II SA/Op 75/23

II SA/Op 75/23 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2023-05-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /sprawozdawca/
Daria Sachanbińska
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1692
art. 2 ust. 1, ust.a, ust. 15b, ust. 15d, ust. 15e, ust. 2,
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 438
art. 27a ust. 1
Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 maja 2023 r. sprawy ze skargi F. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 16 grudnia 2022 r., nr SKO.40.3466.2022.ro w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Walce z dnia 2 listopada 2022 r., nr OPS.544.442.2022.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez F. K. (dalej: strona, wnioskodawca, skarżący) decyzją z dnia 16 grudnia 2022 r., SKO.40.3466.2022.ro, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, działając na podstawie art. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., w dacie orzekania Dz. U. z 2023 r., poz. 775), dalej: Kpa, po rozpatrzeniu, na posiedzeniu niejawnym, odwołania strony od decyzji Wójta Gminy Walce z dnia 2 listopada 2022 r., nr OPS.544.442.2022, odmawiającej przyznania stronie dodatku węglowego – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.
Orzeczenia zapadły w następującym stanie prawnym i faktycznym. W dniu 25 sierpnia 2022 r. strona złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego podając m.in., że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego (wieloosobowego) jest kocioł na paliwo stałe. Gospodarstwo domowe wnioskodawcy znajduje się w budynku jednorodzinnym z zainstalowanym w nim głównym źródłem ogrzewania. Z wydruku deklaracji złożonej przez E. K. (wchodzącą w skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy) dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw (data wypełnienia 21 lutego 2022 r.), wynika, że budynek jednorodzinny wnioskodawcy ma zainstalowany i eksploatowany kocioł na paliwo stale (funkcja c.o.), przy czym stosowane w kotle paliwo stałe to drewno kawałkowe. Ponadto z wydruku deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw wypełnionej w dniu 21 września 2022 r. do centralnej ewidencji emisyjności budynków, wynika, że jako źródło ogrzewania gospodarstwa domowego objętego przedmiotowym wnioskiem podany został kocioł na paliwo stałe, a wskazanym rodzajem paliwa stałego oprócz drewna kawałkowego jest węgiel i paliwa węglopochodne. Wnioskodawca w oświadczeniu z dnia 17 października 2022 r. podał, że jego żona przy składaniu deklaracji ominęła omyłkowo zaznaczenie drugiego rodzaju stosowanego paliwa, bo dom opalają węglem, dlatego zmienił deklarację w dniu 21 września 2022 r. Przedłożył także fakturę na zakup węgla kamiennego.
Organ pierwszoinstancyjny po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających w odniesieniu do danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB), przytoczoną na wstępie decyzją z dnia 2 listopada 2022 r., nr OPS.544.442.2022, odmówił wnioskodawcy przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu przywołał przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1692 z późn. zm.), dalej zwaną ustawą lub udw, w tym jej art. 2 ust. 1 i ust. 16, po czym stwierdził, że na podstawie informacji zawartych we wniosku o dodatek węglowy i danych z rejestrów publicznych ustalił, że źródło ogrzewania znajdujące się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy zostało zgłoszone do CEEB po raz pierwszy w dniu 21 lutego 2022 r. i wpisano tam drewno kawałkowe jako jedyny rodzaj stosowanych w kotłach paliw, a po 11 sierpnia 2022 r. skorygowano w dniu 21 września 2022 r. deklarację dokonując zmiany w rodzaju stosowanych w kotłach paliw stałych do drewna kawałkowego dodano węgiel i paliwa węglopochodne. Organ I instancji wskazał, że strona wyjaśniła, iż pierwsza deklaracja została mylnie zgłoszona, a na potwierdzenie źródła opalania dołączyła fakturę na zakup węgla. Wyjaśnił nadto organ pierwszoinstancyjny, że w dniu 17 października 2022 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania strony, z którego wynika, że w kotłowni jest zainstalowany piec na węgiel. Organ stwierdził, że skutkiem zmiany deklaracji po dniu 11 sierpnia 2022 r. nie został spełniony warunek wymagany do przyznania dodatku węglowego.
Decyzję doręczono stronie w dniu 4 listopada 2022 r., która z zachowaniem ustawowego terminu wniosła od niej odwołanie. Zawarła w nim strona, że dom, w którym zamieszkuje całe życie opalany jest węglem oraz drewnem. Powtórzyła, że żona omyłkowo w deklaracji CEEB zaznaczyła drewno, dlatego skorygowali deklarację i dodali węgiel. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu (dalej: Kolegium lub SKO) również przytoczoną na wstępie decyzją z dnia 16 grudnia 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy na wstępie przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach – po powtórzeniu za organem pierwszoinstancyjnym ustalonego przez ten organ, a przytoczonego powyżej stanu faktycznego – podał, że zasady i tryb przyznawania, wypłacania oraz wysokość dodatku węglowego oraz właściwość organów w tych sprawach określa ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1692 z późn. zm.), nadal zwana: ustawą lub udw, a także ustawa z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1967), która weszła w życie z dniem 20 września 2022 r. (dalej ustawa z 15 września 2022 r.). Podkreśliło następnie Kolegium, że mocą art. 52 ustawy z dnia 15 września 2022 r. do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. przed dniem 20 września 2022 r., prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 50 ustawy o dodatku węglowym stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym właśnie ustawą z dnia 15 września 2022 r. Zdaniem Kolegium przywołany przepis przejściowy powoduje, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy o dodatku węglowym w obecnym brzmieniu, gdyż postępowanie w sprawie z wniosku strony o wypłatę dodatku węglowego, jakkolwiek zostało zakończone wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji, to - wobec wniesionego odwołania - nie zostało zakończone w sposób ostateczny.
Wyjaśniło nadto Kolegium, że istotą postępowania odwoławczego, zgodnie z obowiązującą w polskiej procedurze administracyjnej zasadą dwuinstancyjności, ustanowioną w art. 15 Kpa, mającą zastosowanie w sprawach dotyczących dodatku węglowego na mocy art. 3 ust. 3 udw jest natomiast dwukrotne merytoryczne badanie sprawy przez organy administracji I i II stopnia. Za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie podało Kolegium, że ze względu na zasadę dwuinstancyjności z chwilą zainicjowania postępowania przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia środka odwoławczego, powstaje obowiązek traktowania postępowania odwoławczego jako powtórzenia rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy – tak WSA w Warszawie w wyroku z 11 lutego 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 2636/21. Kontynuując odwołanie się do motywów tego wyroku zauważyło Kolegium, iż rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl., CBOSA).
Powyższe – w ocenie Kolegium – należy odnieść do nowelizacji ustawy o dodatku węglowym wynikającej z art. 26 ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. poz. 2236), która obowiązuje od dnia 3 listopada 2022 r. (por. art. 31 i art. 36 ustawy z dnia 27 października 2022 r.). Zaznaczyło Kolegium, że stosownie do art. 2 ust. 1 udw, w obecnym brzmieniu, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r., poz. 438,1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. W myśl art. 2 ust. 3 udw przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Z kolei mocą art. 2 ust. 15 udw wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków.
W dalszej kolejności Kolegium zacytowało fragment uzasadnienia do projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, że "zmiana w ustawie o dodatku węglowym ma charakter porządkujący, a jej celem jest usprawnienie procesu przyznawania dodatku węglowego dzięki zwiększeniu przejrzystości oraz efektywności procedur administracyjnych, które zostały zaproponowane w przedmiotowej ustawie przez doprecyzowanie kwestii związanych z terminową realizacją obowiązku zgłoszenia źródła ciepła lub źródła spalania paliw do centralnej ewidencji emisyjności budynków, który to termin upłynął w dniu 30 czerwca 2022 r. W tym celu proponuje się doprecyzować przepis art. 2 ust. 15 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym przez wskazanie, że organ rozpatrujący wniosek o przyznanie dodatku węglowego bierze pod uwagę stan faktyczny, który wynika z deklaracji złożonej do centralnej ewidencji emisyjności budynków wraz z ewentualnymi aktualizacjami tej deklaracji złożonymi najpóźniej do dnia wejścia w życie ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Rozwiązanie to przyczyni się również do zapewnienia spójności w zakresie stosowania przepisów mniejszej ustawy, która wyklucza możliwość uzyskania przez jedno gospodarstwo domowe więcej niż jednego dodatku na konkretne źródło ogrzewania".
Następnie wyjaśnił organ odwoławczy, że ustawa o dodatku węglowym odwołuje się do danych wpisanych lub zgłoszonych do centralnej ewidencji emisyjności budynków, stosownie do art. 27g ust. 3 pkt 5 ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz centralnej emisyjności budynków deklaracja o źródłach ciepła lub źródłach spalania paliw, składana przez właściciela lub zarządcę budynku, zawiera nie tylko informacje o liczbie i rodzaju eksploatowanych w obrębie nieruchomości źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw oraz o ich przeznaczeniu, ale także o wykorzystywanych w nich paliwach. Zapis ten odzwierciedla druk deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, który przewiduje - w przypadku zadeklarowania, jako źródła ciepła, kotła na paliwo stałe - podanie rodzaju stosowanych w kotłach paliw stałych (por. poz. B03 deklaracji).
Odnosząc powyższe do stanu niniejszej sprawy organ odwoławczy stwierdził, że z brzmienia art. 2 ust. 1 udw wynika, iż dodatek węglowy przysługuje gospodarstwom domowym, dla których głównym źródłem ogrzewania jest w szczególności kocioł na paliwo stałe w postaci węgla kamiennego, brykietu lub peletu zawierających co najmniej 85% węgla kamiennego, przy czym warunkiem przyznania przedmiotowego dodatku jest wpis lub zgłoszenie tego konkretnego źródła ogrzewania do CEEB do dnia 11 sierpnia 2022 r. W ocenie Kolegium źródło ogrzewania identyfikuje również rodzaj wykorzystywanego paliwa. Wskazany przepis wyraźnie bowiem stwierdza, iż ww. rodzaje źródeł ogrzewania mają być zasilane paliwami stałymi w rozumieniu ustawy o dodatku węglowym. Skoro jednocześnie ujawnieniu w CEEB podlegają informacje o wykorzystywanych paliwach, to treść informacji wpisanych lłub zgłoszonych do CEEB w tym zakresie, pozostaje wiążąca dla oceny możliwości przyznania dodatku węglowego. Przenosząc to na grunt tej sprawy zaznaczył organ odwoławczy, że F. K. złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego, w którym wskazał, iż głównym źródłem ogrzewania jego gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe. Jednocześnie, jak zaznaczył organ odwoławczy, według deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw złożonej do dnia 11 sierpnia 2022 r. (dotyczącej budynku jednorodzinnego położonego w miejscowości B. ul. [...]) – wypełnionej przez żonę wnioskodawcy w dniu 21 lutego 2022 r. – źródłem ciepła zainstalowanym i eksploatowanym w tym budynku jest kocioł na paliwo stale, który został wskazany we wniosku o wypłatę dodatku węglowego jako główne źródło ciepła, przy czym rodzaj stosowanego paliwa w kotle na paliwo stałe to drewno kawałkowe. Ten rodzaj paliwa, na co zwróciło uwagę Kolegium, nie stanowi paliwa stałego w rozumieniu art. 2 ust. 3 udw. Zdaniem Kolegium podnoszona okoliczność dotycząca omyłkowego wpisania w deklaracji do CEEB rodzaju stosowanego paliwa, którym faktycznie jest węgiel, czy też korekta deklaracji do CEEB dokonana już po 11 sierpnia 2022 r. nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Wobec brzmienia art. 2 ust. 1 udw warunkiem przyznania dodatku węglowego jest bowiem wpisanie lub zgłoszenie do 11 sierpnia 2022 r. do centralnej ewidencji emisyjności budynków zainstalowanego i eksploatowanego źródła ogrzewania na węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. W ocenie organu odwoławczego w stanie sprawy warunki przyznania dodatku węglowego nie zostały spełnione. Z tych przyczyn – zdaniem Kolegium – decyzję organu pierwszej instancji należy uznać za uzasadnioną. Podniosło przy tym, iż jakkolwiek strona wskazuje, że dom opala węglem, to takie informacje nie zostały ujawnione w CEEB w zakreślonym przepisami terminie do 11 sierpnia 2022 r.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zaskarżyła orzeczenie odwoławcze w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W zasadniczej kwestii autor skargi zanegował prawidłowość dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych i zastosowanych w niej przepisów prawa materialnego, a to art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym i art. 52 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, która weszła w życie 20 września 2022 r., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż do oceny skuteczności złożenia wniosku w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy nowe, a zatem błędne przyjęcie, iż przesłanką przyznania dodatku węglowego w przedmiotowej sprawie jest złożenie wniosku w terminie do 11 sierpnia 2022 r.
W związku z tym zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto wniósł skarżący o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W motywach skargi skarżący rozwinął zarzuty sformułowane w jej petitum.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że rozstrzygnięcia te naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Odnotować tym samym należy, że podstawę materialnoprawną decyzji kontrolowanych w niniejszej sprawie stanowiły regulacje zawarte w przytaczanej już wcześniej ustawie z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, nadal zwanej ustawą lub udw. Zgodnie z jej art. 2 ust. 1 – dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 przywoływanej już ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r., poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 ustawy).
Z treści przytoczonych przepisów wynika, że warunkiem koniecznym dla otrzymania dodatku węglowego jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 ustawy urządzenie grzewcze, to jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 ustawy: węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji zgodnie uznały, na podstawie złożonej przez skarżącego deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, że w budynku zamieszkałym przez niego w miejscowości Brożec ul. Konopnickiej 2, a wypełnionej przez jego żonę – E. K. w dniu 21 lutego 2022 r., źródłem ciepła zainstalowanym i eksploatowanym w tym budynku jest kocioł na paliwo stale, który został wskazany we wniosku o wypłatę dodatku węglowego jako główne źródło ciepła, przy czym rodzaj stosowanego paliwa w kotle na paliwo stałe to drewno kawałkowe. Ten rodzaj paliwa nie stanowi paliwa stałego w rozumieniu art. 2 ust. 3 udw, co w konsekwencji – zdaniem organów obu instancji – wyklucza możliwość przyznania dodatku węglowego, de facto niezależnie od faktycznie używanego paliwa opałowego. Z taką oceną organu w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie można się zgodzić.
W pierwszej kolejności należy dostrzec, że – jak konsekwentnie podnosi skarżący – w sprawie nie miało miejsca żadne zgłoszenie do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków kotła na paliwo stałe (węgiel i paliwa węglopochodne) dokonane po 11 sierpnia 2022 r., a zgłoszenie dokonane 21 lutego 2022 r. obejmowało jedynie drewno kawałkowe, a nie zawierało węgla i paliw węglopochodnych. W drugiej zaś kolejności, że kocioł na paliwa stałe został zgłoszony zgodnie z obowiązującymi przepisami i miało to miejsce do dnia 11 sierpnia 2022 r., a po tej dacie, na co zasadnie zwraca uwagę skarżący, nie dodano do deklaracji kolejnego, nowego kotła - niezgłoszonego wcześniej, a jedynie uzupełniono stosowane rzeczywiście paliwo w już zgłoszonej deklaracji, w której podano kocioł. Fakt, że zgłoszony kocioł w budynku stanowiącym własność skarżącego jest ogrzewany węglem potwierdzają dodatkowo znajdujące się w aktach sprawy dokumenty zawierające wywiad pracownika socjalnego (dokonany już po korekcie zeznania) i faktura na zakup węgla.
W ocenie Sądu jeżeli organy orzekające w sprawie miały w tym stanie wątpliwości co do rodzaju paliwa wykorzystywanego w kotle wskazanym w deklaracji, to powinny je jednoznacznie rozstrzygnąć, jako mające charakter istotny w świetle treści art. 2 ust. 1 ustawy. Dokonana w rozpoznawanej sprawie przez organy orzekające wykładnia art. 2 ust. 1 ustawy jest co najmniej przedwczesna i prowadzi do rezultatów sprzecznych z celem wprowadzenia wskazanego przepisu, jakim jest zagwarantowanie przyznania dodatku węglowego tym wszystkim osobom, które faktycznie ogrzewają swoje gospodarstwo domowe węglem.
W przekonaniu Sądu z literalnego brzmienia art. 2 ust. 1 ustawy nie wynikają przyjęte przez organ wnioski, że weryfikacja wniosku o dodatek węglowy, o jakiej mowa w art. 2 ust. 15 ustawy, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, musi i może być dokonywana przez organ jedynie poprzez ustalenie, jakiego rodzaju źródło ogrzewania figurowało w CEEB na dzień 11 sierpnia 2022 r.
W realiach sprawy, co należy podkreślić, organy nie uwzględniły, że na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967, z późn. zm.), dalej jako: ustawa zmieniająca, doszło do nowelizacji ustawy, to jest do dodania ust. 15a-15b do art. 2 ustawy. Wedle art. 64 ustawy zmieniającej weszła ona w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, co nastąpiło w dniu 20 września 2022 r. Jednocześnie w przepisie przejściowym (art. 52 ustawy zmieniającej) jednoznacznie określono, że do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na podstawie ustawy o dodatku węglowym stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 2 ust. 15a ustawy, dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r., poz. 1297, 1549 i 1768); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 i 1265), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r., poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1, 202 i 1692), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r., poz. 1191). Z treści przywołanego przepisu wynika - na co powszechnie zwraca się uwagę w orzecznictwie - że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 ustawy może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały wymienione przykładowo w art. 2 ust. 15a ustawy. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy, ma charakter otwarty.
Przedstawione stanowisko potwierdzają kolejne wprowadzone ustawą zmieniającą przepisy – ust. 15b-15e art. 2 ustawy, choć zastrzec trzeba, że nie odnoszą się one wprost do okoliczności niniejszej sprawy. Na gruncie tych przepisów ogólne stanowisko organu, iż w sprawach dotyczących dodatku węglowego nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza zbadanie stanu ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., jest nieuprawnione. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 15b ustawy, jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie do samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Dalej zaś wskazano, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c) oraz że w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d), gdzie niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 2 ust. 15e).
Zważywszy na datę wejścia w życie powyższych nowelizacji oraz treść zawartych w nich przepisów przejściowych organy obu instancji winny były wziąć pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy - w odpowiednim zakresie - stan prawny uwzględniający wprowadzone przez ustawodawcę zmiany. Stosownie do powyższego Sąd uznał, że pominięcie przez organy informacji, iż skarżący konsekwentnie dowodzi co do rodzaju paliwa stałego stosowanego w kotle, przedkładając dowody zakupu węgla, co też potwierdza wywiad środowiskowy, jest nie do zaakceptowania zarówno w świetle art. 2 ust. 15a (i następnych) ustawy, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynikających z Kpa. Zgodnie bowiem z art. 7 Kpa i art. 77 § 1 Kpa organy administracji w toku postępowania tak z urzędu, jak i na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organy nie sprostały wskazanym w art. 7 Kpa oraz w art. 77 § 1 Kpa obowiązkom. Decyzje organów obu instancji zostały bowiem wydane pomimo konieczności wyjaśnienia kwestii dotyczącej faktycznego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącego w kontekście zgromadzonych dowodów – w tym z dokumentów – że dom jest ogrzewany kotłem, w którym wykorzystuje się paliwo stałe w postaci węgla, co powoduje spełnienie podstawowej przesłanki przyznania wnioskowanego dodatku węglowego.
Należy zaakcentować, że przepisy ustawy na skutek wprowadzonych nowelizacji wyposażają organy w rozległe uprawnienia procesowe. Zmiany te niewątpliwie zmierzają do objęcia pomocą finansową jak największej liczby gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Przede wszystkim zaś należy mieć na względzie, że dodatek węglowy może zostać przyznany nawet osobie, która nie złożyła wniosku o jego wypłatę, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy (art. 2 ust. 15f ustawy). Może być on również przyznany osobie w gospodarstwie domowym, nawet wtedy, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, do dnia 11 sierpnia 2022 r. nie zostało zgłoszone lub wpisane do CEEB, a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (art. 2 ust. 15g ustawy). Tym bardziej należy się opowiedzieć za dopuszczalnością przyznania omawianego dodatku osobie, która faktyczne źródło ogrzewania zgłosiła do CEEB.
Należy także podkreślić, że zaprezentowane w niniejszym wyroku stanowisko jest powszechne w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Krakowie z 28 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1958/22, wyrok WSA w Opolu z 9 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Op 360/22, czy też z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 42/23, wyrok WSA w Łodzi z 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 1060/22, wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 866/22, wyrok WSA w Gliwicach z 2 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 16/23, a także orzecznictwo tam przytoczone). W judykatach tych akcentuje się, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 udw może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały wymienione przykładowo w art. 2 ust. 15a ustawy. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma charakter otwarty. Zaznacza się przy tym, iż zgodnie z art. 7 Kpa i art. 77 § 1 Kpa organy administracji w toku postępowania tak z urzędu jak i na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organy nie sprostały wskazanym w art. 7 oraz 77 § 1 Kpa obowiązkom. Decyzje organów obu instancji zostały bowiem wydane pomimo posiadania przez organy niekwestionowanych informacji, że strona udowodniła, że jej mieszkanie jest ogrzewane jednym z urządzeń, którego użytkowanie z wykorzystaniem paliwa stałego powoduje spełnienie podstawowej przesłanki przyznania dodatku węglowego.
Podsumowując podkreślenia wymaga, że sądy administracyjne jednoznacznie podnoszą, iż zgodnie z art. 2 ust. 15b udw, jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie do samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Dalej zaś wskazano, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c) oraz że w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d), gdzie niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 2 ust. 15e).
Mając powyższe na uwadze, zwłaszcza obowiązki organów wynikające z przepisów art. 7 Kpa i art. 77 § Kpa oraz przepisów art. 2 ust. 15a i następnych udw, Sąd za wadliwe uznał stanowisko organów, że de facto brak jest podstaw do badania ewentualnych rozbieżności między wpisami w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. a stanem rzeczywistym. W ocenie Sądu ustalenie powyższego stanowiło obowiązek organu. Należy mieć na uwadze, że organy nie zakwestionowały ani tego, że mieszkanie strony skarżącej może być ogrzewane węglem, ani też tego, że widniejący w ewidencji emisyjności budynków zapis był wynikiem omyłki. Zdaniem Sądu sytuacja, w której analiza wniosku o przyznanie dodatku węglowego już na wstępie wykazuje, że wnioskodawca wskazuje w nim inne źródło ogrzewania niż widniejące w centralnej ewidencji emisyjności budynków powinna być uznana za wystąpienie w sprawie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, które powinny zostać wyjaśnione przy zastosowaniu ogólnych zasad postępowania dowodowego wynikających z Kpa, przy uwzględnieniu, że nie są one wyłączone z zastosowania na mocy przepisów ustawy o dodatku węglowym, w której m.in. poprzez regulację zawartą w art. 2 ust. 15a i ust. 15e podkreślono konieczność ich wyjaśnienia. Dodać trzeba, że tego rodzaju wątpliwość należy uznać za rozstrzygniętą, jeżeli organ posiada jednoznaczne dowody, że wskazana rozbieżność nie wynikała ze zmian stanu faktycznego (np. zmiany sposobu ogrzewania mieszkania), ale wyłącznie z błędnego (czyli sprzecznego ze stanem faktycznym) jej wypełnienia. Skład orzekający w tej sprawie w pełni akceptuje ocenę sądów administracyjnych, że nie do przyjęcia jest sytuacja, do której w istocie prowadzi dokonana przez ograny interpretacja art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 15 udw, przy pominięciu art. 2 ust. 15a-15e tej ustawy, że nawet jeśli mieszkanie jest ogrzewane kotłem na paliwo stałe, kominkiem, kozą, ogrzewaczem powietrza, trzonem kuchennym, piecokuchnią, kuchnią węglową lub piecem kaflowym na paliwo stałe zasilane paliwami stałymi, to wnioskodawca nie może otrzymać dodatku węglowego z uwagi na błąd polegający na podaniu w zgłoszeniu źródła ogrzewania, nie odpowiadającego stanowi faktycznemu. Dotyczy to przy tym, w ocenie Sądu, tylko sytuacji oczywistych, to jest takich, w których na prawdziwość danych wskazanych we wniosku o przyznanie dodatku węglowego wskazuje dokonana przez uprawniony podmiot korekta zgłoszenia do centralnej ewidencji emisyjności budynków.
Stosownie do powyżej powiedzianego, Sąd uznał, że organy obu instancji naruszyły art. 2 ust. 1, ust. 15 i ust. 15a ustawy oraz art. 7 Kpa i art. 77 § 1 Kpa, co stanowi wystarczającą podstawę do uchylenia wydanych w sprawie decyzji.
W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego i prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzeczono w sentencji wyroku.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni przepisów ustawy i jednoznaczne ustalenie rzeczywistego źródła ogrzewania prowadzonego przez skarżącego gospodarstwa domowego, zgodnie z zasadami postępowania dowodowego.