II SA/Po 1732/02
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Poznaniu oddalił skargę na decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości, uznając, że nabycie przez Skarb Państwa na podstawie Prawa wodnego nie jest wywłaszczeniem w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Skarżący domagał się zwrotu nieruchomości położonej pod Jeziorem [...], która przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy Prawa wodnego z 1974 r. Decyzja o umorzeniu postępowania zwrotowego została utrzymana w mocy przez Wojewodę. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że nabycie własności na podstawie Prawa wodnego nie jest wywłaszczeniem w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, a kwestie te należą do właściwości sądów powszechnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę S. F. na decyzję Wojewody, która utrzymała w mocy decyzję Starosty o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w K. gm. R., oznaczonej jako działki nr [...], [...] i [...], zapisanej w księdze wieczystej jako własność Gminy R. Skarżący nabył gospodarstwo rolne, w skład którego wchodziły te działki, w 1975 r. Sąd Wojewódzki w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z 1986 r. ustalił własność Skarbu Państwa tych działek, znajdujących się pod wodami Jeziora [...], na podstawie przepisów Prawa wodnego z 1974 r. Organ odwoławczy uznał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, o zwrot można wystąpić tylko w przypadku wywłaszczenia decyzją administracyjną, a Prawo wodne nie zostało wymienione w art. 216 tej ustawy jako podstawa nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, co uniemożliwia zwrot. Skarżący zarzucał, że katalog z art. 216 nie jest zamknięty i Prawo wodne było podstawą wywłaszczeń, a także kwestionował błędne ustalenie charakteru wód. Sąd administracyjny oddalił skargę, wyjaśniając, że nabycie własności gruntów pod wodami płynącymi z mocy Prawa wodnego z 1974 r. nie stanowi wywłaszczenia w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami. Prawo własności Skarbu Państwa w tym przypadku powstawało z mocy prawa, a nie w drodze indywidualnego aktu administracyjnego. Kwestie te należą do właściwości sądów powszechnych, a zarzuty dotyczące wadliwości ustaleń co do charakteru wód wykraczają poza kognicję sądu administracyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, nabycie własności na podstawie Prawa wodnego nie jest wywłaszczeniem w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Uzasadnienie
Prawo własności Skarbu Państwa do gruntów pokrytych wodami płynącymi powstawało z mocy prawa, a nie w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (wywłaszczenia). Kwestie te należą do właściwości sądów powszechnych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.g.n. art. 136 § ust. 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Przez 'wywłaszczenie' rozumieć należy władcze odjęcie prawa własności lub innego prawa rzeczowego w drodze indywidualnego aktu administracyjnego.
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
u.g.n. art. 216
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Wymienia enumeratywnie ustawy, na podstawie których następowało przejęcie lub nabycie własności przez Skarb Państwa nieruchomości, co do których możliwe jest żądanie zwrotu.
p.w. art. 1
Ustawa – Prawo wodne
p.w. art. 2
Ustawa – Prawo wodne
p.w. art. 4
Ustawa – Prawo wodne
p.w. art. 9
Ustawa – Prawo wodne
upsa art. 3 § § 1 i 2
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
upsa art. 151
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nabycie własności przez Skarb Państwa na podstawie Prawa wodnego z 1974 r. nie jest wywłaszczeniem w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami. Kwestie własności gruntów pod wodami płynącymi należą do właściwości sądów powszechnych. Zarzuty dotyczące wadliwości ustaleń faktycznych wykraczają poza kognicję sądu administracyjnego.
Odrzucone argumenty
Katalog ustaw wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie jest zamknięty i Prawo wodne z 1974 r. było podstawą wywłaszczeń. Przejęcie nieruchomości nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa skutkiem błędnego ustalenia, że działki pokryte były wodami płynącymi.
Godne uwagi sformułowania
Przez termin "wywłaszczenie" rozumieć należy władcze odjęcie prawa własności lub innego prawa rzeczowego w drodze indywidualnego aktu administracyjnego. Wyjątek ten nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Prawo własności gruntów po stronie Skarbu Państwa nie powstawało więc skutkiem takich zdarzeń jak wywłaszczenie [...] względnie przejęcie lub nabycie na rzecz Skarbu Państwa [...]. Ta ostatnia okoliczność całkowicie wyłączała traktowanie skutków działania opisanych regulacji prawa wodnego jako efektów stosowania najszerzej nawet rozumianych ustaw wywłaszczeniowych. Zarzuty skarżącego w tej mierze zmierzały bowiem do podważenia zasadności orzeczenia sądu powszechnego, co wykraczało poza zakres kognicji sądu administracyjnego.
Skład orzekający
Rafał Batorowicz
przewodniczący sprawozdawca
Barbara Drzazga
sędzia
Lilianna Drewniak-Żaba
asesor sądowy
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia wywłaszczenia w kontekście ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rozgraniczenie kognicji sądów administracyjnych i powszechnych w sprawach dotyczących własności gruntów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nabycia własności przez Skarb Państwa na podstawie Prawa wodnego z 1974 r. i nie obejmuje innych form przejęcia nieruchomości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii rozgraniczenia kompetencji sądów i interpretacji pojęcia wywłaszczenia, co jest istotne dla praktyków prawa nieruchomości i administracyjnego.
“Czy grunty pod wodą zawsze należą do Skarbu Państwa? Sąd wyjaśnia granice wywłaszczenia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Po 1732/02 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2004-10-15 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2002-07-15 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Aleksandra Łaskarzewska Barbara Drzazga Jolanta Szaniecka Lilianna Drewniak-Żaba Rafał Batorowicz /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 618 Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz /spr./ Sędzia WSA Barbara Drzazga Asesor sąd. Lilianna Drewniak-Żaba Protokolant st.ref.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2004r. przy udziale sprawy ze skargi S. F. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2002r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o d d a l a s k a r g ę /-/L. Drewniak – Żaba /-/R. Batorowicz /-/B. Drzazga Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją Wojewoda , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję Starosty P. z dnia [...] lutego 2002r. o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu na rzecz S. F. nieruchomości położonej w K. gm. R. oznaczonej w ewidencji gruntów: arkusz mapy 4, działki nr [...]o pow. [...]ha, [...]o powierzchni [...]ha i [...]o powierzchni [...]ha, zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...] jako własność Gminy R.. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu decyzji S. F. w dniu [...] listopada 2001r. wystąpił o zwrot nieruchomości położonej w K. , gm. R. – Jezioro [...] według ustaleń dokonanych w toku postępowania, S. F. w dniu [...] maja 1975r. nabył od W. I. gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni [...]ha. W akcie notarialnym podano, że działki o numerach [...] i [...], o łącznej powierzchni [...]ha stanowiły Małe [...]. Sąd Wojewódzki w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 30 października 1986r. sygn. IC 354/86 w sprawie z powództwa Skarbu Państwa przeciwko S. F. zasądził pozwanego na uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym wpisu w księdze wieczystej przez wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela działek o numerach: [...]o powierzchni [...]ha, [...]o powierzchni [...]ha oraz [...]o powierzchni [...]ha – znajdujących się pod wodami Jeziora [...], po odłączeniu tych działek z odpowiedniej księgi wieczystej. Sąd oparł swe rozstrzygnięcie o przepisy art. 1, art. 2, art. 4 i art. 9 ustawy z dnia 24 października 1974r. – Prawo wodne (Dz. U. z 1974r. Nr 38, poz. 230 ze zm.), z których to przepisów wynikało, że powierzchniowe wody płynące stanowiły własność Skarbu Państwa w granicach określonych liniami brzegów. Organ odwoławczy przyjął, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) o zwrot nieruchomości można wystąpić tylko wtedy, gdy nieruchomość została przejęta przez Skarb Państwa w drodze decyzji wywłaszczeniowej wydanej na podstawie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości. Nadto stwierdził, że brak było podstaw do orzekania o zwrocie nieruchomości, która stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie przepisów prawa wodnego z 1974r. skoro ustawa ta nie została wymieniona w art. 216 o gospodarce nieruchomościami, który to przepis enumeratywnie określił ustawy, na podstawie których następowało przejęcie lub nabycie własności przez Skarb Państwa nieruchomości, co do których możliwe jest żądanie zwrotu przez uprawnione podmioty. S. F. wniósł skargę do sądu administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarzucał, że wbrew stanowisku organu odwoławczego katalog aktów prawnych wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie jest zamknięty. Twierdził, że jednym z aktów na podstawie których dokonywano wywłaszczeń było Prawo wodne z 1974r. Poza tym podnosił, że przejęcie nieruchomości nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa skutkiem błędnego ustalenia, że działki pokryte były wodami płynącymi. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak wynika z treści art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami podstawową przesłanką uzasadniającą żądanie zwrotu nieruchomości przez jej poprzedniego właściciela jest to, by nieruchomość ta została wywłaszczona. Przez termin "wywłaszczenie" rozumieć należy władcze odjęcie prawa własności lub innego prawa rzeczowego w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, w szczególności w drodze decyzji administracyjnej. Wyjątki od tej zasady wymienia art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w którym mowa jest o nieruchomościach przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa pod rządami wymienionych w nim ustaw (vide: Ł. Strzępek, Przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (zagadnienia wybrane), Rejent, 2003/2/92-t.5). Zgodnie z ustalonym w orzecznictwie poglądem wyjątek ten nie może podlegać wykładni rozszerzającej, co trafnie podniósł organ odwoławczy (por. wyroki NSA: z 05 maja 2000r., sygn. I SA 537/99, LEX nr 77630, z dnia 17 kwietnia 2000r., sygn. I SA 775/99, LEX nr 55776). W sprawie niniejszej problem czy katalog ustaw wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest wyczerpujący miał znaczenie drugorzędne. Regulacja prawa wodnego z 1974r. dotycząca własności gruntów pokrytych przez powierzchniowe wody płynące były tego rodzaju, że grunty takie z mocy prawa stanowiły własność Skarbu Państwa. Prawo własności gruntów po stronie Skarbu Państwa nie powstawało więc skutkiem takich zdarzeń jak wywłaszczenie polegające na władczym odjęciu prawa własności w drodze aktu administracyjnego (art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami) względnie przejęcie lub nabycie na rzecz Skarbu Państwa (art. 216 wymienionej ustawy). Nadto rozstrzyganie o tym, czy Skarbowi Państwa przysługiwało prawo własności gruntów o wskazanym charakterze, należało do sądów powszechnych jako właściwych do rozpoznania spraw cywilnych, w szczególności skutkiem powództw o ustalenie względnie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Ta ostatnia okoliczność całkowicie wyłączała traktowanie skutków działania opisanych regulacji prawa wodnego jako efektów stosowania najszerzej nawet rozumianych ustaw wywłaszczeniowych. Nie mogła być przedmiotem oceny sądu administracyjnego zawarta w skardze argumentacja co do wadliwości ustaleń w zakresie charakteru wód pokrywających sporne grunty. Zarzuty skarżącego w tej mierze zmierzały bowiem do podważenia zasadności orzeczenia sądu powszechnego, co wykraczało poza zakres kognicji sądu administracyjnego określony w art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Z wymienionych powodów oddalono skargę na podstawie art. 151 upsa. /-/L. Drewniak – Żaba /-/R. Batorowicz /-/B. Drzazga kk
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI