II SA/Po 1500/03

II SA/Po 1500/03 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2005-07-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Bożena Popowska
Maciej Dybowski
Maria Hrycaj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Maria Hrycaj ( spr ) Sędziowie sędzia WSA Maciej Dybowski Sędzia WSA Bożena Popowska Protokolant sekretarz sądowy Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2005 r. sprawy ze skargi B.I. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [..] maja 2003 r. Nr bez numeru w przedmiocie ukarania karą dyscyplinarną I. uchyla zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w S. z dnia [...] kwietnia 2003. [...]; II. określa, że powyższe orzeczenia nie mogą być wykonywane; III. zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji na rzecz skarżącej B.I. kwotę 255,- ( dwieście pięćdziesiąt pięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ B.Popowska /-/ M.Hrycaj /-/ M.Dybowski
Uzasadnienie
Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...] Komendant Powiatowy Policji w S., na podstawie art.139 ust.2 i art.134 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji ( Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz.58 ze zm. ) oraz § 24 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych w stosunku do policjantów ( Dz. U. Nr 4, poz.14 ), po rozpatrzeniu sprawy kom. B.I. - specjalisty Sekcji Prewencji Komendy Powiatowej Policji w S., obwinionej o to, że :
1. w okresie od kwietnia do sierpnia 2002 r. była zatrudniona w Urzędzie Miasta O. na podstawie umowy zlecenia jako instruktor terapii uzależnień i pobrała łączne wynagrodzenie w kwocie 1600,- złotych brutto, nie mając zezwolenia przełożonego na podjęcie zajęcia zarobkowego poza służbą;
2. w okresie od kwietnia do maja 2002 r. prowadziła w Urzędzie Gminy O. punkt konsultacyjny dla ofiar przemocy w rodzinie i pobrała łączne wynagrodzenie w kwocie 1224 ,- złotych, nie mając zezwolenia przełożonego na podjęcie zajęcia zarobkowego poza służbą ;
3. w okresie od kwietnia do czerwca 2002 r. jako członek Miejsko-Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Urzędzie Miasta i Gminy S. otrzymała łączne wynagrodzenie w kwocie 2760 ,- zł, nie mając zezwolenia przełożonego na podjęcie zajęcia zarobkowego poza służbą;
to jest o czyny naruszające przepis art.62 ust.1 ustawy o Policji-
- uznał ją winną naruszenia dyscypliny służbowej i wymierzył jej karę surowej nagany.
Podejmują powyższe orzeczenie organ I instancji powołał się na dowody zebrane w aktach sprawy, w szczególności na potwierdzające zatrudnienie obwinionej pisma burmistrzów miast O. i S. oraz Wójta Gminy O., uzasadnił odmowę przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez obwinioną, które w jego ocenie nie miały wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, oraz opierając się na ostatniej opinii służbowej i opinii związkowej ZT NSZZP w S. stwierdził, że obwiniona nie wyróżnia się w służbie, uchodzi za osobę konfliktową i trudno podporządkowuje się rygorowi hierarchiczności, co było przyczyną rozmów dyscyplinarnych i jednej rozmowy ostrzegawczej. Odnosząc się do zarzutu obwinionej, że kontynuowała zajęcia zarobkowe sądząc, że jak w poprzednich latach uzyska zgodę na ich podejmowanie oraz nie mogąc przerwać rozpoczętych terapii, organ I instancji zwrócił uwagę, że obwiniona dopiero w dniu [...] kwietnia 2002 r. zwróciła się do przełożonego o wyrażenie zgody na kontynuowanie zajęcia zarobkowego, podczas gdy poprzednia zgoda dotyczyła okresu do [...] marca 2002 r., zaś rozpoczęta terapia mogła być prowadzona społecznie - bez wynagrodzenia.
B.I. odwołała się od powyższego orzeczenia, wnosząc o jego uchylenie i uniewinnienie jej od zarzutów naruszenia dyscypliny służbowej. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła rażące naruszenie przepisów prawa materialnego oraz istotne, mające wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania dyscyplinarnego, a nadto błędy w ustaleniach faktycznych, mające wpływ na wynik sprawy. W szczególności podniosła, że :
1. art.62 ust.1 ustawy o Policji w związku z § 9 ust.1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego może mieć zastosowanie w przypadku zawinionego nie wykonania obowiązków , wynikających z ustawy o Policji, przepisów wykonawczych do tej ustawy oraz poleceń i rozkazów przełożonych wydanych na podstawie tych przepisów, popełnionego w czasie służby lub podczas wykonywania zadań albo czynności służbowej. Wyjątkowo może to być czyn popełniony poza czasem służby lub niezwiązany z wykonywaniem zadań albo czynności służbowych jeżeli przepisy szczególne przewidują odpowiedzialność dyscyplinarną. W ocenie obwinionej takiego przepisu nie zawiera ani ustawa o Policji ani rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania policjantom zezwolenia na podjęcie zajęcia zarobkowego. Po stronie obwinionej nie było ponadto zawinienia, ponieważ działała pod wpływem błędu, będąc przekonana, że tak jak poprzednio otrzyma zezwolenie.
Całkowicie nieuzasadniony jest zarzut dotyczący wykonywania bez zgody przełożonego pracy w Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w S. Do pracy w tej Komisji obwiniona została skierowana bezterminowo pismem Komendanta Rejonowego Policji z dnia [...] stycznia 1997 r., a następnie powołana na członka Komisji uchwałą Nr [...] Rady Miasta i Gminy S. O wynagrodzeniu za pracę w Komisji decydowała Rada Miasta i Gminy na podstawie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi;
2. rażąco naruszono art.1 ust.2 pkt 3 ustawy o Policji, zgodnie z którym Policja powinna inicjować o organizować działania mające na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałać w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i społecznymi. W tym aspekcie praca obwinionej poza służbą była ściśle związana ze służbą, a odmowa wyrażenia zgody na jej wykonywanie nie znajduje uzasadnienia;
3. w sposób istotny naruszono § 9 ust.1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności i bezzasadne odrzucenie dowodów wnioskowanych przez obwinią;
4. naruszono § 12 ust.2 pkt 2 cyt. rozporządzenia przez powołanie się na "rozmowę ostrzegawczą", która nie jest wymieniona w przepisach. Co do rozmów dyscyplinarnych to wzmianka o nich powinna być usunięta z akt osobowych na takiej samej zasadzie jaka dotyczy kar dyscyplinarnych, a określonej w § 37 ust.1 cyt. rozporządzenia. Powoływanie się na takie rozmowy w uzasadnieniu decyzji było więc niedopuszczalne;
5. naruszono w sposób istotny § 47 cyt. rozporządzenia, w związku z art.7, art.8, art.9, art.11 i art.75 § 1 kpa, ponieważ rozpatrując sprawę nie kierowano się słusznym interesem obwinionej, nie dopuszczono dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a ponadto nie uwzględniono § 9 ust.1 pkt 2 rozporządzenia , wytłaczającego odpowiedzialność obwinionej za czyn popełniony poza służbą;
6. naruszono § 17 ust.5 statutu NSZZ Policjantów przez oparcie się na opinii, która zgodnie z tym przepisem mogła być wydana tylko na żądanie członka związku, którego to żądania obwiniona nie zgłosiła i nie brała udziału w zebraniu, na którym opinia została podjęta. Opinia jest stronnicza, wydana pod presją przełożonego, gołosłowna i powołująca się na fakty, które powinny ulec zatarciu. Opinię w tej sytuacji winien wydać Zarząd Wojewódzki NSSZZP.
Orzeczeniem z dnia [...] maja 2003 r. Komendant Wojewódzki Policji, na podstawie art.138 § 1 pkt1 kpa, art.139 ust.1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji ( tekst jedn. Dz. U. z 2002 Nr 7, poz.58 ze zm. ) oraz § 32 ust.1 i 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów ( Dz. U. z 1998 r. Nr 4 poz.14 ze zm. ) po rozpatrzeniu odwołania - utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
Ustosunkowując się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu organ II instancji stwierdził co następuje :
Ad.1. art.62 ust.1 ustawy z 06 kwietnia 1990 r. o Policji stanowi, że "Policjant nie może bez zezwolenia przełożonego podjąć zajęcia zarobkowego poza służbą", , zatem podjęcie takiego zajęcia przez policjanta bez wymaganego zezwolenia jest oczywistym naruszeniem przepisu służbowego, a zatem jest naruszeniem dyscypliny służbowej, co wynika z treści przepisu § 9 ust.1 pkt 2 przywołanego na wstępie Rozp. MSWiA z dnia 19.12.1997 r., który stanowi, że naruszeniem dyscypliny służbowej może być również czyn popełniony przez policjanta poza służbą lub nie związany z wykonywaniem zadań albo czynności służbowych, jeżeli przepisy szczegółowe przewidują odpowiedzialność dyscyplinarną.
Stypizowany w art.62 ust.1 ustawy o Policji czyn, stanowi w tym przypadku świadome i zawinione naruszenie obowiązującego przepisu prawa, który w dacie jego naruszenia był znany obwinionej, a stan faktyczny, wykonywanie zajęcia zarobkowego poza służbą bez uzyskania zezwolenia przełożonego wyczerpuje znamiona naruszenia dyscypliny służbowej, za co odpowiedzialność dyscyplinarną przewiduje art.133 ust.1 ustawy o Policji stanowiąc: "Policjant podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie dyscypliny służbowej oraz w innych przypadkach określonych w ustawie."
W tym stanie twierdzenie obwinionej dotyczące naruszenia przez Komendanta Powiatowego Policji w S. art.62 ust.1 ustawy o Policji jest nieuzasadnione, natomiast należy stwierdzić, że naruszenie tego przepisu przez obwinioną jest bezsporne i w świetle zebranych materiałów udowodnione.
Nieuprawnione jest także powołanie się przez obwinioną na wszczęcie postępowania dyscyplinarnego z naruszeniem przepisu § 12 ust.1 pkt 2 przywołanego na wstępie Rozp. MSWiA z 19.12.1997 r. , albowiem po dokładnym sprawdzeniu materiałów nie stwierdzono przekroczenia terminu wymienionego w art.135 ust.1 ustawy z 06.04.1990 r. o Policji, gdyż wiadomość o naruszeniu dyscypliny służbowej przez obwinioną Komendant Powiatowy Policji w S. otrzymał w dniu [...].02.2003 r. ( dowód karta nr [...] ), a wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego nastąpiło w dniu [...].04.2003 r. tj. na 33 dni przed terminem powodującym przedawnienie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Nie można podzielić punktu widzenia obwinionej, iż przełożony wiedział wcześniej o naruszeniu przez obwinioną dyscypliny służbowej, gdyż z treści opinii dołączonych do odwołania z dnia [...] maja 2002 r. wynikało tylko to, iż obwiniona prowadzi zajęcia terapeutyczne na wysokim poziome, natomiast nie stwierdzono tam, że zajęcia te są kontynuowane nadal mimo braku stosownego zezwolenia, oraz nie wynikało w żaden sposób, że zajęcia te mają charakter zarobkowy.
Ze stwierdzenia zawartego w odwołaniu od orzeczenia o ukaraniu wynika natomiast, iż obwiniona mimo braku zezwolenia na zajęcia zarobkowe poza służbą, cały czas świadomie naruszała obowiązujące przepisy, co świadczy o dużym stopniu nasilenia złej woli i świadomym działaniu sprzecznym z przepisami a jednocześnie jest zaprzeczeniem tezy podniesionej przez obwinioną, że działała ona pod wpływem błędu. O błędzie bowiem można byłoby rozważać, jeśli obwiniona byłaby nieświadoma swego czynu a jednocześnie nieświadomość naruszenia normy prawnej byłaby usprawiedliwiona, co w niniejszym przypadku nie znajduje uzasadnienia.
Podobnie jak w powyższej tezie, brak też jest przesłanek do uznania zarzutu obwinionej, iż zarzut trzeci w orzeczeniu o ukaraniu jest bezprzedmiotowy, gdyż miała zgodę przełożonego na zajmowanie funkcji członka Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w S., co ma wyłączyć jej odpowiedzialność za czyn określony w tym zarzucie.
W tym miejscu należy stwierdzić, iż istotnie obwiniona miała zgodę swego przełożonego na pełnienie wyłącznie społecznej funkcji członka Gm.K.R.P.A w S., w której pracach miała obowiązek brać udział jako funkcjonariusz Policji, będąc przedstawicielem Komendanta Policji w S., i do sprawowania których została skierowana w ramach obowiązków służbowych, będąc zwalnianą z innych obowiązków służbowych na czas niezbędny do pracy w tej Komisji. W ten sposób nie była uprawniona do pobierania żadnego wynagrodzenia za udział w pracy w Komisji, gdyż pobierała za ten czas uposażenie jako funkcjonariusz, mogąc pobierać wyłącznie dietę określoną w uchwale właściwej Rady samorządu terytorialnego. Po zmianie zasad wynagradzania za udział w pracach Komisji, co związane było ze zmianami przepisów o samorządzie gminnym i wyborami do kolejnej kadencji obwiniona zamiast diety zaczęła otrzymywać regularnie wynagrodzenie za pracę w tej Komisji, co było sprzeczne nie tylko z obowiązującymi przepisami służbowymi - i o czym miała już wówczas obowiązek powiadomić przełożonego - ale również z zasadami współżycia społecznego, gdyż za kilka godzin pracy w miesiącu otrzymywała równowartość najniższego wynagrodzenia za pracę lub zasiłku dla bezrobotnych, przy czym pobierała uposażenie jako funkcjonariusz Policji. W tym stanie należy stwierdzić, że działalność obwinionej w pracach Gm. K.R.P.A w S. zatraciła swój społeczny charakter, stając się zajęciem o charakterze zarobkowym.
Po ujawnieniu powyższego faktu przez prasę oraz po czynnościach wyjaśniających, z których wynikało, że obwiniona wykonuje zajęcia o charakterze zarobkowym, wszczęcie postępowania dyscyplinarnego należy ocenić jako uzasadnione.
Ad. 2. Odnośnie zarzutu dotyczącego naruszenia przez Komendanta Powiatowego Policji w S. art.1 ust.2 pkt 3 ustawy z 06.04.1990 r. o Policji, jakoby orzeczeniem dyscyplinarnym uniemożliwił wykonywanie i inicjowanie działań mających na celu zapobiegania przestępstwom i wykroczeniom, należy stwierdzić, że zarzut ten jest nieuzasadniony, nietrafny i jest specyficznym sposobem interpretacji, albowiem obwiniona nie została ukarana za działania wymienione w cytowanym wyżej przepisie, wykonywane w ramach obowiązków służbowych lub mających charakter działań społecznych, do których prawo i obowiązek realizacji posiada każdy funkcjonariusz, lecz za zarobkowy sposób ich wykonywania.
Ponadto obwiniona w punkcie drugim odwołania zawarła tezę, iż "praca poza służbą jest ściśle związana ze służbą", co jest sprzeczne z tezami zawartymi w punkcie 1 odwołania, gdzie obwiniona wywodzi, iż praca jej nie miała nić wspólnego z pełnioną służbą".
Powyższe świadczy o tym, że obwiniona nie mając rzeczowych argumentów na swoją obronę, przyjęła specyficzny sposób przedstawienia faktów i ich interpretacji w sposób dla siebie wygodny lecz nie znajdujący uzasadnienia w zebranych materiałach, przepisach prawa ani w orzecznictwie.
Ad. 3 . Bezspornymi i niepodważalnymi dowodami świadczącymi o naruszeniu dyscypliny służbowej poprzez naruszenie przepisu art.62 ust.1 ustawy z 06.04.1990 r. o Policji są wystawione przez stosowne urzędy zaświadczenia o pobieraniu przez obwinioną wynagrodzenia za wykonywaną pracę, co zostało zebrane w toku postępowania i zamieszczone w aktach, zatem zarzut obwinione podniesiony w punkcie 3 odwołania jest niezasadny.
Ad. 4. Zarzut zawarty w punkcie 4 odwołania nie ma związku i nie dotyczy procedury prowadzonego postępowania dyscyplinarnego, lecz dotyczy działalności niezależnego i samorządnego podmiotu jakim jest NSZZ Policjantów, w działalność którego organ prowadzący postępowanie nie może ingerować.
Po zbadaniu podniesionego zarzutu i porównaniu jego treści z obowiązującymi przepisami stwierdzono, że Komendant Powiatowy Policji w S., zgodnie z przepisami Rozp. MSWiA z dn.19.12.1997 r. ( op.cit. ) oraz zgodnie z § 10 Umowy między Komendantem Wojewódzkim Policji a Zarządem Wojewódzkim NSZZ Policjantów z dn. 08.02.2000 r. , zwrócił się do Zarz. Terenowego NSZZ "P" przy KPP w S. o opinię w sprawie przewidywanej kary dyscyplinarnej, na co otrzymał stosowną opinię tego gremium. Sformułowania i zapisy w tej opinii nie pochodzą od przełożonego lecz od Koleżanek i Kolegów - członków NSZZ "P" przy KPPP w S. Komendant nie miał prawa i obowiązku zwracać się o sprostowanie opinii, nie mając interesu prawnego, natomiast obwiniona mając taką możliwość i posiadając czynne prawo strony - uczestnika postępowania, nie zwróciła się w przewidzianym trybie i terminie 0o sprostowanie opinii, stąd brak jest obecnie podstaw prawnych do tego, aby wydanej opinii nie brać pod uwagę. Zarzut podniesiony wobec Komendanta Powiatowego o naruszeniu cyt. wyżej przepisów i użyciu niewłaściwych sformułowań jest zatem bezpodstawny.
Bezpodstawny jest także zarzut dotyczący naruszenia § 37 ust.1 i 2 cyt. na wstępie Rozp. MSWiA z 19.12.1997 r., iż notatki z rozmów dyscyplinarnych powinny być usunięte z akt osobowych i nie powinny być brane pod uwagę. Pogląd jest całkowicie mylny, albowiem cytowany przepis przewiduje określone terminy poszczególnych kar dyscyplinarnych i określa terminy i sposób ich zatarcia, natomiast milczy w sprawie notatek z rozmów dyscyplinujących, zatem zarzut obwinionej stanowi w tym względzie nadinterpretację prawa, co jest niedopuszczalne i nie podlega uwzględnieniu.
Ad.5. Zarzut obwinionej w sprawie naruszenia w postępowaniu dyscyplinarnym § 45 Rozp. MSWiA z 19.12.1997 r. ( op.cit), w zw. z art.7 kpa, art.8 kpa, art.9 kpa, art.11 kpa oraz art.75 § 1 kpa nie znajduje uzasadnienia, albowiem :
- w interesie społecznym leży przestrzeganie prawa przez wszystkie podmioty, a naruszenie obowiązującego porządku prawnego winno skutkować poniesieniem odpowiedzialności przez osobę, która dopuściła się tego naruszenia i tak jest w niniejszym przypadku, przy czym należy zaznaczyć, iż interes społeczny jest traktowany priorytetowo w stosunku do interesu indywidualnego, a ponadto należy stwierdzić, że w przypadku świadomego naruszenia norm prawnych i społecznych nie można powoływać się na słuszny interes obwinionego,
- dowody, których włączenia do akt formalnie odmówiono , a które znajdują się w aktach postępowania, zostały zbadane i po tej czynności należy stwierdzić, iż postanowienia o odmowie uwzględniania wniosków dowodowych były wydane zasadnie, albowiem dokumenty, o których uwzględnienie wnosiła obwiniona nie wnoszą do sprawy nic ważnego, odmiennego do dowodów stwierdzających zarobkowy charakter zajęć poza służbą i nie są istotne dla rozstrzygnięcia,
- dokumenty, o których wyżej mowa mogą stanowić - i stanowią okoliczności łagodzące, gdyż w sposób pozytywny przedstawiają pracę obwinionej i stanowią przeciwwagę dla artykułów prasowych, które negatywnie przedstawiają obwinioną i jej postępowanie, a do treści których obwiniona nie odniosła się w złożony, odwołaniu,
- zarzut o bezpodstawności wszczęcia postępowania dyscyplinarnego jest powtórzeniem jednej z tez wymienionych w punkcie 1 odwołania, wobec czego ponowne omawianie sprawy i uzasadnianie bezpodstawności zarzutu jest zbędne.
Badając z urzędu stan faktyczny i prawny postępowania dyscyplinarnego, organ odwoławczy stwierdził, iż czyn wyszczególniony w punkcie drugim orzeczenia o ukaraniu, wydanym przez Komendanta Powiatowego Policji w S. w dniu [...].04.2004 r. w toku postępowania dyscyplinarnego a następnie odwoławczego, z powodu upływu czasu uległ przedawnieniu na mocy art.135 ust.2 ustawy o Policji , który stanowi iż :"nie można wymierzyć policjantowi kary dyscyplinarnej po upływie 1 roku od dnia popełnienia czynu", co w niniejszym przypadku zachodzi, albowiem czyn objęty zarzutem określonym w punkcie 2 orzeczenia o ukaraniu popełniono w okresie kwietnia - maja 2002 r. , wobec czego przy wydaniu orzeczenia przez organ odwoławczy, czyn ten nie był brany pod uwagę z powodu przedawnienia orzeczenia kary dyscyplinarnej.
Organ odwoławczy w przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym stwierdził bezsporne i świadome naruszenie dyscypliny służbowej opisane w pozostałych punktach orzeczenia o ukaraniu z dnia [...].04.2003 r. - tj. w punkcie 1 i 3 , przy czym pod uwagę wzięto wszystkie dowody zebrane w aktach postępowania dyscyplinarnego. Zebrane materiały świadczą w sposób jednoznaczny i przekonywujący o tym, iż naruszenie dyscypliny służbowej przez obwinioną trwało przez okres kilku miesięcy i nie było odosobnionym przypadkiem, gdyż zajęcia zarobkowe obwiniona prowadziła jednocześnie w trzech różnych instytucjach, i to nawet w okresie,, gdy nie świadczyła służby w jednostce macierzystej, korzystając z lekarskiego zaświadczenia o niezdolności do pracy.
Z zebranych materiałów wynika też, że nie względy społeczne, a głównie finansowe były pobudką do naruszenia dyscypliny służbowej.
Jako okoliczności łagodzące potraktowano dobre opinie służbowe zamieszczone w aktach osobowych oraz osiągnięte wyniki w ciągu ostatnich kilku lat służby.
Mając jednak na uwadze dużą szkodliwość czynu, ujemny wpływ na wizerunek miejscowej jednostki Policji, czego wyrazem jest cykl krytycznych a nawet nieprzychylnych artykułów prasowych, mimo przedawnienia wymierzenia kary dyscyplinarnej za jeden z czynów, należało orzeczoną karę dyscyplinarną - surowej nagany - utrzymać w mocy. Złagodzenie bowiem kary dyscyplinarnej w przedstawionych warunkach miałoby charakter demoralizujący dla pozostałych funkcjonariuszy oraz byłoby zbyt łagodnym potraktowaniem osoby, która z całą świadomością a nawet premedytacją naruszyła obowiązujące przepisy z pobudek materialnych, naruszając także normy społeczne a jej zachowanie po ujawnieniu naruszenia przepisów prawa i wydaniu orzeczenia o ukaraniu należy zgodnie z § 27 ust.2 i 3 cyt. wyżej Rozp. MSWiA z 19.12.1997 r. traktować jako okoliczności obciążające.
B.I. zaskarżyła orzeczenie II instancji do sądu administracyjnego, wnosząc o jego uchylenie , łącznie z orzeczeniem organu I instancji z przyczyn przedstawionych w odwołaniu, które w całości podtrzymała.
W pierwszej części skargi opisała przebieg swojej służby, osiągnięcia zawodowe, powołała się również na otrzymane nagrody. Podniosła, że zmiana stosunku do niej przez Komendanta K. nastąpiła po tym, kiedy skarżąca zwróciła uwagę przyjaciółce córki Komendanta K.O. na niewłaściwość jej postępowania polegającą na pisaniu pozwów rozwodowych ofiarom przemocy w rodzinie. W ocenie skarżącej zespół do spraw nieletnich i przeciwdziałania patologiom powinien dążyć do odbudowania rodziny, a nie do jej rozbijania.
Skarżąca zwróciła uwagę, że Komendant Powiatowy uzasadniając odmowę wyrażenia zgody na podjęcie przez skarżącą zajęcia zarobkowego poza służbą, powołał się między innymi na konflikt skarżącej z K.O. mimo, że wiedział o nim od dłuższego czasu i nie czynił nic aby go zlikwidować, w szczególności nie rozmawiał o nim ze skarżącą, opierając się na wersji K.O.
Odnosząc się do zarzutu pobierania wynagrodzenia za pracę w gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych skarżąca podniosła, że w innych gminach pracowali w takich komisjach policjanci J.M., M.W., R. B., D.B., D.M. i pobierali za to wynagrodzenie, a wobec nich nie wszczęto z tego powodu postępowania dyscyplinarnego.
Skarżąca wyjaśniła, że niekorzystne dla niej i Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych artykuły w Gazecie S. były inspirowane przez Z.F. i J. W., dotkniętych chorobą alkoholową ; informacje zawarte w tych artykułach były tendencyjne i nierzetelne, a wysyłane sprostowania cenzurowane bądź nie drukowane. Skarżąca nie otrzymała w tej sprawie wsparcia od swojego przełożonego, sama podjęła jednak stosowne środki prawne, mające na celu ochronę jej czci, godności i dobrego imienia.
Skarżąca wniosła nadto o uwzględnienie przez Sąd wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 kwietnia 2003 r. sygn.. akt K36/00, stwierdzającego niezgodność art.139 ust.2 ustawy o Policji z Konstytucją RP. Z dniem 30 września 2003 r. powyższy przepis i wydane na jego podstawie rozporządzenie MSWiA z dnia 19 grudnia 1997 r. w części dyscyplinarnej utraciły moc. Powołując się na poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego skarżąca uważa, że wydane w jej sprawie orzeczenia dyscyplinarne oparte na przepisach, które następnie zostały uznane za niezgodne z Konstytucją, winny być uchylone.
Odpowiadając na skargę i wnosząc o jej oddalenie, Komendant Wojewódzki podtrzymał argumenty faktyczne i prawne przedstawione w zaskarżonym orzeczeniu.
Skarga wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego została rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu , zgodnie z art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm. )
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Najdalej idącym zarzutem skarżącej było twierdzenie, że zaskarżone orzeczenia organów obu instancji oparte zostały na przepisach, które orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego zostały uznane za niezgodne z Konstytucją, co w ocenie skarżącej skutkuje ich nieważność.
Wyrokiem z dnia 8 października 2002 r. sygn. akt K 36/00 ( skarżąca błędnie określiła datę tego wyroku na 8 kwietnia 2003 r. ) ogłoszonym w dniu 23 października 2002 r. w Dzienniku Ustaw Nr 176, poz.1457, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art.139 ust.2 ustawy o Policji, w części dotyczącej postępowania dyscyplinarnego, z art.92 ust.1 i Konstytucji RP oraz postanowił, że powołany przepis utraci moc z dniem 30 września 2003 r.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał Konstytucyjny między innymi stwierdził, że upoważnienie ustawowe zawarte w art.139 ust.2 ustawy o Policji, przekazując do regulacji podstawowej tak istotną materię jak kształtowanie zasad postępowania dyscyplinarnego i wymierzania kar oraz właściwości podmiotów wszczynających i prowadzących postępowanie nie spełnia warunków określonych w art.92 ust.1 Konstytucji. Odnosząc się do wydanego na podstawie wskazanej wyżej delegacji ustawowej rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów, Trybunał uznał że jego badanie jest zbędne, bowiem utraci ono moc z chwilą utraty mocy obowiązującej przepisu art.139 ust.1 . Rozważając skutki jakie mogłoby pociągać za sobą natychmiastowe wejście w życie orzeczenia niekonstytucyjności powyższego przepisu, w szczególności pozostawienia bez unormowania prawnego postępowania dyscyplinarnego Trybunał postanowił, że orzeczenie wejdzie w życie dopiero 30 września 2003 r.
W dacie wydania orzeczeń dyscyplinarnych ([...] kwietnia i [...] maja 2003 r. ) istniała więc podstawa do zastosowania powyższych regulacji.
Zauważyć należy, że korzystanie z tych przepisów nie pogorszyło sytuacji skarżącej, która korzystała z prawa do obrony, zgłaszała wnioski dowodowe, podnosiła zarzuty w odwołaniu oraz w skardze do sądu administracyjnego. Postępowanie dyscyplinarne ponadto znajdowało umocowanie prawne w art.133 ustawy o Policji, który to przepis nie został uznany za niezgodny z Konstytucją.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu skarżącej jakoby nie podporządkowanie się nakazowi określonemu w art.62 ust.1 ustawy o Policji nie stanowiło podstawy do przyjęcia odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Jedną z podstaw odpowiedzialności dyscyplinarnej, o których mowa w art.133 ust.1 ustawy o Policji jest naruszenie dyscypliny służbowej, obejmującej powinności policjanta określone w rozdziale 7 cyt. ustawy. Policjant, stosownie do zapisów art.58 ust.1 i art.27 ust.1 ustawy zobowiązany jest chronić ustanowiony Konstytucją porządek prawny, przestrzegać prawa i dyscypliny służbowej oraz wykonywać rozkazy i polecenia przełożonych.
Funkcjonariuszy Policji obowiązują szczególnie rygorystyczne wymagania w zakresie przestrzegania prawa ze względu na wyjątkową rolę społeczną tej grupy zawodowej i jej zhierarchizowaną strukturę ( por. uzasadnienie cyt. wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 36/00 ).
Wobec takich wymagań, podjęcie przez policjanta zajęcia zarobkowego poza służbą, bez zezwolenia przełożonego, stanowi naruszenie dyscypliny służbowej, objęte dyspozycją art.133 ust.1 cyt. ustawy.
Rozpatrując sprawę organy obu instancji naruszyły jednak przepisy postępowania dyscyplinarnego, w szczególności § 9 ust.1, 17 i 18 rozporządzenia wykonawczego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wnosiła o przeprowadzenie dowodów, które zmierzały do wykazania, że odmowa wyrażenia zgody przełożonego na podjęcie przez nią zajęcia zarobkowego poza służbą była nieuzasadniona, a także odwodów pozwalających na obiektywną ocenę jej pracy. Powyższych wniosków dowodowych nie uwzględniono mimo, że w postępowaniu dyscyplinarnym miały one istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, choćby w zakresie wymiaru kary.
Okoliczność, że od decyzji przełożonego, odmawiającej podjęcia zajęcia zarobkowego nie służył środek odwoławczy nie zwalniała organów prowadzących postępowanie dyscyplinarne od badania zasadności tej odmowy, która gdyby potwierdziły się zarzuty skarżącej mogła być uznana za szykanę.
Orzeczenia organów obu instancji naruszają ponadto przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dotyczy to w szczególności zarzutu objętego punktem trzecim orzeczenia organu I instancji, to jest tego, że w czasie od kwietnia do czerwca 2002 r. skarżąca otrzymała wynagrodzenie za udział w pracach Miejsko-Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Skarżąca wykazała dołączonym do akt sprawy pismem, że do wymienionej Komisji została skierowana przez swojego przełożonego w 1997 r. i że to skierowanie nie zostało odwołane. Zarówno w dacie skierowania jak i w okresie określonym w pkt 3 orzeczenia, udział w pracach Komisji wiązał się z wynagrodzeniem , przewidzianym w art.4 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ( tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz.1231 ze zm. ) . Skierowanie do Komisji przez przełożonego, jak słusznie podnosi skarżąca, obejmowało w tych okolicznościach zgodę na pobieranie przez skarżącą wynagrodzenia.
Tym samym nie było podstaw do uznania, że skarżąca , będąc członkiem wymienionej Komisji i pobierając wynagrodzenie za udział w jej pracach naruszyła art.62 ust.1 ustawy o Policji.
Co do zarzutu określonego w pkt 2 orzeczenia organu I instancji , organ odwoławczy stwierdził, że ze względu na upływ 1 roku od dnia popełnienia czynu nie można wymierzyć obwinionej kary dyscyplinarnej, w związku z czym okoliczności związane z tym zarzutem nie mają wpływu na wymiar kary.
W tej sytuacji odnoszenie się do ustaleń zawartych w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji oraz do zarzutów skarżącej w tym zakresie jest zbędne.
W dacie podejmowania orzeczenia przez organ II instancji art.134 ustawy o Policji przewidywał następujący Katalog kart dyscyplinarnych : 1) upomnienie, 2 ) naganę, 3 ) surową naganę, 4 ) naganę z ostrzeżeniem, 5 ) ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku, 6 ) wyznaczenie na niższe stanowisko służbowej, 7 ) obniżenie stopnia, 8 ) skreślony, 9 ) ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby i 10 ) wydalenie ze służby. Uzasadniając wymierzenie skarżącej kary surowej nagany , organ odwoławczy uznał, że czyny, które popełniła charakteryzowały się dużą społeczną szkodliwością i miały ujemny wpływ na wizerunek miejscowej Policji, czego wyrazem był cykl krytycznych artykułów prasowych, ponadto skarżąca dopuściła się ich z pobudek finansowych.
Powyższe motywy nie są przekonywujące. Niewątpliwie skarżąca podejmowała się pracy zarobkowej poza służbą między innymi po to aby uzyskać dodatkowe dochody. Nie było to sprzeczne z powinnościami policjanta i w przeszłości przełożony skarżącej tak to oceniał, skoro udzielał skarżącej zgody na wykonywanie zajęć. Skarżąca miała podstawy sądzić, że kolejną zgodę otrzyma i prawdopodobnie dlatego złożyła nowy wniosek już po upływie okresu, którego dotyczyła poprzednia zgoda.
W tych okolicznościach wniosek o dużej szkodliwości społecznej jej czynu należy uznać za wyolbrzymiony.
Powoływanie się na krytyczne artykuły prasowe jest nie uprawnione w sytuacji, gdy organy dyscyplinarne, mimo wniosków skarżącej, nie przeprowadziły dowodów zmierzających do ustalenia czy artykuły były rzetelne czy też krzywdzące dla skarżącej. Zważywszy ponadto, że skarżąca, będąc długoletnim funkcjonariuszem Policji, nie była dotąd karana, a przeciwnie nagradzana, wymierzenie jej kary surowej nagany - trzeciej z kolei w katalogu kar - wydaje się niewspółmierne do stopnia zawinienia i rodzaju czynu.
Skoro, z przedstawionych motywów zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym wpływa na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na "podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit."a" i "c", art.135, art.152 i art.200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Przyznając pełnomocnikowi skarżącej zwrot kosztów zastępstwa procesowego w rozmiarze niższym od wnioskowanego, Sąd miał na względzie niewielki nakład pracy pełnomocnika, obejmujący wyłącznie wystąpienie przed Sądem.
/-/ B.Popowska /-/ M.Hrycaj /-/ M.Dybowski
jf