II SA/Po 105/24

II SA/Po 105/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik
Paweł Daniel
Wiesława Batorowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Dnia 16 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2024 roku sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 grudnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 16 października 2023 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterystu osiemdziesięciu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga L. K. (zwanej dalej "wnioskodawczynią" lub "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 18 grudnia 2023 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. (zwanego dalej "Prezydentem" lub "organem I instancji") z dnia 16 października 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojczymem – M. S.. Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o poniżej przedstawiony stan faktyczny i prawny.
Dnia 4 września 2023 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. (zwanego dalej "MOPS") wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie dla niej prawa do ww. świadczenia. Wnioskodawczyni opiekuje się swoim ojczymem – M. S.. Ojczym jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zresztą potwierdza kopia orzeczenia o niepełnosprawności, dołączona do wniosku. M. S. jest wdowcem. Jego żona, a zarazem matka wnioskodawczyni – W. S. – zmarła w 2018 r.
Podczas przeprowadzonego w dniu 11 września 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że M. S. zmaga się z nowotworem nerki. Przeszedł operację kolana, dlatego ma poważne problemy z poruszaniem się. Cierpi też na problemy sercowe. Dochodzi przez to do niedotlenienia mózgu, dlatego ojczymowi wnioskodawczyni zdarzają się problemy z pamięcią. Opiekę nad M. S. sprawuje wnioskodawczyni, co w ocenie pracownika socjalnego MOPS nie budzi żadnych wątpliwości. Wnioskodawczyni mieszka z ojczymem, jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy od lipca 2023 r. Dotąd żyła z oszczędności, ale nie może sobie już na to pozwolić. Wnioskodawczyni liczy chociaż na to, że uda jej się podjąć pracę na 0,5 etatu. W tej chwili oczekiwania na jakąkolwiek pracę są wątpliwe, ponieważ stan M. S. pogarsza się.
Ojczym wnioskodawczyni posiada biologicznego syna – K. S.. Syn nie utrzymuje z ojcem żadnych kontaktów od wielu lat, nie wiadomo nawet gdzie mieszka. M. S. sporządził testament notarialny, z którego wynika, że K. S. i jego rodzina zostali wydziedziczeni.
Decyzją z dnia 16 października 2023 r., nr [...], Prezydent odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad ojczymem. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że nie wiadomo kiedy powstała niepełnosprawność M. S.. Wiadomo tylko tyle, że nastąpiło to po jego 25. roku życia. Ten fakt, w świetle art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, zwanej dalej "u.ś.r."), sprawia, że skarżąca nie może uzyskać żądanego świadczenia.
Wnioskodawczyni złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji, w którym podniosła niekonstytucyjność zakresową przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. W zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego wnioskodawcy, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z przepisami Konstytucji RP. W ten sposób orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Ponadto, wnioskodawczyni przywołała szereg orzeczeń sądowych, z których wynika, że pasierbica może skutecznie wnioskować o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO podniosło, że obowiązek alimentacyjny, zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm., zwanej dalej "k.r.o."), dotyczy osób spokrewnionych w linii prostej oraz rodzeństwo. SKO uznało, że skarżąca nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, a więc nie może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad ojczymem.
Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika – adw. M. M. – wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji w całości. Podniesiono zarzut naruszenia:
1) prawa dający podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego polegający na tym, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały oparte na przepisie prawa uznanym przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP (wyrok z dnia 21 października 2024 r. o sygn. akt K 38/13 dotyczący art. 17 ust. 1b u.ś.r.) i przez to nie mógł stanowić podstawy rozstrzygnięcia o prawach strony, ponieważ wbrew błędnemu zapatrywaniu organu, orzeczenie o niekonstytucyjności ww. przepisu prawa skutkuje obowiązkiem organu niestosowania normy niezgodnej z Konstytucją RP, tym samym wykluczając możliwość rozstrzygnięcia o prawach strony na jego podstawie;
2) art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1 u.ś.r. w związku z art. 144 § 2 k.r.o. poprzez wadliwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżąca jako pasierbica nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, a przez to nie przysługuje jej wnioskowane świadczenie opiekuńcze, jeśli w myśl art. 144 § 2 k.r.o. mąż matki dziecka, niebędącego jego ojcem, może dochodzić od tego dziecka świadczeń alimentacyjnych, co czyni to dziecko zobowiązanym do alimentacji w równym stopniu z biologicznym dzieckiem, a przez to uprawnia do uzyskania świadczenia opiekuńczego na ojczyma.
W oparciu o ww. zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi podniesiono argumentację zbliżoną do tej, którą skarżąca przedstawiła w odwołaniu od decyzji Prezydenta. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być podstawą prawną do wydania decyzji w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Tak orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku zakresowym z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13.
W odniesieniu do drugiego zarzutu, skarżąca podniosła, że SKO w żaden sposób nie odniosło się do sygnalizowanej przez skarżącą argumentacji o możliwości zastosowania art. 144 § 2 k.r.o. Ojczym może dochodzić świadczeń alimentacyjnych od pasierbicy, jeżeli zostanie wykazane, że ojczym przyczyniał się do wychowania pasierbicy, a także jest to zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Istnieje zatem możliwość przełamania zasady, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać tylko osobom spokrewnionym.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 4 marca 2024 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, jakie zawarła w skardze. Skarżąca nie akceptuje poglądów Kolegium, przedstawionych w odpowiedzi na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, wojewódzkie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny mogą rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, chyba że strona lub uczestnik postępowania wniosą o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Wniosek strony lub uczestnika postępowania wiąże sąd". Sprawa dotyczy świadczenia pielęgnacyjnego, a więc świadczenia finansowego o charakterze pomocowym. Zasadnym jest więc rozpoznanie sprawy w możliwie jak najszybszym terminie. Z tego względu, zarządzeniem z dnia 12 kwietnia 2024 r. Zastępca Przewodniczącej Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2024 r.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli, zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."]). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Innymi słowy, Sąd z urzędu powinien wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności, które mają wpływ na ocenę trafności kontrolowanego rozstrzygnięcia, nawet jeśli nie zostały one podniesione przez stronę skarżącą.
Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO, utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojczymem – M. S.. Analiza całokształtu sprawy doprowadziła Sąd w składzie orzekającym do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.
Zanim Sąd jednak przejdzie do rozważań nad zasadniczymi motywami zapadłego wyroku, należy zwrócić uwagę na to, że Kolegium nawet nie odniosło się do nieuprawnionego zastosowania przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przepis ten w zakresie, w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym jest niezgodny z Konstytucją RP.
Sąd w ostatnich latach obserwuje uporczywe, konsekwentne i wręcz niezrozumiałe stosowanie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez organy administracji publicznej, szczególnie organy rozpoznawcze mimo tego, iż mają wiedzę o zapadłym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Argumentacja tych organów sprowadza się do następującego wniosku, który jest bezrefleksyjnie, a przede wszystkim błędnie powielany. Mianowicie, według organów, w wyniku wydania tego wyroku nie doszło do derogacji rzeczonego przepisu, a więc pozostaje on nadal elementem systemu prawnego, stąd niezmiennie stanowi podstawę prawną w procesie stosowania prawa. Z tym twierdzeniem nie można się zgodzić w żadnym aspekcie, a SKO w sposób niezrozumiały nie odniosło się do tego. Sąd w składzie orzekającym obserwuje niekorzystne zjawisko poprzestawania na efektach wykładni językowej, by rzec wręcz literalnej, co jest niedopuszczalne. Zdaniem Sądu, ale także przedstawicieli doktryny oraz teorii prawa, każdy przepis prawa należy w pierwszej kolejności poddać analizie z punktu widzenia zastosowania dyrektyw wykładni językowej, a jej efekty poddać następnie sprawdzeniu z udziałem dyrektyw wykładni celowościowej (por. uchwałę NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09, dostępną na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA", zob. także M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że niezgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. Jest to tzw. wyrok zakresowy, w którym co prawda Trybunał Konstytucyjny nie deroguje, tj. nie eliminuje z obrotu prawnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, jednakże w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność nie może stać się podstawą prawną w procesie stosowania prawa (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42). Prezydent uzasadniając swoją decyzję uporczywie stosuje tenże przepis. Sąd w składzie orzekającym nie może zaakceptować takiej postawy Prezydenta. Mimo, iż ustawodawca nie wykonał "wezwania" Trybunału Konstytucyjnego i nie zmienił we wskazanym zakresie u.ś.r., podmioty stosujące prawo, w tym organy administracji publicznej, są zobowiązane do stosowania przepisów prawa, w taki sposób, aby odpowiadały one wymogom konstytucyjnym. Sąd ponadto w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie można tym samym zaakceptować stanowiska, iż wyrok zakresowy nie ma zastosowania w sprawie i jest skierowany wyłącznie do ustawodawcy (obligując go do zmiany zakwestionowanego przepisu ustawy), gdyż przywołany przepis Konstytucji nie różnicuje mocy prawnej i skutków wywoływanych przez wszystkie rodzaje wyroków Trybunału. W tym nurcie wykładni przepisów Konstytucji pozostaje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w szeregu orzeczeń przyjął, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do ustalenia stanu zgodnego z prawem, to sądy i organy administracji muszą interpretować normy prawne tak, aby były one zgodne z Konstytucją." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III OSK 3567/21, dostępny w CBOSA). Ponadto znamienne jest to, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter skuteczności erga omnes, a więc każdy podmiot stosujący prawo, w tym każdy organ administracji publicznej, jest zobowiązany do respektowania orzeczeń organu władzy sądowniczej – Trybunału Konstytucyjnego, zwanego niekiedy "ustawodawcą negatywnym". Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego nie ogranicza się jedynie do eliminowania poszczególnych przepisów, czy też całych aktów normatywnych, ale ma również wpływ na wykładnię przepisów prawa. "Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Nie mogą więc stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane. Natomiast niekonstytucyjność stwierdzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego istnieje od momentu wejścia w życie zakwestionowanych przepisów." (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 370/20, dostępny w CBOSA). Prezydent nie mógł zatem zastosować przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim orzeczono jego niekonstytucyjność. Tego zaś SKO nie wychwyciło i przeszło do rozważań, które także są w ostatecznym rozrachunku błędne.
Powracając do zasadniczych motywów stanowiących podstawę niniejszego wyroku, należy przypomnieć, że materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".
Ustawodawca wskazuje zatem katalog osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Z uwagi na to, że skarżąca jest pasierbicą M. S., należy od razu przejść do analizy przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z przepisami k.r.o.
Zgodnie z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Oznacza to, że tylko stosunek pokrewieństwa, a więc pochodzenie jednej osoby od drugiej, wyznacza treść obowiązku alimentacyjnego. Wyjątkiem jest rodzeństwo, ponieważ jedna osoba nie pochodzi od drugiej, a mimo to ustawodawca wprowadza istnienie obowiązku alimentacyjnego. Na zasadzie kolejnego wyjątku, którego, dla przypomnienia, nie można wykładać rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae), ustawodawca dopuszcza powstanie stosunku alimentacyjnego pomiędzy osobami niespokrewnionymi – ojczym-pasierb, pasierb-ojczym. Przepis art. 144 § 2 k.r.o. stanowi: "Mąż matki dziecka, niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, niebędącej matką dziecka". Już teraz należy wskazać, że SKO nie wypowiedziało się w tej kwestii, nie zawarło własnych rozważań nad treścią tego przepisu, tylko skonstatowało, że nie zachodzi stosunek pokrewieństwa. Jest to błędne postępowanie.
Należy zwrócić jeszcze uwagę na przepis art. 144 § 3 k.r.o. – "Do obowiązku świadczeń przewidzianego w poprzedzających paragrafach stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi". W wyjątkowych sytuacjach pasierbica wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojczymem, może zostać uznana za osobę uprawnią do takiego świadczenia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Ol 1034/23, dostępny w CBOSA). Powstanie takiego stosunku zobowiązaniowego jest równoprawnym stosunkiem ustawowym, na równi z tym, który wynika z art. 128 k.r.o. Nie jest to stosunek subsydiarny, nie ma on charakteru ułomnego (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 841/21, dostępny w CBOSA). W celu powstania stosunku alimentacyjnego pomiędzy ojczymem a pasierbem, niezbędne jest wykazanie, że ojczym przyczyniał się do wychowania i utrzymania pasierba, a świadczenie alimentów na rzecz ojczyma jest uzasadnione zasadami współżycia społecznego.
Sąd w składzie orzekającym nie ma najmniejszych wątpliwości, że kwestia zasad współżycia społecznego została dochowana. M. S. żyje ze swoją pasierbicą, tj. skarżącą. Ojczym posiada biologicznego syna, wnuka i być może jeszcze dalszych ich zstępnych. Tego M. S. nie wie. Znamienne dla Sądu jest to, że w testamencie notarialnym (k. [...] akt administracyjnych organu II instancji) M. S. wydziedziczył swojego biologicznego syna – K. S. – i jego zstępnych. To oznacza, że stosunki rodzinne S. są naganne i nie da się oczekiwać, że M. S. otrzyma kiedykolwiek i jakiekolwiek wsparcie od swojej biologicznej rodziny. Jedyną pomoc, jaką otrzymuje, doświadcza ze strony swojej pasierbicy, co nie ulega żadnych wątpliwości. Podążając za rozważaniami Sądu Najwyższego, należy zaznaczyć, że długość sprawowania opieki nad nie swoim dzieckiem, tj. nad pasierbicą, uprawnia do stwierdzenia, że relacja pomiędzy ojczymem a pasierbicą może być traktowana jak relacja ojca z córką (por. uchwałę SN z dnia 28 maja 1968 r., sygn. akt III CZP 49/68, "Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna" 1969, nr 3). Jedyna różnica jest taka, że ustawodawca wprowadza pewne warunki, które w toku postępowania administracyjnego muszą zostać wyjaśnione.
Kwestia, jaka w niniejszej sprawie musi zostać wyjaśniona koncentruje się na tym, czy M. S. przyczyniał się do wychowania i utrzymania skarżącej. Należy sprawdzić, czy taka okoliczność była w ogóle możliwa, tj. czy w okresie, zanim skarżąca osiągnęła pełnoletniość, M. S. był już mężem W. S.. Jeżeli te kwestie uda się ustalić, to pomiędzy skarżącą a biologicznym synem M. S. powstanie taki sam obowiązek alimentacyjny względem M. S., który będzie obciążać ich w równym stopniu (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 620/18, dostępny w CBOSA). Wówczas ojczym może być traktowany jak ojciec (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 923/21, dostępny w CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skoro w art. 144 § 3 k.r.o. mowa jest o odesłaniu do relacji pokrewieństwa, to pasierb może, na równi z dziećmi osoby schorowanej, ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na istniejący stosunek alimentacyjny (wyrok NSA z dnia 2 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 966/21, dostępny w CBOSA). Tym samym, nie ma najmniejszych wątpliwości, że obowiązek alimentacyjny wskazany w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. obejmuje także osoby wskazane w art. 144 § 1 i 2 k.r.o. (wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 496/21, dostępny w CBOSA).
Kolegium niezasadnie nie odniosło się do przepisu art. 144 k.r.o. To zaniechanie sprawia, że w pozostają nadal do wyjaśnienia istotne okoliczności sprawy. Należy sprawdzić, czy M. S. przyczyniał się do wychowania i utrzymywania skarżącej, gdy ta była nieletnia. To musi być wyjaśnione wespół z tym, czy M. S. był wówczas mężem matki skarżącej – W. S.. Zasady współżycia społecznego już teraz nakazują uznać, że rozpad relacji rodzinnej M. S. z jego synem oznacza, iż tylko pomoc ze strony skarżącej może być dla jej ojczyma ratunkiem w jego trudnej sytuacji życiowej. Ustalenia przeprowadzone w ponownie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym pozwolą na wyjaśnienie, czy M. S. był dla swojej pasierbicy ojcem przez większą część jej życia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności zarzutów skargi. Kolegium, a wcześniej Prezydent dopuścili się takich naruszeń, które sprawiają, że ich orzeczenia nie mogą ostać się w obrocie prawnym. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I sentencji wyroku).
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Sąd zasądził kwotę 480 zł, na którą złożyło się wynagrodzenie adwokata reprezentującego skarżącą przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim Prezydent wezwie skarżącą do nadesłania odpisu aktu małżeństwa W. i M. małż. S. w celu zweryfikowania, czy jako mąż matki, M. S. miał możliwość przyczyniania się do wychowania skarżącej. Następnie Prezydent zwróci się do skarżącej i jej ojczyma z prośbą o opisanie tego, jaka była rola ojczyma w życiu skarżącej. Prezydent jednocześnie uzna, że kwestia zasad współżycia społecznego, o których mowa w art. 144 § 2 k.r.o. została dochowana z uwagi na sytuację rodzinną M. S..