II SA/Po 1301/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2015-04-29
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanesamowola budowlanarozbudowaopłata legalizacyjnapostępowanie administracyjneuchwałaWSAkontrola sądowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia dotyczące opłaty legalizacyjnej za samowolną rozbudowę budynku, uznając, że organ odwoławczy błędnie zastosował procedurę uchylenia postanowienia.

Sprawa dotyczyła opłaty legalizacyjnej za samowolną rozbudowę budynku gospodarczego na mieszkalny. Po ustaleniu opłaty przez PINB i uchyleniu jej przez WINB w celu ponownego przeliczenia, skarżący wnieśli skargę, zarzucając pogorszenie swojej sytuacji prawnej. WSA uznał skargę za zasadną, uchylając postanowienia organów obu instancji, ponieważ WINB błędnie zastosował art. 138 § 2 K.p.a., co doprowadziło do naruszenia zakazu reformationis in peius (art. 139 K.p.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę B. i S. D. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) utrzymujące w mocy postanowienie PINB o ustaleniu opłaty legalizacyjnej za samowolną rozbudowę budynku gospodarczego na mieszkalny. Początkowo PINB ustalił opłatę, jednak WINB, działając na skutek zażalenia, uchylił to postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na błąd w obliczeniu opłaty (winna być wyższa). Skarżący zarzucili naruszenie przepisów K.p.a. oraz ustawy Prawo budowlane, a także niedopuszczalność postanowienia WINB, które pogorszyło ich sytuację prawną. WSA uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że WINB błędnie zastosował art. 138 § 2 K.p.a., uchylając postanowienie i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, podczas gdy nie było ku temu podstaw proceduralnych. WINB powinien był merytorycznie rozpoznać sprawę lub zastosować art. 138 § 1 K.p.a. Błędne zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. umożliwiło obejście zakazu reformationis in peius (art. 139 K.p.a.), co doprowadziło do wymierzenia skarżącym wyższej opłaty legalizacyjnej. W związku z tym WSA uchylił zaskarżone postanowienie WINB oraz poprzedzające je postanowienia PINB i WINB, nakazując WINB ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem oceny prawnej sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nie może zastosować art. 138 § 2 K.p.a. w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego (np. błędne obliczenie opłaty), a nie przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W takim przypadku organ odwoławczy powinien rozpoznać sprawę merytorycznie.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że art. 138 § 2 K.p.a. ma zastosowanie tylko w ściśle określonych przypadkach naruszenia przepisów postępowania, a nie prawa materialnego. Błędne zastosowanie tego przepisu przez WINB doprowadziło do obejścia zakazu reformationis in peius (art. 139 K.p.a.) i pogorszenia sytuacji prawnej skarżących.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (28)

Główne

k.p.a. art. 138 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis ten upoważnia organ odwoławczy do uchylenia zaskarżonej decyzji (postanowienia) w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, lub gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Nie ma zastosowania, gdy naruszone zostały przepisy prawa materialnego.

k.p.a. art. 139

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. W niniejszej sprawie błędne zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. przez WINB umożliwiło obejście tego zakazu.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględnia skargę w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Pb art. 48 § 2

Prawo budowlane

Dotyczy wstrzymania robót budowlanych i nałożenia obowiązku przedłożenia dokumentów w przypadku samowoli budowlanej.

Pb art. 49 § 1

Prawo budowlane

Dotyczy ustalenia wysokości opłaty legalizacyjnej.

Pb art. 49 § 2

Prawo budowlane

Dotyczy pięćdziesięciokrotnego podwyższenia opłaty legalizacyjnej.

Pb art. 50

Prawo budowlane

Dotyczy postępowania w sprawie samowoli budowlanej.

Pb art. 51

Prawo budowlane

Dotyczy istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego lub warunków pozwolenia na budowę.

Pb art. 59f § 1

Prawo budowlane

Określa wzór obliczenia opłaty legalizacyjnej (iloczyn stawki, współczynnika kategorii i współczynnika wielkości obiektu).

Pb art. 59f § 2

Prawo budowlane

Określa stawkę opłaty legalizacyjnej (s = 500 zł).

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględnia skargę w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Pb art. 48 § 2

Ustawa z dnia 07 lutego 1994 r. Prawo budowlane

Dotyczy wstrzymania robót budowlanych i nałożenia obowiązku przedłożenia dokumentów w przypadku samowoli budowlanej.

Pb art. 49 § 1

Ustawa z dnia 07 lutego 1994 r. Prawo budowlane

Dotyczy ustalenia wysokości opłaty legalizacyjnej.

Pb art. 49 § 2

Ustawa z dnia 07 lutego 1994 r. Prawo budowlane

Dotyczy pięćdziesięciokrotnego podwyższenia opłaty legalizacyjnej.

Pb art. 50

Ustawa z dnia 07 lutego 1994 r. Prawo budowlane

Dotyczy postępowania w sprawie samowoli budowlanej.

Pb art. 51

Ustawa z dnia 07 lutego 1994 r. Prawo budowlane

Dotyczy istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego lub warunków pozwolenia na budowę.

Pb art. 59f § 1

Ustawa z dnia 07 lutego 1994 r. Prawo budowlane

Określa wzór obliczenia opłaty legalizacyjnej (iloczyn stawki, współczynnika kategorii i współczynnika wielkości obiektu).

Pb art. 59f § 2

Ustawa z dnia 07 lutego 1994 r. Prawo budowlane

Określa stawkę opłaty legalizacyjnej (s = 500 zł).

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 152

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka o wykonalności zaskarżonego aktu lub czynności.

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wymogów formalnych decyzji.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka o wykonalności zaskarżonego aktu lub czynności.

K.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 30 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy obowiązku organów prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.

K.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 30 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy obowiązku organów działania na podstawie przepisów prawa.

K.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 30 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wymogów formalnych decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy (WINB) błędnie zastosował art. 138 § 2 K.p.a., uchylając postanowienie organu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, podczas gdy nie było ku temu podstaw proceduralnych. Działanie WINB doprowadziło do pogorszenia sytuacji prawnej skarżących poprzez obejście zakazu reformationis in peius (art. 139 K.p.a.) i umożliwienie wymierzenia im wyższej opłaty legalizacyjnej.

Godne uwagi sformułowania

organ odwoławczy był zobowiązany, działając w oparciu o przepis art. 138 § 2 K.p.a. do uchylenia zaskarżonego postanowienia. organ odwoławczy nie mógł w sprawie zastosować art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i orzec we własnym zakresie o wysokości przedmiotowej opłaty legalizacyjnej, gdyż prowadziłoby to do pogorszenia sytuacji skarżących i stanowiłoby naruszenie art. 139 kpa. nie spełnione zostały przesłanki, o jakich mowa w art. 138 § 2 K.p.a. uzasadniające wydanie postanowienia o uchyleniu postanowienia o ustaleniu opłaty legalizacyjnej. Działanie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, który świadomie naruszył przepis art. 138 § 2 K.p.a., uchylając postanowienie o ustaleniu opłaty legalizacyjnej w wysokości [...] zł, pomimo braku podstaw do wydania uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, umożliwiło niezastosowanie w sprawie art. 139 K.p.a.

Skład orzekający

Jolanta Szaniecka

przewodniczący

Maria Kwiecińska

sprawozdawca

Barbara Drzazga

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów K.p.a. dotyczących postępowania odwoławczego, w szczególności art. 138 § 2 i art. 139, w kontekście błędów organów administracji w ustalaniu opłat legalizacyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej z błędnym zastosowaniem art. 138 § 2 K.p.a. przez organ odwoławczy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne organów administracji mogą prowadzić do wadliwych rozstrzygnięć i jak sądy administracyjne korygują takie działania, chroniąc prawa obywateli. Jest to przykład praktycznego zastosowania przepisów K.p.a.

Błąd organu odwoławczego pogorszył sytuację strony – jak WSA to naprawił?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 1301/14 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2015-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-11-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Barbara Drzazga
Jolanta Szaniecka /przewodniczący/
Maria Kwiecińska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II OSK 2205/15 - Wyrok NSA z 2015-09-30
II OZ 164/16 - Postanowienie NSA z 2016-02-18
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 267
art. 138 par. 2, art. 139
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2012 poz 270
art. 135, art. 145 par. 1 pkt. 1 lit, c, art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Dnia 29 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi B. D. i S. D. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie opłaty legalizacyjnej I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. z dnia (...) Nr (...), a nadto postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) Nr (...), II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane.
Uzasadnienie
Pismem z dnia (...) stycznia 2013 r., Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie dobudowy części mieszkalnej, dokonanej na nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), do pierwotnie wniesionego budynku gospodarczego, który B. i S. D. zaczęli użytkować jako mieszkalny.
W dniu (...) lutego 2013 r. pracownicy Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego przeprowadzili oględziny rozbudowanego budynku mieszkalnego, umiejscowionego w P. przy ul. (...), na działce nr (...). W toku czynności kontrolnych ustalono, iż przy budynku gospodarczym wybudowanym w 1994 r. i użytkowanym jako mieszkalny, po przebudowaniu w czerwcu 2008 r. S. i B. D. dobudowali w sposób samowolny część mieszkalną tj. pokój, WC i korytarz. Dobudowana część mieszkalna przylega do części ściany frontowej i istniejącego budynku mieszkalnego i w rzucie poziomym posiada wymiary: 6,35 x 5,07 m i wysokość w okapie 2,84 m. Ściany zewnętrzne przedmiotowej dobudowy zostały wykonane w technologii szkieletowej drewnianej z dachem płaskim, pokrytym papą. Ściany osłonowe stanowi płyta OSB z ociepleniem zewnętrznym styropianowym o grubości 20cm, osłonięta płytą gipsowo - kartonową. Według oświadczenia inwestorów dobudowa została dokonana bez wymaganego pozwolenia na budowę.
Mając powyższe na względzie Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego działając na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 07 lutego 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. z 2010 r., Nr 243, poz. 1623 ze zm.) wydał postanowienie z dnia 06 marca 2013 r. wydanym o wstrzymaniu prowadzenia robót budowlanych związanych z rozbudową budynku oraz o nałożeniu na B. i S. D. obowiązku przedłożenia dokumentów terminie do dnia (...).04.2013r., tj.: zaświadczenia Burmistrza S. o zgodności dobudowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego; czterech egzemplarzy projektu budowlanego wykonanej inwestycji wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami, wymaganymi przepisami szczególnymi wykonanych i podpisanych przez osobę ze stosownymi uprawnieniami budowlanymi; oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane
W dniu (...) kwietnia 2013 r. B. i S. D. dostarczyli komplet dokumentów, wskazanych w postanowieniu z dnia (...) marca 2013 r.
Postanowieniem z dnia (...) lipca 2013 r., nr (...), Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, działając w oparciu o przepis art. 49 ust. 1 i 2 ustawy Prawo budowlane ustalił B. i S. D. wysokość opłaty legalizacyjnej w wysokości (...) zł z tytułu rozbudowy pierwotnie wzniesionego budynku gospodarczego na nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), na działce o nr ewid. (...).
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli B. i S. D., podnosząc zarzut naruszenia art. 49 ust. 1 oraz art. 51 ustawy Prawo budowlane, a także zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, określonych w art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej jako "K.p.a.".
Postanowieniem z dnia (...) lutego 2014 r., nr (...), Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, działając w oparciu o przepis art. 138 § 2 K.p.a., uchylił zaskarżone postanowienie z dnia (...) lipca 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazano, że analiza akt sprawy wskazuje, że pierwotnie (w 1994 r.) B. i S. D. wznieśli budynek gospodarczy na działce nr (...) w P. przy ul. (...) na podstawie decyzji – pozwolenia na budowę Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia (...) lipca 1994 r. Obiekt ten obecnie pełni funkcję mieszkalną. W związku tym organ powiatowy przeprowadził odnośnie tego budynku postępowanie w trybie art. 50 – 51 ustawy Prawo budowlane w sprawie istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego. Decyzją z dnia (...) stycznia 2012 r., organ I instancji nałożył na ww. osoby obowiązek przedłożenia czterech egzemplarzy projektu budowlanego zamiennego w trybie art. 51 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy Prawo budowlane. Kolejnymi decyzjami organ I instancji zatwierdził projekt budowlany zamienny oraz udzielił B. i S. D. pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego jednorodzinnego po zmianie sposobu użytkowania budynku gospodarczego. Budowa tego obiektu budowlanego została zakończona w 1994 r.
W 2008 r. budynku pierwotnie gospodarczego, a obecnie mieszkalnego, dobudowano część mieszkalną o wymiarach: 6,35 m x 5,07 m i wysokości w okapie 2,84 m. Przedmiotowa część przylega do części frontowej istniejącego budynku i znajdują się w niej pokój, WC i korytarz. Zdaniem organu odwoławczego, bezspornym pozostaje przy tym, że S. i B. D. prowadzili roboty budowlane związane z rozbudową budynku położonego w P, przy ul. (...), na działce nr (...), a na ich skutek powstała nowa część tego budynku, czyli innymi słowy roboty te polegały na rozbudowie wspomnianego obiektu budowlanego. Rozbudowa powyższa mogła być rozpoczęta jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, przy czym S. i B. D. powyższej decyzji nie uzyskali. W konsekwencji konieczne stało się w niniejszej sprawie przeprowadzenie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego postępowania administracyjnego w trybie art. 48 ustawy Prawo budowlane.
Zdaniem organu II instancji organ powiatowy powinien jednak ponownie przeanalizować i wyliczyć wysokość opłaty legalizacyjnej, zgodnie z art. 49 ust. 2 i art. 59f ust. 1 ustawy Prawo budowlane. Jak wyjaśniono, opłata legalizacyjna stanowi "iloczyn stawki opłaty (s), współczynnika kategorii obiektu budowlanego (k) i współczynnika wielkości obiektu budowlanego (w)" (art. 59f ust. 1 ustawy Prawo budowlane), a iloczyn ten podlega jeszcze pięćdziesięciokrotnemu podwyższeniu (art. 49 ust. 2 ustawy Prawo budowlane). W przedmiotowej sprawie "s" wynosi 500 zł (art. 59f ust. 2 ustawy - Prawo budowlane). Zdaniem WINB kategoria obiektu budowlanego to Kategoria I - budynki mieszkalne jednorodzinne (dobudowana część pełni funkcję mieszkalną, znajduje się w niej korytarz, pokój i WC), a nie Kategoria II - budynki służące gospodarce rolnej, jak: produkcyjne, gospodarcze, inwentarsko-składowe, zatem "k" wynosi 2,0, nie jak wskazał organ I instancji 1,0. Stąd opłata legalizacyjna z tytułu przedmiotowej rozbudowy budynku winna być wynosić (...) zł, a nie jak to ustalił Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego (...) zł.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego zgodził się z organem powiatowym, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające zastosowanie legalizacji tej samowoli w trybie art. 51 ustawa Prawo budowlane, a polegające na istotnym odstąpieniu od zatwierdzonego projektu budowlanego. Podkreślono, że stosownie do treści art. 50 – 51 ustawy Prawo budowlane, stosowanie trybu określonego powyższymi przepisami jest generalnie wyłączone w stosunku do robót budowlanych, wymagających pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, które stanowią budowę obiektu budowlanego lub jego części. Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z taką sytuacją. Inwestorzy w roku 2008 nie posiadali pozwolenia na dobudowę do wybudowanego w 1994 r. budynku gospodarczego, który obecnie użytkowany jest jako mieszkalny. Bez znaczenia pozostaje fakt, że inwestorzy formalnie nie zakończyli procesu budowlanego tego budynku gospodarczego stosownym zgłoszeniem obiektu do użytkowania. Z akt sprawy wynika, iż strony postępowania już w 1994 r. przystąpiły do jego faktycznego użytkowania, zaś postępowanie w sprawie istotnych odstąpień nie obejmowało przedmiotowej rozbudowy (co wynika wprost z przedłożonego projektu budowlanego zamiennego).
Mając na względzie wskazana uchybienia dotyczące ustalenia wysokości opłaty legalizacyjnej, które mają istotny wpływ na wynik postępowania administracyjnego, organ odwoławczy był zobowiązany, działając w oparciu o przepis art. 138 § 2 K.p.a. do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Dodatkowo wyjaśniono, że Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego nie mógł w sprawie zastosować art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i orzec we własnym zakresie o wysokości przedmiotowej opłaty legalizacyjnej, gdyż prowadziłoby do pogorszenia sytuacji skarżących i stanowiłoby naruszenie art. 139 kpa.
Ponownie rozpoznając sprawę Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, postanowieniem z dnia (...) lipca 2014 r., nr (...), działając na podstawie art. 49 ust. 1 i 2 ustawy Prawo budowlane ustalił B. i S. D. wysokość opłaty legalizacyjnej ([...] zł) z tytułu rozbudowy pierwotnie wzniesionego budynku gospodarczego na nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), na działce o nr ewid. (...).
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli B. i S. D., podtrzymując zarzut naruszenia art. 49 ust. 1 oraz art. 51 ustawy Prawo budowlane, a także zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, określonych w art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, postanowieniem z dnia (...) września 2014 r., nr (...), działając w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia (...) lipca 2014 r., podtrzymując w całości stanowisko zawarte w postanowieniu z dnia (...) lutego 2014 r.
Skargę na powyższe postanowienie wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. i S. D. podtrzymując formułowane na etapie postępowania administracyjnego zarzuty naruszenia art. 49 ust. 1 oraz art. 51 ustawy Prawo budowlane, a także naruszenia przepisów prawa procesowego, określonych w art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a. Dodatkowo podniesiono zarzut niedopuszczalności wydania postanowienia Wojewódzkiego Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 18 lutego 2014 r., wskazując, że rozstrzygnięcie powyższe spowodowało pogorszenie sytuacji skarżących.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Przedmiotem zaskarżonego postanowienia jest rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w ustalenia opłaty legalizacyjnej z tytułu rozbudowy pierwotnie wzniesionego budynku gospodarczego na nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), na działce o nr ewid. (...).
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wynikająca z art. 134 § 1 powołanej powyżej ustawy zasada nieograniczonej kontroli zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd administracyjny jest w dalszej kolejności doprecyzowana w art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W powyższym świetle dokonywana przez sąd ocena legalność działań organów administracji nie może ograniczać się jedynie do zaskarżonego aktu lub czynności, lecz wymaga odniesienia się do sprawy w pełnym zakresie, a więc z uwzględnieniem okoliczności i rozstrzygnięć administracyjnych poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji, zwłaszcza w sytuacji gdy istnieje między nimi bezpośredni związek (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2004 r., sygn. akt OSK 807/04, Baza NSA).
Możliwość z wyeliminowania z obrotu prawnego aktów lub czynności, w oparciu o przepis art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest uzależniona od stwierdzenia, że zostały one wydane w granicach sprawy. W ocenie sądów administracyjnych, nie ulega wątpliwości, że zastosowanie powołanego powyżej przepisu jest ograniczone do granic materialnoprawne sprawy, co powoduje, że sąd może sięgnąć również do wadliwych decyzji, wydanych w niższych "warstwach" postępowania. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 537/11, Baza NSA, pojęcie sprawy w rozumieniu art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obejmuje wszelkie postępowania i wydane bądź zapadłe w nich rozstrzygnięcia (także akty i czynności) administracyjne, bez względu na to, czy były one zaskarżalne w toku instancji, które poprzedzając zaskarżoną decyzję, warunkowały dokonaną w niej konkretyzację stosunku prawnego podlegającego rozstrzygnięciu. Granice sprawy, o której mowa w art. 135 powołanej powyżej ustawy, wyznacza zatem istota stosunku administracyjnoprawnego podlegającego załatwieniu danym, skarżonym, rozstrzygnięciem (aktem lub czynnością) administracyjnoprawnym.
Przedstawione powyżej rozważania mają istotny wpływ na zawisłą przed sadem administracyjnym sprawę. Zauważyć bowiem należy, że w ramach prowadzonego postępowania, dotyczącego legalności rozbudowy budynku gospodarczego na nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), na działce o nr ewid. (...), Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, postanowieniem z dnia (...) lipca 2013 r., nr (...) Powiatowy Inspektor Nadzory Budowlanego, działając w oparciu o przepis art. 49 ust. 1 i 2 ustawy Prawo budowlane ustalił B. i S. D. wysokość opłaty legalizacyjnej ([...] zł). Postanowienie powyższe, w wyniku zażalenia złożonego przez inwestorów, zostało jednak uchylone postanowieniem Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) lutego 2014 r., nr (...), który działając w oparciu o przepis art. 138 § 2 K.p.a., przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Co istotne, wydając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy nie zakwestionował poprawności przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania legalizacyjnego zarzucił natomiast temu organowi, iż nieprawidłowo obliczył wysokość należnej opłaty legalizacyjnej. Organ odwoławczy przedstawił również w swojej decyzji prawidłowy w jego ocenie sposób obliczenia tej opłaty.
W tym miejscu Sąd wskazuje, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 04 maja 1998 r., FPS 2/98, ONSA 1998, Nr 3, poz. 79, zauważył, że przepis art. 138 § 2 K.p.a. upoważnia organ odwoławczy do uchylenia zaskarżonej decyzji (postanowienia) w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Również w obecnym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r., a więc od momentu wejścia w życie ustawy z dnia 03 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozstrzygnięcie kasacyjne jest możliwe, gdy zaskarżona decyzja (postanowienie) została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W przeciwieństwie do decyzji organu odwoławczego wymienionych w art. 138 § 1 K.p.a., który nie ustanawia przesłanek wydania tych decyzji, decyzja kasacyjna może być wydana tylko wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 138 § 2 K.p.a., a więc jest wyraźnie ograniczone przesłankami ustawowymi. Również w doktrynie podkreśla się, że decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji nie może być wydana w innych sytuacjach niż określone w art. 138 § 2 K.p.a. Stąd, organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia jedynie, gdy postępowanie w I instancji zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem prawa, a więc: 1) gdy organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, 2) postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone, ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy procesowe (np. czynności przeprowadził pracownik wyłączony ze sprawy, stronę pozbawiono możliwości udziału w postępowaniu), 3) w procesie stosowania prawa pominięto ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Wyd. 11, Warszawa 2011, s. 519).
Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznał w powołanej powyżej uchwale z dnia 04 maja 1998 r., że przepis art. 139 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, nie ma zastosowania przy rozpatrywaniu sprawy przez organ pierwszej instancji w postępowaniu toczącym się w następstwie kasacyjnej decyzji organu odwoławczego wydanej na podstawie art. 138 § 1 K.p.a. Podkreślenia jednak wymaga, że zasad powyższa ma zastosowanie jednie, gdy do wydania decyzji kasacyjnej doszło w warunkach ściśle określonych w art. 138 § 2 K.p.a., a więc gdy organ odwoławczy uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W każdym innym przypadku, brak jest podstaw do wydania decyzji, o jakiej mowa w art. 138 § 2 K.p.a., a obowiązkiem organu odwoławczego jest merytoryczne rozpatrzenie sprawy i wydanie jednego z rozstrzygnięć, o jakich mowa w art. 138 § 1 K.p.a.
W realiach przedmiotowej sprawy, na co zwrócił uwagę również Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, podstawą postanowienia z dnia (...) lutego 2014 r. nie były stwierdzone przez organ odwoławczy naruszenia przepisów postępowania, jakich miał się dopuścić organ I instancji wydając postanowienie o ustaleniu opłaty legalizacyjnej, lecz uchybienia dotyczące ustalenia jej wysokości, polegające na wadliwej kwalifikacji przedmiotowego obiektu budowlanego. W konsekwencji, jak zauważył organ odwoławczy, opłatę legalizacyjną ustalono w zbyt niskiej wysokości. Z treści uzasadnienia postanowienia z dnia (...) lutego 2014 r. wprost wynika, że organ odwoławczy zastosował przepis art. 138 § 2 K.p.a. z uwagi na niemożność zastosowania przepisu art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i orzeczenia o wyższej opłacie legalizacyjnej we własnym zakresie, gdyż prowadziłoby do pogorszenia sytuacji skarżących. Oznacza to, że nie spełnione zostały przesłanki, o jakich mowa w art. 138 § 2 K.p.a. uzasadniające wydanie postanowienia o uchyleniu postanowienia o ustaleniu opłaty legalizacyjnej. Działanie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, który świadomie naruszył przepis art. 138 § 2 K.p.a., uchylając postanowienie o ustaleniu opłaty legalizacyjnej w wysokości (...) zł, pomimo braku podstaw do wydania uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, umożliwiło niezastosowanie w sprawie art. 139 K.p.a. W ocenie Sądu działanie powyższe przesądza o wadliwości postanowienia z dnia (...) lutego 2014 r. i o konieczności jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Za niedopuszczalne uznać bowiem należało pozostawienie w obrocie prawnym postanowienia, które rażąco naruszało art. 138 § 2 K.p.a., a którego rezultatem było znaczące pogorszenie sytuacji prawnej skarżących, poprzez wymierzenie im wyższej opłaty legalizacyjnej.
Wobec stwierdzonej konieczności uchylenia postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) lutego 2014 r., konieczne stało się również wyeliminowania z obrotu prawnego wydanych w jego rezultacie postanowień Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) lipca 2014 r., oraz Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) września 2014 r. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego jest zobowiązany rozpoznać zażalenia skarżących na postanowienie z dnia (...) lipca 2013 r. uwzględniając ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku i jego uzasadnieniu. O organ odwoławczy jest zobowiązany również do oceny kompletności zgromadzonego materiału dowodowego. Sąd zauważa bowiem, że w treści zaskarżonego postanowienia odwołano się do dokumentów, których brak w aktach sprawy, jak chociażby przedłożonej przez skarżących dokumentacji umożliwiającej zmianę sposobu użytkowania obiektu gospodarczego.
O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI