II SA/Po 131/09

II SA/Po 131/09 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2009-06-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2009-02-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Barbara Kamieńska /przewodniczący/
Danuta Rzyminiak-Owczarczak /sprawozdawca/
Maria Kwiecińska
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Sygn. powiązane
II OSK 1771/09 - Wyrok NSA z 2010-01-07
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
art. 237 par. 1 pkt. 2 i 3
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
par. 2 usr. 1, par. 2 ust. 4, par. 2 usr. 5 pkt 3, par. 5, par. 8 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
Dz.U. 2002 nr 199 poz 1673
art. 4
Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1271
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009r. sprawy ze skargi Kopalni "A" w K. S.A. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie choroby zawodowej; oddala skargę. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak /-/ B. Kamieńska /-/ M. Kwiecińska
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2008r. nr [...]Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. działając na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tj. Dz.U. z 2006 r. Nr 122 poz. 851 ze zm.), § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115 - dalej rozporządzenie z 30 lipca 2002 r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. – dalej kpa), stwierdził u Z. P. chorobę zawodową - obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wymienioną pod poz. 21 wykazu do rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej, które wydał Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (dalej Instytut w S.). Powiatowy Inspektor podał, iż Z. P.F zatrudniony był w Kopalni A w K. jako stażysta od 16.09.1974 r. do 02.01.1975 r., a następnie na stanowiskach: nadgórnik od 04.08.1975 r. do 31.05.1976 r., sztygar zmianowy od 01.06.1976 r. do 31.12.1976 r., specjalista ds. awaryjności 0d 01.01.1977r. 31.07.1982 r., specjalista górnik-technolog od 01.08.1982 r. do 30.11.1982 r., inspektor techniczny od 01.12.1982 r. do 30.06.1986 r., starszy technolog górniczy od 01.09.1993 r. do 31.12.2006 r. Organ stwierdził, że od daty podjęcia zatrudnienia w Kopalni Z.P. był narażony na hałas podczas przebywania bezpośrednio przy lub w pobliżu urządzeń emitujących hałas np. koparek nakładowych D-1120. Srs-1200, przenośników taśmowych wraz ze stacjami napędowymi i ich trasami. Poziom hałasu osiągał wartości nawet do 96 dB(A). Wskazano, iż w 1976 r. podczas rozruchu stacji napędowej przenośnika taśmowego doznał urazu akustycznego na skutek którego nastąpiła częściowa utrata słuchu ucha lewego, co potwierdza świadectwo lekarskie z dnia [...].10.1976 r. (karta 29 akt). Wtedy to, zgodnie z zaleceniami lekarza, Z. P. przeniesiony został z Oddziału Wydobywczego Odkrywki P. na stanowisko specjalisty ds. analiz awaryjności, gdzie pracował od 01.01.1977 r. do 31.07.1982 r. i nie był narażony na hałas. W okresie zatrudnienia od 01.08.1982 r. do 30.06.1986 r. i od 01.09.1993 r. do 31.12.2006 r., pracując na stanowiskach specjalista górnik-technolog, inspektor techniczny i starszy technolog górniczy Odkrywki K., prowadził bieżące kontrole w terenie poziomów roboczych, odkrycia węgla wysokości pięter roboczych i zgodności granic eksploatacji z planem ruchu, podczas wykonywania tych obowiązków przebywał m.in. przy maszynach podstawowych, takich jak koparki i zwałowarki oraz przy przenośnikach taśmowych, gdzie okresowo był narażony na hałas (poziom hałasu do 95 dB(A). W okresach od 1.06.1986 r. do 31.07.1992 r. Z. P. pracował poza kopalnią i nie był narażony na hałas (zakład odgrzybiania ścian, własna działalność gospodarcza). Organ wskazał, iż strona była diagnozowana w Wielkopolskim Centrum Medycyny Pracy w P. Ośrodek w K. (dalej WCMP w K.) i Instytucie w S. Pierwsze orzeczenie lekarskie z [...].04.2007 r. Nr [...]o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wydane zostało przez Poradnię Chorób Zawodowych WCMP w K. i określiło schorzenie Z. P. jako niedosłuch odbiorczy typu pozaślimakowego ucha prawego, niedosłuch odbiorczy typu ślimakowego ucha lewego. W uzasadnieniu tego orzeczenia podano, że przeprowadzone badania nie potwierdziły u strony schorzenia z poz. 21 wykazu do rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., a stwierdzony ubytek słuchu nie jest typowy dla objawów klinicznych przewlekłego urazu akustycznego.
Kolejne badanie przeprowadzono w Instytucie w S., gdzie rozpoznano u strony niedosłuch obustronny odbiorczy typu ślimakowego. Wskazano, jakim badaniom strona została poddana, w rezultacie w orzeczeniu z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...]Instytut w S. wyjaśnił, że całość prób lokalizacyjnych może przemawiać za ślimakową lokalizacją niedosłuchu. Wyniki uzyskane w audiometrii impedancyjnej świadczą przy tym o braku patologii ucha środkowego obustronnie i potwierdzają ślimakowy charakter uszkodzenia. W oparciu o analizę dokumentacji oraz przeprowadzone badania ustalono znacznego stopnia niedosłuch obustronny ulegający progresji w okresie barku narażenia na hałas stwarzający ryzyko powstania uszkodzenia słuchu, co przemawia za inną, pozazawodową przyczyną rozwoju niedosłuchu. Wobec braku rozpoznania możliwości jednoznacznego wskazania czynnika etiologicznego, jako prawdopodobnej przyczyny, wskazano czynniki osobnicze, jak genetyczne zmiany naczyniowe w obrębie ucha wewnętrznego, czynniki infekcyjne, zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej. Orzeczono wówczas o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Wskazano, iż do orzeczenia tego Z. P. wniósł uwagi, w rezultacie Instytut w S. wydał w dniu [...] marca 2008 r. uzupełniające orzeczenie Nr [...]o rozpoznaniu choroby zawodowej. Instytut uwzględniając aktualną ocenę narażenia zweryfikował orzeczenie i uznał, że istnieją podstawy do rozpoznania u Z. P. choroby zawodowej narządu słuchu. Podsumowując organ I instancji stwierdził, że podstawą do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu jest stwierdzenie obustronnego, trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości, co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia asymetryczna dla częstotliwości 1, 2, 3 kHz. Schorzenie zdiagnozowane u Z. P. znajduje się w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 21. W sprawie nie występują okoliczności wskazujące, by uszkodzenie słuchu mogło nastąpić z przyczyn pozazawodowych. Wskazano, iż oparto się na orzeczeniu Instytutu w S., które w przeciwieństwie do orzeczenia WCMP w K. wydane zostało po szczegółowym specjalistycznym badaniu audiometrycznym, przeprowadzonym metodą obiektywną. Orzeczenie pozostaje poza tym w spójności z pozostałym materiałem dowodowym tj, zeznaniami świadków oraz wynikami pomiarów hałasu przeprowadzonych przez [...]i świadectwem lekarskim z [...].10.1976 r. Wskazane dowody potwierdzają, że w okresie wykonywania pracy zawodowej był on narażony na hałas również przekraczający dopuszczalne normy. Wskazano, że oddziaływanie negatywne środowiska pracy na pracownika nie musi wynikać z przekroczenia norm lecz wystarczy, że w środowisku pracy wystąpią czynniki szkodliwe oddziaływujące negatywnie choćby na jednego pracownika w związku z jego osobniczymi predyspozycjami, powołując się w tym zakresie na wyrok NSA z 7.01.1994 r. sygn. I SA 1640/93. Wskazano, że hałas w środowisku pracy jest istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu pracowników wtedy, gdy jego równoważny poziom przekracza wartość 82 dB(A).
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Kopalnia A w K. (dalej Kopalnia) podnosząc, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego w szczególności przepisu § 2 ust. 1 i §8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych oraz z naruszeniem art. 80 Kpa poprzez nie dokonanie oceny zebranych w sprawie dowodów, art. 107 § 1 i 3, art. 7 i art. 77 § 1 kpa poprzez nie dokonanie koniecznych ustaleń w zakresie narażenia zawodowego pracownika i w konsekwencji stwierdzenie choroby zawodowej u Z. P. bez dokładnego wyjaśnienia sprawy i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego. Kopalnia zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 84 §1 kpa poprzez stwierdzenie choroby zawodowej na podstawie orzeczenia lekarskiego zawierającego lakoniczne stwierdzenia, które to orzeczenie nie zawiera dostatecznego uzasadnienia i wywołuje wątpliwości, gdyż wcześniejsze orzeczenie tego Instytutu wykazywało i uzasadniało brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu u Z. P . Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia choroby zawodowej Kopalnia wniosła o przeprowadzenie postępowania dowodowego w odniesieniu do stanowisk, na których pracował Z.P., a na których są pomiary hałasu, przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność charakteru prac, wykonywanych czynności i zagrożeń hałasem na stanowisku pracy oraz przeprowadzenie ponownego badania Z. P. i wydanie orzeczenia lekarskiego przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. z uwagi na sprzeczność dotychczasowych orzeczeń. Zdaniem Kopalni orzeczenie Instytutu w S., na postawie którego stwierdzono chorobę zawodową, wydane zostało w oparciu o ten sam stan faktyczny, który stanowił podstawę do wydania przez Instytut pierwszego orzeczenia w sprawie. Wskazano, że orzeczenie lekarskie jest w istocie opinią w rozumieniu art. 84 §1 kpa i jak każdy dowód powinno być prze organ wszechstronnie ocenione. Wskazano, że organ I instancji nie musi znać specyfiki warunków pracy w K. i dlatego w tym zakresie powinien posłużyć się opinią biegłego, a nie powielać uzyskane informacje, także od świadków, które są mało wiarygodne, bowiem świadkowie są emerytami i także mogą być zainteresowane ubieganiem się o chorobę zawodową. Kopalnia podniosła, iż Z. P. od 1976 r. wykonywał pracę biurową, a sporadyczne wizyty na terenie odkrywki nie były związane z hałasem ponieważ nie nadzorował maszyn i urządzeń i nie musiał na nich przebywać. Z. P. zajmował się w szczególności opracowywaniem technologii w zakresie zdejmowania nadkładu i wydobycia węgla, co potwierdza karta stanowiska pracy. Kopalnia wskazała, że w uzasadnieniu decyzji organ I instancji zaznacza, że w okresie braku narażenia Z.P. na hałas nastąpił znaczny niedosłuch, co oznacza, że niedosłuch nie ma charakteru zawodowego, lecz organ nie wyciągnął właściwych wniosków z tych zapisów i nie dokonał właściwej oceny materiału dowodowego.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r, nr [...], na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy o państwowej Inspekcji Sanitarnej w zw. z §8 rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. oraz art. 138 §1 pkt. 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż po zapoznaniu się z całością dokumentacji ustalił, iż od 1974 r., tj. od momentu zatrudnienia w Kopalni, Z.P. pracował w warunkach narażenia na hałas przekraczający normatywy higieniczne – nawet do 96 dB(A) podczas przebywania na/w pobliżu urządzeń emitujących hałas. W 1976 r. doznał urazu akustycznego, na skutek którego nastąpiła częściowa utrata słuchu ucha lewego. W okresach od 01.08.1982 r. do 30.06.1986 r. i od 01.09.1993 r. do 31.12.2006 r. pracując na stanowiskach: górnik-technolog, inspektor techniczny oraz starszy technolog górniczy prowadził bieżące kontrole w terenie poziomów roboczych, odkrycia węgla, wysokości pięter roboczych i zgodności granic eksploatacji z planem ruchu i podczas wykonywania tych obowiązków przebywał m.in. przy maszynach podstawowych, takich jak koparki i zwałowarki oraz przy przenośnikach taśmowych, gdzie okresowo był narażony na hałas o poziomie równoważnym 95 dB. W okresach wykonywania zatrudnienia poza Kopalnią Z. P. nie był narażony na hałas ponadnormatywny. Powyższe ustalenia pozwalają stwierdzić, że kwestia narażenia na hałas w przedmiotowym postępowaniu jest bezsporna i nie wymaga uzupełnienia. Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie orzekały dwie upoważnione jednostki służby zdrowia – WCMP w P. Ośrodek w K. oraz Instytut w S . Wskazano, że dopiero w trybie odwoławczym wiodąca w kraju placówka naukowo-badawcza w dziedzinie medycyny pracy wydała orzeczenie z dnia [...] marca 2008 r. rozpoznające u Z. P. chorobę zawodową. Wskazano, że rozpoznane zmiany chorobowe w narządzie słuchu są typowe dla przewlekłego urazu akustycznego, w związku z czym ustalono, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy wykonywaną praca zawodową i rozpoznanym schorzeniem. W jednostce orzeczniczej II stopnia wykonano kompleksowe badania audiologiczne )audiometria tonalna, impedancyjna), które wskazały na odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego spełniający kryteria diagnostyczne określone w pkt 21 wykazu chorób zawodowych. Tym samym spełnione zostały przesłanki, aby stwierdzić u Z.P. chorobę zawodową, a kierowanie na kolejne badania lekarskie jest bezcelowe. Odnosząc się do zarzutu wydania decyzji w oparciu o orzeczenie lekarskie, które zawiera lakoniczne stwierdzenia i nie zawiera pełnego, przekonującego uzasadnienia w sytuacji, gdy wcześniejsze orzeczenie Instytutu wykazywało i uzasadniało brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej organ odwoławczy uznał, iż zarzuty te są błędne. Wskazano, ze orzeczenie Instytutu w S. z dnia [...] marca 2008 r. zawiera umotywowane uzasadnienie, wyjaśnia dlaczego wielkość i charakter stwierdzonego ubytku słuchu spełniają warunki wymaganego kryterium do rozpoznania choroby zawodowej, podaje dokładne parametry stwierdzonego ubytku słuchu oraz wyjaśnia jakimi metodami diagnostycznymi posłużono się w procesie orzekania o chorobie zawodowej. W orzeczeniu z [...]marca 2008 r. Instytut wyjaśnia ponadto dlaczego dokonał zmiany stanowiska zawartego we wcześniejszym orzeczeniu z dnia [...] listopada 2007 r. z wskazaniem na aktualną ocenę narażenia zawartą w piśmie z dnia 17 grudnia 2007 r. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji ustalił z należytą starannością stan faktyczny, zgodnie z art. 80 kpa ocenił sprawę na podstawie całokształtu materiału dowodowego, tj. wyników pomiarów hałasu, orzeczenia lekarskiego jednostki uprawnionej do rozpoznania choroby zawodowej oraz zeznań świadków: J. B., W. B. oraz K. K. czy okoliczność narażenia na hałas Z. P. w środowisku pracy została udowodniona orz czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między rozpoznanym schorzeniem narządu słuchu, a warunkami pracy. Decyzja organu I instancji spełnia przy tym wymogi art. 107 §1 i 3 kpa. Odnosząc się do zarzutu braku wiarygodności świadków pracujących z Z. P. organ odwoławczy podniósł, iż zarzuty Kopalni są w tym zakresie nie mają uzasadnienia faktycznego i prawnego. Wskazano, że ustalony stan faktyczny w zakresie narażenia na hałas ponadnormatywny znajduje odzwierciedlenie w zeznaniach powołanych świadków. Organ odwoławczy stwierdził, iż z medycznego punktu widzenia hałas o natężeniu powyżej 80 dB w miarę wydłużania ekspozycji jest szkodliwy dla narządu słuchu, szczególnie u osób wrażliwych osobniczo. Ponadto przy wydawaniu orzeczenia organy orzekające winny mieć na uwadze utrwalone już w orzecznictwie NSA i SN stanowisko, że istnienie związku przyczynowego między schorzeniem ,a warunkami pracy nie zawsze może być pewne; wystarczające jest w tym względzie wykazanie wysokiego (przeważającego) prawdopodobieństwa (por. wyrok SN III PZP 85/86-OSNCP 1989 r. nr 9 poz. 109).
Na powyższą decyzję Kopalnia A w K. S.A. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której podniesiono zarzuty tożsame z tymi, które zawarte były w odwołaniu. Kopalnia wniosła o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Wskazała, że organ odwoławczy nie wyjaśnił sprawy i nie przeprowadził właściwego postępowania dowodowego, z uwzględnieniem żądań zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a zeznania świadków są wewnętrznie sprzeczne bowiem nie jest możliwe przebywanie przez sztygara przez kilka godzin na jakiejkolwiek maszynie, bo uniemożliwiłoby to sprawdzenie sztygarowi w ciągu jednej zmiany wszystkich stanowisk pracy na odkrywce, pomiędzy którymi były kilometrowe odległości. Zeznania dwóch świadków dotyczą ponadto lat 1975 -1976, gdy Z. P. pracował na stanowisku sztygara. Brak jest podstaw do twierdzenia, że na powoływanych stanowiskach pracy były przekroczenia hałasu. W okresie pracy jako specjalista ds. awaryjności Z. P. jedynie sporadycznie wyjeżdżał na odkrywkę, a wyjazdy te nie wiązały się z przebywaniem na maszynach lub w ich pobliżu. Podsumowując Kopalnia wskazała, że w sprawie zostały wydane trzy sprzeczne orzeczenia lekarskie oraz nie ustalono, w sposób wiarygodny, czy stanowiska na których Z. P. pracował były narażone na hałas ponadnormatywny. Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 10 czerwca 2009 r. Kopalnia dodatkowo podniosła, iż zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów, co do których Trybunał Konstytucyjny stwierdził ich niekonstytucyjność, a która to okoliczność nakazuje uchylić rozstrzygnięcia wydane w obu instancjach.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P., odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wszystkie wnioski i wywody zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ II instancji ponownie wyjaśnił, iż decyzje obu instancji wydano w oparciu o orzeczenie lekarskie spełniające wszelkie wymogi, a zmiana pierwotnego orzeczenia Instytutu związana była z uzupełnieniem wywiadu epidemiologicznego, precyzyjnie określającego narażenie na hałas. W tych okolicznościach istniały podstawy do zmiany orzeczenia pierwotnego. Wskazano, że orzeczenie to zostało wnikliwie ocenione przez organy obu instancji. Organ II Instancji nie zgodził się także z oceną zeznań świadków, wskazując na ich spójność i brak wewnętrznej sprzeczności.
Uczestnik postępowania Z.P. wniósł o oddalenie skargi w całości podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.) zadaniem sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dniu ich wydania, nie zaś ocena ich pod względem słuszności i celowości, bądź zasad współżycia społecznego. W niniejszej sprawie, organy obu instancji, zarówno prowadząc postępowanie, jak i wydając decyzje w sprawie Z.P . stosowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115), wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.).
Zważywszy na zarzut strony skarżącej, który podniesiony został na rozprawie, w pierwszej kolejności wskazać należy, iż wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim przepisy te nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, a także wydane na ich podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych - są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że powyższe przepisy tracą moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału opublikowany został w dniu 2 lipca 2008 r., tym samym z dniem 3 lipca 2009 r. przedmiotowe przepisy utraciły moc obowiązującą. Zaskarżona decyzja wydana została już po wyroku Trybunału, a przed dniem 3 lipca 2009 r., tak więc w okresie co do którego wyrok Trybunału przedłużył czas obowiązywania niekonstytucyjnych rozwiązań. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, że pomimo niezgodności z Konstytucją, rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych z wyżej wskazanym wyłączeniem mogło być podstawą orzekania w sprawach dotyczących chorób zawodowych. Należy bowiem podkreślić, że Trybunał - mimo orzeczenia niekonstytucyjności -zdecydował o utrzymaniu mocy obowiązującej rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych do dnia 2 lipca 2009 r. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela stanowisko Trybunału, że sam fakt zamieszczenia katalogu chorób zawodowych w akcie podustawowym nie stoi w sprzeczności z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Konieczne jest natomiast oparcie go o upoważnienie ustawowe uzupełnione o stosowne wytyczne. Trybunał nie zakwestionował również procedur zawartych w rozporządzeniu w sprawie wykazu chorób zawodowych uznając, że nie modyfikują one postępowania przewidzianego przez przepisy ustawy (kpa). Trybunał wyjaśnił, że te procedury stanowią jedynie uzupełnienie, uszczegółowienie i dostosowanie do specyfiki rozpatrywanych spraw. W świetle zadanego pytania prawnego i uzasadnienia wyroku TK z dnia 19 czerwca 2008 r. należy ponadto wskazać, iż uchylenie domniemania konstytucyjności rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. miało służyć ochronie uprawnień pracowniczych. W takim też kierunku zmierza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego po wyroku TK (por. sentencja i uzasadnienie wyroku sygn. akt II OSK 71/09). W tych warunkach nie można podzielić stanowiska skarżącej Kopalni, iż oparcie rozstrzygnięć o rozpoznaniu u Z. P. choroby zawodowej na przepisach uznanych za niekonstytucyjne, skutkuje koniecznością uchylenia tych rozstrzygnięć. Nie można bowiem akceptować sytuacji, gdy do czasu uchwalenia nowych przepisów nie byłoby możliwe prowadzenie postępowań w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej.
Decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji stwierdzającą u Z. P. chorobę zawodową - obustronny ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wymienioną w pozycji 21 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, wbrew twierdzeniom skarżącej nie narusza prawa - zarówno materialnego, jak i procesowego.
Wskazać należy, iż pojęcie choroby zawodowej definiuje art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną w wykazie chorób zawodowych, o którym mowa w art. 237 §1 pkt 2 Kodeksu pracy, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wykaz chorób zawodowych zawarty został w załączniku do rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia, przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Zatem właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej, gdy zostają spełnione łącznie następujące przesłanki:
- ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez organy państwowej inspekcji sanitarnej musi wykazać związek przyczynowy rozpoznanej choroby zawodowej z warunkami lub sposobem wykonywanej pracy (§2 ust. 4 i §2 ust. 5 pkt 3 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych),
- choroba zawodowa jest rozpoznana przez zakład służby zdrowia upoważniony do ich rozpoznawania (§5 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych),
- rozpoznanie schorzenia jako choroby zawodowej musi być objęte wykazem chorób zawodowych stanowiącym załącznik do ww. rozporządzenia.
Uwzględniając powyższe oraz materiał dowodowy akt sprawy stwierdzić należy, iż wskazane przesłanki warunkujące wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową zostały w przypadku Z. P. spełnione.
Za podstawę swojego rozstrzygnięcia organy administracji przyjęły ustalenie, iż Z.P. do 31 grudnia 2006 r. pracował w Kopalni w warunkach narażenia na hałas, a stwierdzony u niego obustronny niedosłuch typu ślimakowego pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z wykonywaną praca zawodową. Skarżąca Kopalnia ustalenia te kwestionuje, podważając rozpoznanie choroby zawodowej na podstawie orzeczenia Instytutu w S. z dnia[...]marca 2008 r. oraz ustalenia dotyczące oceny wykonywania obowiązków zawodowych po 1976 r. w warunkach narażenia na hałas ponadnormatywny. W ocenie Sądu zarzuty te nie są uzasadnione. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, iż w okresie od 16.09.1974 r. do 31.12.1976 r. Z. P. pracował w warunkach narażenia na hałas ponadnormatywny oraz, że w 1976 r. doznał urazu akustycznego na skutek którego nastąpiła częściowa utrata słuchu ucha lewego (okoliczności bezsporne). Z karty zatrudnienia Z.P. w Kopalni wynika, że w okresie zatrudnienia od 01.08.1982 r. do 30.06.1986 r. pracował na stanowiskach specjalista górnik-technolog, inspektor techniczny, a od 01.09.1993 r. do 31.12.2006 r. jako starszy technolog górniczy Odkrywki K . Podczas wykonywania obowiązków pracowniczych w tym ostatnim okresie prowadził bieżące kontrole w terenie poziomów roboczych, odkrycia węgla wysokości pięter roboczych i zgodności granic eksploatacji z planem ruchu. Powyższe ustalenia wynikają z karty stanowiska pracy z zakresem czynności pracownika na stanowisku starszy technolog górniczy (TTG), zgodnie z zapisami której do obowiązków Z. P. należało prowadzenie bieżącej kontroli w terenie, a więc praca na odkrywce (karty akt 12-13). W tych okolicznościach należy podzielić stanowisko organów sanitarnych, iż podczas wykonywania tych obowiązków Z.P. przebywał m.in. przy maszynach podstawowych, takich jak koparki i zwałowarki oraz przy przenośnikach taśmowych, gdzie okresowo był narażony na hałas (poziom hałasu do 95 dB(A). Logicznym jest bowiem założenie, że skoro Z. P. wykonywał swoje obowiązki zawodowe na odkrywce w godzinach pracy kopalni, to oczywistym jest, że miał styczność z urządzeniami emitującymi hałas ponadnormatywny. Powyższe potwierdzają także zeznania świadków, natomiast skarżąca Kopalnia możliwość przebywania przy wskazanych maszynach podstawowych potwierdziła w piśmie z dnia 1.10.2007 r. znak [...] (karta 57 akt). Jednocześnie wskazać należy, iż brak jest wyników pomiarów natężenia hałasu wykonanych dla jego stanowiska pracy. Kopalnia argumentowała, że brak pomiarów wynikał z faktu uznania, iż skoro osoby dozoru technicznego, które stale przebywają na odkrywce, nie mają przekroczeń, to zbędnym jest wykonywanie pomiarów dla stanowiska starszego technologa. W ocenie Sądu argumentacja ta nie może działać na niekorzyść pracownika, szczególnie w sytuacji, gdy zakres jego obowiązków obejmuje kontrole na odkrywce, przez co nie jest możliwym dowodzenie, iż doraźnie nie przebywał on w pobliżu urządzeń emitujących hałas. Wskazać nadto należy, iż zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowym w zakresie chorób zawodowych, brak pomiarów poziomu hałasu nie może wpłynąć na niekorzyść pracownika, co do rozstrzygnięcia postępowania w sprawie choroby zawodowej. "Nie można skutkami braku pomiarów w niektórych okresach bądź na niektórych stanowiskach obciążać zainteresowanego, skoro jako robotnik nie miał żadnych możliwości, by owo natężenie hałasu badać, a będący profesjonalistami pracodawcy takich pomiarów nie prowadzili". (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19.10.2006r. sygn. akt IV SA/Po 293/06).
Strona skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 80 kpa poprzez nie dokonanie oceny zeznań świadków. W ocenie Sądu zarzut ten nie jest zasadny, bowiem w zaskarżonej decyzji oceny tej dokonano, którą to ocenę Sąd w całości podziela. W świetle orzecznictwa organ prowadzący postępowanie musi dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. W badanym przypadku mamy do czynienia ze spójnymi zeznaniami świadków, które w podstawowym zakresie nie pozostają w sprzeczności z innymi dowodami i łącznie z nimi tworzą logiczną całość. O tym, że ocena ta była prawidłowa świadczy ponadto załączony do akt sprawy wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lipca 2007 r. o wysokość emerytury, w którego uzasadnieniu zawarto ocenę charakteru pracy wykonywanej przez Z.P., a ustalenia stanu faktycznego również poczyniono na podstawie zeznań świadków, w tym świadka J. B. (karty akt 108-114).
Powyższe ustalenia co do narażenia zawodowego stanowiły podstawę zweryfikowania przez Instytut w S. swojego wcześniejszego orzeczenia o braku rozpoznania w Z. P. choroby zawodowej. Wbrew zarzutom skargi nie można uznać, iż zachodziła konieczność ponownego jego badania, bowiem każde z dwóch orzeczeń tego Instytutu rozpoznawało tę samą jednostkę chorobową, a różnica w treści tych orzeczeń wynika z odmiennej oceny materiału dowodowego w zakresie narażenia na hałas. W konsekwencji Instytut w S. w dwóch swoich orzeczeniach przypisał różne pochodzenie rozpoznanego schorzenia. W tych okolicznościach uznać należy, iż skoro Instytut dokonał ponownej oceny narażenia, z uwzględnieniem dowodów i okoliczności wskazanych przez Z. P., w tym pisma Kopalni z dnia 1 października 2007 r. (karta akt 57), które nie było znane lekarzom w dacie diagnozowania Z. P. (lipiec 2007 r. – karta wypisowa z Szpitala - karta akt nr 65), istniały obiektywne podstawy do zmiany stanowiska co do ustalenia przyczyn schorzenia. Wskazać także należy, iż w swoim pierwszym orzeczeniu Instytut wyjaśnił, iż wyłącznie z uwagi na brak rozpoznania możliwości jednoznacznego wskazania czynnika etiologicznego jako prawdopodobnej przyczyny schorzenia, uznano za nią czynniki osobnicze. Powyższe nie ma żadnego związku z wynikami badań, które wykazały obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego. W tych okolicznościach zarzut nie zasięgnięcia opinii kolejnej jednostki orzeczniczej medycyny pracy uznać należy za chybiony.
Państwowy Inspektor Sanitarny podejmując decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw jej stwierdzenia jest związany orzeczeniem lekarskim wydanym w tej sprawie. Nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (wyrok NSA z 09 lipca 1998r., sygn. II SA 634/98 - Pr. Pracy 1998/12/38, wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 stycznia 2006, sygn. VII SA/Wa 1221/04 - LEX nr 221953, uzasadnienie wyroku NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. II OSK 1078/06 - LEX nr 315089). Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi to wątpliwości w świetle pozostałych dowodów, przy czym nie chodzi w tym przypadku o odmienną diagnozę jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia. Zgodnie bowiem z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych i zasadą swobodnej oceny dowodów właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz oceny narażenia zawodowego pracownika. W niniejszej sprawie takim dowodem jest orzeczenie Instytutu w S. z dnia [...] marca 2008 r.
W ocenie Sądu organy sanitarne w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały zebrany materiał dowodowy, opierając swe rozstrzygnięcie na wiarygodnej opinii lekarza orzecznika. Z orzeczenia wydanego przez kwalifikowaną jednostkę służby zdrowia wynika w sposób jednoznaczny i niebudzący żadnych wątpliwości ubytek słuchu u osoby poddanej badaniu spełniający warunki wymaganego kryterium do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Po zweryfikowaniu danych dotyczących przebiegu pracy zawodowej oraz wielkości ekspozycji na hałas, stwierdzono, że nie można wykluczyć wpływu warunków pracy na powstanie ubytku słuchu u Z. P . Przy uwzględnieniu treści tej opinii oraz utrwalonego w orzecznictwie stanowiska, że istnienie związku przyczynowego między schorzeniem a warunkami pracy nie zawsze może być pewne i wystarczające jest w tym względzie wykazanie wysokiego (przeważającego) prawdopodobieństwa (por. orzecz. SN III PZP 85/86 - OSNCP 1989r. nr 9, poz. 109), stwierdzić należy, iż organ odwoławczy nie przeprowadzając dowodów z opinii biegłych co do stanowiska pracy Z. P. oraz z kolejnego jego badania nie naruszył wskazanych przez skarżącą art. 7 i art. 77 kpa.
Jak słusznie wskazano w motywach decyzji, dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest łączne wystąpienie czynników w postaci pracy w warunkach narażenia na hałas, rozpoznanie schorzenia, jako choroby zawodowej przez upoważnioną placówkę lekarską oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy pracą w takich warunkach, a chorobą. Z materiału sprawy wynika, iż wszystkie przesłanki zostały spełnione. U chorego wykryto obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wymieniony w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, a podstawą rozstrzygnięcia było orzeczenie nadrzędnej jednostki orzeczniczej z zakresu medycyny pracy, której orzeczenie jest orzeczeniem ostatecznym. Wskazać należy, iż po uzyskaniu drugiego orzeczenia Instytutu w S. organ I instancji wystąpił do WCMP w P. Ośrodek w K.z prośbą o zajęcie stanowiska i ewentualną weryfikację orzeczenia z dnia[...]kwietnia 2007 r., w którym stwierdzono u Z. P. niedosłuch odbiorczy typu ślimakowego ucha lewego oraz niedosłuch odbiorczy ucha prawego typu pozaślimakowego. W odpowiedzi na ww. pismo WCMP w P. Ośrodek w K. podało jakimi badaniami posłużono się w procesie orzekania o chorobie zawodowej, oraz wskazało na wiążący charakter orzeczenia Instytutu w S .
Wskazać należy, iż z punktu widzenia medycyny rozpoznana u Z.P. jednostka chorobowa - niedosłuch obustronny odbiorczy typu ślimakowego, jest to schorzenie o ściśle określonych objawach klinicznych, z których najistotniejszym jest symetryczne (obustronne) uszkodzenie narządu słuchu typu odbiorczego o lokalizacji ślimakowej. Jest to zmiana patologiczna typowa dla przewlekłego urazu akustycznego. W przypadku Z. P. jednostka orzecznicza I stopnia nie rozpoznała niedosłuchu odbiorczego typu ślimakowego ucha prawego, lecz uczyniła to w obu orzeczeniach jednostka orzecznicza II stopnia, tym samym wiążące dla organów sanitarnych jest to drugie orzeczenie. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że nie wykluczono narażenia w środowisku pracy i nie ustalono innego, niż hałas ponadnormatywny na stanowisku pracy, czynnika patogennego (nie obalono domniemania), w konsekwencji czego zasadne było stwierdzenie choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu.
Należy również zauważyć, że organy administracyjne uzasadniły swoje decyzje w sposób wyczerpujący. Organ wyjaśnił zarówno podstawy prawne, jak i faktyczne swojego rozstrzygnięcia, spełniając tym samym dyspozycję art. 107 § 3 Kpa.
Zważywszy na wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z prawem obowiązującym w dacie jej podjęcia i dlatego działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.
/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ B. Kamieńska /-/ M. Kwiecińska
BR