II SA/Po 140/22

II SA/Po 140/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Sebastian Michalski
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Wiesława Batorowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargi
Sentencja
Dnia 29 lipca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 lipca 2022 roku połączonych spraw ze skarg W. M. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 grudnia 2021 r. nr [...] – w przedmiocie zasiłku celowego, 13 grudnia 2021 r. nr [...] – w przedmiocie zasiłku okresowego, 13 grudnia 2021 r. nr [...] – w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargi.
Uzasadnienie
Dnia 13 października 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. (zwanego dalej "MOPS") wpłynął wniosek W. M. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "Skarżącą") o przyznanie pomocy materialnej na miesiąc październik 2021 r. Pomoc ta miała polegać na przyznaniu środków na wyżywienie, opłaty za mieszkanie, odzież na zimę, kontakty z dzieckiem – dojazd do R. , gdzie mieszka dziecko. Wnioskodawczyni uzasadniła swój wniosek tym, że w miesiącu październiku 2021 r. nie uzyskała żadnego dochodu, a Powiatowy Urząd Pracy w C. od stycznia 2021 r. nie przedstawił jej żadnej odpowiedniej oferty pracy. Ponadto wskazano we wniosku, że MOPS ma opóźnienia w realizacji świadczeń za wrzesień 2021 r. przez co generują się wyższe zobowiązania.
Dnia 19 października 2021 r. odbył się wywiad środowiskowy, podczas którego stwierdzono co następuje. Wnioskodawczyni zamieszkuje samotnie w wynajętym mieszkaniu, nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje się z pomocy MOPS. Wnioskodawczyni nie pracuje, jest zarejestrowana w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku, choruje przewlekle – zdiagnozowana schizofrenia paranoidalna. Wnioskodawczyni wnosi o przyznanie jej pomocy materialnej poprzez przyznanie środków pieniężnych na zakup żywności, odzieży na zimę, opłacenie mieszkania, dojazd do miejsca zamieszkania dziecka oraz zakup leków. Jak wskazała, recepty przedstawi w dniu 26 października 2021 r. gdyż dzień wcześniej ma umówioną wizytę u lekarza.
Wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnych recept mimo umówionej wizyty. Nie była u lekarza, mimo pouczenia pracownika MOPS, że recepty są niezbędne dla określenia wysokości pomocy. Pracownik socjalny ustalił, że wnioskodawczyni pobiera dodatek mieszkaniowy, a więc ponosi mniejsze koszty utrzymania mieszkania. Pracownik odnotował, że wnioskodawczyni często porusza się przy pomocy taksówki. Kiedy wnioskodawczyni jest w budynku MOPS, taksówka czeka na jej powrót, co sugeruje, że wnioskodawczyni jest w stanie ponosić koszty dojazdu do córki.
Decyzjami z dnia 29 października 2021 r. nr [...], nr [...], nr [...] Burmistrz Miasta C. (zwany dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") przyznał wnioskodawczyni odpowiednio zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie [...]zł (zasiłek celowy), zasiłek okresowy na okres 01.10.2021-31.10.2021 w wysokości [...] zł oraz zasiłek celowy w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na:
1) dofinansowanie opłat mieszkaniowych – [...] zł;
2) zakup leków – [...] zł;
3) zakup obuwia – [...] zł;
Jednocześnie Burmistrz odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia na koszty kontaktów z dzieckiem. Każdej z tych decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniach tych decyzji wskazano odpowiednio, co następuje.
1) Wnioskodawczyni spełnia kryteria otrzymania pomocy w postaci środków na wyżywienie. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej dochód – [...] zł – nie przekracza kryterium dochodowego (701 zł), o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zmianami, zwanej dalej "u.p.s."). Pomoc przyznano w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023.
2) Przyznany zasiłek okresowy wynika z tego, że wnioskodawczyni nie posiada dochodu, który przekraczałby kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Zasiłek ten przysługuje ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwości nabywcze poniżej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek wyznacza się jako połowa różnicy między kryterium dochodowym a dochodami wnioskodawczyni. Z tego względu przyznano najwyższą możliwą formę pomocy. Wydając tę decyzję wzięto pod uwagę sytuację rodzinną i finansową wnioskodawczyni, a także możliwości finansowe MOPS.
3) Przyznanie zasiłku celowego następuje, gdy wnioskodawca chce pokryć część swoich wydatków na zakup żywności, leków, leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Celem pomocy społecznej jest wsparcie w przezwyciężeniu trudności, jakie pojawiły się w życiu osoby wnioskującej o nią. Udzielając pomocy dostosowanej do potrzeb wnioskodawcy należy również uwzględnić możliwości organu pomocowego. Kryteria tej pomocy zostały pozostawione uznaniu administracyjnemu. Przyznając rzeczoną pomoc, Burmistrz miał na względzie fakt, że wnioskodawczyni posiada przyznany dodatek mieszkaniowy, a więc ponosi mniejsze koszty utrzymania mieszkania. Ponadto wnioskodawczyni zgodziła się na to, aby przyznać jej zasiłek okresowy. Jeśli chodzi o kontakty z córką – odmówiono jej pomocy. Świadczenia z systemu pomocy społecznej mają na celu wsparcie, a nie zapewnienie wszystkich potrzeb. Wnioskodawczyni powinna przyczyniać się do poprawy swojej sytuacji. Kontakty z córką nie są potrzebami szczególnie uzasadniającymi udzielenie pomocy finansowej. Trasa z C. do R. jest na tyle niewielka, że można pokonać ją pieszo.
W piśmie z dnia 5 listopada 2021 r. wnioskodawczyni złożyła odwołania od dwóch pierwszych decyzji. W uzasadnieniu odwołań wskazano, że przyznana pomoc nie pozwala na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb. Jej łącze potrzeby wycenia na kwotę [...]zł, a MOPS przyznał jej [...] zł.
Pismem z dnia 12 listopada 2021 r. wnioskodawczyni złożyła odwołanie od trzeciej decyzji Burmistrza. Wnioskodawczyni podtrzymała swoją argumentację z poprzednich odwołań. Pomoc, jaką otrzymała jest nieproporcjonalna do jej potrzeb. Przyznanie pomocy w formie środków na kontakty z dzieckiem są jej niezbędne. Do R. można dostać się jeśli nie komunikacją to taksówką. Poza tym, kontakty z dzieckiem wiążą się także z dbaniem o dziecko, wręczanie jemu upominku, wyjścia z dzieckiem.
Przez 13 miesięcy otrzymała z MOPS łącznie pomoc na kwotę ponad 7 tyś. zł. Po przeliczeniu na miesiąc wychodzi [...] zł, a jej potrzeby to kwota [...]zł miesięcznie. Wnioskodawczyni próbowała podjąć się pracy dorywczej, ale z tego właśnie powodu została wyrejestrowana z urzędu pracy i pozbawiona zasiłków. Nie jest więc prawdą, że nie podejmuje starań dla poprawy swojej sytuacji.
Decyzjami z dnia 13 grudnia 2021 r. nr [...], nr [...], nr SKO [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO [...]", "Kolegium" lub "organem II instancji") utrzymało w mocy wszystkie decyzje organu I instancji. W uzasadnieniach każdej z decyzji wskazano, co następuje:
1) Jeśli chodzi o pomoc w postaci zasiłku celowego, na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., udzielenie jej nie ma charakteru obligatoryjnego, a w toku postępowania bierze się pod uwagę potrzeby życiowe, sytuację finansową i rodziną wnioskodawcy, a także zdolności finansowe organu pomocowego. Wnioskodawczyni nie przekroczyła kryterium dochodowego, ponieważ ono wynosi 701 zł, a jej dochód miesięczny to [...] zł – zasiłek z MOPS. SKO [...] wskazało, że sprawdzono, jakie są warunki bytowe wnioskodawczyni. Organ pomocowy nie może wyręczać jej w spełnianiu wszystkich jej potrzeb. Decyzja organu I instancji jest wydawana w warunkach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może, ale nie musi przyznawać jej tej pomocy. Kolegium wskazało, że wnioskodawczyni nie przyczynia się do poprawy jej sytuacji. Kolegium uznało także, że nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ pomocowy ma za zadanie wesprzeć w rozwiązywaniu problemów wnioskodawczyni, a nie utrzymywać ją i spełniać każde żądanie, jakie skieruje do MOPS. MOPS nie jest podmiotem utrzymującym każdej osoby, która znalazła się w trudnej sytuacji życiowej. SKO [...] odniosło się do zarzutu wnioskodawczyni. Wskazało, że jakkolwiek pomoc ze strony Burmistrza nie jest dla niej wystarczająca, to jednak niespełnienie oczekiwań nie pozostaje w niezgodności z prawem. Ocena czy i w jakiej wysokości udzielić pomocy wnioskodawczynie jest pozostawiona kwestii uznania organu pomocowego.
2) Zasiłek okresowy jest przyznawany na podstawie art. 38 u.p.s. Przyznaje się go z uwagi na bezrobocie, długotrwałą chorobę, niepełnosprawność oraz brak możliwości utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Wnioskodawczyni spełniła kryterium dochodowe, aby skutecznie ubiegać się o pomoc w postaci zasiłku okresowego. Wysokość pomocy, jaką można uzyskać oblicza się jako połowa różnicy między kryterium dochodowym a dochodami wnioskodawcy. O ile udzielenie pomocy w formie zasiłku okresowego jest obligatoryjne tj. gdy wnioskodawca spełnia warunki jego przyznania, organ nie może odmówić, jednakże organ może zdecydować o wysokości kwoty. SKO [...] podkreśliło, podobnie jak w poprzedniej decyzji, że pomoc społeczna nie stanowi źródła utrzymania osób, których sytuacja osobista jest trudna. Kolegium wskazało metodykę obliczenia wartości zasiłku. Następnie podkreśliło, że z uwagi na ograniczone możliwości finansowe organu pomocowego, a także konieczność udzielenia pomocy innym potrzebującym, kwota wypłaconej pomocy została określona jak w sentencji decyzji. W dalszej części, uzasadnienie decyzji jest zbieżne z uzasadnieniem poprzedniej decyzji SKO [...].
3) Pomoc w postaci środków na zakup żywności albo posiłku została udzielona na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. To forma pomocy nie ma charakteru obligatoryjnego. W tym przypadku, organ pomocowy kieruje się uznaniowością, a więc przyznanie pomocy zależy od woli organu. Kolegium przytoczyło ustalenia z pierwszej swojej decyzji, w tym zakresie uzasadnienia są tożsame. SKO [...] wskazało, że przyznana pomoc ma na celu wsparcie w wyjściu z trudnej sytuacji, ale wnioskodawczyni sama również musi podjąć starania ku temu. Przyznając kwotę na zakup żywności organ miał na względzie sytuację wnioskodawczyni, jej możliwości do podjęcia pracy, a także zdolności finansowe MOPS.
Skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wszystkie trzy decyzji organu II instancji. W treści skargi nie podniesiono żadnych zarzutów. Podtrzymano jedynie twierdzenia z odwołań.
W odpowiedziach na skargi SKO [...] wniosło o ich oddalenie. Organ II instancji ponownie przeanalizował sprawy i stwierdził brak podstaw do uwzględnienia którejkolwiek ze skarg.
Sprawy ze skarg Skarżącej zostały zarejestrowane pod sygn. akt II SA/Po [...], II SA/Po [...] oraz II SA/Po [...]. Postanowieniami z dnia 11 kwietnia 2022 r. o sygn. akt II SA/Po [...] oraz II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył sprawy o wyżej wskazanych sygnaturach w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i tak połączone sprawy prowadzi pod wspólną sygn. akt II SA/Po 140/22.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.
Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym, zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2022 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału II. tut. Sądu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 lipca 2022 r.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.
Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO [...], w których utrzymano w mocy decyzje Burmistrza w przedmiocie zasiłków celowych oraz zasiłku okresowego. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone decyzje odpowiadają prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji, a będzie ona przedstawiana w odniesieniu do decyzji dotyczących zasiłku celowego łącznie oraz w odniesieniu do zasiłku okresowego.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie są przepisy u.p.s. Analizę o motywach zapadłych decyzji będącymi przedmiotem skarg należy rozpocząć od zwrócenia uwagi, że instytucja prawna, jaką jest pomoc społeczna stanowi przejaw subsydiarnej działalności państwa. Rolą państwa jest udzielanie pomocy osobom potrzebującym, które z uwagi na niekorzystne zdarzenia, jakie wystąpiły w ich życiu, znalazły się w trudnej sytuacji. Zgodnie z art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP władze publiczne zapewniają pomoc osobom z niepełnosprawnościami prowadząc politykę społeczną, w której uwzględnia się potrzeby wynikające z trudnej sytuacji materialnej. Sąd w składzie orzekającym zwraca uwagę na słowo "pomoc", które oznacza "wspieranie kogoś fizycznie lub moralnie, wsparcie, ratunek" (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 717). Słownikowe znaczenie "pomocy" prowadzi do wniosku, że jej celem jest wsparcie, ułatwienie osiągnięcia jakiegoś zamierzonego celu, a nie wyręczanie osoby podejmującej starania. Podobnie jest w przypadku pomocy społecznej, której cele zostały określone w art. 2 ust. 1 u.p.s. Powołany przepis stanowi: "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości". Ustawodawca sam podkreśla, że polityka społeczna nie prowadzi do wyręczania osoby potrzebującej, tylko do umożliwienia przezwyciężenia trudności życiowych. Osoba potrzebująca musi samodzielnie uporać się z tymi trudnościami, a władze publiczne mają na celu udzielenie wsparcia, którego katalog rozmaitych form określają przepisy u.p.s. Twierdzenie Sądu znajduje poparcie w treści art. 3 i art. 4 u.p.s. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.s., przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.
Ustawodawca, który jest racjonalny zdaje sobie sprawę z tego, że wszystkie podmioty, które zostały desygnowane w art. 2 ust. 2 u.p.s. do sprawowania polityki społecznej posiadają ograniczone zasoby do udzielania rzeczonej pomocy. Jest to okoliczność bezsporna. Mimo to, podmioty te powinny starać się tak nimi gospodarować, aby pomoc mogła być udzielana. To jednak nie oznacza, że zakres pomocy ma odpowiadać zakresowi potrzeb wynikających z trudności, w jakich znalazła się osoba potrzebująca. Osoba taka jest zobowiązana, na podstawie art. 4 u.p.s., do współdziałania w rozwiązywaniu jej trudności życiowych.
Wszystkie dotychczasowe twierdzenia Sądu w składzie orzekającym znajdują potwierdzenie w utrwalonej linii orzeczniczej. "Zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rolą organów pomocy społecznej jest zatem wspieranie potrzebujących osób i rodzin w celu ich usamodzielnienia się oraz ich integracji ze środowiskiem. Funkcji tej nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem stałego dostarczania środków pieniężnych w wysokości satysfakcjonującej wnioskodawców oraz zaspokajania wszystkich ich oczekiwań zmierzających do podwyższenia standardu codziennego funkcjonowania beneficjentów pomocy społecznej." (wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 825/21, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Pomoc społeczna nie służy stałemu zaspokajaniu wszelkich oczekiwań osób o to wnioskujących, lecz jedynie wspieraniu ich do czasu uzyskania przez te osoby możliwości samodzielnego zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych (wyrok NSA z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 3038/19, dostępny w CBOSA).
Jedną z form wsparcia udzielnej przez system pomocy społecznej jest zasiłek celowy uregulowany w art. 39 ust. 1 u.p.s. Jednakże, aby uzyskać pomoc w tej formie, osoba ubiegająca się o ten zasiłek musi spełnić wymóg z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., a więc spełnić kryterium dochodowe. Innymi słowy, przekroczenie tego kryterium dochodowego oznacza niemożność uzyskania zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 u.p.s. W tej sytuacji, organ administracji publicznej odpowiedzialny za realizację pomocy społecznej może skorzystać z formy specjalnego zasiłku celowego, uregulowanego w art. 41 u.p.s.
Przenosząc wszystkie rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy podkreślić, że Skarżąca spełniła wymagania, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. tj. nie przekroczyła kryterium dochodowego, przez co mogła otrzymać zasiłek celowy, co zresztą nie było kwestionowane na żadnym etapie postępowania administracyjnego jak i sądowoadministracyjnego. Skarżąca nie posiada żadnego dochodu, a pobierany zasiłek celowy, w świetle art. 8 ust. 4 pkt 2 u.p.s. nie wlicza się do dochodu. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.: "W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy [ust. 1 – przyp. Sądu]. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu [ust. 2 – przyp. Sądu]". Wobec spełnienia kryterium dochodowego, należało zastosować zacytowany przepis, jednakże Sąd w składzie orzekającym podkreśla słowo "może". Ustawodawca wskazał w tym przepisie kompetencję, z której organ pomocowy może, ale nie musi skorzystać. Jest to więc instytucja uznania administracyjnego. Organ administracji publicznej, mając na względzie zasady udzielania pomocy społecznej, ma swobodę w podjęciu decyzji co do wysokości przyznanej pomocy. Organ pomocy społecznej zobligowany jest również wziąć pod uwagę wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej, w tym przede wszystkim osoby, których dochód jest niższy niż ustawowe kryterium dochodowe (wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 431/20, dostępny w CBOSA). Instytucja uznaniowości opiera się na założeniu, że każde rozstrzygnięcie w ramach niej jest zgodne z prawem, również co do wysokości tej pomocy. Istotnym jest to, aby organ administracji publicznej uzasadnił swoją decyzję w taki sposób, żeby ustrzec się od zarzutu arbitralności oraz dowolności. W tym miejscu godzi się zauważyć, że nie stanowi naruszenia zasady budzenia zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8 ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami]) uzasadnienie, które nie przekonuje Skarżącą o trafności zapadłego rozstrzygnięcia. Wielokrotnie ta zasada ma charakter subiektywny. Jeżeli organ administracji publicznej uzasadnił swoją decyzję uznaniową, sąd administracyjny nie może uznać, że nie odpowiada ona prawu, mimo tego, czy uzasadnienie jest przekonujące czy nie.
Dwie spośród trzech zaskarżonych decyzji dotyczą właśnie zasiłku celowego. Pierwsza decyzja dotyczyła pomocy na zakup żywności lub posiłku. SKO [...], a wcześniej Burmistrz zdecydowali, że formą pomocową będzie program "Posiłek w szkole i domu". Kolegium przeanalizowało sytuację życiową, finansową oraz rodzinną Skarżącej. Mając świadomość ograniczoności środków pomocowych MOPS, a także nieprzekroczenie kryterium dochodowego uznano, że udzielona przez Burmistrza pomoc jest adekwatna. Kolegium wskazało, podobnie jak Sąd powyżej, że instytucja pomocy społecznej ma na celu wsparcie w przezwyciężaniu trudności życiowych, w jakich znajduje się Skarżąca. Zapewnienie posiłku stanowi po pierwsze wsparcie żywieniowe, a po drugie, sprawia, że Skarżąca może poświęcić więcej uwagi na zatroszczenie się o sprawy swoich schorzeń, czy także poszukiwania pracy. Skarżąca ma dzięki temu więcej czasu, co wprowadza w jej życie więcej komfortu. Podejmując pracę, do czego przecież Skarżąca jest zdolna, gdyż nie przedstawiono żadnych orzeczeń o niepełnosprawności, Skarżąca może jeszcze bardziej przyczynić się do poprawy swojej sytuacji poprzez zdobycie środków na wyżywienie, a także regulację jej zobowiązań. Udzielenie pomocy w tej formie jest limitowane potrzebą wspierania także innych destynatariuszy.
Jeśli chodzi o drugą decyzję, która także dotyczyła zasiłku celowego, uzasadnienie decyzji jest podobne. Organ administracji publicznej przyznał pomoc finansową Skarżącej, jednakże zaznaczył, że ich przeznaczenie ma dotyczyć potrzeb bytowych. Ponieważ odmówiono przy tej okazji pomocy na dojazdy do córki mieszkającej w R. k. C., należało wyraźnie podkreślić, że zasiłek celowy dotyczy wyłącznie spraw bytowych. Opłacanie czynszu za mieszkanie, zakup obuwia oraz leków niewątpliwie stanowią sprawy bytowe. Burmistrz, a następnie Kolegium wskazały, że pomoc na zakup obuwia została przyznana. W odniesieniu do leków, Skarżąca nie przedstawiła recept, ani żadnej dokumentacji medycznej, która chociażby sugerowała, jakie leki bierze. Dopiero własne starania Burmistrza doprowadziły do ujawnienia faktu, że Skarżąca zażywa leki psychotropowe w związku ze schizofrenią paranoidalną. Poszukując informacji o lekach, jakie Skarżąca bierze, udało się ustalić ich cenę. Cena tych leków, a więc A. , K. oraz P. stanowiły determinantę dla udzielenia pomocy na zakup leków. Organy dowiedziały się jakie są ceny opakowań, które Skarżąca powinna wykupić i na tej podstawie wyliczono środki niezbędne na zakup leków. Choroba schizofreniczna wymaga skutecznego leczenia, więc Burmistrz przyznał pomoc na zakup całości leków.
Opłaty mieszkaniowe, jakie ponosi Skarżąca są pomniejszane poprzez dodatek mieszkaniowy, jaki ona pobiera. Z tego względu przyznana pomoc jest wystarczająca, mimo iż nie spełnia oczekiwań Skarżącej.
Należy zauważyć, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej Skarżącej. Z relacji pracowników MOPS wynika, że Skarżąca korzysta z usług taksówek. Kiedy Skarżąca przebywa w budynku MOPS, taksówka oczekuje na jej powrót. To niewątpliwie generuje koszty, które Skarżąca musi pokrywać. Gdyby Skarżąca nie korzystała z usług taksówki, mogłaby te środki spożytkować na zatroszczenie się o swój dobrostan. Fakt korzystania z taksówki nie mógł pozostać obojętny organom. Wskazuje to na lepszą sytuację finansową Skarżącej, niż zostało to przedstawione.
Organy administracji publicznej zasadnie odmówiły Skarżącej przyznania pomocy na dojazdy do miejsca zamieszkania jej córki w R. . Jak wspomniano powyżej, zasiłek celowy dotyczy spraw bytowych. Spotkania z córką, choć jest to ważna część życia rodzica, nie stanowią potrzeb bytowych. Byt w znaczeniu słownikowym to "warunki materialne, podstawa egzystencji, utrzymanie" (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 76). Przyznanie środków, zgodnie z oczekiwaniami Skarżącej, doprowadziłoby do naruszenia prawa, ponieważ środki finansowe zostałyby przyznane na cel nieprzystający do ich przeznaczenia. Dojazdy do dziecka, środki na upominki dla niego, kieszonkowe oraz utrzymanie dziecka nie stanowią o bycie Skarżącej, dlatego nie można było przyznać jej tej pomocy, co zasadnie wyłożyło SKO [...].
Przechodząc do analizy trzeciej decyzji, dotyczącej zasiłku okresowego, również odpowiada ona prawu. Zasiłek okresowy został przyznawany Skarżącej na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s., który stanowi: "Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej". Nie budzi wątpliwości, że Skarżąca nie mając żadnego dochodu (nie licząc zasiłku celowego, ale ten nie jest liczony jako dochód), otrzymała pomoc. Kwestii uznaniowej podlega jedynie wysokość tej pomocy, ponieważ ustawodawca wskazuje, że przyznaje się ją "do wysokości" (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 187/21, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 1052/21, dostępne w CBOSA). W myśl art. 38 ust. 2 u.p.s. zasiłek ten ustala się jako różnica między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (701 zł) a dochodem tej osoby (0 zł), ale miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (528 zł). Z kolei kwota ta nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium (701 zł) a dochodem osoby samotnie gospodarującej (0 zł). Warte podkreślenia jest to, że Kolegium przedstawiło metodykę obliczenia tej kwoty. Zatem różnica między kryterium a dochodem wynosi 701 zł. Organ przyznał pomoc w wysokości połowy tej kwoty – [...] zł. Kwota ta odpowiada przepisowi art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. Nie jest też wyższa niż kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (528 zł). Argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu decyzji świadczy, że istniały podstawy przyznania Skarżącej zasiłku okresowego w tej właśnie wysokości. SKO [...] wzięło pod uwagę całokształt sytuacji Skarżącej i uznało, że udzielona pomoc jest adekwatna. Ponownie podkreślono ograniczone możliwości finansowe MOPS, konieczność udzielenia pomocy innym potrzebującym, a także uznaniowość wysokości tej formy pomocy.
Podsumowując, instytucja pomocy społecznej ma na celu wspieranie w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, a nie utrzymywanie i zapewnianie wszystkich potrzeb Skarżącej. Musi ona samodzielnie przezwyciężyć te trudności. Instytucje państwa mogą jedynie ją w tym wspierać. Sama powinna podjąć działania zmierzające do leczenia swoich schorzeń, podjęcia pracy i zapewnienia sobie dobrostanu. Otrzymanie zbyt małej pomocy, tak jak twierdzi Skarżąca, nie czyni zaskarżonych decyzji decyzjami naruszającymi prawo. Organy administracji publicznej (rozpoznawczy oraz odwoławczy) dokonały analizy całokształtu sytuacji Skarżącej i wyjaśniły dlaczego przyznają pomoc taką, a nie inną. Ponieważ te decyzje zostały wydane w warunkach uznaniowości, sąd administracyjny nie może ich zakwestionować, gdyż każda z decyzji zawiera uzasadnienie. To czy są one przekonujące, czy nie pozostaje poza oceną merytoryczną.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności skargi per se. Kierując się wspomnianym art. 134 § 1 p.p.s.a., gdyż Skarżąca nie podniosła żadnych zarzutów poza twierdzeniem, iż organy udzieliły jej zbyt małą pomoc, nie znaleziono żadnych podstaw uzasadniających uchylenie zaskarżonych decyzji jak i poprzedzających je decyzji Burmistrza. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wszystkie wniesione skargi, o czym orzeczono w sentencji wyroku.