II SA/PO 164/24

II SA/Po 164/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-05-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-03-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6168 Weterynaria i ochrona zwierząt
Hasła tematyczne
Inspekcja weterynaryjna
Skarżony organ
Lekarz Weterynarii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1075
art. 44
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi F. sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Lekarz Weterynarii z dnia 28 grudnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie nakazów i zakazów z zakresu nadzoru weterynaryjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 grudnia 2023 r., nr [...] [...] Wojewódzki Lekarz Weterynarii (dalej również jako "WLW ") ,po rozpatrzeniu odwołania F. sp. z o.o. z siedzibą w K. , utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Lekarza Weterynarii w W. z 21 czerwca 2023 r., nr [...].
Decyzja ta, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.
W dniu 14 czerwca 2023 r. urzędowy lekarz weterynarii, pobrał próbki do badań w kierunku Salmonella w kurnikach [...] i [...] należących do firmy F. sp. z o.o. w K. . Urzędowe próbki zostały pobrane w ramach badań rutynowych, zgodnie z pkt 2.1. załącznika do rozporządzenia Komisji (UE) nr 517/2011 z dnia 25 maja 2011 r. w sprawie wykonania rozporządzenia (WE) nr 2160/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do unijnego celu ograniczenia częstości występowania niektórych serotypów salmonelli w stadach kur niosek gatunku Gallus gallus oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 2160/2003 i rozporządzenie Komisji (UE) nr 200/2010 (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 138, str. 45 ze zm.). Przedstawiciel spółki podczas pobierania próbek i ich pakowania nie zgłosił żadnych zastrzeżeń.
Próbki zostały skierowane do badań w urzędowym laboratorium - Zakładzie Higieny Weterynaryjnej w P. pracownia w L. (dalej : ZHW).
W dniu 20 czerwca 2023 r. do Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w W. wpłynęły wyniki badań laboratoryjnych tych próbek - sprawozdania z badań nr [...] oraz [...] W próbkach o nr [...], [...], [...], [...], [...], stwierdzono obecność pałeczek Salmonella Enteritidis.
W celu upewnienia się, czy w kurnikach [...] i [...] nie wystąpił szczep szczepionkowy Salmonella, ZHW skierowało materiał diagnostyczny z tych badań do krajowego laboratorium referencyjnego - Państwowego Instytutu Weterynaryjnego Państwowego Instytutu Badawczego w P. (dalej: PIWet-PIB). W zleconych badaniach nie wykryto szczepów szczepionkowych Salmonella (sprawozdania nr [...] oraz [...]). Jednocześnie w powyższych badaniach Instytut potwierdził rozpoznanie Salmonella Enteritidis w materiale pobranym z kurnika [...] oraz wykrył Salmonella spp. szczep o właściwościach autoaglutynacyjnych w materiale z kurnika [...]
W dniu 21 czerwca 2023 r. Powiatowy Lekarz Weterynarii w W., przeprowadził dochodzenie epizootyczne. W czasie kontroli strona podniosła, że 16 czerwca 2023 r. w ramach prowadzonego systemu jakości, przeprowadziła badanie jaj w kierunku Salmonelli w prywatnym laboratorium L. Sp. z o.o. i wyniki tych badań były ujemne tj. w materiale diagnostycznym nie stwierdzono zakażenia Salmonellą.
W dniu 21 czerwca 2023 r. Powiatowy Lekarz Weterynarii w W. (dalej: PLW) wydał decyzję nr [...], w której uznał za zakażone pałeczkami Salmonella Enteritidis stada towarowe drobiu utrzymywane w kurnikach nr [...] i [...] na fermie kur niosek towarowych firmy F. Sp. z o.o. oraz wydał nakazy i zakazy w celu zapobieżenia szerzeniu się zakażenia.
W dniu 22 czerwca 2023 r. strona zakwestionowała wyniki badań objętych decyzją i wniosła do Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w W. o przeprowadzenie kontrpróby materiału pobranego do badań, kwestionując wyniki badań i brak pouczenia o takich uprawnieniach przysługujących kontrolowanemu podmiotowi.
W dniu 5 lipca 2023 r. strona złożyła odwołanie od decyzji i wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania przez organ I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W dniu 20 lipca 2023 r. pełnomocnik uzupełnił odwołanie strony wskazując podstawy prawne odwołania. Ponadto w piśmie tym zarzucił, że stronę nie pouczono i nie zagwarantowano prawa do drugiej ekspertyzy co sprawiło, że materiał dowodowy był niepełny. Podniesiono również przedwczesne nałożenie na stronę nakazów i zakazów przewidzianych prawem oraz nieuprawnione rozszerzenie kompetencji PLW przez zobowiązanie strony do wykonanie nakazów z decyzji pod jego nadzorem. Na tej podstawie wniesiono o wstrzymanie wykonania decyzji.
Dodatkowo pełnomocnik zażądał przeprowadzenia drugiej ekspertyzy polegającej na przeglądzie dokumentów dotyczących pobrania próbek oraz przeprowadzonej analizy i badania w kierunku rozpoznania Salmonella Enteritidis przez wskazanego przez siebie uznanego eksperta.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję WLW , po przytoczeniu treści przepisów prawa, wskazał, że po otrzymaniu odwołania zlecił dodatkowo wykonanie przez Krajowe Laboratorium Referencyjne PIWet-PIB w P., badań sekwencjonowania wysokoprzepustowego (HTS) genomu szczepów Salmonella Enteritidis rozpoznanych w podczas pobierania prób urzędowych w kierunku Salmonella w kurnikach [...] i [...] na fermie w K. , nie zgłoszono urzędowemu lekarzowi weterynarii wniosku o pobranie kontrpróby, celem wykonania dodatkowej ekspertyzy. Nie zgłoszono również uwag lub zastrzeżeń do sposobu pobierania próbek urzędowych.
Organ zaznaczył, iż strona jest spółką prawa handlowego i profesjonalistą na rynku. Przepisy prawa nie nakładają na organy inspekcji weterynaryjnej obowiązku informowania o prawach przysługujących podmiotowi kontrolowanemu i jakie wnioski może on zgłaszać w czasie kontroli. Kontrola podmiotu i pobierania próbek do badań przez inspekcję weterynaryjną nie odbywa się w ramach postępowania administracyjnego.
Organ zaznaczył, iż w niniejszej sprawie, przy badaniu próbek związanym ze zwalczaniem salmonelli istotne jest to, że każdy wynik jest indywidualny i odnosi się do konkretnej próbki. Porównując wyniki badań próbek należy więc mieć na uwadze, że rozmieszczenie mikroorganizmów nie jest jednolite. Z tego powodu, nawet gdyby pobrano równolegle dodatkowe próbki nie byłyby one takie same i mogłaby wystąpić sytuacja, że wyniki badania tych próbek różniłyby się. W związku z powyższym kwestionowanie wiarygodności wyników badań z uwagi na nie pobranie kontrpróby jest nieuzasadnione. Rozporządzenie 2017/625 (art. 35 ust. 2) również wskazuje, że pobieranie próbek w ramach drugiej ekspertyzy wykonuje się w stosownych przypadkach i jeżeli jest to wskazane i technicznie możliwe, uwzględniając w szczególności częstość występowania i rozkład zagrożeń wśród zwierząt lub towarów (...);
Organ podniósł, iż bakterie Salmonella nie występują w sposób równomierny na badanych powierzchniach. Próby do badań stanowią okładziny na buty oraz tampony. Aby kontrpróby mogły być wiarygodne, należałoby je pobrać idealnie z tych samych miejsc, co pobranie prób urzędowych, czyli gdzie nastąpił kontakt okładzin na buty z podłożem oraz tamponów z badaną powierzchnią. Jest to technicznie niewykonalne, ponieważ drobnoustroje Salmonella mogą występować tylko w niektórych miejscach danych powierzchni.
W ocenie organu II instancji PLW był zobowiązany do zastosowania niezwłocznych działań zaradczych, w celu minimalizowania zagrożenia i nadzorować ich wykonanie. Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie walki z chorobami zakaźnymi daje pierwszeństwo szybkim działaniom zapobiegawczym. W wyroku z dnia 16 września 2013 r. - ATC i in. przeciwko Komisji (Sprawa T-333/10) Dz. U. UE C 325/22 odnoszącego się m.in. do choroby zakaźnej zwierząt wskazano, że zasada ostrożności jest ogólną zasadą prawa Unii nakazującą odpowiednim organom, w ścisłych ramach wykonywanych przez nie kompetencji powierzonych im przez właściwe uregulowania, podjąć stosowne działania w celu zapobieżenia pewnemu potencjalnemu ryzyku dla zdrowia publicznego, bezpieczeństwa i środowiska, dając pierwszeństwo wymaganiom związanym z ochroną tych interesów przed interesami o charakterze gospodarczym, bez oczekiwania, aź realność i waga tych zagrożeń zostaną w pełni udowodnione. W szczególności, jeżeli istnienie lub zakres domniemanego ryzyka okażą się niemożliwe do ustalenia z całkowitą pewnością z racji niewystarczającego, nieostatecznego lub niedokładnego charakteru wyników przeprowadzonych badań, lecz pozostaje prawdopodobieństwo powstania rzeczywistej szkody dla zdrowia publicznego, gdyby to ryzyko miało wystąpić, zasada ostrożności uzasadnia przyjęcie środków ograniczających. Tak więc, również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie walki z chorobami zakaźnymi daje pierwszeństwo szybkim działaniom zapobiegawczym. Tym bardziej, iż w rozważanym przypadku nie opierano się na domniemanym ryzyku tylko na sprawozdaniu z badań próbek urzędowych, zbadanych w urzędowym laboratorium akredytowanym.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła F. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej również jako "Skarżąca") zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, z późn. zm.) w związku z art. 6, art. 7 oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, przez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji nr [...] Powiatowego Lekarza Weterynarii CO w W. z dnia 21 czerwca 2023 r. pomimo tego, iż jej rozstrzygnięcie
a. oczywiście narusza przepis art. 35 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie kontroli urzędowych (Dz. Urz. UE L z 2017 r., poz. 95, str. 1, z późn. zm., dalej również jako: rozporządzenie nr 2017/625) w związku z art. 7, 8 oraz 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, przez niezagwarantowanie stronie prawa do drugiej ekspertyzy (na etapie poboru prób Powiatowy Lekarz Weterynarii w W. nie zabezpieczył kontrpróby, a co więcej nie pouczył spółki o możliwości przeprowadzenia badania kontrpróby), co sprawia, iż zgromadzony materiał dowodowy jest niepełny;
b. narusza ust. 3.3. załącznika do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 lutego 2023 r. w sprawie wprowadzenia "Krajowego programu zwalczania niektórych serotypów Salmonella w stadach kur niosek gatunku Gallus gallus" na lata 2023-2025 (Dz. U. z 2023 r., poz. 391), przez przedwczesne nałożenie na stronę nakazów oraz zakazów przewidzianych w ww. przepisie podczas, gdy materiał dowodowy sprawy nie uprawniał do przyjęcia, iż w sprawie doszło do wykrycia pałeczek salmonella (zob. lit. a);
c. narusza ust. 3.3. pkt 1 lit. a, b, d załącznika do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 lutego 2023 r. w sprawie wprowadzenia "Krajowego programu zwalczania niektórych serotypów Salmonella w stadach kur niosek gatunku Gallus gallus" na lata 2023-2025, przez wskazanie, iż nakazy te mogą być wykonane wyłącznie za zgodą Powiatowego Lekarza Weterynarii w W., co jest sprzeczne z literalną treścią ww. przepisu prawa - Powiatowy Lekarz Weterynarii w W. dokonał nieuprawnionego rozszerzenia swoich kompetencji, a poza tym logiczne jest, iż nakładając nakaz zobowiązał stronę do takiego a nie innego zachowania i wyraził na nie dorozumianą zgodę; nakazy nałożone decyzją (warunkowane od zgody Powiatowego Lekarza Weterynarii) nie mają sensu albowiem ich celem jest zapobiegnięcie rozprzestrzeniania się zakażenia, niewyrażenie zgody stanowiłoby de facto inny środek. Ponadto, nie wiadomo w jakiej formie zgoda taka miałaby być wyrażona;
- a w związku z powyższym decyzja ta stanowi rażące naruszenie prawa;
2. naruszenie przepisu art. 107 § 3 oraz 77 § K.p.a., przez zaniechanie wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie, mianowicie pomimo uznania zasadności wniosku strony nie zagwarantowano jej prawa do dokonania przeglądu dokumentów dotyczących pobrania próbek oraz przeprowadzonej analizy i badania przez uznanego eksperta (zgodnie z przepisem art. 35 rozporządzenia nr 2017/625), materiał dowodowy był zatem niepełny oraz nie wyjaśniał okoliczności prawnie istotnych dla sprawy.
Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Lekarza Weterynarii w W. nr [...] z dnia 21 czerwca 2023 r. i o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca rozwinęła zarzuty skargi kładąc szczególny nacisk na kwestię braku możliwości przeprowadzenia drugiej ekspertyzy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, iż uzasadnienie zarzutów podniesionych w skardze są tożsame z zrzutami zawartymi w odwołaniu od decyzji Powiatowego Lekarza Weterynarii w W.. Organ II instancji rozpatrując odwołanie przeanalizował je i w uzasadnieniu decyzji dokonał szczegółowej analizy swojego stanowiska. W tej sytuacji, podtrzymujemy argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej tożsamych z treścią skargi.
W piśmie procesowym z dnia 6 maja 2024 r. pełnomocnik Skarżącej wskazał, iż analiza akt sprawy wyraźnie wskazuje, że organ II instancji (ani I instancji) nie umożliwił skarżącej przeprowadzenia drugiej ekspertyzy w rozumieniu przepisu art. 35 rozporządzenia nr 2017/625. W aktach sprawy rzeczywiście znajduje się pismo skierowane do Prof. dr hab. K. R., aczkolwiek skoro organ dopuścił dowód z analizy uznanego eksperta powinien zmierzać do jej przeprowadzenia, niezależnie od tego czy ww. ekspert odpowiedział tudzież nie na kierowaną do niego korespondencję. Trudno przy tym uznać za wiarygodną kartkę papieru zawierającą odręczne zapiski o odbytej z ww. ekspertem rozmowie telefonicznej z informacją, iż przebywa on za granicą (zapisek ten znajduje się przy tym na kartce papieru, która najpewniej była częścią akt innej sprawy administracyjnej (!)). Zatem, trudno uznać za właściwe twierdzenie jakoby n(...)wskazany przez stronę ekspert nie podjął się jej wykonania" - dowodu na odmowę wykonania ekspertyzy w aktach sprawy nie ma. Również argument, iż strona w trakcie badania nie zgłaszała wniosku o kontrpróbę jest nietrafiony skoro w sprawie na tym etapie mowa o przeprowadzeniu analizy przez uznanego eksperta. Wiadomo przy tym, iż taką analizę przeprowadza się w momencie otrzymania budzących wątpliwości wyników badań. Przy czym, oczywiste jest, iż strona powinna zostać pouczona o możliwości pobrania kontrprób co w niniejszej sprawie nie miało miejsca - skarżąca nie twierdzi przy tym, iż jest to procedura z urzędu, ale że o możliwości jej wykonania powinna zostać pouczona celem ewentualnego zawnioskowania o nią (o tym była już mowa w skardze do tut. Sądu).
Pełnomocnik wskazał również, iż zgodnie z przepisem art. 19 ust. lc ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 12), przed podjęciem pierwszej czynności kontrolnej, osoba upoważniona do wykonania kontroli ma obowiązek poinformować kontrolowanego o jego prawach i obowiązkach w trakcie kontroli. Zaś prawem podmiotu kontrolowanego jest ewidentnie prawo do pobrania kontrpróby / przeprowadzenia drugiej ekspertyzy. W aktach sprawy brak jest dokumentu, a którego wynikałoby, iż podmiot kontrolowany został pouczony o przysługujących mu prawach i obowiązkach w trakcie kontroli.
Na rozprawie w dniu 23 maja 2024 r. pełnomocnik skarżącej spółki podtrzymał skargę i jej zarzuty, argumentację jak i argumentację zawartą w piśmie z dnia 06 maja 2024 r. Pełnomocnik podkreślił, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 38 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego 2017/625. Obowiązkiem organu było poinformowanie strony podczas kontroli o ich prawach i odnotowania tego w protokole ale tego nie uczyniono, a takie pouczenia stosują organy instancji w innych województwach.
Pełnomocnik organu wniósł jak w odpowiedzi na skargę składając do akt sprawy pismo z dnia 22 maja 2024 r. jako stanowisko w sprawie.
W piśmie tym wskazani, iż z przepisów jednoznacznie wynika, że w przypadku wykrycia obecność zwalczanych serotypów salmonelli (innych niż szczepy szczepionki) już tylko w jednej z pobranych próbce - powoduje to uznanie stada za stado z wynikiem dodatnim (punkt 4 Wyniki i Sprawozdawczość - załącznika do Rozporządzenia UE nr 517/2011).
Z pobranych prób z okładzin na buty dopuszczalne jest tworzenie próbki wspólnej na etapie badania laboratoryjnego (dotyczy to też prób z tamponów), bowiem próby pobierane są ze środowiska, gdzie pałeczki Salmonella rozłożone mogą być nierównomiernie. Skoro już jedna próba (bez względu na ilość) wykrywająca szczep Salmonelli Enteritidis powoduje uznanie stada za zarażone, to pobranie kolejnej próby czy kontrpróby nie wpływa na wynik oceny stada.
Ponadto po zakończeniu cyklu hodowlanego w kurnikach [...] i [...] i wykonalnej w nich dezynfekcji, ponownie w badaniach laboratoryjnych wykryto pałeczki Salmonelli Enteritdis. Skarżący nie kwestionował tych wyników, nie domagał się kontrpróby i przeprowadził po raz drugi oczyszczanie i odkażanie kurników. Dowód : odpis Sprawozdania z badań [...] odpis Sprawozdania z badań [...] Okoliczność ta potwierdza ustalenia dokonane w postępowaniu epizootycznym i . administracyjnym.
Zadaniem organu jest zapewnienie podmiotowi kontrolowanemu przeprowadzenia i drugiej ekspertyz na wniosek takiego podmiotu i na jego koszt, nie jest to zatem procedura prowadzana przez organ z urzędu. Organ umożliwił Skarżącemu skorzystanie z tego prawa, jednak wskazany przez niego ekspert nie był zainteresowany. Organ pisemnie poinformował o tym fakcie i o i możliwości przeprowadzenia jej z innym ekspertem Skarżącego. Skarżący nie skorzystał z tego prawa.
Nawet w przypadku, gdyby w spawie istniała możliwość pobrania kontrpróby lub przeprowadzenia drugiej ekspertyzy z tym związanej, to na Organie nie ciąży obowiązek pouczania w tym zakresie kontrolowanego. Wskazany przez Skarżącego przepis 19 ust. lc ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej nie dotyczy tych uprawnień. Przepis art. 19d i art. 19e ustawy o Inspekcji Weterynaryjnej oraz przepisy art. 13 Rozporządzenia (UE) 2017/625 określają pisemną treść dokumentacji kontroli urzędowych. Przepisy te nie zawierają podnoszonych przez Skarżącego informacji z art. 35 w/w rozporządzenia. Skoro uprawnienia te nie są obligatoryjnie wpisywane do protokołu z kontroli, to okoliczność czy podmiot był informowany o nich czy też nie, zawsze byłaby sporna. Ponadto Skarżący jest profesjonalistą, zna zasady pobierania prób do badań w oparciu o obowiązujące przepisy, bowiem na podstawie tych przepisów sam pobiera próby właścicielskie do badań i zna zasady ich analiz i skutków. Wniosek o kontrpróbę i ekspertyzę złożył zaraz po otrzymaniu decyzji i w odwołaniu, zanim do sprawy przystąpił jego pełnomocnik.
Na rozprawie pełnomocnik Skarżącej, po zapoznaniu się z treścią ww. pisma, wskazał, że w świetle tego stanowiska prawo do drugiej ekspertyzy staje się fikcją. Pełnomocnik podniósł, że dowody załączone do tego pisma nie znajdują się w aktach sprawy. W tym miejscu pełnomocnik organu podnosi, że załączone do pisma sprawozdania z badań nie wpłynęły do organu II instancji przed wydaniem decyzji ale potwierdzając ponownie, że salmonella w kurnikach była - badanie zrobiono już po zakończeniu chowu i po pierwszym wyczyszczeniu kurnika. Badania te potwierdzają zasadność nałożenia obowiązków wynikających z decyzji.
Pełnomocnik skarżącej spółki sprostował swoją wcześniejsza wypowiedź wyjaśniając, iż błędnie podał art. 38 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego 2017/625,a powinno być art. 35. Podnosi równie że o ile dokumenty te były w aktach sprawy, a organ ich nie analizował, to tym bardziej zaskarżona decyzja jest wadliwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Ocenie Sądu, według kryteriów określonych w przywołanym przepisie, poddana została decyzja [...] Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii (dalej jako WLW , utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Lekarza Weterynarii (dalej jako PLW), który działając w oparciu o przepisy ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. z 2023 r. poz. 1075 ze zm. dalej jako "ustawa"), a także rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 3 lutego 2023 r. w sprawie wprowadzenia "Krajowego programu zwalczania niektórych serotypów Salmonella w stadach kur niosek gatunku Gallus gallus na lata 2023-2025" (Dz. U. 2023 r. poz. 391 – dalej jako rozporządzenie) w związku z uzyskaniem wyniku badań próbek urzędowych pobranych od kur niosek znajdujących się w kurnikach [...] i [...] na fermie F. sp. z o.o., stwierdzającego obecność pałeczek Salmonella Enteńtidis w badanych próbach, wydał nakazy określone szczegółowo w decyzji.
Oceniając legalność opisanej decyzji zauważyć trzeba, że reguły postępowania organów inspekcji weterynaryjnej w przypadku wykrycia w stadach kur niosek serotypu Salmonella Enteritidis lub Salmonella Typhimurium, lub efektu hamującego wzrost bakterii, kompleksowo określa wprowadzony, zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2160/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie zwalczania salmonelli i innych określonych odzwierzęcych czynników chorobotwórczych przenoszonych przez żywność (Dz. Urz. UE L 325 z 2003, str. 1, ze zm.), rozporządzeniem "Krajowy program zwalczania niektórych serotypów Salmonella w stadach kur niosek gatunku Gallus gallus na lata 2023-2025".
W programie tym, określone zostały dla organów inspekcji weterynaryjnej (i hodowców) środki jakie powinny być podejmowane w zakresie kontroli, badań laboratoryjnych, obróbki produktów pochodzenia zwierzęcego, usuwania produktów, monitorowania lub nadzoru, w związku z wykryciem serotypu Salmonella w sadach kur niosek.
W pkt 3.1 załącznika do rozporządzenia wskazano jakie działania ma obowiązek podjąć hodowca w przypadku uzyskania dodatniego wyniku badań laboratoryjnych w kierunku serotypów Salmonella objętych programem (innych niż szczepy szczepionkowe) próbek pobranych z inicjatywy hodowcy lub wykrycia efektu hamującego wzrost bakterii. Natomiast w pkt 3. 3 załącznika do rozporządzenia określono działania jakie obowiązany jest podjąć PLW, W przypadku uzyskania dodatniego wyniku badań laboratoryjnych w kierunku serotypów Salmonella objętych programem (innych niż szczepy szczepionkowe) lub w przypadku wykrycia efektu hamującego wzrost bakterii w próbkach pobranych z inicjatywy hodowcy lub w próbkach pobranych przez powiatowego lekarza weterynarii, lub w przypadku stwierdzenia zastosowania środków przeciwdrobnoustrojowych w wyniku badania laboratoryjnego próbek pobranych przez powiatowego lekarza weterynarii. Wskazują one wprost na obowiązek orzeczenia w drodze decyzji administracyjnej, wydanej zgodnie z art. 44 ustawy, określonych nakazów i zakazów mających na celu ograniczenie możliwości rozprzestrzeniania się zakażenia i likwidację zagrożenia chorobą tego rodzaju.
Z tych też względów wskazać należy, iż w pkt 3.3 załącznika jednoznacznie wskazano, iż PLW
1) nakazuje:
a) unieszkodliwienie zwłok wszystkich sztuk drobiu padłego zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009 r. określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (rozporządzenie o produktach ubocznych pochodzenia zwierzęcego) (Dz. Urz. UE L 300 z 14.11.2009, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1069/2009", oraz przyjętymi środkami wykonawczymi, zgodnie z art. 40 tego rozporządzenia,
b) w przypadku przeznaczenia jaj do spożycia przez ludzi, o ile możliwe jest przeznaczenie jaj do spożycia przez ludzi zgodnie z przepisami odrębnymi, przemieszczanie jaj ze stada zakażonego lub w którym wykryto efekt hamujący wzrost bakterii, lub w którym stwierdzono zastosowanie środków przeciwdrobnoustrojowych, wyłącznie do zakładu przetwórstwa, w którym zostaną poddane obróbce cieplnej gwarantującej wyeliminowanie wszystkich serotypów Salmonella mających znaczenie dla zdrowia publicznego; sposób postępowania z jajami jest określony w ust. 2 w części D załącznika II do rozporządzenia nr 2160/2003,
c) zniszczenie pasz lub ich zagospodarowanie przez zastosowanie środków kontroli gwarantujących pełną inaktywację pałeczek Salmonella, w przypadku gdy uzyskano dodatni wynik badania laboratoryjnego próbek paszy w kierunku obecności serotypów Salmonella objętych programem,
d) zniszczenie lub zagospodarowanie ściółki oraz odchodów, które mogły ulec skażeniu, w sposób, który wyklucza zanieczyszczenie pałeczkami Salmonella, zgodnie z rozporządzeniem nr 1069/2009 oraz przyjętymi środkami wykonawczymi, zgodnie z art. 40 tego rozporządzenia,
e) izolację drobiu znajdującego się w gospodarstwie w poszczególnych kurnikach, w których drób jest utrzymywany,
f) zastosowanie właściwych produktów biobójczych przed wejściami do kurnika i wyjściami z niego, jak również wjazdami na teren gospodarstwa i wyjazdami z tego gospodarstwa,
g) przetrzymywanie jaj w warunkach uniemożliwiających rozprzestrzenienie zakażenia,
h) po zakończeniu cyklu produkcyjnego lub podjęciu przez hodowcę decyzji o likwidacji stada - oczyszczenie i odkażenie kurników, w których był przetrzymywany drób ze stada zakażonego lub w którym wykryto efekt hamujący wzrost bakterii, lub w którym stwierdzono zastosowanie środków przeciwdrobnoustrojowych, otoczenia kurników, środków transportu oraz pozostałych przedmiotów, które mogły ulec skażeniu, pod nadzorem powiatowego lekarza weterynarii,
i) podjęcie przez hodowcę działań mających na celu poprawę warunków zoohigienicznych oraz bezpieczeństwa epizootycznego w gospodarstwie, o których mowa w ust. 2.1;
2) zakazuje:
a) wprowadzania drobiu do gospodarstwa oraz wyprowadzania drobiu z gospodarstwa bez jego zgody,
b) przemieszczania drobiu ze stada zakażonego lub w którym wykryto efekt hamujący wzrost bakterii, lub w którym stwierdzono zastosowanie środków przeciwdrobnoustrojowych, chyba że na wniosek hodowcy drób zostanie przemieszczony do rzeźni w celu poddania ubojowi.
Takiej też treści zakazy i nakazy znalazły się w decyzji organu I instancji. W tym miejscu odnosząc się do zarzutu skargi wskazać należy, iż w decyzji PLW zakazał wprowadzania drobiu do gospodarstwa oraz wyprowadzania drobiu z gospodarstwa bez zgody Powiatowego Lekarza Weterynarii w W.. Podkreślić należy, iż obowiązek nałożenia takiego zakazu i uwarunkowanie go zgodą PLW wynika wprost z zacytowanego wyżej przepisy pkt. 3.3 ppkt 2) lit a załącznika do rozporządzenia.
Natomiast w odniesieniu do kwestii konieczności uzyskania zgody PLW na unieszkodliwienie zwłok, przemieszczenie jej do spożycia przez ludzi, zniszczenia lub zagospodarowania ściółki wskazać należy, iż powyższe nie wynika wprost z przytoczonego zapisu pkt 3.3. załącznika do rozporządzenia jednakże w ocenie Sądu mając na uwadze art. 44 ustawy oraz cel omawianych regulacji nie można uznać, iż wprowadzenie ww. nakazów, a w szczególności obwarunkowanie ich zgodą PLW uznać należy za wadliwe. W ocenie Sądu wydanie nakazów i zakazów, które w swojej treści będą nieznacznie odbiegać od treści pkt 3.3. załącznika do rozporządzenia nie powoduje wadliwości decyzji. W tym przypomnieć również należy, iż ustawową podstawę wydania decyzji stanowi art. 44 ustawy.
Sąd miał również na uwadze, iż wprowadzone przez PLW zapis o konieczności uzyskania zgody uzasadnione jest faktem kontroli czy faktycznie choćby przemieszczenie jaj do spożycia dla ludzi następuje do odpowiedniego zakładu. Sąd miał przy tym na uwadze, iż niewłaściwe wykonanie decyzji może być podstawą do kolejnych sankcji, to jednakże mając na uwadze, że w tym przypadku chodzi również o zdrowie i życie ludzi, to nie można uznać aby wprowadzenie takiego wymogu nastąpiło sprzecznie z prawem.
Ponadto słusznie wskazał organ, że kontrolowanie wykonania decyzji poprzez ich nadzorowanie mieści się w definicji art. 2 ust.8b ustawy, który odwołuje się do pojęcia inne czynności urzędowe w rozumieniu art. 2 ust. 2 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych przeprowadzanych w celu zapewnienia stosowania prawa żywnościowego i paszowego oraz zasad dotyczących zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin i środków ochrony roślin, zmieniające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001, (WE) nr 396/2005, (WE) nr 1069/2009, (WE) nr 1107/2009, (UE) nr 1151/2012, (UE) nr 652/2014, (UE) 2016/429 i (UE) 2016/2031, rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 i (WE) nr 1099/2009 oraz dyrektywy Rady 98/58/WE, 1999/74/WE, 2007/43/WE, 2008/119/WE i 2008/120/WE, oraz uchylające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 854/2004 i (WE) nr 882/2004, dyrektywy Rady 89/608/EWG, 89/662/EWG, 90/425/EWG, 91/496/EWG, 96/23/WE, 96/93/WE i 97/78/WE oraz decyzję Rady 92/438/EWG (dalej jako rozporządzenie w sprawie kontroli urzędowych) (Dz. Urz. UE L 96 z dnia 7 kwietnia 2017 r., s. 1-142).
Ponadto odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, iż w rozporządzeniu jednoznacznie wskazano, że na potrzeby realizacji programu przyjmuje się, że stadem zakażonym w odniesieniu do celu unijnego jest dorosłe stado, w którym w wyniku badania laboratoryjnego próbek pobranych z inicjatywy posiadacza kur niosek, zwanego dalej "hodowcą", lub pobranych przez powiatowego lekarza weterynarii, zgodnie z ust. 2.2 i 3.1 załącznika do rozporządzenia nr 517/2011, wykryto w jednej próbce lub więcej niż w jednej próbce serotypy Salmonella objęte programem (inne niż szczepy szczepionkowe) lub w którym stwierdzono zastosowanie przez hodowcę środków przeciwdrobnoustrojowych, lub w którym stwierdzono efekt hamujący wzrost bakterii.
Zatem z procedur określonych w rozporządzeniu wynika, że miarodajne i wystarczające dla stwierdzenia wystąpienia zakażenia badanego stada jest przeprowadzenie jednego badania i wykrycie w jednej próbce określonego serotypu Salmonelli.
Z tych też względów skoro już tylko jedna próba wystarczająca jest do uznania stada za zarażone, to ewentualne uniemożliwienie, z czym nie mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie, pobrania kontrpróby nie stanowi naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Warto w tym miejscu wskazać, iż zgodnie z art. 35 ust. 2 lit. a rozporządzenia w sprawie kontroli urzędowych w stosownych przypadkach i jeżeli jest to wskazane i technicznie możliwe, uwzględniając w szczególności częstość występowania i rozkład zagrożeń wśród zwierząt lub towarów, łatwość psucia się próbek lub towarów oraz ilość dostępnego substratu, właściwe organy podczas pobierania próbek, na wniosek podmiotu, gwarantują pobranie wystarczającej ilości, by możliwa była druga ekspertyza oraz przegląd, o którym mowa w ust. 3, o ile okazałby się niezbędny.
Wobec powyższego w ocenie Sądu skoro badanie ewentualnej kontrpróby nie zmieni kwalifikacji stada jako zakażonego, to tym samym nie jest spełniona przesłanka określona w cytowanym wyżej przepisie tj. "stosownych przypadkach i jeżeli jest to wskazane".
Ponadto należy mieć na uwadze, iż z powyższego przepisu w żadnym wypadku nie wynika obowiązek organu informowania strony o możliwości żądania przez nią pobrania dodatkowego materiału do drugiej ekspertyzy. Przepis wprost wskazuje, iż inicjatywa w tym zakresie spoczywa na podmiocie, którego zwierzęta podlegają procedurze pobierania próbek.
W tym miejscu wskazać należy, iż Skarżąca jako podmiot profesjonalny działający na rynku powinna znać przepisy związane z prowadzoną działalnością.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, iz strona w toku pobierania prób nie zgłosiła takiego żądania, a uczyniła to dopiero po otrzymaniu decyzji organu I instancji, a więc w momencie kiedy powyższe nie było już możliwe.
Tym samym w tym zakresie Sąd uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione.
Za niezasadny Sąd również uznał zarzut pozbawienia strony możliwości drugiej ekspertyzy. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 35 ust . 1 rozporządzenia w sprawie kontroli urzędowych właściwe organy zapewniają podmiotom, których zwierzęta lub towary podlegają procedurze pobierania próbek, analizom, badaniom lub diagnostyce w kontekście kontroli urzędowych, prawo do drugiej ekspertyzy na koszt podmiotu. Prawo do drugiej ekspertyzy umożliwia podmiotowi złożenie wniosku o przegląd dokumentów dotyczących pobierania próbek, przeprowadzania analizy, badania lub diagnostyki przez innego uznanego i odpowiednio wykwalifikowanego eksperta.
W ocenie Sądu Skarżącej w niniejszej sprawie umożliwiono przeprowadzenie drugiej ekspertyzy przez uznanego eksperta. Warto w tym miejscu wskazać, iż złożenie przez stronę wniosku nie oznacza, że to organ ma poszukiwać takiego eksperta, który następnie może być kwestionowany przez stronę. W tym zakresie słusznie uznał organ, iż skoro ma jedynie umożliwić stronie prawa do drugiej ekspertyzy, to powyższe nie może oznaczać obowiązku organu do podejmowała działań z urzędu i zastępowania strony w tym zakresie.
W toku postępowania przez organem odwoławczym Skarżąca została zawiadomiona, że ona i/lub wyznaczony przez nią odpowiednio wykwalifikowanego eksperta może dokonać przeglądu dokumentów dotyczących pobierania próbek, przeprowadzania analizy, badania lub diagnostyki.
W niniejszej sprawie strona złożyła wniosek o dokonanie przeglądu dokumentów przez uznanego eksperta tj. prof. dr hab. K. R.. W reakcji na powyższy wniosek organ zwrócił się do ww. osoby czy podejmie się wykonania drugiej ekspertyzy (zob. pismo z dnia 15 września 2023 r.)
Z uwagi na brak odpowiedzi na zapytanie organ wystosował do strony pismo czy ta nadal podtrzymuje swój wniosek. Strona w odpowiedzi na powyższe zwróciła się o udzielenie informacji czy organ wyznaczył prof. dr hab. K. R. do dokonania przeglądu dokumentów.
Z uwagi na powyższe organ pismem z dnia 14 listopada 2023 r. poinformował Skarżącą, iż wskazany ekspert pomimo przekazania wnioski i rozmów telefonicznych nie podjął się wykonania wnioskowanej ekspertyzy. Jednocześnie organ wyznaczył stronie termin do wskazania innego eksperta. Strona w zakreślonym terminie nie udzieliła żadnej odpowiedzi.
Słusznie organ wskazał, iż organ administracji nie ma prawnych możliwości zobowiązania osoby, która nie chce przeprowadzić ekspertyzy. Wbrew stanowisko Skarżącej nie mamy tu do czynienia z sytuacją gdzie organ wyznaczy eksperta i nałoży na niego obowiązek sporządzenia ekspertyzy. W ocenie Sądu tak skonstruowany przepis nie może prowadzić do wniosku, iż rola strony w tym zakresie ogranicza się do złożenia wniosku i poniesienia opłat związanych z drugą ekspertyzą przerzucając w tym zakresie wszystkie obowiązku na organ. To podmiot profesjonalny dbający należycie o własne interesy może wskazać konkretnego eksperta, ale za powyższym nie idzie możliwość zmuszenia tego eksperta do sporządzenia ekspertyzy. Takiej możliwości nie przewidują przepisy prawa. Z tych też względów skoro wskazany przez Skarżącą ekspert nie podjął się przeglądu dokumentów, a strona poinformowana o powyższym nie wskazała innego eksperta to nie można uznać, że doszło do naruszenia prawa strony do drugiej ekspertyzy.
Na marginesie zwrócić należy uwagę, iż nawet art. 84 k.p.a., który nie może mieć zastosowania do omawianych ekspertyz, nie nakłada na organ obowiązku powołania biegłego w każdej sytuacji gdy wnosi o to strona.
Wracając do istoty sprawy wskazać należy, iż badania prób urzędowych pobranych od kur niosek z kurnika [...] i [...] przeprowadzone przez Zakład Higieny Weterynaryjnej w P. im [...] wykazały obecność pałeczek Salmonella Enteńtidis w badanych próbach (sprawozdanie z badań [...] i [...] – załącznik nr [...] i [...]).
W niniejszej sprawie należy mieć na uwadze, iż próby zostały przesłane na badanie potwierdzające do Państwowego Instytutu Weterynaryjnego, Państwowego Instytutu Badawczego w P., który potwierdził wyniki badań wskazujących na obecność Salmonella Enteńtidis (sprawozdanie z badań nr [...] i [...]).
W tym miejscu podkreślić należy, iż pozytywny wynik badań przeprowadzonych przez funkcjonujący w ramach systemów laboratoriów urzędowych wykonujących zlecone badania w kierunku obecności Salmonelli, a z takimi mamy do czynienia w niniejszej sprawie, pozwalał na zakończenie laboratoryjnego trybu badania stada w ramach krajowego programu zwalczenia serotypów Salmonella w stadach kur niosek. Organ miał pełne prawo uznania tych badań za wiarygodne, co skutkować musiało koniecznością wydana decyzji określającej nakazy i zakazy dla właściciela stada kur niosek.
Na marginesie Sąd wskazuje, iż w toku postępowanie nie było kwestionowana prawidłowość pobrania próbek. Sąd dokonując oceny w tym zakresie z urzędu nie dopatrzył się w tym zakresie naruszenia przepisów zawartych w rozporządzeniu nr 517/2011.
Z protokołu pobrania próbek w stadzie niosek jednoznacznie wynika, iż próbki zostały pobrane przez urzędowego lekarza weterynarii.
Z powyższych względów zarzuty skargi naruszenia przepisów postępowania nie zasługiwały na uwzględnienie.
Wobec powyższego skoro w próbkach pobranych przez organ stwierdzono obecność pałeczek Salmonella Enteńtidis, to powyższe w świetle przepisów prawa obligowało organ do wydania na podstawie art. 44 ustawy decyzji zawierającej określone nakazy czy też zakazy, co też uczynił organ w niniejszej sprawie.
Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji nie dopatrzył się aby zaskarżona decyzja naruszała art. 8, 107 § 1 i 3 k.p.a w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W ocenie Sadu uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszelkie elementy określone przez ww. przepisy prawa.
Odnosząc się natomiast do przedłożonych przez organ na rozprawie sprawozdań z badań stwierdzić należy, iż nie znajdują się one w aktach sprawy. Jednak co istotne w niniejszej sprawie sprawozdania te, aczkolwiek potwierdzające obecność pałeczek Salmonella Enteńtidis, nie mają żadnego znaczenia w sprawie, ponieważ jak wskazano wyżej dla uznania stada za zakażone wystarczy wyłącznie pozytywny wynik jednej próbki. Tym samym brak analizy powyższych dokumentów, które zostały sporządzone po wydaniu przez organ I instancji decyzji nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.