oraz - w przypadku jego potwierdzenia - ustalić jego źródło i zakres, jak również obowiązki podmiotów. Ponadto właściwe organy powinny podejmować odpowiednie środki, aby zapewnić, by dane podmioty naprawiły zaistniałą sytuację oraz aby zapobiec dalszym brakom zgodności. Organizacja i prowadzenie postępowań wyjaśniających i działań egzekucyjnych przez właściwe organy powinny należycie uwzględniać potencjalne zagrożenia oraz prawdopodobieństwo stosowania nieuczciwych lub oszukańczych praktyk w całym łańcuchu rolno-spożywczym. Podstawowe przepisy unijne dotyczące prawa żywnościowego i paszowego określono w rozporządzeniu 178/2002.
System Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach - RASFF (Rapid Alert System for Food and Feed) stworzony został by zapewnić władzom kontrolującym żywność i pasze efektywne narzędzie do wymiany informacji o środkach podjętych w odpowiedzi na ryzyko wykryte w odniesieniu do żywności i pasz. Zasady funkcjonowania systemu wczesnego ostrzegania i powiadamiania o bezpośrednim lub pośrednim niebezpieczeństwie grożącym zdrowiu ludzkiemu, pochodzącym z żywności lub pasz, zostały zawarte w art. 50 ww. rozporządzenia. W ramach Systemu Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach (RASFF) istnieją trzy typy powiadomień na potrzeby sieci krajowej, w tym powiadomienie alarmowe - oznacza powiadomienie o zagrożeniu, które wymaga lub może wymagać natychmiastowego działania przez innego krajowego członka sieci RASFF. W ramach Systemu RASFF dokonywana jest ocena stopnia zagrożenia dla zdrowia ludzi w wyniku zaistnienia w obrocie żywności, pasz lub materiałów i wyrobów do kontaktu z żywnością szkodliwych dla zdrowia jak również niebezpiecznych z punktu widzenia ochrony środowiska. Kryteria zgłaszania produktów niebezpiecznych zostały określone w rozporządzeniu nr 178/2002. Rozporządzenie to przewiduje, że Państwa Członkowskie niezwłocznie powiadamiają Komisję, w ramach systemu wczesnego ostrzegania, o każdym podjętym przez nie działaniu, którego celem jest ograniczenie wprowadzania na rynek lub zmuszenie do wycofania z rynku, albo wycofanie żywności lub pasz dla ochrony zdrowia ludzkiego i wymagającym szybkiego działania. Zakres powiadomień obejmuje przypadki bezpośredniego lub pośredniego ryzyka dla zdrowia człowieka. RASFF nie obejmuje sytuacji, w których brak jest bezpośredniego lub pośredniego ryzyka dla zdrowia człowieka.
PWIS podkreślił, że w Polsce pałeczki Salmonella nadal stanowią najczęstszą przyczynę występowania bakteryjnych zatruć i zakażeń pokarmowych. W zgłoszeniach RASFF pałeczki Salmonella stwierdzone są także w ziołach i przyprawach. Mikrobiologiczne zanieczyszczenie produktów spożywczych jest jednym z czynników bezpieczeństwa żywności, gdyż obecność bakterii chorobotwórczych może być powodem wystąpienia zatruć pokarmowych u ludzi. Tym drobnoustrojem jest między innymi Salmonella. Kontrola jakości mikrobiologicznej żywności znajdującej się w obrocie jest jednym z podstawowych elementów bezpieczeństwa żywności. Zgłoszenia powinny być przekazywane do systemu RASFF pod warunkiem, że produkty będące przedmiotem powiadomienia mają lub mogą mieć bezpośredni lub pośredni wpływ na zdrowie ludzi, a tym samym mogą stwarzać groźne zagrożenie dla zdrowia człowieka.
W sprawie ustalono na podstawie sprawozdania z badań PSSE w K., że badany x. wykazał obecność bakterii Salmonella spp. z grupy CO w 1 z 5 próbek przedmiotowego produktu. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżąca kwestionuje oparcie się przez organ wyłącznie na własnych badaniach. Odnosząc się do tego zarzutu wskazano, że na załączonych raportach analitycznych wykonanych przez zewnętrzne akredytowane laboratoria nie ma informacji dotyczącej wielkości pobranych próbek do badań oraz metody pobrania próbek. Zatem wnioskowanie skarżącej o kolejne pobranie próbek produktu jest bezpodstawne, ponieważ próbki pobrane w dniu 17.10.2022 r. przez przedstawiciela organu I instancji odbyło się w ramach Urzędowej Kontroli Żywności z zachowaniem metodyki pobierania próbek (5 losowo pobranych próbek). Natomiast wynik badania wykonanego przez urzędowe akredytowane laboratorium rzetelnie odzwierciedla jakość mikrobiologiczną produktu. Podczas pobierania próbek przedstawiciel zakładu nie wniósł żadnych zastrzeżeń co do sporządzonego protokołu ani sposobu pobrania próbek. Zaznaczono również, że Spółka nie zleciła przeprowadzenia badań laboratoryjnych we własnym zakresie przed wprowadzeniem produktu do obrotu, aby potwierdzić bezpieczeństwo przedmiotowego środka spożywczego z wymaganiami, działania w tym kierunku, czyli zlecenie wykonania analiz laboratoryjnych podjęto dopiero w celu zweryfikowania wyników badań wykonanych przez laboratorium PSSE w K.. PWIS zwrócił jednak szczególną uwagę, co również zaznaczył organ I instancji, że Strona nie powiadomiła organu nadzorującego o pobraniu i przekazaniu we własnym zakresie próbek do badań laboratoryjnych (w kierunku oznaczania Salmonella spp.) produktu pn. x. , pomimo zabezpieczenia towaru Postanowieniem nr [...] z dnia 31.10.2022 r. wydanym przez PPIS w K.. Z uwagi na zabezpieczenie przedsiębiorca nie powinien bez wiedzy zgody organu dysponować przedmiotowym produktem. Ze względu na podjęte samowolnie przez spółkę A. działania na zabezpieczonym towarze zachodzi wątpliwość czy próbki przekazane do zleconych badań rzeczywiście pochodziły z partii [...] (numer partii nadany przez A. Sp. z o.o.: [...]).
Wobec tego organ stwierdził, że na podstawie pojedynczych próbek pobranych i dostarczonych przez przedsiębiorcę w ramach badań właścicielskich nie można uznać za reprezentatywne, a uzyskane wyniki muszą być zweryfikowane przez urzędową kontrolę żywności. Podkreślono, że wykrycie bakterii Salmonella tylko w 1 z 5 pobranych urzędowo próbek x. , nie świadczy o nieprawidłowych wynikach badań potwierdzających obecność Salmonella spp. Rozmieszczenie mikroorganizmów najczęściej nie jest jednolite, a bakterie namnażają się w skupiskach. Z tego powodu próbki pobierane nawet równolegle z tej samej partii nie są nigdy takie same i prawdopodobne jest, że wyniki badań próbek będą się od siebie różnić, wskazuje na to art. 14 ust. 6 rozporządzenia nr 178/2002. W związku z powyższym zarówno PPIS w K. jak i [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny uznał całą partię x. o numerze [...] za niebezpieczny środek spożywczy.
Następnie zwrócono uwagę, że skarżąca zarzuciła, iż do skażenia próbki mogło dojść na etapie pobierania próbek z uwagi na brak dezynfekcji opakowań produktu, które to kolejno były przekłuwane bagnetem w celu pobrania próbek. PPIS w K. w piśmie przekazującym odwołanie wyjaśnił, że powyższa sytuacja nie miała miejsca, bowiem jego przedstawiciel pobierał próbki każdorazowo dezynfekując opakowanie. Ponadto organ wskazał, że jeżeli sytuacja, o której pisze Strona, miałaby miejsce podczas pobierania próbek, to przedstawiciel zakładu obecny w trakcie kontroli powinien wnieść zastrzeżenia co do sposobu pobrania próbek i sporządzonego protokołu, czego nie uczynił. Także podczas prowadzonego całego postępowania administracyjnego, rozpoczętego w dniu 08 listopada 2022 r. strona nie wniosła uwag co do sposobu pobrania próbek.
Organ zaznaczył, że jakość mikrobiologiczna przedmiotowego x. jest niezadowalająca nawet jeśli obecność bakterii Salmonella stwierdzono tylko w 1 próbce. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wykrycie Salmonella spp. w produkcie pn. x. jest dowodem wystąpienia zagrożenia, z uwagi na obecność czynnika biologicznego mogącego spowodować negatywne skutki i pozwala na zakwalifikowanie tego środka spożywczego jako szkodliwego dla zdrowia, zgodnie z art. 14 ust. 2 lit. a rozporządzenia 178/2002. Wydana przez PPIS w K. decyzja znajduje swoje uzasadnienie w fakcie, że omawiany produkt może być bezpośrednio i bez obróbki cieplnej stosowany jako dodatek do potraw, w których może nastąpić namnożenie się drobnoustrojów skutkujące zatruciem pokarmowym. Zdaniem organu obecność Salmonelli w x. stanowi realne zagrożenie dla zdrowia konsumentów m.in. ze względu na sposób przechowywania produktu oraz jego spożywania. Wobec tego uznano, że produkt ten należy określić jako środek spożywczy szkodliwy dla zdrowia w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 44 u.b.ż.
W swoim odwołaniu strona zarzuca, iż w uzasadnieniu decyzji PPIS w K. powołuje się na ocenę ryzyka Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - Państwowego Zakładu Higieny w analogicznej sprawie. Zdaniem skarżącej ocena, która została opracowana dla innej partii x. nie może być wiążąca dla organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej, ponieważ była wykonana dla innej partii x. .
W odniesieniu do powyższego zarzutu PWIS wyjaśnił, że badanym produktem był analogiczny produkt: suszony x. , w którym stwierdzono to samo zagrożenie, czyli obecność bakterii Salmonella spp. Ocena ryzyka została dokonana przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny Zakład Bezpieczeństwa Żywności - pismo z dnia 27.05.2020 r. znak: [...] w związku z otrzymanym od Głównego Inspektora Sanitarnego dnia 25.05.2020 r. powiadomieniem alarmowym nr [...] w ramach Krajowego Systemu Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach (RASFF), Ocena ta została opracowana dla produktu "x. - 100 g Hard-Core Rewolucja Świadomości" o numerze partii i terminie przydatności 30.09.2020, kraj pochodzenia: Polska, w przypadku którego dostawcą surowca była skarżąca. W wyniku przeprowadzonych badań mikrobiologicznych ww. produktu w 3 z 5 badanych próbek wykryto bakterie Salmonella spp.
W dokumencie wskazano, że obecność Salmonella spp. w x. stanowi realne zagrożenie dla zdrowia konsumentów m.in. ze względu na sposób przechowywania produktu oraz jego spożywania. Zioła i przeprawy najczęściej są spożywane w małych ilościach i z reguły dodawane do innych potraw, także gotowych do spożycia bez obróbki cieplnej. Wyjaśniono, iż takie produkty mogą być zanieczyszczone mikroorganizmami patogennymi, przez co stanowią realne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywności i stwarzają ryzyko wywołania negatywnych skutków zdrowotnych u konsumentów, w szczególności należy mieć na uwadze osoby z grupy podwyższonego ryzyka tj. małe dzieci, kobiety w ciąży i osoby starsze. U zdrowych osób zakażenie małą ilością bakterii może przebiegać bezobjawowo. U konsumentów o obniżonej odporności może rozwinąć się zakażenie układowe o znacznie cięższym przebiegu, w którym bakterie przedostają się przez barierę jelitową do krwi i docierając do narządów wewnętrznych powodują zależnie od lokalizacji różne zmiany chorobowe. Bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi w odniesieniu do zakwestionowanego x. polega na tym, że środek spożywczy zawierający chorobotwórcze bakterie Salmonella spp. spożyty na surowo, stwarza konkretne, realne, zidentyfikowane zagrożenie i w odniesieniu do niego istnieje duże prawdopodobieństwo wystąpienia negatywnych skutków zdrowotnych, które są nieuniknione lub wysoce prawdopodobne lub wysoce prawdopodobne w dającej się przewidzieć przyszłości, ale niekoniecznie natychmiastowe. Obecność Salmonella spp. w produktach może nie tylko przyczynić się do wywołania choroby, ale także może prowadzić do krzyżowego zanieczyszczenia innych produktów gotowych do spożycia oraz środowiska pracy, z którym zanieczyszczona żywność będzie miała kontakt czyli np. kuchnie konsumentów, placówki zbiorowego żywienia, tj. restauracje, szkoły, przedszkola, szpitale, a także zakłady produkujące żywność. To może stanowić realne ryzyko dla większej liczby konsumentów i dlatego sporny x. nie powinien trafić do obrotu.
Dalej organ odwoławczy wywiódł, że w odwołaniu strona powołuje się na rozporządzenie 2073/2005 w odniesieniu do dopuszczalnych limitów zanieczyszczeń mikrobiologicznych dla poszczególnych kategorii żywności i, że w odniesieniu do przypraw nie wskazano takich wartości. Podkreślono, iż PPIS w K. wydając decyzję w podstawie prawnej nie uwzględnił tego rozporządzenia. Zakaz wprowadzania do obrotu handlowego x. opiera się na ocenie ryzyka przeprowadzonej przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny, która jest wiążąca dla organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej. x. zawierający Salmonellę spp. w 3 z 5 badanych próbek został oceniony przez ekspertów jednostki naukowej, jak również Główny Inspektorat Sanitarny oraz PPIS w K. i uznany za produkt mogący stanowić zagrożenie dla zdrowia konsumentów, gdyż zakażony x. suszony może być dodawany do produktów spożywczych i spożywany bez obróbki termicznej. Natomiast przedmiotowy produkt numer partii [...] (numer partii nadany przez A. Sp. z o. o.: [...]), na podstawie przeprowadzonych badań mikrobiologicznych i wykrycia bakterii Salmonella spp. w 1 z 5 badanych próbek zgłoszono do systemu RASFF. Powiadomienie zostało przyjęte przez Komisję Europejską i zamieszczone na stronie portalu: RASFF Portal European Commission Notifications list - RASFF Window pod pozycją [...].
PWIS podzielił stanowisko organu I instancji, że wyniki badań urzędowych uprawniają do uznania całej ww. partii x. za niebezpieczny środek spożywczy. Brak ustalenia dopuszczalnych limitów mikrobiologicznych w prawodawstwie żywnościowym w odniesieniu do przypraw nie oznacza automatycznie, iż x. zawierający drobnoustroje chorobotwórcze może znajdować się na rynku. Byłoby to sprzeczne z celem prawodawstwa żywnościowego jakim jest ochrona życia i zdrowia ludzi (prewencja chorób). Dla zdyskwalifikowania produktu wystarczające jest samo stwierdzenie obecności bakterii Salmonella w 1 próbce z 5 badanych, o gramaturze 25 g, a obliczanie rzeczywistej ilości bakterii Salmonella w produkcie jest niezasadne.
Możliwość bezpiecznego zastosowania środka spożywczego zawierającego bakterie chorobotwórcze ocenia się przede wszystkim poprzez dokonanie oceny ryzyka w produktach będących składnikami żywności takich jak np. przyprawy, zioła, które nie zostały poddane obróbce cieplnej.
Organ nie zgodził się również ze skarżącą by dla produktów wprowadzanych do obrotu nie miały zastosowania kryteria higieny procesu jak i uznał, ze błędnie skarżąca odczytuje przepisy rozdziału II załącznika I rozporządzenia 2073/2005. Nawet jeśli przepisy te dopuszczają by w 3 próbkach było dozwolone wykrycie salmonelli to nie można z nich interpretować, że wykrycie jej w jednej próbce- tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie- nie powodowało zagrożenia i konieczności wycofania produktu z obrotu.
Podkreślono, iż x. , w którym stwierdzono obecność Salmonella spp. w 1 próbce z 5 badanych jest produktem niebezpiecznym, co zostało ustalone na podstawie analizy ryzyka - art. 6 rozporządzenia nr 178/2002, dokonanej przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w oparciu o ocenę naukową NIZP-PZH. x. uznany za niebezpieczny środek spożywczy nie może być wprowadzany na rynek (wprowadzanie do obrotu), ponieważ jego spożycie może wywołać negatywne skutki dla zdrowia lub życia człowieka. Brak bezpieczeństwa potwierdza ocena ryzyka NIZP-PZH jak wykazano w powyższych rozważaniach.
Zdaniem organu odwoławczego nie doszło także do naruszenia: - art. 27 ust. 2 uPIS oraz art. 138 ust. 1 rozporządzenia nr 2017/625 (odniesienie do art. 54 ust. 1 rozporządzenia nr 882/2004), ani wskazanych w odwołaniu przepisów k.p.a. Zdaniem organu odwoławczego postępowanie przeprowadzono prawidłowo, a organ I instancji doszedł do zasadnych wniosków, że bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi w odniesieniu do zakwestionowanego x. polega na tym, że produkt spożywczy zawierający chorobotwórcze bakterie Salmonella spp. spożyty na surowo, stwarza konkretne, realnie zidentyfikowane zagrożenie i w odniesieniu do niego istnieje duże prawdopodobieństwo wystąpienia negatywnych skutków zdrowotnych, które są nieuniknione lub wysoce prawdopodobne w dającej się przewidzieć przyszłości, ale niekoniecznie natychmiastowe. Organ stwierdził, że nie ma podstaw do uwzględnienia żądania strony do przeprowadzenia dodatkowych badań, skoro próbki skarżącej pochodzą z materiału zabezpieczonego przez organ na potrzeby niniejszego postępowania.
Organ stwierdził również, ze przywołany przez stronę wyrok o sygn. II SA/Po [...] nie znajdował zastosowania w sprawie, gdyż dotyczył innego stanu faktycznego.
Następnie spółka A. sp. z o.o. w K. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wniosła do tut. Sądu skargę na decyzję PWIS z 21 czerwca 2023 r. nr [...], zaskarżając ją w całości, wnosząc o jej uchylenie jak i poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżąca zarzuciła:
1) Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
- art. 3 ust. 3 pkt 44 lit. b tiret 1, art. 6 ust. 1, art. 6a ust. 1 u.b.ż. oraz art. 14 ust. 1, ust. 2 lit. a i b rozporządzenia 178/2002 poprzez bezpodstawne uznanie przedmiotowych produktów za środki spożywcze niebezpieczne,
- art. 138 ust. 1 lit. a i b oraz ust. 2 lit. d rozporządzenia 2017/625 poprzez niezasadne utrzymanie w mocy zakazu wprowadzenia przedmiotowego produktu do obrotu.
2) Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7, 8 § 1, 77 § 1, 78 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez złamanie zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej, zasady zaufania do władzy publicznej, zasady przekonywania, nieprawidłowe rozpatrzenie i ocenę materiału dowodowego, dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów oraz nieprawidłowe uzasadnienie decyzji.
Ponadto skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu: oświadczenia pracownika Strony, biorącego udział w pobraniu próbek x. , na okoliczność braku dokonania dezynfekcji bagnetu oraz worka, z którego pobrana została do badań próbka x. przez przedstawicieli PPIS.
W skardze spółka podtrzymała argumentację prezentowaną w odwołaniu, zgodnie z którą organ winien uwzględnić wyniki badań sporządzonych na zlecenie skarżącej w akredytowanych laboratoriach. Skarżąca zakwestionowała warunki w jakich pracownicy dokonali poboru próbek. W jej ocenie dyskredytuje to badania organu i powinny być one przeprowadzone podobnie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, stwierdzając że zarzuty podniesione przez spółkę są niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skargę należało oddalić.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja zakazującą spółce A. sp. z o.o. z siedzibą w K. wprowadzenia do obrotu oraz stosowania do produkcji innych środków spożywczych 2998,97 kg (przyprawy) x. , nr [...], data minimalnej trwałości 08.2025, kraj pochodzenia E. , producent E. , [...] E. , pobranego w A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. , z partii o wielkości 3000,00 kg, którego importerem jest skarżąca.
Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 ust. 1 ust. 2 lit. d rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych przeprowadzanych w celu zapewnienia stosowania prawa żywnościowego i paszowego oraz zasad dotyczących zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin i środków ochrony roślin, zmieniające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001, (WE) nr 396/2005, (WE) nr 1069/2009, (WE) nr 1107/2009, (UE) nr 1151/2012, (UE) nr 652/2014, (UE) 2016/429 i (UE) 2016/2031, rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 i (WE) nr 1099/2009 oraz dyrektywy Rady 98/58/WE, 1999/74/WE, 2007/43/WE, 2008/119/WE i 2008/120/WE, oraz uchylające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 854/2004 i (WE) nr 882/2004, dyrektywy Rady 89/608/EWG, 89/662/EWG, 90/425/EWG, 91/496/EWG, 96/23/WE, 96/93/WE i 97/78/WE oraz decyzję Rady 92/438/EWG (rozporządzenie 2017/625) (Dz. Urz. UE L 96 z dnia 7 kwietnia 2017 r., s. 1-142).
Zgodnie z art. 138 ust. 1 rozporządzenia 2017/625 w przypadku stwierdzenia niezgodności właściwe organy: a) przeprowadzają wszelkie działania konieczne, aby określić przyczynę i zakres niezgodności oraz aby ustalić obowiązki podmiotu; oraz b) wprowadzają właściwe środki, aby zapewnić podjęcie przez dany podmiot działań naprawczych oraz zapobieżenie dalszym przypadkom występowania niezgodności. Jednym ze środków, które dopuszcza się w art. 138 ust. 2 lit. d jest "zakaz wprowadzania do obrotu, przemieszczania, wprowadzania na terytorium Unii lub wywozu zwierząt i towarów; oraz zakaz ich powrotu do państwa członkowskiego wysyłki lub nakaz ich powrotu do państwa członkowskiego wysyłki".
W sprawie punktem odniesienia dla oceny potrzeby zastosowania działań w postaci zakazu wprowadzania do obrotu środków spożywczych – zanieczyszczonego bakteriami Salmonelli x. , importowanego z E. przez A. sp. z o.o. był art. 14 rozporządzenia 178/2002. Art. 14 ust. 1 tego aktu prawnego stanowi, że żaden niebezpieczny środek spożywczy nie może być wprowadzany na rynek. W art. 14 ust. 2 lit. a rozporządzenia 178/2002 doprecyzowano natomiast, że środek spożywczy jest uznawany za niebezpieczny między innymi, gdy jest szkodliwy dla zdrowia. Aby ocenić, czy dany środek jest niebezpieczny w konkretnym przypadku, należy – zgodnie z art. 14 ust. 3 rozporządzenia 178/2002 – mieć na względzie: a) zwykłe warunki korzystania z żywności przez konsumenta oraz wykorzystywania jej na każdym etapie produkcji, przetwarzania i dystrybucji, oraz b) informacje przeznaczone dla konsumenta, z uwzględnieniem informacji na etykiecie oraz inne informacje zwykle dostępne dla konsumenta dotyczące unikania konkretnych negatywnych skutków dla zdrowia związanych z daną żywnością lub rodzajem żywności.
Kryteria uznania środka za szkodliwy dla zdrowia lub życia człowieka określa także art. 3 ust. 3 pkt 44 u.b.ż. Warto więc zaznaczyć, że wedle polskiego prawa środek spożywczy szkodliwy dla zdrowia lub życia człowieka, to środek spożywczy, którego spożycie w warunkach normalnych i zgodnie z przeznaczeniem może spowodować negatywne skutki dla zdrowia lub życia człowieka, w szczególności, jeżeli: a) nie spełnia wymagań zdrowotnych określonych w dziale II, b) zawiera: – substancje zanieczyszczające lub zanieczyszczenia mikrobiologiczne w ilościach przekraczających dopuszczalne poziomy określone w rozporządzeniach Unii Europejskiej oraz inne zanieczyszczenia, – pozostałości skażeń promieniotwórczych w ilościach przekraczających poziomy określone w rozporządzeniach Unii Europejskiej, – weterynaryjne produkty lecznicze w ilościach przekraczających dopuszczalne poziomy lub zabronione określone w rozporządzeniach Unii Europejskiej, – inne substancje szkodliwe dla zdrowia lub życia człowieka określone w przepisach Unii Europejskiej.
W sprawie pozostaje poza sporem, że przepisy unijne, w tym rozporządzenie 2073/2005, nie określa limitu dopuszczalnej ilości bakterii Salmonelli w przyprawach. Aby ocenić, czy sporny x. był środkiem spożywczym szkodliwym organy musiały przeprowadzić analizę ryzyka, o której mowa w art. 6 rozporządzenia 178/2002.
Skarżąca w toku postępowania stała na stanowisku, że skoro w przepisach prawa unijnego nie zostały określone limity zanieczyszczenia bakteriami Salmonella spp. takiego środka spożywczego jak przyprawa - x. , to oznacza, że w stosunku do partii środka spożywczego, którego dotyczy niniejsza sprawa, należało przeprowadzić rzetelną ocenę ryzyka, w tym także uwzględnić, że istnieją określone minimalne limity ilości rozważanego zanieczyszczenia, poniżej których – przy założeniu określonego wykorzystania przyprawy – produkt nie będzie szkodliwy dla zdrowia ludzi.
Sąd nie podziela stanowiska skarżącej. W rozpoznawanej sprawie organy stwierdziły, że x. , w którym stwierdzono w 1 próbce z 5 badanych obecność salmonelli jest produktem niebezpiecznym, co zostało ustalone na podstawie analizy ryzyka - art. 6 rozporządzenia nr 178/2002, dokonanej przez organy PPIS w oparciu o ocenę naukową NIZP-PZH (pismo z dnia 27 maja 2020 r. znak: [...] w związku z otrzymanym od Głównego Inspektora Sanitarnego dnia 25 maja 2020 r. powiadomieniem alarmowym nr [...] w ramach Krajowego Systemu Wczesnego Ostrzegania o Niebezpiecznej Żywności i Paszach (RASFF). Organy wykazały, że ryzyko zasadza się na tym, iż przedmiotowy x. może być dodawany do produktów gotowych do spożycia jako przyprawa w formie nie poddanej obróbce termicznej lub też wykorzystywany jako surowiec do produkcji żywności stanowiąc źródło zanieczyszczenia i możliwość namnożenia niebezpiecznych drobnoustrojów chorobotwórczych w innych środkach spożywczych. x. uznany za niebezpieczny środek spożywczy nie może być wprowadzany do obrotu, ponieważ - co oczywiste - jego spożycie może wywołać negatywne dla zdrowia lub życia człowieka skutki.
Ponadto w opracowaniu oceny ryzyka przeprowadzonym przez jednostkę naukową NIZP-PZH wykazano, że zioła i przyprawy mogą ulec zanieczyszczeniu mikrobiologicznemu na każdym etapie przetwarzania. Często jest to wynikiem nieprawidłowej uprawy, niewłaściwego zbioru, zbyt długiego suszenia oraz niewłaściwego przechowywania i transportu. Znaczący wpływ na zanieczyszczenie ma też człowiek, zwłaszcza przy braku zachowania odpowiedniej higieny. Ze względu na skomplikowany łańcuch produkcji ziół i przypraw, niejednokrotnie trudno jest jednoznacznie ustalić źródło zanieczyszczenia patogenami. Chociaż produkty suszone nie sprzyjają wzrostowi drobnoustrojów, to jednak komórki bakterii mogą przetrwać proces suszenia i pozostawać żywe przez wiele miesięcy, a nawet lat. Bakterie Salmonella spp. są szczególnie odporne na niską aktywność wody, co pozwala im przeżyć w suszonych produktach, takich jak przyprawy. Ponadto przyprawy, takie jak x. , nie muszą przechodzić obowiązkowej obróbki termicznej przed spożyciem.
Zdaniem Sądu organy inspekcji sanitarnej wykazały, że zaimportowana przez skarżącą partia x. zanieczyszczona bakteriami Salmonelli spp., jest środkiem spożywczym szkodliwym dla ludzi w rozumieniu art. 14 ust. 2 lit. a rozporządzenia 178/2002. Wbrew stanowisku A. sp. z o.o. ocena w tym zakresie została dokonana właśnie z uwzględnieniem tego, jak x. jest wykorzystywany przez konsumentów ("w warunkach normalnych i zgodnie z przeznaczeniem" - art. 3 ust. 3 pkt 44 u.b.ż..; "w zwykłych warunkach korzystania z żywności przez konsumenta" – art. 14 ust. 3 lit. a rozporządzenia 178/2002). Nie ma więc podstaw, aby zakwestionować ocenę ryzyka, jaka posłużyły się organy sanitarne motywując zastosowanie środka z art. 138 ust. 2 lit. d rozporządzenia 2017/625, ze względu na stwierdzenie zaistnienia sytuacji, która pozostawała w kolizji z art. 14 ust. 1, 2, 3 i 6 rozporządzenia 178/2002.
Podkreślenia wymaga, że badanie 5 próbek x. pobranych 17 października 2022 r. w zakładzie A. sp. z o.o. (k. [...] akt organu I instancji) wykazało występowanie Salmonella spp. w 1 z 5 próbek (k. [...]-[...] akt organu I instancji). Zdaniem Sądu badanie organu uznać należało za wiarygodne, zostało ono przeprowadzone przy zachowaniu wymaganych procedur, próbki x. popbrano w obecności pracownika skarżącej tj. I. S., a następnie przebadano w akredytowanym laboratorium. Przeprowadzonych przez organ badań nie podważa oświadczenie pracownika skarżącej przedstawione dopiero na etapie postępowania sądowego, gdyż jak słusznie stwierdziły organy na etapie pobrania próbek i sporządzania protokołu kontroli nie wniesiono żadnych uwag. Podkreślenia wymaga, że skarżąca została prawidłowo pouczona o możliwości zgłoszenia zastrzeżenia do protokołu kontroli (k. [...]) Ponadto z protokołu kontroli wynika, iż to inny pracownik uczestniczył jako świadek w pobraniu próbki- I. S. a nie A. S., która złożyła oświadczenie z dnia 26 lipca 2023 r. W ocenie Sądu nie było w sprawie podstaw do tego by kwestionować wyników badań przeprowadzonych przez organ, ani ich powtarzać.
Dodać trzeba, że Organy nie przeprowadziły dowodu z wyników badań przeprowadzonych na zlecenie A. sp. z o.o. z tego względu, że cała partia x. została objęta postanowieniem o zabezpieczeniu, wobec czego skarżąca nie była uprawniona do tego by materiałem tym swobodnie dysponować, w tym pobierać z niego próbki do badań. Dowody pozyskane z naruszeniem przepisów prawa określane są mianem owoców zatrutego drzewa, a za takie należało uznać wyniki badań przedstawione przez skarżącą.
Sąd nie podziela również tych argumentów skarżącej, że skoro przyprawy zawierające Salmonellę nie zostały w rozporządzeniu 2073/2005 wymienione, to oznacza, że można uznać je w określonych limitach za względnie bezpieczne. Wskazane rozporządzenie określa kryteria mikrobiologiczne dotyczące środków spożywczych. Dopuszcza ono występowanie Salmonelli w niektórych produktach. W ocenie Sądu nie ma jednak żadnych podstaw, aby a contrario wyprowadzać z całości rozporządzenia 2073/2005 wniosek, że środki spożywcze tam niewymienione mogą zawierać zanieczyszczenia mikrobiologiczne i to w większych ilościach. Zdaniem składu orzekającego trafnie wskazały organy inspekcji sanitarnej, że w przypadku odstępstw wymienionych w tym akcie prawnym, a o takich mowa w art. 8, dopuszczalność odstąpienia od egzekwowania limitów przewidziana jest w stosunku do takiej żywności, co do której postępowanie z nią eliminuje ryzyka zagrożeń dla zdrowia ludzi. W przypadku mięsa mielonego, wyrobów mięsnych i produktów mięsnych wskazano na obróbkę termiczną oraz na potrzebę właściwego znakowania i badania produktów. W odniesieniu do przyprawy - x. , jak już wcześniej wskazano jest to produkt, który przed spożyciem nie wymaga obróbki termicznej a nadto konsument nie jest pouczany o bezpiecznym sposobie postępowania z nim.
Podsumowując, Sąd nie podzielił stawianych w skardze zarzutów materialnoprawnych dotyczących art. 3 ust. 3 pkt 44, art. 6 i 6a u.b.ż., art. 14 ust. 1, 2 rozporządzenia 178/2002 oraz art. 138 ust. 1 lit. a i b oraz ust. 2d rozporządzenia 2017/625. Nie były zasadne także podniesione przez stronę zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jako że postępowanie wyjaśniające przeprowadzono wystarczająco wnikliwie, a decyzję uzasadniono szczegółowo i przekonująco.
Mając to na uwadze Sąd skargę jako niezasadną oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.).
Skargę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym,, w składzie trzech sędziów zawodowych, stosownie do art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.