II SA/Op 577/11

II SA/Op 577/11 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2012-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-11-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Daria Sachanbińska
Elżbieta Naumowicz
Grażyna Jeżewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 982/12 - Wyrok NSA z 2012-11-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
art. 106 ust. 5, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 8
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Jurek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi R. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 9 sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie zasiłku stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Kędzierzyna – Koźla z dnia 29 marca 2011 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 lipca 2009 r., nr [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kędzierzynie-Koźlu, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla, na podstawie art. 104 i 108 § 1 K.p.a. oraz art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 Nr 115, poz. 728 z późn. zm.), przyznał R. H. świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od dnia 23 lipca 2009 r. do dnia 31 lipca 2012 r., przy czym od dnia 23 lipca 2009 r. do dnia 31 lipca 2009 r. w wysokości 80,42 zł, natomiast od dnia 1 sierpnia 2009 r. do dnia 31 lipca 2012 r. w wysokości 277 zł miesięcznie.
Orzeczeniem z dnia 23 lipca 2009 r., nr [...], Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], R. H. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, okresowo, do dnia 31 lipca 2012 r.
Wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...], Wydział III Rodzinny i Nieletnich uchylił z dniem 3 grudnia 2010 r. obowiązek alimentacyjny M. H. wobec R. H., zasądzony wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2008 r. z powództwa Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kędzierzynie-Koźlu.
W związku z ww. wyrokiem, mającym wpływ na zmianę sytuacji dochodowej strony, organ z urzędu wszczął postępowania w sprawie zmiany decyzji ostatecznej z dnia 28 lipca 2009 r., nr [...].
Decyzją z dnia 29 marca 2011 r., nr [...], organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 106 ust. 5 w związku z art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm. - zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), zmienił powyższą decyzję z dnia 28 lipca 2009 r., i przyznał R. H. zasiłek stały w kwocie 444 zł miesięcznie na okres od dnia 1 marca 2011 r. do dnia 31 lipca 2011 r., zaś w pozostałej części pozostawił decyzję bez zmian. Ponadto nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że zasiłek stały przysługuje w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 444,00 zł miesięcznie, a ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej zgodnie z ustawą o pomocy społecznej wynosi 477 zł. Podał, że R. H. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz że wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...], sygn. akt III [...], został uchylony obowiązek alimentacyjny syna M. H. wobec matki, stąd jej dochód od lutego 2011 r. uległ zmianie, i jest zerowy. Dodał, że w związku ze zmianą dochodu należało zmienić decyzję i ustalić nową wysokość zasiłku stałego od marca 2011 r., tj. od miesiąca następnego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana dochodu. Organ zaakcentował, że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności, ponieważ warunki bytowo-rodzinne strony wymagają natychmiastowej pomocy.
W odwołaniu od powyższej decyzji R. H. podniosła, że odwołuje się od powyższej decyzji w części dotyczącej okresu, na jaki zasiłek stały został jej przyznany. W tej kwestii zarzuciła organowi błędne ustalenie początkowej daty przyznanego zasiłku od dnia 1 marca 2011 r., zamiast od dnia 3 grudnia 2010 r., tj. od dnia sądowego uchylenia jej obowiązku alimentacyjnego wobec syna M. H.. Nadto podniosła, że obowiązek alimentacyjny został orzeczony zaocznie i bez jej wiedzy, w kwocie 200 zł. Alimentów od syna nigdy nie otrzymała, natomiast organ bezpodstawnie zaliczył kwotę tych alimentów do jej dochodu i od dnia 1 stycznia 2009 r., z tego powodu, obniżono należny jej zasiłek stały z kwoty 444 zł do kwoty 277 zł. Dodała, że jej zdaniem, powinna była otrzymać zasiłek stały w kwocie 444 zł z wyrównaniem od dnia 3 grudnia 2010 r.
Decyzją z dnia 9 sierpnia 2011 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że decyzja organu pierwszej instancji wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Nadto organ przytoczył treść art. 163 K.p.a., uznając przy tym, iż art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej pozostaje w stosunku do niego przepisem szczególnym. Organ odwoławczy wskazał także, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Podał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż R. H. zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe samotnie, nie posiada własnych środków utrzymania i nie jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej. Stwierdził, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 23 lipca 2009 r. zaliczona została ona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 lipca 2012 r. Organ odwoławczy odnotował, że w związku z wydanym przez Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z dnia [...], na podstawie którego uchylony został obowiązek alimentacyjny M. H. wobec R. H., jej dochód od lutego 2011 r. uległ zmianie i jest zerowy, co w pełni uzasadniało wszczęcie z urzędu postępowania przez organ pierwszej instancji w sprawie zmiany decyzji własnej z dnia 28 lipca 2009 r. w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego. Kolegium uznało także, że organ pierwszej instancji prawidłowo, bo stosownie do treści przepisu art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, ustalił wysokość przyznanego R. H. świadczenia w kwocie 444 zł. Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego okresu przyznanego zasiłku stałego w niższej wysokości organ zauważył, iż nawet gdyby przyjąć, że faktycznie strona nie otrzymywała alimentów w okresie wcześniejszym, to miała ona prawo domagania się zmiany decyzji pierwotnej. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby strona z tego prawa skorzystała. Stąd też, w ocenie organu, należało przyjąć, że jej sytuacja dochodowa uległa zmianie dopiero w miesiącu, w którym wydano orzeczenie o uchyleniu obowiązku alimentacyjnego syna. Mając jednak na uwadze, że zmiana sytuacji dochodowej może wpłynąć na przyznane prawo tylko na przyszłość, dlatego -zdaniem Kolegium - zasadne było orzeczenie o zmianie kwoty zasiłku od marca 2011 r.
W skardze na powyższą decyzję R. H. zarzuciła niezasadne przyjęcie przez organy, że dopiero uchylenie obowiązku alimentacyjnego wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] spowodowało zmianę jej sytuacji dochodowej od 1 marca 2011 r., podczas gdy ona wielokrotnie od miesiąca sierpnia 2008 r., ustnie oraz pisemnie, żądała od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zmiany decyzji i wypłacania jej zasiłku stałego w pełnej wysokości 444 zł., na dowód tego załączyła do skargi szereg pism. Nadto podniosła, że na jej pismo w ww. sprawie odpowiedzi udzieliła jej osoba, która jest członkiem Kolegium, zatem nie była ona zainteresowana wydaniem korzystnej dla niej decyzji. Skarżąca wskazała, że w okresie sprzed wydania decyzji zmieniającej wysokość zasiłku otrzymywała zasiłek w zaniżonej kwocie. Podniosła także, iż postępowanie sądowe w sprawie ustalenia obowiązku alimentacyjnego prowadzone było bez jej udziału oraz zgody, natomiast jej syn został w nim pominięty. Na koniec zarzuciła Kolegium błędne ustalenie, że syn wypełniał obowiązek alimentacyjny, w związku z czym uzyskiwała ona dochód w kwocie 200 zł.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Nadto organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem postawionym w skardze dotyczącym otrzymywanego zasiłku stałego w zaniżonej kwocie w okresie sprzed wydania decyzji zmieniającej wysokość zasiłku wskazując, iż w niniejszej sprawie nie rozstrzygał o wysokości zasiłku ustalonego wcześniejszą decyzją. Co do zarzutu odnoszącego się do braku bezstronności członka Kolegium wskazał, iż do zadań Wojewody należy sprawowanie nadzoru nad realizacją zadań samorządu gminnego, powiatowego, województwa. Następnie Kolegium stwierdziło, że Wojewoda nie wydaje decyzji w indywidualnych sprawach dotyczących przyznania lub odmowy świadczenia z pomocy społecznej, zatem także podstaw do ingerowania w rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że Sąd, rozpoznając skargę, ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
W wyniku przeprowadzenia kontroli w wyżej wskazanym zakresie, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Przyjdzie przypomnieć, że przedmiotem kontroli Sądu jest decyzją przywracająca R. H. prawo do zasiłku stałego w pełnej wysokości w kwocie 444 zł od 1 marca 2011 r., tj. od miesiąca następnego po miesiącu, w którym, zdaniem organu, doszło do zmiany sytuacji dochodowej skarżącej.
Na wstępie podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej - wskazanym przez organ pierwszej instancji jako podstawa zmiany ostatecznej decyzji o przyznaniu skarżącej zasiłku stałego - decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 tej ustawy. Stosownie natomiast do art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Poza tym, w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały z pomocy społecznej przysługuje, m. in. osobie pełnoletniej samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek stały ustala się w wysokości w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 444 zł miesięcznie (ust. 2 pkt 1), zaś kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie (ust. 3). Zdaniem Sądu, powyższa regulacja określa przesłanki materialnoprawne otrzymania zasiłku stałego, zatem ich spełnienie daje podstawę do otrzymania świadczenia mającego charakter świadczenia obowiązkowego, czyli musi być przyznane, jeśli zostały spełnione wymogi ustawowe. Warto zauważyć, że chociaż nazwa analizowanego świadczenia może sugerować jego stałe pobieranie, to jednak należy pamiętać, że nie ma stałych świadczeń z pomocy społecznej, co potwierdza między innymi konieczność cyklicznego aktualizowania wywiadu środowiskowego, będącego podstawą przyznania świadczenia. W decyzji o przyznaniu zasiłku stałego niewątpliwie określa się datę początkową, od której przysługuje świadczenie, nie oznacza to jednak, że zasiłek taki przysługuje na czas nieokreślony. Właśnie na podstawie wyżej omówionego art. 106 ust. 5 cyt. ustawy określa się przypadki, w których decyzję administracyjną dotyczącą świadczeń z pomocy społecznej można zmienić lub uchylić na niekorzyść strony bez jej zgody. Do takich obligatoryjnych przesłanek weryfikacji decyzji należy zmiana sytuacji dochodowej strony. Koresponduje ona z art. 109 ustawy o pomocy społecznej nakładającym na osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pomocy społecznej obowiązek niezwłocznego poinformowania organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej związanej z udzieleniem pomocy. Każda zmiana wskazanych sytuacji nakłada na beneficjenta obowiązek złożenia informacji. Zmiana sytuacji majątkowej strony i związana z nią weryfikacja decyzji, może przynieść zarówno negatywne, jak i pozytywne skutki w postaci przyznania świadczenia lub jego pozbawienia, zwiększenia albo zmniejszenia zakresu pomocy.
W rozpoznawanej sprawie, jako przyczynę zmiany ostatecznej decyzji, organy obydwu instancji uznały zmianę sytuacji dochodowej skarżącej, wskutek zapadłego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...], Wydział III Rodzinny i Nieletnich, który uchylił z dniem 3 grudnia 2010 r. obowiązek alimentacyjny M. H. wobec R. H.. Okoliczność ta spowodowała, że dochód skarżącej od ww. daty uległ zmianie i od tego momentu był zerowy.
Najpierw należy odnotować, że okolicznością niewątpliwą i istotną w sprawie jest fakt, że skarżąca od 13 maja 2004 r. otrzymywała zasiłek stały w związku z niepełnosprawnością. Obecnie jest to jedyny dochód skarżącej. Zmniejszenie wypłaty zasiłku stałego nastąpiło na skutek działań organu z urzędu, które doprowadziły do nałożenia obowiązku alimentacyjnego na syna skarżącej. Obowiązek ten omówionym wyrokiem został uchylony, wskutek tego zaistniała kontynuacja prawa do zasiłku stałego w ustawowej wysokości. W konsekwencji, zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie należało przyjąć więc zaistnienie ciągłości świadczenia, zatem nie miała w niej zastosowania zasada, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej następuje począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, jak wynika to z przepisu art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Poza tym, podkreślić również trzeba, że w świetle art. 69 Konstytucji RP "osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej." Natomiast według art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej "Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka." Z powołanych przepisów wynika wprost, że władza publiczna ma obowiązek zapewnienia beneficjentom stosownej egzystencji i temu obowiązkowi odpowiada prawo tych osób do uzyskania odpowiednich świadczeń z opieki społecznej. Zasiłek stały jest świadczeniem miesięcznym, a jego podstawowym celem jest zapewnienie uprawnionej osobie bieżącej egzystencji. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja, jak też decyzja ją poprzedzająca organu pierwszej instancji, warunków tych w zakresie początkowego terminu przyznania zasiłku stałego - nie spełniła. Skarżąca już od dnia 3 grudnia 2010 r. została pozbawiona alimentów, dlatego od tej daty przysługiwał jej obligatoryjny zasiłek stały w pełnej wysokości.
Stwierdzić także należy, że wyżej wskazany wyrok sądu powszechnego, który wpłynął na sytuację dochodową skarżącej, zapadł ze skutkiem ex tunc - zatem w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Skoro w wyroku obowiązek alimentacyjny uchylono z dniem 3 grudnia 2010 r., to zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę i ten aspekt sprawy, organy administracji publicznej błędnie przyjęły, że sytuacja dochodowa skarżącej uległa zmianie dopiero od dnia 1 marca 2011 r. Organy obu instancji nie rozważyły, jakie skutki prawne pociągnął za sobą wydany prawomocny wyrok. Tymczasem wyrok sądu powszechnego, zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.- zwanej dalej "K.p.c.") wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach przewidzianych w ustawie, także inne osoby. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2002 r. (sygn. akt V CKN 1110/00 opubl. System Informacji Prawnej Lex nr 74492) "skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego wyroku jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w procesie późniejszym ta kwestia nie może być już w ogóle badana." Uchylenie obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącej, miało zatem bezpośredni wpływ na zmianę jej dochodu, a w konsekwencji na treść decyzji ostatecznej i datę przyznania jej zasiłku stałego w nowej wysokości od daty określonej w wyroku, tj. od dnia 3 grudnia 2010 r. W sposób błędny zatem organy obu instancji określiły inną datę początkową przyznanego zasiłku stałego w nowej wysokości od tej, którą wyraźnie wskazano w wyroku sądu powszechnego. Także sąd administracyjny, rozstrzygając przedmiotową sprawę jest obowiązany uwzględnić treść wyroku sądu powszechnego. Moc wiążąca orzeczenia, określona w art. 365 § 1 K.p.c., w odniesieniu do sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to przesądzono w prawomocnym orzeczeniu.
Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 wymienionej ustawy, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
-----------------------
6