II SA/Po 168/24

II SA/Po 168/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-08-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik /przewodniczący/
Paweł Daniel
Robert Talaga /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1 § 1-2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1-3, art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1-16
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1, art. 24 ust. 2 i 2a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
[...] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 sierpnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Asesor WSA Paweł Daniel Asesor WSA Robert Talaga (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 stycznia 2024 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 514 zł (pięćset czternaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Pismem z dniu 4 października 2023 r. M. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką J. K..
Decyzją z dnia 14 listopada 2023 r., nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką.
W uzasadnieniu wskazane zostało, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty rolniczej z KRUS.
Pismem z dnia 16 listopada 2023 roku M. K. wniosła odwołanie od w/w decyzji wskazując, że sprawuje pełną opiekę nad niepełnosprawną córką.
Natomiast w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybieranego przez osobę uprawnioną w myśl art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Decyzją z dnia 15 stycznia 2024 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji w całości.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. uchylony został przez art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429). Natomiast art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym wskazał, iż: w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Przedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką J. K. stało się zatem bezprzedmiotowe.
W tym zakresie organ wskazał, że wykładnia literalna art. 63 ust. 1 u.ś.w. pozwala na wyrażenie stanowiska, że przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji należy stosować jedynie do spraw, w których do dnia 31 grudnia 2023 r. powstało prawo do świadczenia. Inaczej rzecz ujmując, "stara ustawa" ma zastosowanie tam, gdzie w drodze decyzji organ przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem roku 2023. W konsekwencji, negatywne rozstrzygnięcia, tj. odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podlegają uregulowaniom obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. W kontrolowanym przypadku nie znajdą zastosowania dotychczasowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. w brzmieniu sprzed nowelizacji, co wynika z faktu, że w 2023 r. skarżąca nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, czego dowodzi pozostająca w obrocie prawnym ostateczna decyzja odmawiająca mu prawa do wspomnianego świadczenia. Dodatkowo osoba niepełnosprawna wymagająca opieki jest osobą pełnoletnią, co obecnie stanowi przesłankę negatywną dla pozyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium stwierdziło, że mając na uwadze treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r. przedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem wnioskodawczyni należało uznać za bezprzedmiotowe.
Pismem z dnia 21.02.2024 roku M. K. poprzez pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15.01.2024 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 14 listopada 2023 r., nr [...] Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy:
1. art. 7, art. 77 oraz alt. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i błędną ocenę materiału dowodowego polegającej na:
a) nieuwzględnieniu przy rozstrzyganiu sprawy słusznego interesu strony oraz pominięcia przez organ istotnych okoliczności faktycznych, w tym także pozostawienia przez organ poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę,
b) uznanie, iż M. K. przysługuje prawo do renty, a co za tym idzie, iż wypełniona została przesłanka negatywna przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego
c) poprzez nie odniesienie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze do zarzuconych w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy [...] zarzutów naruszenia prawa odwołującej wynikającego z przepisu art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych;
2. art. 8 § 2 k.p.a. poprzez odstąpienie, bez uzasadnionej przyczyny, od utrwalonej praktyki rozstrzygania tożsamych spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
1. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 07 lipca 2023 r. o świadczeniach wspierających poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że sprawa odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stała się bezprzedmiotowa;
2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż fakt przysługiwania prawa do renty stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy wykładnia przepisu winna być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do rent)', lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia, która w niniejszej sytuacji faktycznej nie występuje.
Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła: - o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; - zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492).
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Skarga okazała się uzasadniona.
Zgodnie z treścią art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Odwołując się do poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie prawniczej Kolegium trafnie wskazało, że bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. zachodzi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdza brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.
Przesłanka umorzenia postępowania zachodzi wówczas, gdy brak jest przedmiotu żądania (sprawy administracyjnej), dla którego postępowanie zostało wszczęte, bądź podmiot, który domaga się rozstrzygnięcia nie może być adresatem decyzji, bądź nie istnieje norma prawna, którą dany stan faktyczny nakazuje lub pozwala rozstrzygać w formie decyzji.
Sąd nie podziela oceny, że kontrolowane postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe.
Przedmiot kontrolowanego postępowania administracyjnego został określony we wniosku strony o wszczęcie postępowania i jest nim żądanie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Brak jest podstaw prawnych do formułowania oceny, że po zmianach wprowadzonych ustawą z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) nie istnieją podstawy prawne dla rozstrzygania w formie decyzji spraw dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym do rozstrzygania o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych.
Analiza treści art. 63 ust. 1-16 ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) nakazuje przyjmować, że wskazane przepisy normują kwestie związane z przyznawaniem, wypłatą, waloryzacją oraz nienależnym pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie przepisów dotychczasowych. Zatem także po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym możliwe jest ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczas obowiązujących zasadach. Skarżony organ błędnie przyjmuje, że do rozstrzygania o zasadności wniosku skarżącej należało stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 roku.
Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe.
Dostrzec należy, że stosownie do art. 24 ust. 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W konsekwencji na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przyjmować należy, że o możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 roku.
Stanowisko o tym, że powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego wiązać należy z datą złożenia wniosku potwierdza także treść uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 roku i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad która jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego.
Reguły ustalone w art. 63 ust. 1-16 ustawy o świadczeniu wspierającym są wyrazem konstytucyjnej ochrony praw nabytych. Przy ocenie, czy wsteczne działanie przepisu nie czyni go sprzecznym z Konstytucją, należy brać pod uwagę, w zależności od rodzaju sprawy, takie zasady jak zaufanie obywateli do państwa, bezpieczeństwo i pewność obrotu, stabilność stosunków przez prawo regulowanych, ochronę praw nabytych itd. Odstępstwo od zasady nieretroakcji może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy przemawiają za tym ważne powody i gdy wynika ono wyraźnie z brzmienia ustawy. Natomiast cel ustawy w żadnym razie nie uzasadnia przyjęcia wstecznego jej działania.
Skoro z woli ustawodawcy zachowana zostaje możliwość przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych, to przeciągające się postępowanie administracyjne nie może pozbawiać wnioskodawcy możliwości uzyskania tego świadczenia na zasadach dotychczasowych. Z uwagi na powyższe materialnoprawną podstawę dla oceny zasadności wniosku skarżącej stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 roku.
Sąd podkreślił, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego. Skoro organ odwoławczy nie wypowiadał się merytorycznie, co do zasadności żądań skarżącej, to w tym zakresie ocena na gruncie kontroli sądowoadministracyjnej jest przedwczesna.
Przy rozstrzyganiu sprawy należy jednak uwzględnić ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że wnioskodawca ma prawo dokonać wyboru pomiędzy świadczeniami z sytemu zabezpieczenia społecznego pozostającymi w kolizji. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 958/20).
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego oraz opłaty od złożonych pełnomocnictw.