II SA/Po 212/21

II SA/Po 212/21 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-01-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Jan Szuma
Wiesława Batorowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Sygn. powiązane
I OSK 710/22 - Wyrok NSA z 2023-02-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 5 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Asesor WSA Arkadiusz Skomra Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 stycznia 2022 roku sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] lutego 2020 r. (data wpływu do Ośrodka Pomocy Społecznej w N. T.: [...] lutego 2020 r.) W. C. (zwana dalej "wnioskodawcą" lub "Skarżącą") złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad swoją matką – J. R.. Do wniosku dołączono orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jej matki wystawione przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. T.. Niepełnosprawność datuje się od dnia [...] sierpnia 2012 r. Ponadto wnioskodawca dołączyła także kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych, z których wynika, że wnioskodawca pracowała w latach [...]. W latach [...] oraz [...] przebywała na urlopie wychowawczym. W latach [...] pobierała rentę inwalidzką, a do 2006 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w N. T.. Po tej dacie nie była i nie jest nigdzie zarejestrowana. Wnioskodawca dołączyła także odpis decyzji o przyznaniu renty inwalidzkiej z 1991 r. w związku z zakwalifikowaniem jej do drugiej kategorii inwalidzkiej.
Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr S.ŚR I [...] Burmistrz Miasta i Gminy N. T. (zwany dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") odmówił wnioskodawcy przyznania rzeczonego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, zwanej dalej "k.r.o.") pierwszeństwo w sprawowaniu opieki obciąża małżonka. Małżonek jest zobowiązany do sprawowania opieki przed zstępnymi. Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zmianami, zwanej dalej "u.ś.r.") niepełnosprawność J. R. nie powstała w okresie wskazanym w powołanym przepisie. W związku z tym nie było podstaw do przyznania rzeczonego świadczenia.
W wyniku rozpoznania odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO w P.", "Kolegium" lub "organem II instancji") uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Burmistrza. Organ II instancji podkreślił, że Burmistrz nie mógł oprzeć swojej decyzji na podstawie niekonstytucyjnego przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż ten, w zakresie, w jakim różnicuje się opiekunów osób niepełnosprawnych z uwagi na czas powstania tej niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP. O niekonstytucyjności orzeczono w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt K [...].
Organ II instancji stwierdził także, że z wniosku inicjującego postępowanie administracyjne wynika, iż matka wnioskodawcy – J. R. jest zamężna. W związku z tym, w świetle art. 23, art. 27 oraz art. 130 k.r.o. mąż J. R. jest zobowiązany w pierwszej kolejności podjąć się opieki nad żoną.
Okoliczność relacji z mężem J. R. nie została w żaden sposób wyjaśniona w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Nie wyjaśniono także, czy wnioskodawca pobiera wcześniej przyznany zasiłek dla opiekuna, bądź inne świadczenia opiekuńcze. SKO w P. poleciło także zbadanie związku między zaniechaniem podjęcia pracy a sprawowaną opieką. Organ I instancji nie przeprowadził także stosowanego wywiadu środowiskowego, w którym ustalono by, jaka jest rzeczywista sytuacja. Stąd zasadne było wydanie decyzji kasatoryjnej.
Przystępując do ponownego rozpatrzenia sprawy z wniosku Skarżącej, Burmistrz skierował do niej zapytanie, czy od momentu wyrejestrowania się z Powiatowego Urzędu Pracy tj. od 2006 r. podejmowała jakiekolwiek zatrudnienie, z którego następnie zrezygnowała, aby zająć się matką. Burmistrz zapytał także, czy mąż J. R. jest w stanie zaopiekować się nią. Poproszono wnioskodawcę o wskazanie dokumentów potwierdzających ewentualną niemożność sprawowania opieki przez męża J. R..
W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2020 r. ustalono, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad swoją matką. Prowadzi gospodarstwo domowe ze swoim mężem oraz rodzicami. Matka – J. R. ma 88 lat i wymaga stałej opieki. Ustalono także, że mąż J. R. – S. R. (ur. w [...] r.) legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności istniejącej od dnia [...] sierpnia 2012 r. (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. T. z dnia [...] października 2012 r.). Ponadto S. R. pobiera emeryturę w wysokości [...] zł (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2020 r.).
W oświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2020 r. wnioskodawca stwierdziła, że od lat nie podejmuje pracy, aby opiekować się matką.
Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr S.ŚR I [...] Burmistrz odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organ I instancji wskazał, że w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny spoczywa na mężu J. R.. Obowiązek ten wyprzedza wnioskodawcę. Z tego względu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest niemożliwe.
W terminowo wniesionym odwołaniu pełnomocnik Skarżącej – adw. M. Ż. zakwestionował decyzję organu I instancji w całości. Podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. poprzez błędne zastosowanie, stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego. Skarżąca nie zgadza się z zastosowaniem tego przepisu. Jak twierdzi jest gotowa i zdolna do opiekowania się matką, niezależnie od faktu pozostawania przez matkę w związku małżeńskim. Zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. [powinno być "art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r." – uw. Sądu] w sposób przedstawiony przez Burmistrza prowadzi do sytuacji, w której osoba znajdująca się w kręgu osób zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego zostałaby pozbawiona możliwości opieki nad matką.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji wyjaśnił, że tylko współmałżonek, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może uwolnić się od obowiązku alimentacyjnego. Przemawia za tym także art. 130 k.r.o. Skoro mąż J. R. jest pierwszą zobowiązaną osobą do sprawowania opieki, to tym bardziej powinien dostarczać współmałżonkowi środków utrzymania w trakcie trwania małżeństwa (art. 27 k.r.o.). Więź łącząca małżonków przekłada się na każdej płaszczyźnie wspólnego życia jako rodziny.
Na gruncie niniejszej sprawy, rodziną są J. oraz S. małż. R. . Pomimo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, S. R. nie jest zwolniony z obowiązku opiekowania się żoną. Kolegium podkreśliło, że jeżeli opieka osobista nie jest możliwa, obowiązek alimentacyjny obejmuje także dostarczanie środków pomocy.
Kolegium uznało, że wykładnia prokonstytucyjna nie może modyfikować, czy też dodawać nowych elementów do katalogu świadczeń rodzinnych, gdyż to zmienia, a w konsekwencji zaprzecza brzmieniu u.ś.r. i ratio legis, jakie legło u jej podstaw.
W związku z tym SKO w P. uznało, że Skarżąca nie jest osobą, na którą spoczywa obowiązek alimentacyjny. Nawet gdyby zaktualizował się rzeczony obowiązek, Skarżąca pobiera rentę inwalidzką, stąd przyznanie jej świadczenia byłoby także niemożliwe.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu pełnomocnik Skarżącej zakwestionował decyzję organu II instancji w całości. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia - rażącej obrazy przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez współmałżonka niepełnosprawnego, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję Burmistrza i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła także, o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżąca złożyła wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne ma na celu przede wszystkim udzielenie wsparcia rodzinie, która boryka się z trudem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Osoba rezygnująca z pracy, czy też nie podejmująca jej, traci możliwość zarobkowania, gdyż sprawuje opiekę nad osobą wymagającą tego. Wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. prowadziłaby do wniosku, że rzeczone świadczenie przysługuje wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby niepełnosprawnej, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Skarżąca, podnosi za orzecznictwem, że takie rozumienie tego przepisu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej oraz godzi w nakaz ochrony i opieki nad rodziną.
W odpowiedzi na skargę SKO w P. wniosło o jej oddalenie w całości. Kolegium stwierdza, że lektura skargi prowadzi do wniosku, że dotyczy ona zupełnie innego stanu faktycznego, ponieważ sugeruje się, że opiekun faktyczny, niespokrewniony z osobą niepełnosprawną jest uprawniony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ II instancji wskazał, że Skarżąca nie posiada obowiązku alimentacyjnego, gdyż nie zaktualizował się z uwagi na pierwszeństwo sprawowania opieki przez męża J. R.. Tylko znaczny stopień niepełnosprawności mógłby zwolnić S. R. z obowiązku sprawowania opieki nad żoną. Kolegium uważa, że wolą ustawodawcy nie było udzielania pomocy każdej osobie, która ma w swojej rodzinie osobę z niepełnosprawnością. Jest to świadczenie dedykowane dla osób, które rezygnują albo nie podejmują zatrudnienia z tego tylko powodu, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego istnieje obowiązek alimentacyjny, odpowiednio zaktualizowany.
SKO w P. zgodziło się na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Pismem z dnia [...] października 2021 r. SKO w P. przekazało pismo Burmistrza wraz z odpisem skróconym aktu zgonu J. R..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy." W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a Kolegium zaaprobowało ten wniosek. Z tych względów, zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2021 r. Przewodniczący Wydziału II. tut. Sądu wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na dzień [...] stycznia 2022 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.
Przedmiotem skargi jest decyzja SKO w P. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją matką – J. R.. W wyniku rozpoznania skargi, Sąd stwierdza, że zaskarżone decyzje obu organów odpowiadają prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.
Materialnoprawną podstawą niniejszej sprawy są przepisy u.ś.r. Ustawodawca ustanowił instytucję świadczeń rodzinnych, jako wyraz pomocy dla osób z niepełnosprawnościami oraz członków ich rodzin w związku z sytuacjami życiowymi, które wymagają podjęcia się opieki nad bliską osobą chorującą. Świadczenie pielęgnacyjne, o które wnioskowała Skarżąca, uregulowane w art. 17 u.ś.r., stanowi formę wsparcia dedykowaną nie osobie z niepełnosprawnościami, a jej opiekunowi. Opiekun, który z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą chorą, rezygnuje z zatrudnienia albo intencjonalnie nie podejmuje go, może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. Ustawodawca w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje katalog osób, którym rzeczone świadczenie przysługuje. Powołany przepis stanowi: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".
Skarżąca jest córką J. R., a więc w odniesieniu do zacytowanego przepisu, w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ustawodawca odsyła w nim do k.r.o. ze wszystkimi tego konsekwencjami, co prowadzi do wniosku, że przepisy o obowiązku alimentacyjnym należy stosować odpowiednio.
Przepisy k.r.o. wyznaczają krąg osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny oraz wskazuje kolejność osób zobowiązanych do spełniania tych świadczeń. Zgodnie z treścią art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Należy jednocześnie zauważyć, że obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w tytule II. k.r.o. pt. "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów (wykładnia systemowa wewnętrzna), ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub rozwiedzeni (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 września 2021 r., sygn. akt II SA/Po 96/21, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").
Zgodnie bowiem z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Z kolei art. 130 k.r.o. stanowi, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Wobec powyższego, bezspornie małżonek należy do tego kręgu. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi i opieki w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 k.r.o.
Na gruncie u.ś.r. ustawodawca uregulował sytuację, w której wnioskodawca może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne nawet mimo pozostawania w związku małżeńskim przez osobę z niepełnosprawnościami, jednakże tylko wówczas, gdy małżonek sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Sąd ma na uwadze powszechnie prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd o wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zmierzającej do uniknięcia ograniczenia się do jednego rodzaju wykładni tego przepisu – językowej.
Tak jak wskazano powyżej, z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też sam fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. Należy mocno wyeksponować słowo "obiektywnie", które oddaje istotę zdolności oraz możliwości udzielenia pomocy oraz opieki tak w przypadku małżonka jak i w przypadku wszystkich innych zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych na podstawie k.r.o. Wspomniane przyczyny obiektywne to takie, które są niezależne od woli i samego zobowiązanego do świadczeń alimentacyjnych (wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 1277/20, podobnie wyrok WSA w Białymstoku z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 502/21, dostępny w CBOSA). Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Również osobista sytuacja małżonka, która jest efektem jego działań w przeszłości, a więc zależna od niego, stanowi okoliczność, która świadczy o jego obiektywnych możliwościach sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.
Ustawodawca intencjonalnie powiązał niezdolność do sprawowania opieki nad współmałżonkiem z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako przesłanką uwalniającą małżonka od obowiązku alimentacyjnego. Dopiero, gdy małżonek legitymuje się takim orzeczeniem, zachodzi uzasadnione podejrzenie, że zdolności finansowe do zapewnienia opieki, a więc zdolność do spełniania obowiązków alimentacyjnych, będą spożytkowane na zaspokajanie własnych potrzeb generowanych przez stan zdrowia. Racjonalny prawodawca jest świadomy tego, że oboje małżonkowie, którzy są niepełnosprawni w stopniu znacznym, nie są w stanie zaopiekować się samymi sobą indywidulanie, a tym bardziej drugim współmałżonkiem. Z tego względu, w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi o możliwości zwolnienia małżonka z obowiązku alimentacyjnego, a w konsekwencji do zaktualizowania go dla innych osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, Sąd w składzie orzekającym uznał, że SKO w P. dokonało prawidłowej wykładni przepisów i odpowiednio zastosowało je. Skarżąca jako córka J. R. jest zobowiązana do spełniania świadczeń alimentacyjnych, jednakże wyprzedza ją w tym jej ojciec – S. R.. S. R. (ur. w [...] r.) jest osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a nadto pobiera emeryturę. O ile wiek męża J. R. faktycznie mógłby być przeszkodą w sprawowaniu fizycznej opieki nad małżonką, to w świetle art. 128 k.r.o. należy podkreślić, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na sprawowaniu opieki w taki właśnie sposób. Ustawodawca dopuszcza bowiem świadczenia alimentacyjne w postaci dostarczania środków utrzymania, co dodatkowo wynika z art. 27 k.r.o. Emerytura S. R. może być przeznaczona zarówno na utrzymania jego samego, jak i przyczynianie się do zapewnienia właściwej opieki jego żonie.
Na gruncie niniejszej sprawy nie dało się stwierdzić, że S. R. nie może obiektywnie sprawować opieki nad swoją żoną. Mimo podeszłego wieku, z którym mogą wiązać się ograniczenia w sprawności fizycznej, S. R. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc nie zachodzi przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która mogłaby zaktualizować obowiązek alimentacyjny Skarżącej i otworzyć jej drogę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto jego sytuacja majątkowa pozwala mu na nieosobiste świadczenia alimentacyjne względem żony.
Mając na względzie fakt, iż instytucja świadczeń rodzinnych jest wyjątkowa, gdyż stanowi wyraz opiekuńczej funkcji państwa udzielanej w wyraźnie wskazanych ustawowo okolicznościach, a także szeroko rozumianej zasady subsydiarności, stosowanie przepisów dotyczących udzielania poszczególnych rodzajów świadczeń z generalnie ujmowanego systemu pomocy społecznej wymaga ich interpretowania w sposób ścisły.
Sąd w składzie orzekającym nie akceptuje poglądu Skarżącej, jakoby mimo faktycznej zdolności do sprawowania opieki nad matką, przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Powołana powyżej kolejność osób zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego jest skorelowana z uprawnieniem w zakresie przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, należy stwierdzić ich niezasadność. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez współmałżonka niepełnosprawnego, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznanie wnioskowanego świadczenia. Sąd zaznacza w pierwszej kolejności, że przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. w ogóle nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Powołany przepis stanowi: "Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".
Należy zwrócić uwagę na wprowadzenie do wyliczenia zacytowanego przepisu. Jest w nim mowa o osobach z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ale innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Znamienne jest to, że Skarżąca jest córką J. R., a więc jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. jest zatem dedykowany dla innych osób niż osoby spokrewnione w pierwszym stopniu. Nie jest nią osoba Skarżącej, co zasadnie podniosło SKO w P. w odpowiedzi na skargę. Żaden organ administracji publicznej (rozpoznawczy oraz odwoławczy) nie dopuścił się więc obrazy rzeczonego przepisu u.ś.r.
W uzasadnieniu skargi sprecyzowano argumentację, jednakże Sąd w składzie orzekającym jej nie akceptuje. Prawdą jest, że świadczenie pielęgnacyjne zostało ustanowione celem pomocy osobom sprawującym opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, co już dwukrotnie wskazano. Decyzja Skarżącej o zaniechaniu podjęcia pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad matką nie jest okolicznością sine qua non, dla której należałoby przyznać jej świadczenie pielęgnacyjne. Opiekę nad J. R. może i powinien sprawować jej mąż, gdyż to wynika z obowiązku alimentacyjnego, który nie zdezaktualizował się.
Wbrew twierdzeniom Skarżącej, zamysłem ustawodawcy było takie właśnie skonstruowanie systemu świadczeń rodzinnych, aby w przypadku odesłania do katalogu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, co jest bezsporne w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności przyznawać rzeczone świadczenia małżonkowi, a jeżeli jest on zwolniony z tego obowiązku, pozostałym członkom rodziny według kolejności stopnia pokrewieństwa. Jeżeli na małżonku ciąży obowiązek alimentacyjny i jest on w stanie czynić jemu zadość, tak jak w niniejszej sprawie, niecelowym jest rozwiązanie, aby osoba spokrewniona z osobą wymagającą opieki uzyskała świadczenie pielęgnacyjne mimo faktycznego opiekowania się nią.
Ponadto wbrew dalszym twierdzeniom Skarżącej, zaprezentowana wykładnia nie stanowi naruszenia konstytucyjnej zasady równości. Tak jak wskazało Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne nie jest dedykowane dla każdego, kto posiada w swojej rodzinie osobę z niepełnosprawnościami. Kumulatywne spełnienie przesłanek przyznania świadczenia może skutkować wydaniem decyzji korzystnej. W niniejszej sprawie okazało się, co prawidłowo ustaliły organy administracji publicznej, że nie było podstaw przyznania świadczenia Skarżącej. Ojciec Skarżącej jest zobowiązany w pierwszej kolejności do świadczeń alimentacyjnych. Póki nie zajdą okoliczności wyłączające S. R. z obowiązku alimentacji, Skarżąca, mimo iż faktycznie opiekuje się matką i z tego względu nie podejmuje pracy, nie może skutecznie domagać się przyznania jej świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów podniesionych w skardze. Nie znaleziono żadnych podstaw skutkujących uchyleniem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.