II SA/PO 132/24

II SA/Po 132/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-05-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik
Paweł Daniel /sprawozdawca/
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1990
art. 128, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 154
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 maja 2024 r. ze skarg E. S.A. z siedzibą w P. i E.1 sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Wojewody z dnia 21 grudnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości oddala skargi.
Uzasadnienie
A. A. (dalej także jako: "wnioskodawczyni"), wnioskiem z 12 lutego 2020 r., wystąpiła do Prezydenta Miasta P. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. - W..
W uzasadnieniu wniosku podniesiona, że wnioskodawczyni jest właścicielką powyższej nieruchomości, a w dacie posadowienia linii wysokiego napięcia właścicielami nieruchomości byli jej rodzice - S. i J. P., po których odziedziczyła nieruchomość. Do wniosku załączyła decyzję Naczelnika Dzielnicy P. z dnia 14 marca 1975 r., nr [...], oraz postanowienia o nabyciu spadków po rodzicach.
Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P., postanowieniem z dnia 27 lutego 2020 r., nr [...], odmówił wszczęcia postępowania.
Na skutek uwzględnienia zażalenia wnioskodawczyni, Wojewoda postanowieniem z 28 kwietnia 2020 r., nr [...], uchylił powyższe postanowienie wskazując, że organ I instancji powinien wszcząć postępowanie i wyjaśnić, czy przez działkę nr [...] przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna 110 kV S. - W., kto był właścicielem tej nieruchomości w momencie wydania decyzji o zezwoleniu na tymczasowe zajęcie nieruchomości w związku z budową linii elektroenergetycznej, jakie oznaczenie geodezyjne miała działka obecnie oznaczona nr [...] oraz czy wnioskodawczyni faktycznie nie posiada przymiotu strony.
Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P., decyzją z 30 listopada 2020 r., nr [...], umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie wszczęte na wniosek A. A. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. - W..
Organ I instancji ustalił, na podstawie danych ewidencji gruntów oraz badania księgi wieczystej nr [...] (w której dawniej zapisana była nieruchomość), że w dniu wydania decyzji z 14 marca 1975 r., w księdze tej figurowała m.in., działka nr [...] o powierzchni 2.237 m2, której części odpowiada obecna działka nr [...] o powierzchni 530 m2 z arkusza mapy [...] obrębu G. , a jej współwłaścicielami byli S. i J. P. w [...] części oraz inne osoby. S. i J. P. nie żyją, a spadek po nich nabyła w całości A. A.. Przeprowadzona w dniu 22 września 2020 r. wizja nieruchomości wykazała, że nad niewielkim fragmentem działki, w odległości około 2,0 m do 2,5 m od granicy działki, tuż przy narożniku, przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna. Ponadto organ I instancji, na podstawie pozyskanego z akt archiwalnych nr [...] planu trasy linii 110 kV S.-W. ustalił, że projektowana linia napowietrzna, na tym odcinku, miała przebiegać wyłącznie przez nieruchomości położone przy ulicy [...], a następnie przez teren ogródków działkowych. Zgodnie z powołanym planem trasa linii nie miała obejmować żadnej z nieruchomości położonych przy ulicy [...] oraz [...]. W związku z tym żaden z właścicieli nieruchomości położonych przy ulicach [...] i [...] nie brał udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym
Mając na względzie powyższe organ I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie była właścicielem nieruchomości w dacie ograniczenia prawa własności, a decyzja ograniczająca nie dotyczyła przedmiotowej nieruchomości. Okoliczności te, zdaniem organu, wykluczają dopuszczalność ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm. – w skrócie: "u.g.n.") w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy. Fakt, że obecnie przez działkę nr [...] przebiega linia napowietrzna powoduje domniemanie uznania roszczenia, o które można ewentualnie ubiegać się na drodze postępowania cywilnego, jeżeli nie uległo przedawnieniu.
W konsekwencji powyższych ustaleń organ uznał, że żądanie A. A. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...] jest bezzasadne, a wszczęte postępowanie jest bezprzedmiotowe.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. A..
Wojewoda decyzją z dnia 05 lutego 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia 30 listopada 2020 r. podnosząc, że zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n. odszkodowanie przysługuje tylko na rzecz "osoby wywłaszczonej", czyli właściciela nieruchomości w momencie wywłaszczenia lub ograniczenia prawa własności do nieruchomości. W tym kontekście wojewoda podkreślił, że w momencie wydania decyzji przez Naczelnika Dzielnicy P. , tj. w dniu 14 marca 1975 r. właścicielami przedmiotowej nieruchomości, byli S. i J. P.. Z akt postępowania wynika, że decyzja o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości nie była adresowana do S. i J. P., ponieważ pierwotny plan położenia linii elektroenergetycznej, która obecnie w części (ok. 2-2,5 m) przebiega nad działką nr [...] wskazywał, że linia ta miała przebiegać przez inne nieruchomości (m.in. wzdłuż ul. [...]), a nie przez działkę nr [...], w związku z tym jej poprzedni właściciele nie byli stroną ww. postępowania wywłaszczeniowego.
Ponadto organ wskazał, że z materiału dowodowego nie wynika, by kiedykolwiek zostało wypłacone odszkodowanie właścicielom ww. nieruchomości bądź ich spadkobierczyni. Okoliczność ta nie ma jednak większego znaczenia w sprawie, gdyż ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości nie nastąpiło na podstawie decyzji administracyjnej. Decyzja z 14 marca 1975 r. w ogóle nie dotyczyła działki nr [...]. Organ stwierdził, że niewątpliwie ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości powstało, ale nie na podstawie ww. decyzji, lecz wskutek zajęcia części działki bez podstawy prawnej. W związku z powyższym organ II instancji uznał, że nie ma podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na drodze administracyjnej, jeżeli ograniczenie nie powstało na podstawie wydanej decyzji administracyjnej. Obecna właścicielka nieruchomości może jedynie dochodzić swych praw w postępowaniu cywilnym.
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. A., wskazując między innymi, że jest adresatem decyzji administracyjnej wydanej przez Naczelnika Dzielnicy P. z 14 marca 1975 r., gdyż z uwagi na podjęcie właśnie tej decyzji powstała linia elektroenergetyczna, która wyraźnie ingeruje w prawo własności skarżącej, a zarazem powoduje zaktualizowanie przesłanki interesu prawnego po jej stronie, niezbędnego do bycia stroną w danym postępowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 04 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Po [...], uchylił decyzję Wojewody z dnia 5 lutego 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] z dnia 30 listopada 2020 r.
Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie ziściła się przesłanka zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., oraz wskazał, że organ II instancji nie kwestionuje faktu, że sporna linia napowietrzna została wykonana i przebiega nad działką skarżącej w ramach tej samej inwestycji energetycznej, w związku z którą wydano decyzję z 14 marca 1975 r. (nr [...]). Nie może być zatem żadnych wątpliwości, że sama inwestycja powstała zgodnie z prawem, w tym fragment linii napowietrznej przebiegającej przez działkę skarżącej. Tymczasem z akt administracyjnych nie wynika z jakich przyczyn zmieniono przebieg linii napowietrznej i dlaczego nie włączono do postępowania wywłaszczeniowego właścicieli działek przy ulicy [...] i [...].
W ocenie Sądu za zbyt daleko idący uznać należało pogląd organu odwoławczego, że ustalone w sprawie okoliczności faktyczne uzasadniają twierdzenie, że ograniczenie sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości powstało na skutek zajęcia części działki bez podstawy prawnej. Niewątpliwie taką podstawę wywodzić należy z decyzji z dnia 14 marca 1975 r., przy założeniu, że sporna linia powstała w ramach tej samej inwestycji.
Równocześnie Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy są zobowiązane do ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, czy sporna linia napowietrzna przebiegająca przez działkę skarżącej (nr [...]), powstała w wyniku wykonania inwestycji, której dotyczy decyzja z 14 marca 1975 r. (nr [...]), a następnie ponownie rozważą przesłanki zastosowania w sprawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.
Skarga kasacyjna Wojewody na powołany powyżej wyrok została oddalono wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt I OSK [...].
Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. pismem z dnia 10 marca 2023 r. zwrócił się do E. S.A. i E. 1 sp. z o.o. o wyjaśnienie, czy linia przebiegająca przez działkę nr [...] powstała w wyniku wykonania inwestycji objętej decyzją Naczelnika Dzielnicy P. z dnia 14 marca 1975 r., znak: [...]
W odpowiedzi, pismem z dnia 15 marca 2023 r. E. S.A. poinformowała, że nie jest właścicielem urządzeń służących do dystrybucji elektrycznej, bowiem umową z dnia 30 czerwca 2007 r. zbyła na rzecz E. 1 sp. z o.o. zorganizowaną część przedsiębiorstwa, stanowiącą organizacyjnie i finansowo wyodrębniony zespół składników materialnych i niematerialnych, przeznaczonych do realizacji zadań gospodarczych, związanych z dystrybucją energii elektrycznej, w rozumieniu art. 551 k.c. - przedsiębiorstwo dystrybucyjne, w skład którego wchodziła m.in. infrastruktura elektroenergetyczna (linie, urządzenia, stacje transformatorowe), księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Natomiast pismem z dnia 23 marca 2023 r. E. 1 sp. z o.o. poinformowała, że na podstawie dokumentów posiadanych w zasobach archiwalnych nie jest w stanie jednoznacznie potwierdzić, że dwutorowy odcinek napowietrznej linii 110 kV relacji S.-W., W.-C. został wybudowany na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy P. z dnia 14 marca 1975 r., znak: [...] Nadto wskazano, iż spółka nie posiada żadnych danych, które wskazywałyby na to, iż przedmiotowa inwestycja była objęta inną niż ww. decyzją, ani że linia była później przebudowywana.
Prezydent Miasta P., pismem z dnia 03 kwietnia 2023 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości, położonej w P., przy ul. [...], oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...], obręb G., ark. mapy [...], KW nr [...]
Do akt sprawy organ I instancji dołączył dokumenty zgromadzone w postępowaniu prowadzonym pod nr [...] dotyczącym napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S.-W. oraz kopie akt archiwalnych o nr [...] i [...], a postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2023 r. Prezydent Miasta P. powołał rzeczoznawcę majątkowego T. S. jako biegłego w postępowaniu o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości.
W dniu 10 maja 2023 r. rzeczoznawca majątkowy T. S. sporządził operat szacunkowy dotyczący ustalenia zmniejszenia wartości ww. nieruchomości. Zmniejszenie wartości nieruchomości oszacowano na kwotę [...]zł. Kopia wyciągu z operatu została przesłana stronom postępowania przy piśmie z dnia 18 maja 2023 r.
E. 1 sp. z o.o., pismem z dnia 15 maja 2023 r. zawiadomiła organ I instancji, że w zasobach archiwalnych nie zachowały się dokumenty dotyczące ustalenia i wypłaty odszkodowania za straty na przedmiotowej nieruchomości, powstałe w wyniku wybudowania elektroenergetycznej linii WN 110 kV relacji S.-W.. Spółka wskazała też, że nie posiada informacji, czy pomiędzy ówczesnymi współwłaścicielami ww. nieruchomości, a Zakładem Energetycznym P. zostało zawarte porozumienie w sprawie odszkodowania. Również E. S.A., pismem z dnia 16 czerwca 2023 r. poinformowała, że nie posiada dokumentów dotyczących zawartego porozumienia w sprawie odszkodowania za zajęcie przedmiotowej nieruchomości lub za szkody na niej powstałe wskutek wybudowania na niej ww. linii elektroenergetycznej.
W tak ustalonym stanie faktycznym Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. decyzją z dnia 31 lipca 2023 r., znak: [...] orzekł o: 1) ustaleniu na rzecz A. A. odszkodowanie w wysokości [...] zł (słownie: [...] złotych [...]), za udział wynoszący [...] części w nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] w obrębie G., z tytułu zmniejszenia jej wartości ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. – W.; 2) wskazał, że do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązane są solidarnie spółka E. 1 Sp. z o.o. z siedzibą w P. oraz spółka E. S.A. z siedzibą w P. . Odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, na wskazany przez uprawnioną rachunek bankowy.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyli: E. S.A. z siedzibą w P. , reprezentowana przez radcę prawnego C. S., E. 1 sp. z o.o. z siedzibą w P. , reprezentowana przez radcę prawnego F. Ż. i A. A., reprezentowana przez radcę prawnego B. W..
Wojewoda decyzją z dnia 21 grudnia 2023 r., nr [...], uchylił w całości decyzję Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. decyzją z dnia 31 lipca 2023 r. i orzekł o: 1) ustaleniu na rzecz A. A. odszkodowanie w wysokości [...] zł (słownie: [...] złotych [...]), z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] w obrębie G., ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. – W.; 2) zobowiązał do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł solidarnie spółkę E. 1 Sp. z o.o. z siedzibą w P. oraz spółkę E. S.A. z siedzibą w P. . Odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia wydania niniejszej decyzji, na wskazany przez uprawnioną rachunek bankowy.
Rozpoznają wniesione odwołanie Wojewoda przytoczył w pierwszej kolejności treść przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie, a następnie wskazał, że wnioskodawczyni była uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o wypłatę odszkodowania, a podstawą wniosku był fakt pobudowania na nieruchomości sieci elektroenergetycznej 110 kV na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy P. z dnia 14 marca 1975 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego z dnia 13 października 1975 r., znak: [...] Decyzje te zostały wydane w oparciu o art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Rozpoczęcie realizacji planowanej inwestycji było możliwe na podstawie powyższych dokumentów. Wprawdzie S. i J. P. nie byli adresatami tych decyzji, jednakże na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie ustalono, że powyższe decyzje były podstawą do rozpoczęcia budowy linii przebiegającej przez działkę nr [...].
Wojewoda zwrócił uwagę, że pismem z dnia 23 marca 2023 r. E. 1 sp. z o.o. poinformowała, że nie jest w stanie jednoznacznie potwierdzić, że odcinek napowietrznej linii 110 kV relacji S.-W., W.-C. został wybudowany na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy P. z dnia 14 marca 1975 r., znak: [...] Jednakże wskazano też, że spółka nie posiada żadnych danych, które wskazywałyby na to, iż przedmiotowa inwestycja była objęta inną niż powyższą decyzją, ani że linia była później przebudowywana. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że decyzja Naczelnika Dzielnicy P. z dnia 14 marca 1975 r., znak: [...] oraz decyzja Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego z dnia 13 października 1975 r., znak: [...] ograniczyły sposób korzystania z przedmiotowej nieruchomości, pomimo braku ich doręczenia ówczesnym właścicielom tej nieruchomości.
W dalszej kolejności Wojewoda scharakteryzował przedłożony operat szacunkowy oraz wyjaśnił, że może on stanowić podstawę ustalenia odszkodowania za szkody związane z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości.
Odnosząc się do kwestii odpowiedzialności odszkodowawczej i podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania, Wojewoda wskazał, że zezwolenie na zajęcie nieruchomości w celu przeprowadzenia linii energetycznych nie jest wywłaszczeniem "sensu stricte" i nie powoduje zmiany w sferze własności. Podmiot ubiegający się o zezwolenie na ograniczenie sposobu korzystania nie nabywał własności zajmowanej nieruchomości. Zajęcie skutkowało dla właściciela zajętej nieruchomości ograniczeniami w sposobie korzystania z nieruchomości, w czasie wykonywania inwestycji i dalej na stałe, wskutek posadowienia urządzeń energetycznych. W świetle przytoczonego wyżej stanu prawnego obowiązującego w 1975 r. i obecnie, nie można podzielić poglądu o rzekomej odpowiedzialności Skarbu Państwa zobowiązanego do wypłaty odszkodowania. O zezwolenie w 1975 r. wystąpiło ówczesne przedsiębiorstwo państwowe - Zakład Energetyczny i na jego rzecz, a nie Skarbu Państwa, zostało wydane zezwolenie. Było to zgodne z ówczesnymi przepisami ustawy z wywłaszczeniowej z 1958 r. Obowiązujące wówczas ograniczenia, dotyczące własności państwowej w odniesieniu do nieruchomości, nie miały w tym przypadku znaczenia. Zakład Energetyczny (Skarb Państwa) nie nabył nieruchomości. Wskutek decyzji o zezwoleniu na zajęcie, zgodnie z przepisami ustawy wywłaszczeniowej, po stronie Zakładu (strona ówczesnego postępowania) powstało zobowiązanie do zapłaty odszkodowania. Zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami dekretu o przedsiębiorstwach państwowych oraz k.c. Skarb Państwa nie odpowiadał (i nadal nie odpowiada) za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych, mających przy tym nawet wówczas osobowość prawną. Ograniczenia dotyczyły możliwości nabywania nieruchomości na własność. Przedsiębiorstwa państwowe nie mogły wówczas być właścicielem nieruchomości. Władały nieruchomościami poprzez prawo użytkowania, przekształcone następnie w prawo zarządu, na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127 z późn. zm.). Zakład Energetyczny nie nabył prawa własności zajętej nieruchomości a jedynie uzyskał zezwolenie na wejście na nieruchomość, stanowiącą własność osób fizycznych celem przeprowadzenia linii energetycznej. Linia jako urządzenie stanowiła własność Zakładu, wchodząc w skład przedsiębiorstwa (obowiązujący wówczas art. 49 k.c.). Fakt, że linie energetyczne wchodziły w skład przedsiębiorstwa potwierdzają późniejsze czynności dokonywane wobec mienia przedsiębiorstwa i następcy prawnego (spółki), związane z podziałem mienia w związku z przekształceniami organizacyjnymi. Z ustaleń poczynionych przez Wojewodę wynika, że obecnie właścicielem owych linii, urządzeń energetycznych jest E. 1 sp. z o.o. z siedzibą w P. wskutek nabycia oddziału E. S.A. z siedzibą w P. . Zważywszy zapisy umowy i przywołany w niej art. 554 k.c., wniosek co do solidarnej odpowiedzialności obu tych podmiotów jest uzasadniony i trafny. Za zobowiązanie dotyczące zapłaty odszkodowania za zajęcie w 1975 r. nieruchomości w celu przeprowadzenia linii energetycznej odpowiada następca prawny ówczesnego wnioskodawcy zajęcia, będący przy tym obecnym właścicielem przeprowadzonej wówczas linii energetycznej. W niniejszej sprawie, wskutek zmian organizacyjnych i podziału mienia, odpowiada nabywca (obecny właściciel), a także poprzednik prawny obecnego właściciela - spółka zbywca z racji postanowień umowy oraz przepisu art. 554 k.c. Mając powyższe na uwadze, E. S.A. i E. 1 sp. z o.o. odpowiadają solidarnie.
W ocenie Wojewody odszkodowanie na rzecz właścicielki nieruchomości powinno jednak zostać wypłacone w kwocie [...]zł - zgodnie z operatem szacunkowym z dnia 10 maja 2023 r. Zgodnie z treścią księgi wieczystej [...] odwołująca - A. A. jest właścicielką działki nr [...] w całości - bez wyszczególnienia jakichkolwiek udziałów. Udział [...] to wartość, którą stanowił udział poprzedników prawnych obecnej właścicielki - S. i J. P. w dawnej działce nr [...], której powierzchnia wynosiła 2 237 m2. Operat szacunkowy z dnia 10 maja 2023 r. odnosi się do nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...] w P., stanowiącej działkę nr [...] o pow. 530 m2, która to działka jest wyłączną własnością odwołującej. Wobec powyższego całość kwoty stanowiącej wartość zmniejszenia wartości nieruchomości winna być przyznana obecnej właścicielce nieruchomości tytułem odszkodowania, a nie jedynie wartość odpowiadająca udziałowi wynoszącemu [...]. Odszkodowanie dotyczy wyłącznie działki nr [...] i nie ma znaczenia wartość udziału poprzednich właścicieli w prawie własności działki nr [...], z której części następnie powstała działka nr [...]. W związku z powyższym organ odwoławczy zobowiązany był orzec na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy i ustalić odszkodowanie w kwocie [...]zł.
Skargi na powyższą decyzję wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. S.A. z siedzibą w P. , reprezentowana przez radcę prawnego C. S., E. 1 sp. z o.o. z siedzibą w P. , reprezentowana przez radcę prawnego F. Ż..
W skardze wniesionej przez E. S.A. z siedzibą w P. (zarejestrowanej pod sygn. akt II SA/Po [...]) podniesiono zarzuty naruszenia:
1. art. 128 ust. 4 oraz art. 130 ust. 1, w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej poprzez nieuwzględnienie stanu własności nieruchomości na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej, a tym samym przyznania odszkodowania następcy prawnemu wywłaszczonych, w zakresie większym niż wynika z pierwotnej decyzji wywłaszczeniowej;
2. art. 130 i art. 134 ust. 1 u.g.n. poprzez ustalenie odszkodowania w kwocie wyższej niż faktycznie należne;
3. art. 128 ust. 4, 124, 129 ust. 5 pkt 3, 132 ust. 5 i 6 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej w zw. z art. 551 i nast. k.c. w zakresie w jakim organ uznał, że E.1 sp. z o.o. jest beneficjentem decyzji wywłaszczeniowej z 1975 r., następcą prawnym podmiotu na rzecz, którego dokonano wywłaszczenia z pominięciem okoliczności, że E. 1 sp. z o.o. została utworzona jako odrębna osoba prawna w celu pełnienia funkcji operatora systemu dystrybucji, a następnie została wyposażona w majątek w trybie zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa art. 551 i nast. k.c.;
4. art. 7, 77, 80 i 84 K.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności w zakresie przejęcia odpowiedzialności odszkodowawczej E. 1 sp. z o.o.
Skarżąca E.1 sp. z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i jej zmianę poprzez nieobciążanie E. 1 sp. z o.o. obowiązkiem zapłaty odszkodowania na rzecz wnioskodawcy.
Natomiast E. S.A. podniosła we wniesionej skardze (zarejestrowanej pod sygn. akt II SA/Po [...]) zarzuty naruszenia:
1. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 132 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm., dalej: "u.g.n.") poprzez uznanie odwołującej jako strony postępowania administracyjnego i wydanie decyzji administracyjnej w stosunku do niej,
2. art. 80 K.p.a. poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny czy udowodniono okoliczność, iż to odwołująca powinna ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą oraz czy tę odpowiedzialność winna ponosić wspólnie ze spółką E. 1 sp. z o. o. z siedzibą w P. (solidarnie);
3. art. 7, 77 § 1, 89, 107 § 3 K.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i obowiązkowi zebrania wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności: niezbadanie relacji podmiotowych i przekształceniowych związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a Zakładem Energetycznym P. w P. oraz odwołującą, jak również niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez spółkę E.1 spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. w 2007 r., co doprowadziło organ I instancji do wysnucia błędnej koncepcji istnienia solidarnej odpowiedzialności odszkodowawczej odwołującej i spółki E. 1 sp. z o.o. z siedzibą w P. ; bezkrytyczne przyjęcie wniosków płynących z operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego T. S. z dnia 10 maja 2023 r. w zakresie wysokości zmniejszenia wartości nieruchomości - pomimo iż oględziny tejże nieruchomości miały miejsce w dniu 29 listopada 2022 r., a także w zakresie tego, iż rzeczoznawca majątkowy nie uwzględnił okoliczności mających istotny wpływ na określenie, czy w niniejszej sprawie doszło w ogóle do ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości i czy w związku z tym należne jest wnioskodawcom jakiekolwiek odszkodowanie,
4. art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie i nie ustalenia praz organ I i II instancji w sposób nie budzący wątpliwości, czy sporna linia napowietrzna przebiegająca przez działkę nr [...] powstała w wyniku wykonania inwestycji, której dotyczy decyzja z dnia 14 marca 1975 r.,
5. art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 128 ust. 4 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnia i uznanie, że w sprawie zachodzi możliwość ustalenia odszkodowania na drodze administracyjnej za posadowienie bez tytułu prawnego na nieruchomości linii elektroenergetycznej, mimo braku wydania decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości, w szczególności wobec braku ustalenia, czy podstawą zajęcia nieruchomości była faktycznie decyzja z dnia 14 marca 1975 r.,
6. art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i art. 124b ust. 1 u.g.n. poprzez przyjęcie, że odwołująca jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości na rzecz A. A.
7. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, jakim jest odwołująca, która nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa;
8. art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, jakim jest skarżąca;
9. art. 554 k.c. poprzez przyjęcie, że przepis powyższy ma zastosowanie do roszczeń administracyjnych i występuje solidarna odpowiedzialność za zobowiązanie pomiędzy E. i E. 1;
10. art. 118 k.c. poprzez brak uznania, że roszczenie uległo przedawnieniu;
11. art. 138 § 2 K.p.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji zobowiązującej do zapłaty wyższego odszkodowania.
Wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji względnie o jej uchylenie i umorzenie postępowania.
Odpowiadając na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Postanowieniem z dnia 13 marca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył sprawy prowadzone pod sygn. akt II SA/Po [...] i II SA/Po [...] do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt II SA/Po [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1624 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia 08 kwietnia 2024 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Dalsze rozważania w przedmiotowej sprawie należy rozpocząć od podkreślenia, że na kierunek rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy sądowej decydujący wpływ miała treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt I OSK [...], w którym zgodzono się z argumentacją, że A. A. była uprawniona do wystąpienia z wnioskiem z 12 lutego 2020 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV S. - W..
Analiza akt sprawy oraz wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarg wskazuje, że w sprawie sporne pozostają następujące okoliczności – podstawa przeprowadzenia linii napowietrznej na nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...]; możliwości nałożenia n E. oraz E.1 [...] solidarnego obowiązku wypłaty odszkodowania z tytułu zmniejszania wartości nieruchomości oraz prawidłowości ustalonego odszkodowania.
W pierwszej kolejności zważyć należy, że rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie wymagało, czy przedmiotowa sieć elektroenergetycznej 110 kV została zrealizowana na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy P. z dnia 14 marca 1975 r., utrzymanej w mocy decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego z dnia 13 października 1975 r., znak: [...] Decyzje te zostały wydane w oparciu o art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zagadnienie to jest o tyle istotne, że ówcześni właściciele nieruchomości nie byli adresatami powyższych decyzji.
Sąd podziela stanowisko Wojewody, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy powala przyjąć, że decyzje były podstawą do rozpoczęcia budowy linii przebiegającej przez działkę nr [...]. Choć pismem z dnia 23 marca 2023 r. E.1 sp. z o.o. poinformowała, że nie jest w stanie jednoznacznie potwierdzić, że odcinek napowietrznej linii 110 kV relacji S.-W., W.-C. został wybudowany na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy P. z dnia 14 marca 1975 r., znak: [...], to jednak w piśmie powyższym podniesiono, że spółka nie posiada żadnych danych, które wskazywałyby na to, iż przedmiotowa inwestycja była objęta inną niż powyższą decyzją, ani że linia była później przebudowywana. Skarżący stoją na stanowisku, że jedynie jednoznaczne wyjaśnianie powyższej kwestii – a więc powołanie decyzji, której ówcześni właściciele byli adresatami – dawałoby podstawę do prowadzenia postępowania w przedmiocie wypłaty odszkodowania. Zdaniem Sądu wniosek powyższy jest zbyt daleko idący.
Przede wszystkim charakter inwestycji – budowa linii napowietrznej wskazuje, że mogła być ona wykonana jedynie przez podmiot profesjonalny na podstawie stosowanego zezwolenia. Nie ulega wątpliwości, że tak poważna inwestycja – służąca zabezpieczeniu dostaw energii elektrycznej – nie mogła zostać zrealizowana samodzielnie, bez wcześniejszego wydania decyzji, a co ważniejsze, bez wcześniejszego projektu wskazującego na jej przebieg. Niezaprzeczalny fakt istnienia linii energetycznej, w sytuacji, w której po upływie 40 lat, przedsiębiorstwo energetyczne nie potrafi "jednoznacznie potwierdzić, że odcinek napowietrznej linii 110 kV relacji S.-W., W.-C. został wybudowany na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy P. z dnia 14 marca 1975 r., znak: [...]", nie może ograniczać słusznego roszczenia właściciela dotyczącego uzyskania odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości. Organy podjęły możliwe działania, w celu ustalenia, czy przedmiotowa linia mogła zostać zrealizowana na podstawie innej decyzji, a brak ustalenia, aby decyzja powyższa została wydana, przesądza, w ocenie Sądu, że sporna linia została zrealizowana na działce nr [...] na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy P. z dnia 14 marca 1975 r., znak: [...] oraz decyzji Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego z dnia 13 października 1975 r., znak: [...]
Idąc dalej, Sąd zauważa, że w sprawie nie ustalono, aby doszło wcześniej do ustalania i wypłaty odszkodowania lub też aby zawarto porozumienia w powyższej sprawie.
Drugą kwestią sporną pozostaje możliwości zobowiązania, i to solidarnego, spółek E. S.A. i E.1 sp. z o.o. do zapłaty ustalonego odszkodowania. Po drugie - sprawa przedawnienia roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania.
Łącznie ujmując dwie wniesione skargi, należy zauważyć, że w kwestii możliwości nałożenia na powyższe spółki obowiązku zapłaty odszkodowania za pogorszenie nieruchomości z uwagi na przebieg linii wysokiego napięcia i przytoczonych w tym zakresie zarzutów podniesiono m.in. naruszenie art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i art. 36 u.z.t.w.n. oraz art. 132 ust. 5 i 6 u.g.n. w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez przyjęcie, że E. S.A. oraz E.1 sp. z o.o. są podmiotami zobowiązanymi solidarnie do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości, podczas gdy nie wykazano, że są następcami prawnymi Skarbu Państwa. Kwestionowano też wskazaną podstawę prawną do przyznania przedmiotowego odszkodowania, co miało naruszać przepis przejściowy art. 233 u.g.n.
Zarzuty te w żadnej mierze nie zasługują na uwzględnienie.
Ustalenie odszkodowania następuje na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. za zdarzenia, o których mowa w art. 35 ust. 1 i art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. (w brzmieniu obowiązującym po dacie wydania zezwolenia z 1975 r. i budowy linii energetycznej). Zgodnie zaś z art. 132 ust. 5 i 6 u.g.n. do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120, do zapłaty ceny nabycia części nieruchomości, o której mowa w art. 113 ust. 3, a także do zapewnienia nieruchomości zamiennej jest zobowiązany, z zastrzeżeniem ust. 6 i 8, starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, albo organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki. Obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe m.in. wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o którym mowa w art. 124 ust. 1 albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami, usuwaniem awarii oraz usuwaniem z gruntu, o którym mowa w art. 124b ust. 1.
Wojewoda wyjaśnił w zaskarżonej decyzji na podstawie jakich okoliczności i przesłanek prawnych ustalił podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania. Ze względu treść art. 132 ust. 6 u.g.n. pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Zakład Energetyczny P. - beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Organ II instancji, odwołując się na tę okoliczność do stosownych dokumentów, prawidłowo wyjaśnił, że obowiązek odszkodowawczy wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. leży zarówno po stronie E. S.A., jak i E.1 sp. z o.o.
Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego P. w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz.U. z 1993 r. nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia nr 193/Org/93 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r., powstała Energetyka P. S.A. W dniu 2 stycznia 2003 r. nastąpiło natomiast połączenie Energetyki P. S.A. z Energetyką S. S.A., Zakładem Energetycznym G. S.A., Z. Zakładem Energetycznym S.A. oraz Zakładem Energetycznym B. S.A., które to w trybie art. 491 i następnych ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (aktualnie: Dz.U. z 2022r., poz. 1467, z późn. zm.), wniosły swoje majątki do Energetyki P. S.A. W związku z tą konsolidacją Energetyka P. S.A. zmieniła nazwę na Grupa Energetyczna E. S.A., której używała do 12 października 2004 r. Wówczas nastąpiła kolejna zmiana firmy - na E. S.A. Na podstawie art. 9d ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (aktualnie: Dz.U. z 2022 r., poz. 1385, z późn. zm.) E. S.A. została zobowiązana do prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego, w rozumieniu art. 9 pkt 25 tej ostatniej ustawy. W związku z powyższym E. S.A. zawiązała spółkę E.1 sp. z o.o. (pisownia oryginalna jw.), która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego.
W dniu 30 czerwca 2007 r. zawarto umowę, na podstawie której E. S.A. zbyła na rzecz E.1 sp. z o.o. aport w postaci oddziału E. S.A., samodzielnie sporządzającego bilans, prowadzącego działalność w zakresie energii elektrycznej, stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa. W skład oddziału weszły w szczególności: prawa własności ruchomości, a zwłaszcza ruchomości związane z prowadzeniem działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, linii kablowych i napowietrznych sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych, transformatorów, prawa własności nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego gruntów, prawa wynikające z umów najmu, dzierżawy ruchomości i nieruchomości oraz prawa do korzystania z ruchomości i nieruchomości, wynikające z innych stosunków prawnych, wartości niematerialne i prawne, majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne, "niskocenne" składniki majątku niezaliczane do środków trwałych, znajdujące się w użytkowaniu pracowników oddziału, tajemnice przedsiębiorstwa, księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, prawo do korzystania z oznaczenia indywidualizującego "E. ", a także wszelkie prawa i wierzytelności, wynikające z zawartych przez E. S.A. umów, związanych z prowadzeniem działalności dystrybucyjnej.
W przedmiotowej umowie zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55(1) k.c. stwierdzono również, powtarzając w zasadzie treść art. 55(4) k.c., że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa, według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Organ odwoławczy zasadnie w swych rozważaniach wskazał na takie warunki zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Zgodnie z art. 55(4) k.c. odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć. Z powyższego wynika, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do nieruchomości, spoczywa zarówno na spółce E. S.A., jak i spółce E.1 sp. z o.o. Odpowiedzialności nie sposób też zawęzić jedynie do tych zobowiązań, które zostały "w szczególności" określone w załączniku nr [...] do przywołanej umowy, jak to postanowiono w przedmiotowej umowie (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1625/21, Baza NSA).
Analiza przywołanych przepisów pozwalała na rozstrzygniecie kwestii solidarnej odpowiedzialności obydwu skarżących spółek. Obowiązek odszkodowawczy leży solidarnie po stronie zarówno E. S.A., jak i E.1 sp. z o.o. Obowiązek ten obciąża spółkę E. S.A. jako następcę prawnego podmiotu wskazanego w decyzji z 1975 r., zaś spółkę E.1 sp. z o.o. jako podmiot uprawniony do korzystania z zezwolenia w wyniku nabycia przedsiębiorstwa. Solidarny charakter odpowiedzialności za zobowiązania związane z działalnością tego przedsiębiorstwa, czyli również zobowiązania związane z decyzjami administracyjnymi dotyczącymi działalności tego przedsiębiorstwa, wynika w tym wypadku z czynności prawnej (art. 369 k.c.). Stanowisko Wojewody w pełni znajduje swoje potwierdzenie w treści art. 55(1) i art. 55(4) k.c.
Ustosunkowując się do pozostałych istotnych zarzutów skarg, tutejszy Sąd stwierdza, że podstawą dochodzonego roszczenia winien być przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W przepisie tym ustawodawca stwierdził, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Obecnie obowiązujący przepis art. 132 ust. 6 u.g.n. pozwala z kolei na obciążenie beneficjentów wywłaszczenia obowiązkiem zapłaty odszkodowania za ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości dokonane na podstawie przepisów art. 35 ust. 1 i art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. Nie budzi przy tym wątpliwości, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124-126 u.g.n. Z kolei odszkodowanie, o jakim w nim mowa, wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1 u.g.n., w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art. 128 ust. 4 u.g.n. - w razie jego ograniczenia (por. wyroki NSA z dnia 26 sierpnia 2014r. sygn. akt I OSK 147/13 i 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2306/14, Baza NSA). Również ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, dokonane na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia (por. wyroki NSA z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 954/07 i 27 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3158/15, Baza NSA i do zagadnień odszkodowawczych powstałych na tle tego szczególnego sposobu wywłaszczenia stosować należy przepisy ustawy (por. uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OPS 1/06, dostępna jw.). W związku z tym Sąd uznał wszelkie zarzuty i argumentację skarg w zakresie, w jakim wskazywały na odmienny punkt widzenia, za niezasadne.
W sprawie miało miejsce trafne zastosowanie przepisów art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i art. 36 u.z.t.w.n. przez organy administracyjne. Nie można zgodzić się z poglądem, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie został orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa. Ustalenia organu w zakresie nieprzerwanego następstwa w tym względzie są prawidłowe, co również potwierdził, orzekający w niniejszej sprawie, Sąd kasacyjny. Poza tym na możliwość wydania takiego orzeczenia wskazuje wyraźnie art. 132 ust. 6 u.g.n. Odszkodowania ma w tym wypadku zostać wypłacone nie za działania Państwa w sferze imperium, lecz za wyrządzenie szkody, która jest wynikiem działania przedsiębiorstwa państwowego - Zakładu Energetycznego P. i to następstwa działań tego podmiotu skarżące spółki powinny naprawić. Przedsiębiorstwo to nie funkcjonowało wprost w sferze imperium państwowego, skoro przed podjęciem tych czynności musiało wystąpić do właściwego Urzędu Wojewódzkiego o zezwolenie na tymczasowe zajęcie terenów. Państwo nie scedowało w tym zakresie na przedsiębiorstwo możliwości samodzielnego, władczego kształtowania sytuacji obywateli. Nie jest więc istotne dla rozpoznawanej sprawy, czy skarżące spółki są następcami Skarbu Państwa w sferze imperium, gdyż następstwo takie w ogóle nie jest przedmiotem sprawy. Ponadto, jak to zaznaczył Sąd II instancji, za zobowiązania ówczesnych przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiadał, co wynika z art. 12 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych. Istotne jest natomiast to, że są one następcami prawnymi przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny P., jak to już zostało niezbicie wykazane.
Nie doszło też do naruszenia art. 8 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. nr 51, poz. 298, z późn. zm.), zgodnie z którym spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa. Na taką spółkę przechodzą, z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa, wynikające z decyzji administracyjnych. I te kwestię rozstrzygnął już wcześniej Sąd kasacyjny. Wbrew stanowisku skarżących, nie ma podstaw by uznawać, że spółki te nie są następcami Zakładu Energetycznego P. (beneficjenta decyzji ograniczającej prawo własności nieruchomości). Podejmowana w skargach próba przekierowania osi sporu na kwestię, czy skarżące spółki energetyczne są następcami prawnymi Skarbu Państwa, była – jak już to zostało omówione – całkowicie chybiona. Z tych samych powodów brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 84 k.p.a. w zakresie niezbadania relacji podmiotowych, związanych z sukcesją między Skarbem Państwa a Zakładem Energetycznym P. w P., Zakładem Energetycznym w P. a E. S.A oraz E. S.A. a E.1 sp. z o.o., a dalej - przejęcia odpowiedzialności od Skarbu Państwa jako pomiotu, na rzecz którego doszło do wywłaszczenia.
Nietrafny okazał się również zarzut naruszenia art. 118 k.c. Nie sposób dopatrywać się naruszenia tego przepisu po stronie organu poprzez zasądzenie odszkodowania, skoro roszczenie o odszkodowanie nie przedawniło się na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Organ odwoławczy zajął w tym względzie trafne stanowisko.
Przedawnienie jest przede wszystkim instytucją prawa cywilnego, zaś w prawie administracyjnym zasadą jest jego brak. Na gruncie prawa administracyjnego przedawnienie istnieje tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują. Dlatego też decyzja o wywłaszczeniu, niezależnie od daty wydania, będzie podlegała wykonaniu. Jeśli tak, to również odszkodowanie ustalone w decyzji wywłaszczeniowej, jeśli nie zostało wypłacone (przy ewentualnym braku złożenia sumy do depozytu, gdyż wówczas doszłoby do zwolnienia z zobowiązania), nie podlegałoby przedawnieniu (równość podmiotów). Przepis art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. nie określał terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. Zatem prawo żądania odszkodowania, wynikające z inwestycji przeprowadzonych na podstawie decyzji z 1976 r., z tytułu ograniczenia prawa nieruchomości, nie uległo przedawnieniu. Choć wniosek został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej ustawy, jest on skutkiem decyzji wydanej na podstawie ustawy z 1958 r. i dotyczy nieprzedawnionych roszczeń, które mogą być obecnie rozpatrywane na podstawie art. 129 ust. 5 [pkt 3] u.g.n. Przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. może mieć zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie obwiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Brak jest więc podstaw do konstruowania i zastosowania instytucji przedawnienia do żądania zgłoszonego w niniejszej sprawie, które nie dotyczy roszczenia przedawniającego się z mocy ustawy, a określonego w art. 36 ust. 2 u.z.t.w.n.
Przeciwko uznaniu, że odszkodowanie dochodzone w rozpoznawanej sprawie uległo przedawnieniu przemawia właśnie także konstrukcja przepisu art. 36 u.z.t.w.n. Przepis ten w ust. 2 wprawdzie przewiduje przedawnienie roszczenia, jednak dotyczy to wyłącznie strat w zasiewach, uprawach i plonach. Należy zatem przyjąć, że pozostałe roszczenia wynikające z przeprowadzenia przewodów na nieruchomości nie są objęte przedawnieniem. Podobne stanowisko w tej kwestii zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1149/20, Baza NSA. Charakter dochodzonego prawa nie wykazuje przy tym cech cywilistycznych, skoro poddane zostało kognicji organów administracyjnych i jest realizowane na podstawie przepisów prawa administracyjnego. Pomimo tego, że ma charakter majątkowy, to podlega jego regułom (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 460/08, Baza NSA). W rozpoznawanej sprawie brak jest dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie zostało przyznane osobom wywłaszczonym (i wypłacone lub złożone do depozytu). Stąd też nie ma przeszkód do ustalenia odszkodowania w określonym wymiarze, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.
Sąd nie podzielił również zarzutu, że rozstrzygając o odszkodowaniu, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., doszło do naruszenia przepisów art. 130 i art. 134 ust. 1 u.g.n.
Zdaniem Sądu, organy odpowiednio przedstawiły ocenę sporządzonego w tej sprawie operatu szacunkowego, uznały go za wiarygodny dowód i przyjęły za podstawę określenia wysokości odszkodowania (art. 130 ust. 1 i 2, art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n.). W kontekście ustalenia kwoty należnego odszkodowania Wojewoda wyjaśnił, że operat sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego jest kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania. Spełnia bowiem wszystkie wymagania wskazane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. z 2004 r. nr 207, poz. 2109, z późn. zm.). Przedmiotowy operat szacunkowy prawidłowo opisuje przedmiot wyceny wyszczególniając wszystkie elementy znajdujące się na działce oraz powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty techniczne; biegły prawidłowo określił powierzchnię wycenianej działki, a także jej funkcję w planie zagospodarowania przestrzennego w dacie zajęcia nieruchomości; nieruchomości podobne, wskazane przez rzeczoznawcę majątkowego, spełniają kryterium podobieństwa pod względem przeznaczenia planistycznego; operat nie zawiera omyłek, niejasności lub błędów mogących rzutować na nieprawidłowość sporządzonej wyceny. Zdaniem organu odwoławczego operat szacunkowy jest zgodny z przepisami prawa, gdyż sporządzając operat, rzeczoznawca majątkowy prawidłowo zastosował m.in. art. 130, art. 134 oraz art. 154 u.g.n. oraz art. 4 pkt 16 u.g.n., przyjmując do zastosowanej metody porównań wyłącznie nieruchomości podobne. Biegły prawidłowo określił przedmiot wyceny, zastosował podejście porównawcze metodą korygowania ceny średniej (a także wycenił zmniejszenie wartości nieruchomości z zastosowaniem § 43 przywołanego rozporządzenia). Wojewoda nie znalazł podstaw do zakwestionowania sfery faktycznej ustaleń operatu oraz poszczególnych komponentów-wartości cząstkowych i szkód stanowiących skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości. Sąd nie znalazł dostatecznych podstaw do zdyskwalifikowania ustaleń organów co do zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości, oszacowanych na łączną kwotę [...]zł.
W tym miejscu trzeba również podkreślić, że poza zakresem analizy organów i sądów administracyjnych jest kwestia merytorycznej zasadności wyboru metody i techniki szacowania nieruchomości. Stosownie do art. 154 ust. 1 u.g.n., rzeczoznawca majątkowy ma swobodę w wyborze właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania. Organ prowadzący postępowanie, a tym bardziej sąd administracyjny, nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły (por. np. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2665/15, dostępny jw.). Konsekwentnie zatem, to rzeczoznawca majątkowy określa wartość rynkową nieruchomości i zgodnie z art. 154 ust. 1 u.g.n. ma zagwarantowaną swobodę wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości. W sytuacji, gdy z treści operatu nie wynika, że zawiera on założenia sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa, organ nie jest władny z urzędu kwestionować poczynionych w nim ustaleń. Zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n., ocena prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, zwłaszcza gdy chodzi o treści wywodzone z wiadomości specjalnych, należy do zadań organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. To ten niezależny podmiot, a nie organ administracji czy sąd, jest uprawniony do tak szczegółowego badania danych zawartych w opinii, jak chociażby przyjęcie określonych cech oraz wartości współczynników, mających wpływ na korektę przyjętej ceny średniej za metr kwadratowy. Jeżeli zatem strona w toku prowadzonego postępowania zapoznała się z operatem i uważała, że jest on wadliwy, to powinna wystąpić do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o ocenę jego prawidłowości, a po jej uzyskaniu przedłożyć ten dowód organowi, co umożliwiłoby podważenie wiarygodności operatu sporządzonego na zlecenie organu i ewentualne podjęcie z urzędu działań mających na celu wyjaśnienie zaistniałych rozbieżności. W sytuacji gdy organ nie powziął wątpliwości co do operatu, inicjatywa wystąpienia do organizacji rzeczoznawców należy do strony (por. np. wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 494/21, Baza NSA).
Równocześnie Sąd zwraca uwagę, że Wojewoda prawidłowo zwiększył wysokość odszkodowania. Wnioskodawczymi jest bowiem właścicielką działki nr [...] w całości - bez wyszczególnienia jakichkolwiek udziałów. Udział [...] to wartość, którą stanowił udział poprzedników prawnych obecnej właścicielki - S. i J. P. w dawnej działce nr [...], której powierzchnia wynosiła 2 237 m2. Natomiast operat szacunkowy z dnia 10 maja 2023 r. odnosił się do nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...] w P., stanowiącej działkę nr [...] o pow. 530 m2, która to działka jest wyłączną własnością odwołującej. Wobec powyższego całość kwoty stanowiącej wartość zmniejszenia wartości nieruchomości winna być przyznana obecnej właścicielce nieruchomości tytułem odszkodowania, a nie jedynie wartość odpowiadająca udziałowi wynoszącemu [...]. Odszkodowanie dotyczy wyłącznie działki nr [...] i nie ma znaczenia wartość udziału poprzednich właścicieli w prawie własności działki nr [...], z której części następnie powstała działka nr [...].
Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie obowiązujących przepisów prawa, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargi.