II SA/Po 14/25

II SA/Po 14/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra /sprawozdawca/
Edyta Podrazik
Wiesława Batorowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6266 Jednostki pomocnicze
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 609
art. 5, art. 101
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2025 r. sprawy ze skargi D. G. na zarządzenie Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia 12 czerwca 2024 r., nr [...] w przedmiocie protestu wyborczego w sprawie wyboru sołtysa i rady sołeckiej oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 20 maja 2024 r. mieszkaniec Sołectwa M. D. G. (dalej również jako “Skarżący") złożył protest wyborczy w sprawie dotyczącej ważności wyborów sołtysa i rady sołeckiej odbytej w dniu 9 maja 2024 r. na podstawie statutu Sołectwa M. uchwalonego Uchwałą nr [...] Rady Miejskiej O. z dnia 30 września 2021 r. W proteście wyborczym Skarżący zarzucił, że statut sołectwa M. został przyjęty przez Radę Miejską bez konsultacji społecznych co jest niedopuszczalne.
Zarządzeniem nr [...] z dnia 12 czerwca 2024 r. Burmistrz Miasta i Gminy O. (dalej również jako: "organ"), działając na postawie § 29 ust. 4 uchwały nr [...] Rady Miejskiej O. z dnia 30 września 2021 r. w sprawie nadania statutu Sołectwu M. (Dz. Urz. Woj. W. z 2021 r. poz. 7686) oddalił protest wyborczy.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że protest wyborczy jest mechanizmem, który umożliwia obywatelom reakcję w przypadku nieprawidłowości w procesie wyborczym (uchybienia mające wpływ na przebieg głosowania czy ustalenie jego wyników). Tymczasem zdaniem organu w przedmiotowej sprawie mieszkaniec żadnych tego typu nieprawidłowości nie zgłosił, kwestionując natomiast ważność statutu, a konkretnie tryb jego przyjęcia. Organ wyjaśnił, że zarzuty wyartykułowane przez mieszkańca winny zostać wniesione w ramach stosownej skargi do sądu administracyjnego w myśl art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 609 i 721 dalej jako “u.s.g.").
Skargę na powyższe zarządzenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł D. G. zarzucając mu naruszenie:
- art. 35 u.s.g. - poprzez zaniechanie przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami przyjęcia statutu Sołectwa M. co miało wpływ na dalsze czynności związane z wyborem sołtysa i Rady sołectwa;
- art. 7, art. 10 oraz art. 107 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie prawidłowego postępowania dowodowego, co miało wpływ na treść zarządzenie i podejmowane w sprawie czynności.
Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu oraz zasądzenie kosztów postępowania ewentualnie zmianę zarządzenia o stwierdzenie nieważności wyborów sołtysa i rady sołeckiej.
W uzasadnieniu skargi Skarżący podkreślił, że statut jednostki pomocniczej jest aktem prawa miejscowego, o czym przesądza zdaniem Skarżącego treść art. 40 ust. 2 pkt 1 u.s.g. Skarżący wskazał, że przyjęcie statutu Sołectwa M. bez przeprowadzenia wymaganych i obligatoryjnych konsultacji z mieszkańcami nie może być prawnie wiążące, a co za tym idzie przeprowadzenie wyborów sołtysia i rady sołeckiej nie może być skuteczne i ważne.
Po przywołaniu przepisów prawa Skarżący podniósł, że w jego ocenie z unormowań ustawowych wynika, że sołtys i rada sołecka to odrębne organy, których wybór musi być poprzedzony odrębnym głosowaniem, a tym samym dokonaniem odrębnych aktów wyborczych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz dopuszczenie i przeprowadzenie wskazanych dowodów na okoliczność wykazania prawidłowości przeprowadzenia wyborów sołtysa i rady sołeckiej z dnia 09 maja 2024 r.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia oraz przedstawił fakty, jakie miały miejsce w związku z uchwaleniem Statutu Sołectwa M., a także statuty pozostałych sołectw z terenu gminy O..
Mając na względzie powyższe organ nie zgodził się z zarzutem Skarżącego dot. naruszenia art. 35 u.s.g. poprzez zaniechanie przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami w sprawie przyjęcia statutu Sołectwa M.. W ocenie organu projekty statutów sołectw z terenu gm. O., w tym sołectwa M., zostały poddane społecznym konsultacjom z mieszkańcami sołectw w sposób, który został uprzednio określony w uchwale rady gminy regulującej zasady i tryb przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami. Ponadto zdaniem organu stworzono realne możliwości sformułowania przez mieszkańców m. in. Sołectwa M. uwag czy propozycji w odniesieniu do projektowanego aktu prawa miejscowego.
Organ nie zgodził się również z zarzutem Skarżącego dot. naruszenia art. 7, art. 10 i art. 107 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie prawidłowego postępowania dowodowego, co miało mieć wpływ na treść Zarządzenia nr [...] i podejmowane w sprawie czynności. Organ podkreślił, że protest wyborczy, który został złożony przez Skarżącego, nie dotyczył bowiem w żadnym stopniu naruszenia procedury wyborczej, w której zresztą czynnie brał udział Skarżący, zatem nie mógł został uwzględniony. Ponadto organ wskazał, że Skarżący w żadnym zakresie nie wykazał, że został naruszony jakikolwiek jego interes prawny. W ocenie organu Skarżący odwołał się jedynie do generalnego stwierdzenia, iż zarządzenie Burmistrza Miasta i Gminy pozbawiło go gwarantowanych uprawnień wynikających z prawa materialnego, nie przytaczając bliżej, jakich uprawnień Skarżący został pozbawiony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne w zakresie określonym w ustawie sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Przy czym, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 poz. 1267), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na:
1. akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a.),
2. akty organów jednostek samorządu terytorialnego, inne niż akty prawa miejscowego, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a.),
3. akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego (art. 3 § 2 pkt 7 p.p.s.a.).
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli w sprawie jest zarządzenie Burmistrza Miasta i Gminy oddalające protest wyborczy Skarżącego dotyczącego nieważności wyborów Sołtysa i Rady Sołeckiej.
W sprawie nie ulega wątpliwości i nie było przedmiotem sporu, że zarządzenie zostało podjęte w sprawie z zakresu administracji publicznej. Sprawy wyborów do organów jednostek podziału pomocniczego gminy mieszczą się w obszarze wykonywania zadań publicznych o jakich mowa w art. 5 u.s.g. i wskazanym art. 3 p.p.s.a. Nadto zwrócić należy uwagę, że celem tworzenia jednostek pomocniczych gminy jest ich włączenie w proces zarządzania gminą, wykonywania określonych zadań powierzonych w drodze statutu (w szczególności zadań o charakterze własnym), będących realizacją zasady pomocniczości.
Ponadto, wbrew stanowisku organu pośrednio wyrażonego w odpowiedzi na skargę, istnienie po stronie Skarżącego interes prawny w zaskarżeniu przedmiotowego zarządzenia.
Skarżący jest mieszkańcem sołectwa M.. Nie ulega również wątpliwości, że zaskarżona uchwała została podjęta po rozpoznaniu wniesionego przez Skarżącego protestu wyborczego na podstawie uchwały nr [...] Rady Miejskiej O. z dnia 30 września 2021 r. w sprawie nadania statutu Sołectwu M. (Dz. Urz. Woj. W. z 2021 r. poz. 7686 dalej w skrócie "Statut").
Zgodnie z § 29 Statutu każdy uprawniony do głosowania ma prawo do wniesienia protestu wyborczego.
Zgodnie z kolei art. 101 ust. 1 u.s.g. każdy czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminu w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Tak więc Skarżący miał prawo do wniesienia protestu, a co za tym idzie posiadał legitymację procesową do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zarządzenie podjęte w przedmiocie rozpoznania tego protestu.
Przechodząc do meritum sprawy wyjaśnić należy, że do naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia skarżącego, dającego podstawę do uwzględnienia skargi dochodzi, gdy uchwała skutkująca zniesieniem, ograniczeniem, uniemożliwieniem realizacji uprawnienia skarżącego została wydana z naruszeniem prawa, przy czym to właśnie naruszenie prawa musi pozostawać w związku z ograniczeniem lub zniesieniem uprawnienia.
Wobec powyższego wskazać należy, iż w myśl § 29 ust. 2 i 3 Statutu wnoszący protest powinien sformułować w nim zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty. Protest wyborczy składa się na piśmie do burmistrza w terminie 14 dni od przeprowadzenia zebrania wyborczego. Przekroczenie tego terminu powoduje oddalenie protestu.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że protest został wniesiony w terminie, to jednakże wbrew wymogom obowiązującego Statutu w proteście tym nie sformułowano zarzutów odnoszących się ważności wyborów sołtysa i rady sołeckiej z powodu naruszenia procedury wyborczej. Zarówno w proteście wyborczym jak również we wniesionej skardze Skarżący odnosi się wyłącznie do kwestii prawidłowości uchwalenia Statutu. Tym samym w proteście jak również w skardze nie podniesiono żadnych argumentów, poza wadliwością przyjęcia Statutu, które odnosiłyby się do samych wyborów i prawidłowości ich przeprowadzenia.
Podkreślenia wymaga fakt, iż rozpoznając sprawę prawidłowości rozpoznania protestu wyborczego Sąd nie dokonuje kontroli aktu regulującego procedurę wyborczą (Statut). Do czasu wyeliminowania aktu prawa miejscowego w osobnym przewidzianym do tego trybie, o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia, obowiązuje on, a organy oraz Sąd są obowiązane do jego respektowania.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga okoliczność, iż Skarżący protest wyborczy oparł wyłącznie zarzucie wadliwego przyjęcia Statutu uznając, że skoro Statut został wadliwie przyjęty, to nie mógł on stanowić podstawy przeprowadzenia ważnych wyborów.
Odnosząc się do kwestii prawidłowości przyjęcia Statutu wskazać należy, iż na gruncie niniejszej sprawy Sąd nie jest uprawniony do wypowiadania się w powyższej kwestii, gdyż przedmiotem kontroli jest zarządzenie Burmistrza, a nie uchwała Rady Miejskiej O..
Powyższe nie oznacza jednak, iż Skarżący nie ma prawa kwestionować uchwały nr [...] Rady Miejskiej O. z dnia 30 września 2021 r. Jednakże powyższe powinien uczynić poprzez zaskarżenie tej uchwały osobną skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 101 u.s.g., na co zwrócono uwagę już w zaskarżonym zarządzeniu. Podkreślić należy, iż protest wyborczy służy zbadaniu zachowania procedury wyborczej, a nie aktów stanowiących podstawę przeprowadzenia wyborów.
Z tych tez względów Sąd uznał, iż złożony protest wyborczy nie zawiera zarzutów co do określonej w Statucie procedury wyborczej, a tym samym co do samych wyborów.
Zatem mając na uwadze, iż Skarżący w proteście nie zawarł zarzutów odnoszących się do wyborów jak również nie przedstawił dowodów na ich poparcie Burmistrz, mając na uwadze treść § 29 ust. 4 pkt 2 Statutu, zasadnie oddalił protest wyborczy.
Odnosząc się do wniosku dowodowego organu wskazać należy, iż dowody te miały służyć wykazaniu prawidłowości przyjęcia Statutu, który jak wskazano wyżej nie jest przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie.
Zaznaczyć należy, iż przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. wyznacza ścisłe granice wykorzystania "nowych" dowodów. Celem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest zatem ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz Sąd dokonuje oceny, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie – czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (por. wyrok. NSA z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II GSK 164/05, ONSA WSA 2006/2, poz. 45).
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.