II SA/PO 216/21

II SA/Po 216/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2021-10-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra /sprawozdawca/
Jan Szuma /przewodniczący/
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II OSK 74/22 - Wyrok NSA z 2023-02-27
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1397
art. 8, art. 46 ust. 2 pkt 1, art. 47 ust. 2
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 931 par. 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U.UE.L 2016 nr 119 poz 1 art. 5 ust. 1 lit a, art. 6 ust. 1 lit. f
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z  przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE
Dz.U. 2020 poz 1575
art. 511 par. 1, art. 26 par. 1 w zw. z art. 187 par. 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 października 2021 r. sprawy ze skargi G. V. [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie aktów stanu cywilnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w części obejmującej udostępnienie adresu zameldowania małżonka zmarłej oraz imienia i nazwiska dzieci zmarłej oraz ich adresów zameldowania, 2. oddala skargę w pozostałej części, 3. zasądza od Wojewody na rzecz G. V. [...] kwotę [...](słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania G. (dalej również jako "Skarżący" lub "Wnioskodawca") utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy C. z [...] grudnia 2020 r. nr [...]
Zaskarżona decyzja Wojewody, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.
W dniu [...] września 2020 r. do Urzędu Gminy C. wpłynął wniosek G. , reprezentowanego przez r.pr. G. L., o udostępnienie z rejestru PESEL danych jednostkowych dotyczących T. M. tj. adresu zameldowania na pobyt stały oraz czasowy. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że Sąd Rejonowy [...] [...] Wydział Cywilny pismem z [...] lipca 2020 r., sygnatura akt [...] zobowiązał go do podania danych uczestników postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po T. M..
Organ I instancji pismem z [...] października 2020 r. nr [...] wezwał Wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku tj. przedłożenia dokumentów potwierdzających interes prawny w uzyskaniu wnioskowanych danych, informując jednocześnie stronę, że załączone do wniosku o udostępnienie danych jednostkowych wezwanie Sądu Rejonowego [...] [...] Wydział Cywilny nie wyczerpuje znamion takiego dokumentu z uwagi na fakt, że w jego treści zobowiązano wnioskodawcę do podania danych uczestników postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po T. M., a nie danych T. M..
Wnioskodawca pismem z [...] października 2020 r. nr [...] (data wpływu do organu I instancji: [...] października 2020 r.) zmienił wniosek o udostępnienie danych jednostkowych z rejestru PESEL w ten sposób, że wniósł o udostępnienie nr. aktu zgonu T. M. oraz wskazanie kręgu spadkobierców T. M. (adresów zameldowania):
- nr aktów małżonka oraz dzieci T. M., ze wskazaniem urzędów, które wydały niniejsze akty odpowiednio dla mężczyzn, aktów urodzeń, dla kobiet aktów małżeństw,
- nr aktów rodziców oraz rodzeństwa T. M., w przypadku braku spadkobierców wskazanych w art. 931 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.), zwanej dalej k.c., ze wskazaniem numerów aktów i urzędów które wydały niniejsze akty, odpowiednio dla mężczyzn aktów urodzeń, dla kobiet aktów małżeństw, załączając odpowiednio zmieniony formularz. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik strony przywołał ponownie wezwanie Sądu Rejonowego [...] [...] Wydział Cywilny z [...] lipca 2020 r. sygnatura akt [...] Ns [...]
Wójt Gminy C. pismem z [...] listopada 2020 r. nr [...] wezwał wnioskodawcę do jednoznacznego wskazania danych jednostkowych, o których udostępnienie wnosi, informując, iż zgodnie z art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r. poz. 1397 ze zm.) przez dane jednostkowe rozumie się informacje uzyskane z rejestru PESEL lub rejestru mieszkańców, dotyczące jednej osoby lub imion i nazwisk wszystkich osób zameldowanych pod jednym adresem. Jeżeli strona wnosi o dane więcej niż jednej osoby, winna dla każdej z nich złożyć osobny wniosek o udostępnienie danych wraz z wymaganymi załącznikami. Wskazanie osoby we wniosku winno nastąpić z takim stopniem szczegółowości, który wykluczy wątpliwość co do tożsamości tej osoby. Katalog danych gromadzonych w rejestrze PESEL został określony w art. 8 ustawy o ewidencji ludności. W przypadku wniesienia o udostępnienie imion i nazwisk osób zameldowanych pod jednym adresem, we wniosku należy wskazać ten adres. Ponadto organ I instancji poinformował stronę, że obowiązek przedstawienia informacji niezbędnych do wyszukania określonej osoby w rejestrze PESEL spoczywa natomiast na wnioskodawcy. Podjęcie przez organ czynności zmierzających do określenia podmiotu wyszukiwania stanowiłoby wyjście poza precyzyjnie wskazany zakres kompetencji, określony przepisami.
Wnioskodawca pismem z [...] listopada 2020 r. poinformował m.in., że bez znajomości jakichkolwiek danych potencjalnych spadkobierców nie jest w stanie ich wskazać w piśmie zawierającym wniosek o udostępnienie danych osobowych spadkobierców zmarłej. Tym samym realizacja wymogów stawianych przez sąd okazuje się w praktyce niemożliwa. Wskazuje znane dane zmarłej - spadkodawczyni, które to dane są wystarczające do ustalenia przez organ kręgu jej spadkodawców. Interes prawny wynika bezpośrednio z wezwania sądu. Bez wskazania jakichkolwiek uczestników postępowania, postępowanie w przedmiocie nabycia spadku nie może się toczyć. Ponadto podniósł, że dokonywanie wykładni pojęcia "interes prawny" w sposób zawężający jest w jego ocenie w rozpoznawanej sprawie niedopuszczalne. W jego ocenie wykazał interes prawny w uzyskaniu danych o udostępnienie których wniósł.
Wójt Gminy C. [...] grudnia 2020 r., pismem nr [...] udostępnił wnioskodawcy imię i nazwisko małżonka zmarłej T. M., imiona i nazwiska rodziców zmarłej oraz nazwisko rodowe matki zmarłej, natomiast decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...] orzekł o odmowie udostępnienia danych jednostkowych z rejestru PESEL w części dotyczącej:
1. numeru aktu zgonu T. M.;
2. numeru aktu urodzenia i urzędu, który wydał akt urodzenia małżonka zmarłej oraz adresów zameldowania małżonka zmarłej;
3. dzieci zmarłej (ze wskazaniem numerów aktu i urzędu, który wydał niniejszy akt odpowiednio dla mężczyzn - aktu urodzenia, dla kobiet - aktu małżeństwa i adresów zameldowania);
4. numeru aktu urodzenia i urzędu, który wydał akt urodzenia ojca zmarłej oraz adresów zameldowania ojca zmarłej;
5. numeru aktu małżeństwa i urzędu, który wydał akt małżeństwa matki zmarłej oraz adresów zameldowania matki zmarłej;
6. rodzeństwa zmarłej (ze wskazaniem numerów aktu i urzędu, który wydał niniejszy akt, odpowiednio dla mężczyzn - aktu urodzenia, dla kobiet - aktu małżeństwa i adresów zameldowania),
w uzasadnieniu wskazując, iż strona wnioskująca o udostępnienie danych nie wykazała indywidualnego interesu prawnego do uzyskania z rejestru PESEL żądanych informacji.
[...], reprezentowany przez r.pr. G. L., w terminie prawem przewidzianym, złożył do Wojewody odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając rozstrzygnięciu:
1. rażące naruszenie art. 46 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 47 ust 3 ustawy o ewidencji ludności poprzez nieudostępnienie wnioskodawcy danych osobowych i adresowych potencjalnych spadkobierców po zmarłej T. M., pomimo wykazania przez niego interesu prawnego do pozyskania powyższej informacji,
2. naruszenie art. 4 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 lit. f rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy [...] (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) poprzez niezastosowanie ich w przedmiotowej sprawie.
Odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie o udostępnieniu danych osobowych i adresowych potencjalnych spadkobierców zmarłej T. M., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W dalszej części uzasadnienia Wojewoda, po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazał, iż w odniesieniu do osób i jednostek organizacyjnych udostępnienie danych z ww. rejestrów uzależnione zostało od wykazania przez nie interesu prawnego uzasadniającego takie udostępnienie.
Wojewoda podniósł, iż pojęcie interesu prawnego nie zostało zdefiniowane w ustawie o ewidencji ludności, w związku z czym rozumienia tego pojęcia należy szukać w poglądach doktryny oraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Podkreśla się w nich, że interes prawny powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, a także aktualny (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 9/17, z 26 lipca 2016 r. sygn. akt II OSK 286/16 oraz z 9 czerwca 2016 r. sygn. akt II OSK 2644/14 i II OSK 2863/14). Prowadzi to do wniosku, że powinien on być interesem rzeczywistym, a nie hipotetycznym. Tylko bowiem interes rzeczywisty jest interesem indywidualnym, aktualnym i konkretnym, a także nadaje się do obiektywnego sprawdzenia.
Wojewoda podniósł, iż odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyczyną odmowy udostępnienia żądanych danych było nieskonkretyzowanie przez skarżącego względem której z figurujących w rejestrze PESEL osób legitymuje się interesem prawnym. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministarcyjnym, przedstawionym w punkcie I uzasadnienia niniejszej decyzji, nie wykazanie danych personalnych poszukiwanej osoby pozwalających na jej jednoznaczne odnalezienie w rejestrze PESEL jest równoznaczne z brakiem wykazania interesu prawnego. Uwiarygodnienie interesu prawnego, którego elementem jest indywidualizacja, należy do osoby, która domaga się udostępnienia danych. Organ I instancji nie był zatem zobowiązany do prowadzenia własnego postępowania dowodowego w przedmiocie koniecznej indywidualizacji osoby wskazanej we wniosku, albowiem ciężar wskazania danych osobowych identyfikujących dostatecznie osobę, do której wniosek się odnosi, obarcza wnioskodawcę. Artykuł 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności nakłada na wnioskującego obowiązek dostarczenia organowi administracji informacji, które pozwolą na wyodrębnienie ze zbioru PESEL tej konkretnej osoby, której danych wniosek dotyczy. Skarżący, będący wnioskodawcą, celem zindywidualizowania konkretnej osoby ze zbioru PESEL, powinien podać dane, które w tym rejestrze się znajdują zgodnie z art. 8 ustawy o ewidencji ludności zawierającym katalog takich danych. Tylko bowiem na podstawie danych wymienionych w tym artykule można wyodrębnić osobę, której danych wniosek dotyczy. Ponadto, stosownie do dyspozycji wynikającej z art. 47 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności, w przypadku gdy wnioskodawca wnosi o udostępnianie danych jednostkowych więcej niż jednej osoby, winien złożyć odrębny wniosek dla każdej osoby wraz ze stosownymi załącznikami, w tym w szczególności dowód uiszczenia opłaty skarbowej za udostępnienie danych jednostkowych z rejestru PESEL, zgodnie z przepisami zawartymi w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie opłat za udostępnienie danych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL (Dz.U. z 2017 r. poz. 2482).
W świetle powyższego, organ II instancji stwierdził, że prawidłowo postąpił Wójt Gminy C. wzywając wnioskodawcę, w toku postępowania, do jednoznacznego wskazania danych jednostkowych, o których udostępnienie wnosi, a w przypadku wnioskowania o dane więcej niż jednej osoby, do nadesłania odrębnego wniosku dla każdej osoby wraz z wymaganymi załącznikami (pismo organu I instancji z [...] listopada 2020 r. nr [...]). Organ I instancji prawidłowo również poinformował stronę, że obowiązek przedstawienia informacji niezbędnych do wyszukania określonej osoby w rejestrze PESEL spoczywa natomiast na wnioskodawcy, a podjęcie przez organ czynności zmierzających do określenia podmiotu wyszukiwania stanowiłoby wyjście poza precyzyjnie wskazany zakres kompetencji, określony przepisami ustawy o ewidencji ludności.
Organ podkreślił, że rolą organu w niniejszym postępowaniu nie jest ustalanie kręgu spadkobierców, lecz udostępnienie danych jednostkowych przez które, zgodnie z pojęciem zawartym w art. 47 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności, rozumie się informacje uzyskane z rejestrów, o których mowa w art. 3, dotyczące jednej osoby lub imion i nazwisk wszystkich osób zameldowanych pod jednym adresem. Co więcej organ administracji publicznej nie jest uprawniony do ustalania kręgu potencjalnych spadkobierców. Kompetencje w tym zakresie posiada bowiem sąd powszechny. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z [...] listopada 2016 r., sygn. akt I CSK [...], w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku, Sąd z urzędu bada kto jest spadkobiercą (art. 670 Ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. z 2020 r. poz. 1575 ze zm., dalej k.p.c.). Sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazuje wnioskodawca oraz uczestnicy postępowania (art. 677 § 1 k.p.c.). Jeżeli Sąd uzna, że zgłoszone dowody nie wystarczą dla rozstrzygnięcia sprawy, może nałożyć na strony postępowania obowiązki dowodowe. Jednak w sytuacji, gdy strony pozostają bierne na wezwanie Sądu, nie jest on zwolniony z inicjatywy dowodowej.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł GPM Vindexus Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty zarzucając jej naruszenie następujących przepisów prawa materialnego i procesowego, które to uchybienia mogły mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie tj.:
- naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez całkowicie dowolną ocenę dowodów przejawiającą się w uznaniu, że zobowiązanie wnioskodawcy przez sąd powszechny do wskazania danych osobowych i adresowych potencjalnych spadkobierców pani T. M. nie jest dokumentem wystarczającym do uzyskania żądanych danych, gdyż zdaniem organu niezbędne jest wskazanie danych osobowych konkretnych osób, co do których z istoty wniosku wynika, że wnioskodawca nie ma takiej wiedzy,
-rażące naruszenie art. 46 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 47 ust 3 ustawy o ewidencji ludności poprzez nieudostępnienie wnioskodawcy danych osobowych i adresowych potencjalnych spadkobierców po zmarłej T. M., pomimo wykazania przez niego interesu prawnego do pozyskania powyższej informacji;
-naruszenie art. 4 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1. Lit f), Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy [...] (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) poprzez niezastosowanie ich w przedmiotowej sprawie;
-naruszenie art. 138 § pkt 1 K..p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji mimo jej oczywistej wadliwości.
Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na wydania jej z rażącym naruszeniem prawa ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją Wójta Gminy C..
Ponadto Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, iż postępowanie w przedmiocie nabycia spadku ma na celu ustalenie, kto jest spadkobiercą, a kompetencję do stwierdzenia tego faktu ma sąd powszechny. Oczywiste jest, że w wezwaniu Sądu zobowiązano wnioskodawcę do wskazania potencjalnych spadkobierców, który to krąg osób może, ale nie musi pokrywać się z kręgiem osób wskazanych przez Sąd w postępowaniu kończącym postępowanie. Rozumowanie organu jest wewnętrznie sprzeczne. Gdyby wnioskodawcy (i Sądowi) znane były dane adresowe i osobowe potencjalnych spadkobierców zmarłej, to nie zachodziłaby w ogóle konieczność inicjowania przedmiotowego postępowania administracyjnego. Wnioskodawca wskazał znane dane zmarłej spadkodawczyni, które to dane są wystarczające do ustalenia przez organ kręgu jej dzieci/rodziców/rodzeństwa itd.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wskazując, iż podnoszone w skarze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej P.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez Skarżącą, a organ w odpowiedzi na skargę się powyższemu nie sprzeciwił.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta [...] odmawiającej Skarżącej udostępnienia danych jednostkowych z rejestru PESEL.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej stanowiły przepisy ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 1397 ze zm.).
Stosownie do art. 46 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 46 ust. 1 ww. ustawy dane z rejestru PESEL oraz rejestru mieszkańców mogą być udostępniane osobom jeżeli wykażą w tym interes prawny. Z kolei przepis art. 47 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności stanowi, że organ rozpatrujący wniosek o udostępnienie danych odmawia, w drodze decyzji administracyjnej, udostępnienia danych jednostkowych, jeżeli nie zostały spełnione warunki określone w art. 46.
W pierwszej kolejności odnieść należy się do kwestii czy Skarżący wykazał w toku postępowania administracyjnego interes prawny w uzyskaniu danych z rejestru PESEL osób mogących stanowić potencjalny krąg spadkobierców jego dłużnika. Przy czym dokumentując swój interes prawny do wystąpienia z żądaniem udzielenia informacji z rejestru PESEL Skarżący przywołał się na wezwanie z Sądy Rejonowego [...] [...] Wydział Cywilny do podania danych uczestników postępowania pod rygorem zwrotu wniosku.
W tym miejscu wskazać należy, iż interes prawny to jedno z pojęć nieostrych, tzw. zwrotów niedookreślonych (nazywanych w pewnym zakresie klauzulami generalnymi). Niewątpliwie, organ stosujący prawo z elementem nie do końca określonym, uzyskuje pewien margines swobody przy dokonywaniu oceny, czy w konkretnym stanie faktycznym, ten niedookreślony element stosowanej normy zaistniał.
W orzecznictwie oraz doktrynie wskazuje się, iż istnienie interesu prawnego uzależnione jest od istnienia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (por. W. Chróścielewski, J. P. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2011, s. 85 i n.; por. też wyrok NSA z 5 lutego 2009 r., sygn. akt II OSK 95/08 dostępny w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA). Jednocześnie interes prawny musi być interesem "własnym", "osobistym", "indywidualnym" danego podmiotu i mieć charakter "realny", to jest istnieć aktualnie, a nie hipotetycznie oraz pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem sprawy administracyjnej (por. m.in. wyrok NSA z 22 lutego 1984 r. I SA 1748/83, publik. E. Smoktunowicz, Orzecznictwo Sądu Najwyższego i NSA, Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 1994, s. 109).
Z powyższego wynika, że nałożenie na wnioskodawcę obowiązku wykazania interesu prawnego oznacza, iż dla skuteczności złożonego żądania udostępnienia informacji z rejestrów ewidencji ludności, musi on udowodnić w sposób sprawdzalny przez fakty, własny interes prawny. Szczególnymi cechami interesu prawnego jest bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu, a normą prawa, na której budowany jest interes prawny. Interes prawny to związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegający na tym, że akt stosowania normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. O interesie prawnym strony do uzyskania ze zbiorów ewidencji ludności danych innych osób można zatem mówić wówczas, jeżeli przedstawi dokumenty potwierdzające, że z osobami poszukiwanymi łączy go stosunek prawny wynikający z przepisów prawa materialnego. Przy tym w orzecznictwie przyjmuje się, że sama tylko wola wytoczenia postępowania sądowego, nie stanowi o istnieniu interesu prawnego. Inaczej jednak ocenia się sytuację, gdy takie postępowanie już jest w toku, bądź gdy dana osoba została przez Sąd – tak jak w rozpoznanej sprawie – zobowiązana do przedłożenia danych, które uzyskane mogą być właśnie w drodze wystąpienia o udostępnienie danych z bazy PESEL.
Sąd podziela pogląd przedstawiony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 5 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 67/08 (CBOSA), że śmierć dłużnika jest zdarzeniem, z którym przepisy prawa materialnego (art. 922 § 1, 924, 925 Kodeksu cywilnego) łączą skutek w postaci przejścia praw i obowiązków zmarłego podlegających dziedziczeniu na jego spadkobierców. Uruchomienie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, dla którego potrzebne jest posiadanie informacji o spadkobiercach zmarłego, służy zaś realizacji interesu prawnego wierzyciela opartego na przepisach prawa materialnego.
Z powyższych względów Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie Skarżący skutecznie wykazał, że jego interes prawny wynika z wystąpienia do sądu powszechnego o stwierdzenie nabycia po swoim dłużniku spadku oraz zobowiązaniu przez Sąd do przedstawienia stosownych informacji. O interesie prawnym strony w sprawie o udostępnienie danych osobowych z ewidencji ludności świadczą bowiem takie okoliczności, w których sytuacja prawna tej strony jest zależna od danych uzyskanych z ewidencji, a więc gdyby te dane były potrzebne do zrealizowania przez wnioskodawcę swoich uprawnień lub poddania się obowiązkom. Z taką sytuacją mamy niewątpliwie do czynienia w rozpoznanej sprawie.
Jak wynika z wezwania Sądu Rejonowego w razie nie uczynienia zadość jego wezwaniu Skarżącemu zostanie zwrócony jego wniosek, co w dalszej kolejności prowadzić może do niemożliwości odzyskania przysługujących mu należności.
W tym miejscu odnosząc się do argumentacji organów, iż nie są one uprawnione do ustalania kręgu spadkobierców wskazać należy, iż organy obydwu instancji błędnie interpretują wolę skarżącego związaną z treścią wezwania sądu powszechnego, a w konsekwencji wystąpienie Skarżącego z żądaniem udostępnienie danych z bazy PESEL, jako żądanie ustalenia kręgu spadkobierców.
Zgodzić należy się z organem, iż ustalenie kręgu spadkobierców należy do sądu powszechnego, to jednakże powyższe nie zmienia faktu, że Skarżący wystąpił o udostępnienie danych jednostkowych osób, które potencjalne mogą stanowić krąg spadkobierców, a nie ustalenie przez organ tego kręgu.
Jednakże Sąd rozpoznający sprawę uznał, iż Skarżący na podstawie wezwania Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu mógł domagać się od organu wyłącznie danych jednostkowych z rejestru PESEL w zakresie imienia i nazwiska dzieci T. M. oraz ich adresów zameldowania i adresu zameldowania małżonka zmarłej, którego imię i nazwisko organ już udostępnił.
Dochodząc do powyższych wniosków Sąd miał na uwadze regulacje ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.; zwanej dalej "k.c."), ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1805 dalej: "k.p.c.") oraz treść wezwania Sądu Rejonowego [...].
Rozważając dane których osób udostępnienia mógł się domagać na obecnym etapie Skarżący wskazać należy, iż zgodnie z art. 931 § 1 k.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek.
Z tych też względów Sąd uznał, iż na obecnym etapie istniały wyłącznie podstawy do żądania udostępnienia danych odnoszących się do pierwszej grupy spadkobierców tj. małżonka oraz zstępnych. Powyższej oceny nie zmienia fakt, iż na skutek wniosku Skarżącego organ udostępnił dane tj. imię i nazwisko rodziców zmarłej.
Dochodząc do powyższych wniosków Sąd miał przy tym na uwadze regulację rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119 z 4 maja 2016 r., str. 1 ze zm.; dalej RODO).
Z powyższej regulacji wynika, iż prawodawca unijny, wymagając w art. 5 ust. 1 lit. a RODO, aby dane były przetwarzane zgodnie z prawem, rzetelnie i w sposób przejrzysty dla osoby, której dotyczą, zawarł w tym przepisie dwie zasady, tj. zasadę rzetelności i legalności oraz zasadę przejrzystości, które mają ugruntowane miejsce w systemie ochrony danych osobowych od początku jego kształtowania się. Zasada rzetelności i legalności (zgodności z prawem) wymaga, by dane były przetwarzane rzetelnie, czyli uczciwie oraz zgodnie z prawem. Wymóg zapewnienia zgodności z prawem operacji przetwarzania danych oznacza nie tylko konieczność spełnienia przesłanek legalności przetwarzania danych, które zostały określone w art. 6 i art. 9 rozporządzenia RODO, lecz także konieczność zapewnienia zgodności z pozostałymi przepisami o ochronie danych osobowych. Wymóg ten oznacza również konieczność zapewnienia zgodności z całokształtem przepisów regulujących działalność podmiotów przetwarzających dane osobowe (por. m.in. P. Drobek /w:/ RODO. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Komentarz, pod red. E. Bielak-Jomaa i D. Lubasza, WKP 2018, teza 6 komentarza do art. 5 RODO).
Należy zaznaczyć, że przetwarzanie danych osobowych uważa się za legalne, jeśli ich administrator spełni co najmniej jedną z przesłanek wskazanych w art. 6 ust. 1 rozporządzenia [...], tzn.: a) osoba, której dane dotyczą wyraziła zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych w jednym lub większej liczbie określonych celów, b) przetwarzanie jest niezbędne do wykonania umowy, której stroną jest osoba, której dane dotyczą, lub do podjęcia działań na żądanie osoby, której dane dotyczą, przed zawarciem umowy, c) przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze, d) przetwarzanie jest niezbędne do ochrony żywotnych interesów osoby, której dane dotyczą, lub innej osoby fizycznej, e) przetwarzanie jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi, f) przetwarzanie jest niezbędne do celów wynikających z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora lub przez stronę trzecią, z wyjątkiem sytuacji, w których nadrzędny charakter wobec tych interesów mają interesy lub podstawowe prawa i wolności osoby, której dane dotyczą, wymagające ochrony danych osobowych, w szczególności gdy osoba, której dane dotyczą, jest dzieckiem.
Podstawa prawna przetwarzania danych osobowych wymieniona w przepisie art. 6 ust. 1 lit. f RODO ma zastosowanie w sytuacji, gdy administrator nie posiada zgody osoby, której dane dotyczą, nie istnieje żaden przepis, który mógłby stanowić podstawę do przetwarzania danych osobowych oraz gdy administrator nie może powołać się na realizację umowy, a mimo to przetwarzanie danych należy uznać za legalne z uwagi na "prawnie uzasadniony interes" administratora lub strony trzeciej. Przesłanka ta ma charakter dodatkowy, uzupełniający pozostałe podstawy dopuszczalności przetwarzania.
Oparcie przetwarzania danych osobowych na przepisie art. 6 ust. 1 lit. f RODO wymaga kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek pozytywnych oraz braku przesłanki negatywnej. Po pierwsze, musi występować prawnie uzasadniony interes, który jest realizowany przez administratora lub przez stronę trzecią. Po drugie, niezbędna jest weryfikacja, czy przetwarzanie danych osobowych jest niezbędne dla realizacji celu wynikającego z prawnie uzasadnionych interesów. Nie wystarczy zatem samo występowanie takich interesów, lecz dodatkowo ich realizacja musi wymagać przetwarzania danych osobowych.
Następnie należy ocenić, czy nie jest spełniona przesłanka o charakterze negatywnym w postaci występowania w danym stanie faktycznym interesów lub podstawowych praw i wolności podmiotu danych, które mają charakter nadrzędny wobec prawnie uzasadnionych interesów administratora lub strony trzeciej. Stosowanie tej negatywnej przesłanki polega w istocie na wyważeniu dwóch dóbr chronionych prawem, tj. prawnie uzasadnionego interesu administratora lub strony trzeciej z jednej strony i interesów, podstawowych praw oraz wolności podmiotu danych - z drugiej.
Tym samym Sąd mając na uwadze powyższe uznał, iż na obecnym etapie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku brak było podstaw do żądania danych rodziców oraz rodzeństwa zmarłej gdyż ci dziedziczą w dalszej kolejności pod warunkiem braku zstępnych spadkodawcy, a to w niniejszej sprawie nie zostało wykazane.
W ocenie Sądu dopiero wykazanie przez Skarżącego zaistnienia przesłanek, iż do spadku powołane są inne osoby niż z pierwszej grupy upoważnia go do wystąpienia z odrębnym wnioskiem o udostępnienie ich danych. Z powyższych względów Sąd uznał, iż organ zasadnie odmówił udostępnienia wskazanych we wniosku danych rodziców zmarłej oraz jej rodzeństwa.
Powyższej oceny nie zmienia fakt alternatywnie sformułowanego wniosku, gdyż składając wniosek Skarżący mógł wykazać interes prawny w zakresie żądania informacji o danych zstępnych i małżonka zmarłej.
Odnosząc się natomiast do zakresu udostępnionych danych w pierwszej kolejności wskazać należy, iż samo bycie stroną w postępowaniu sądowym, nie kreuje uprawnienia do uzyskiwania wszelkich danych o innych uczestnikach postępowania. Musi to wynikać z konkretnych potrzeb, których ramy zakreślają regulacje prawne.
Wobec powyższego wskazać należy, iż wniosek o stwierdzenie nabycia spadku zgodnie z art. 511 § 1 k.p.c. powinien czynić zadość przepisom o pozwie. Regulujący te kwestie art. 187 § 1 k.p.c. stanowi zaś, że pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, określone art. 126 § 1 i 2 k.p.c.,
Zgodnie z art. 126 § 1 k.p.c. każde pismo procesowe powinno zawierać:
1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane;
2) imiona i nazwiska lub nazwy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;
3) oznaczenie rodzaju pisma;
4) osnowę wniosku lub oświadczenia;
5) w przypadku gdy jest to konieczne do rozstrzygnięcia co do wniosku lub oświadczenia - wskazanie faktów, na których strona opiera swój wniosek lub oświadczenie, oraz wskazanie dowodu na wykazanie każdego z tych faktów;
6) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
7) wymienienie załączników.
Natomiast w myśl art. 126 § 2 k.p.c. gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie przedmiotu sporu oraz:
1) oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy stron albo, w przypadku gdy strona jest przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej - adres do korespondencji wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej,
11) oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy przedstawicieli ustawowych i pełnomocników stron,
2) numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) powoda będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posiada go nie mając takiego obowiązku lub
3) numer [...] Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku - numer [...] innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP powoda niebędącego osobą fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania.
Z powyższych względów mając na uwadze treść wezwania Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] lipca 2020 r. (k. 8 akt administracyjnych), w którym wezwano Skarżącego do podania danych uczestników postępowania, ze wskazaniem, iż z obowiązku przygotowania formalnego wniosku nie zwalnia przepis art. 670 k.p.c. Sąd uznał, iż pismo to stanowi wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku, którymi w świetle ww. regulacji k.p.c. jest wyłącznie imię i nazwisko oraz adres zameldowania uczestników postępowania (zob art. 511 § 1 w zw. z art. 187 § 1 k.p.c. i art. 126 § 1 pkt 1 i § 2 pkt 1 k.p.c.).
Z powyższych względów należało uznać, iż tylko w zakresie ww. danych jednostkowych Skarżący wykazał interes prawny. Natomiast wezwanie Sądu nie mogło stanowić podstawy do udostępnienia Skarżącemu z bazy PESEL pozostałych informacji a dotyczących numerów aktów urodzenia, aktów małżeństwa, wskazania urzędu który je wydał, jak również numeru aktu zgonu zmarłej, o które to dane Skarżący nie został wezwany przez Sąd.
Dochodząc do powyższego wniosku Sąd miał przy tym na uwadze, iż w orzecznictwie oraz w doktrynie prezentowane jest stanowisko, iż wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien spełniać wymagania stawiane w art. 511 k.p.c., natomiast przepisy o pozwie (art. 187 w zw. z art. 126 § 1 i 2 k.p.c.) należy stosować odpowiednio, a więc z uwzględnieniem specyfiki postępowania zmierzającego do ustalenia spadkobierców oraz udziałów w jakich nabycie spadku nastąpiło. Stąd nie stanowi braku formalnego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku niewskazanie adresów spadkobierców ustawowych, który uzasadniałby następnie wezwanie wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych pod rygorem zwrotu wniosku (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r., II OSK 958/17 i powołane tamże piśmiennictwo, T. Ereciński (red.), K.p.c. Komentarz. Tom IV, WK 2016, teza 5 do art. 511, postanowienie SO w Toruniu z dnia 6 listopada 2009 r., VIII Cz 416/19, LEX nr 1714409).
Jednakże powyższe nie może mieć wpływu na niniejszej rozstrzygnięcie, gdyż w niniejszej sprawie właśnie Skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a ich nieuzupełnienie będzie pociągać za sobą negatywne konsekwencje w postaci zwrotu wniosku.
Ponadto uzasadniając prawną możliwość udostępnienia danych dzieci oraz adresu zameldowania dzieci i małżonka wskazać należy, iż rejestr PESEL i rejestr mieszkańców są zbiorem enumeratywnie określonych przez ustawodawcę danych osobowych.
Zgodnie z art. 8 ustawy o ewidencji ludności w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzone są m.in. następujące dane:
1) nazwisko i imię (imiona);
2) nazwisko rodowe;
3) imiona i nazwiska rodowe rodziców;
3a) numery PESEL rodziców, jeżeli zostały im nadane;
10) numer PESEL;
12) imię i nazwisko rodowe oraz numer PESEL małżonka, jeżeli został mu nadany;
14) adres i data zameldowania na pobyt stały;
26) data zgonu albo data znalezienia zwłok, numer aktu zgonu i oznaczenie urzędu stanu cywilnego, w którym ten akt został sporządzony.
Nie ulega wątpliwości, iż powyższe wyliczenie ma charakter zamknięty.
Tym samym podzielić należy stanowisko organu, iż tylko na podstawie danych wymienionych w art. 8 ustawy o ewidencji ludności można wyodrębnić osobę której danych wniosek dotyczy.
Powyższe nie oznacza jednak, iż na podstawie danych znajdujących się w rejestrze PESEL nie ma możliwości ustalenia danych dzieci zmarłej.
Należy pamiętać, iż w bazie PESEL zgodnie z cytowanym wyżej przepisem gromadzi się dane dotyczące numeru PESEL rodziców.
Z tych też względów Skarżący składając wniosek o udostępnienie danych dzieci zmarłej poprzez wskazanie imienia i nazwiska zmarłej oraz jej numeru PESEL w sposób wystarczający wskazał dane personalne poszukiwanej osoby pozwalające na jednoznaczne ustalenie kogo wniosek dotyczy.
Powyższego nie można odnieść jednakże do danych rodzeństwa. Znajomość numeru PESEL zmarłej nie pozwala na jednoznaczne ustalenie czy dana osoba jest rodzeństwem czy też nie. Jak wynika z art. 8 ustawy o ewidencji ludności w ramach rejestru PESEL i rejestru mieszkańców nie są gromadzone dane na temat rodzeństwa oraz ich numeru PESEL.
Natomiast Sąd nie podziela stanowiska organu, iż w przypadku gdy wnioskodawca wnosi o udostępnienie danych jednostkowych więcej niż jednej osoby to winien złożyć odrębny wniosek w odniesieniu do każdej z nich.
Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji, podmiotom, o których mowa w art. 46 ust. 2, udostępnia się dane jednostkowe, na ich wniosek złożony w formie pisemnej lub dokumentu elektronicznego przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej, na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Dane te są przekazywane, w zależności od żądania wnioskodawcy, w formie pisemnej lub dokumentu elektronicznego przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej, na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.
Z powyższej regulacji w żadnym stopniu nie wynika, iż wnioskodawca obowiązany jest złożyć osobny wniosek w odniesieniu do każdej z osób. Powyższego nie zmienia również, wynikający z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów dnia [...] grudnia 2017 r. w sprawie opłat za udostępnienie danych z rejestrów mieszkańców oraz rejestru PESEL (Dz. U. z 2017 r., poz. 2482), obowiązek wniesienia opłaty przed złożeniem wniosku.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję w zakresie określonym w pkt. 1 sentencji wyroku, a na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił w pozostałym zakresie.
W tym miejscu wskazać należy, iż wbrew zarzutom skargi Sąd nie dopatrzył się rażącego naruszenia przepisów prawa. W doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że o rażącym naruszenia prawa, które zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji, decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną.
W niniejszej sprawie taka sprzeczność nie wystąpiła. Z tych też względów nie zachodziły podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
O zwrocie kosztów postępowania w kwocie [...]zł orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a., zaliczając do nich: uiszczone wpisy od skarg w kwocie [...]zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika (radcy prawnego) w kwocie [...]zł zostało ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r. poz. 265 ze zm.) z uwzględnieniem art. 206 p.p.s.a., który stanowi, że sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności, jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.
W ocenie Sądu fakt uwzględnienia skargi w niewielki zakresie tj. w zakresie tylko części danych, nie uzasadniał przyznania pełnego wynagrodzenia pełnomocnikowi. Na wysokość zasądzonych kosztów postępowania sądowego miał wpływ również fakt, iż sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, a rola pełnomocnika ograniczyła się do wniesienia skargi w niniejszej sprawie.