II SA/Op 571/21

II SA/Op 571/21 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2022-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Daria Sachanbińska
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Bogusz
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części, w jakiej utrzymuje w mocy pkt 1 decyzji organu I instancji oraz w jakiej utrzymuje w mocy pkt 2 decyzji organu I instancji
Dalej idącą skargę oddalono
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 135, art. 145 par.  1 pkt 1 lit.a i c, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 12, art. 106 ust. 5, art. 107 ust. 1, art. 109
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 6, art. 7, art. 8 par. 1, art. 110 par. 1, art. 108 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2022 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części, w jakiej utrzymuje w mocy pkt 1 decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...], nr [...], w zakresie określenia daty uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku stałego na dzień 1 września 2021 r., oraz w jakiej utrzymuje w mocy pkt 2 decyzji Prezydenta Miasta O. z dnia [...], nr [...], 2) uchyla decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...], nr [...], w części, w jakiej w pkt 1 określa datę uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku stałego na dzień 1 września 2021 r., oraz w części obejmującej pkt 2, 3) dalej idącą skargę oddala.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez R. P. (dalej zwanego też "skarżącym") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. (dalej zwanego też "Kolegium" lub "SKO") z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Rejonu Opiekuńczego [...] w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w O. – działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta O. (zwanego dalej: "organem pierwszej instancji") z dnia [...], nr [...], wydaną w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały wraz z opłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia [...],[...], R. P. przyznany został zasiłek stały wraz z opłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne od dnia 1 października 2010 r.
Powyższa decyzja była następnie kilkakrotnie zmieniana w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego, który po ostatniej zmianie dokonanej decyzją z dnia [...], nr [...], wynosił 516,58 zł miesięcznie.
Podczas przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 18 czerwca 2021 r. pracownik socjalny ustalił m.in., że skarżący:
- jest całkowicie niezdolny do pracy, gdyż ma [...] lat;
- od dnia 1 sierpnia 2019 r. bezterminowo otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie i tyle też wynosił jego dochód z maja 2021 r.;
- nie pracuje nigdzie dorywczo i nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów, ani z innych źródeł, w tym nie prowadzi działalności gospodarczej;
- nie jest uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy, renty rodzinnej, emerytury z ZUS;
- prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka sam w zabudowie szeregowej (posiada tytuł własności), na którą składają się trzy pokoje, kuchnia i łazienka;
- posiada samochód osobowy marki [...], a środki na jego zakup otrzymał z darów od [...];
- ma dwoje dzieci: syna, który przebywa w U. i córkę, która przebywa w O., jednak nie zna jej miejsca zamieszkania.
Ustalono też, że wydatki poniesione przez skarżącego w maju 2021 r. wynosiły łącznie 570 zł, w tym: woda 150 zł, energia elektryczna 150 zł, gaz 120 zł, leki 150 zł.
W wyniku tych ustaleń wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały, o czym skarżący został powiadomiony pismem z dnia 25 czerwca 2021 r.
W piśmie z dnia 6 lipca 2021 r. skarżący wskazał na swoją sytuację życiową i dochodową oraz przedstawił swoje stanowisko w sprawie i wniósł o nie wszczynanie postępowania lub jego umorzenie z uwagi na bezcelowość jego prowadzenia.
Pismem z dnia 10 sierpnia 2021r. zawiadomiono pełnomocnika skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego.
Decyzją z dnia [...], organ pierwszej instancji orzekł o uchyleniu od dnia 1 września 2021 r., decyzji z dnia [...],[...] przyznającej skarżącemu zasiłek stały w wysokości 516,58 zł wraz z opłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 106 ust. 5, art. 12, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.) zwanej dalej ustawą, § 1 pkt 1 lit. a i pkt 2 lit. d rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358 ze zm.) oraz art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021r . poz. 735) zwanej dalej k.p.a. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że według danych z ewidencji gruntów i budynków, jak i danych zawartych w księgach wieczystych skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w O. przy ul. [...], za którą opłacił podatek od nieruchomości: za 2020 r. w kwocie 250 zł, a za 2021 r. w kwocie 258 zł. Od października 2010 r. do maja 2021r. podczas przeprowadzania wywiadów środowiskowych oświadczał, że szeregówka, w której zamieszkuje jest własnością syna i to on ponosi wszystkie koszty związane z jej utrzymaniem. Wskazywał też, że nie posiada żadnych ruchomości, tj. samochodów. Tymczasem z pisma Ministerstwa Cyfryzacji z dnia 20 lipca 2021 r. jednoznacznie wynika, że od dnia 26 maja 2016 r. jest właścicielem pojazdu marki [...] model [...], rok produkcji: 2012, rodzaj: samochód osobowy, podrodzaj: kombi (nr rej. [...]), za który w dniu 25 czerwca 2021 opłacił polisę OC. Wskazując na art. 12 ustawy i uwzględniając sytuację dochodową, jak i sytuację majątkową skarżącego organ uznał, że dokumentowany przez skarżącego dochód w kwocie 215,84 zł (zasiłek pielęgnacyjny) nie przekłada się na sytuację majątkową. Wyposażenie oraz stan miejsca zamieszkania, a także fakt zakupu w dniu 26 maja 2016 r. samochodu osobowego wskazuje na zainwestowanie dużych nakładów finansowych oraz konieczność posiadania środków finansowych na ich bieżące utrzymanie i eksploatację. Do udokumentowanych wydatków w miesiącu maju 2021r. w łącznej kwocie 570 zł brakuje też jeszcze kosztów zakupu paliwa do samochodu. Różnica między dochodem skarżącego (biorąc także pod uwagę zasiłek stały w kwocie 516,58 zł wypłacony w maju 2021 r.), a stałymi wydatkami wynosi 162,42 zł. W ocenie organu z posiadanej kwoty skarżący nie byłby w stanie zaspokoić innych niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto, kupując samochód w 2016 r. nie posiadał własnego dochodu, tylko zasiłek stały w kwocie 604 zł. Pomoc ta w żadnym wypadku nie mogła pozwolić na zaoszczędzenie tak znacznej kwoty, która umożliwiła zakup czteroletniego samochodu marki [...] model [...] oraz ponoszenie bieżących opłat związanych z utrzymaniem szeregówki i zaspokojeniem niezbędnych potrzeb bytowych. Uwzględniając ustalenia dokonane na podstawie zebranej dokumentacji organ uznał, że skarżący posiada zasoby umożliwiające przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej. Zasobem jest bowiem jego stan majątkowy (nieruchomości - szeregówka oraz ruchomości - samochód osobowy marki [...] model [...], rok produkcji 2012), jak i fakt posiadania dzieci mogących udzielić wsparcia w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Stąd na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy uznał, że należało uchylić decyzję przyznająca zasiłek stały wraz z opłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne. Uzasadniając nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności wskazał na art. 108 k.p.a. oraz na konieczność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.
Od powyższej decyzji skarżący - reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł odwołanie. Domagając się jej uchylenia i przywrócenia prawa do zasiłku stałego podniósł, że informacje o mieszkaniu i o aucie były znane organowi już wcześniej (od 11 lat), a posiadanie mieszkania oraz samochodu przysługuje każdemu. W przypadku ich sprzedaży ośrodek zmuszony byłby znaleźć mu miejsce w domu pomocy społecznej, co byłoby bardziej kosztowne, niż przyznanie zasiłku stałego. Wywodząc, że samego faktu posiadania samochodu i związanego z tym ponoszenia kosztów nie można uznać za dysproporcję między dochodami, a rzeczywistą sytuacja majątkową, skarżący zarzucił organowi sprzeczność działań z zasadami wyrażonymi w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy oraz naruszenie art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zupełne zignorowanie pisma wyjaśniającego skarżącego odnoszącego się do możliwości uzyskania dochodu z posiadanego mieszkania i samochodu, podczas, gdy w art. 12 ustawy jest mowa o wartościowych przedmiotach majątkowych i ich wykorzystaniu do wyjścia ze stanu biedy. Dalej skarżący zarzucił również, że jako całkowity jego dochód organ uznał wyłącznie kwotę 215,84 zł i nie uwzględnił kwoty 516,58 zł zasiłku stałego. W kwestii odpowiedzialności dzieci za dochody rodzica zaznaczył, że organ powinien uwzględnić specyfikę współżycia rodzinnego [...] w Polsce. Dodatkowo wyjaśnił również, że w chwili przyznania zasiłku stałego miał [...] lat i był w dużo lepszej sytuacji materialnej niż obecnie. Wcześniej nabył lokal mieszkalny (nadal posiadany) i stać go jeszcze było na nabycie samochodu osobowego. Od tej pory jego majątek się nie powiększył. Przez cały ten okres pobierał zasiłek stały, pod czujnym okien pracowników MOPR. Obecnie ma [...] lat, jest starym, schorowanym człowiekiem. Przepis art. 3 ust. 1 ustawy mówi o zasadzie godności człowieka, a w 2010 r. obowiązywał ten sam art. 12 ustawy.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji uznając, że w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 12 ustawy, a tym samym zaistniała podstawa do uchylenia decyzji w oparciu o art. 106 ust. 5 ustawy. Kolegium wyjaśniło, że powołanie się na konieczność zastosowania art. 12 ustawy powinno być oceniane w świetle celów i zadań pomocy społecznej. W sytuacji więc, gdy stan majątkowy osoby wskazuje, że osoba ta jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia lub uchylić decyzję przyznającą prawo do takiego świadczenia. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy rozwija konstytucyjną zasadę pomocniczości (subsydiarności) państwa, której treść odwołuje się do samodzielności obywateli i rodzin, podkreślając ich odpowiedzialność w zakresie kształtowania własnej sytuacji życiowej. Regulację tę rozumieć należy w ten sposób, że odpowiednie instytucje, powołane do tego, mają za cel udzielanie potrzebującym pomocy, a nie otaczanie ich stałą opieką i to jeszcze w takim rozmiarze, o jaki wnioskują. Pomoc społeczna przysługuje wyłącznie przy spełnieniu dwóch przesłanek tj. wystąpieniu trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Celem takiej regulacji jest zapobieganie swoistemu rozdawnictwu świadczeń i wpływanie na świadomość klientów pomocy społecznej i uświadamianie ich, by starali się samodzielnie pokonywać życiowe trudności, a pomoc społeczną traktowali jako przejściowe źródło wsparcia, a nie stałe źródło dochodu. Ustalenia dokonane w sprawie przez organ pierwszej instancji świadczą o tym, że w odniesieniu do skarżącego zachodzi wskazana w art. 12 ustawy dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową, wobec czego uznać należy, że jest on w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe. Bezsporne jest, że skarżący posiada samochód osobowy, którego wartość ze względu na rok produkcji i markę jest znaczna (wartość samochodu osobowego marki [...] model [...] rok produkcji 2012 wynosi ok. 50.000,00 zł -70.000,00 zł). Posiadanie pojazdu o znacznej wartości wskazuje natomiast jednoznacznie na dysproporcję w wykazywanym przez skarżącego dochodzie, a posiadanym stanem majątkowym. Nie ma przy tym znaczenia, że ww. pojazd, jak twierdzi skarżący, nabył z darów od [...], gdyż bezspornie pozostaje on do jego dyspozycji. Kolegium wskazało, że otrzymane wsparcie jest równoznaczne z udostępnieniem stronie określonych zasobów majątkowych, a sytuacja majątkowa, o której mowa w art. 12 ustawy obejmuje także wartość sfinansowanych przez osoby trzecie świadczeń czy przedmiotów przekazanych stronie. Nawet gdyby środki na zakup tego pojazdu pochodziły od osób trzecich, to poprzez oddanie tych środków do dyspozycji strony w celu dokonania zakupu pojazdu, stały się one składnikiem jej majątku, a potem składnikiem tego majątku stał się nabyty pojazd. Odnosząc się do twierdzeń odwołania, że dzięki samochodowi skarżący może być w miarę mobilny, a w przypadku jego sprzedaży mobilność będzie mniejsza SKO stwierdziło, że mobilności skarżącego nie można uznać za zagrożoną, gdyż przemieszczanie się jest w O. możliwe różnymi środkami transportu i nie musi być to samochód osobowy o znacznej wartości. Nadto Kolegium wskazało, że o fakcie nabycia pojazdu w 2016 r. skarżący nie poinformował organu wypłacającego zasiłek stały mimo, że w pouczeniu decyzji przyznającej to świadczenie był o takim obowiązku poinformowany. Wbrew jego twierdzeniom organ o tym fakcie nie wiedział od wielu lat. Zasadnie jednak wziął pod uwagę okoliczność dotyczącą nabycia samochodu i na gruncie art. 12 ustawy wyciągnął z niej prawidłowe wnioski. Akcentując, że zaskarżona decyzja została podjęta w ramach uznania administracyjnego, organ odwoławczy stwierdził, że nie doszło do przekroczenia jego granic. W sytuacjach bowiem, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej posiada samochód o znacznej wartości, duży dom w zabudowie szeregowej (odpowiednio wyposażony), to trudno aby podatnicy zaspokajali występujące pozostałe potrzeby bytowe. Tym samym, według Kolegium, skarżący nie powinien otrzymać wsparcia w ramach środków z pomocy społecznej. Istniejące znaczne dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową wskazują, że skarżący jest w stanie przezwyciężyć swoją trudną sytuację majątkową wykorzystując własne zasoby majątkowe. W kwestii nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, na podstawie art. 108 § 1 k.p.a. SKO uznało, że jakkolwiek organ pierwszej instancji nie wykazał, że zaistniała potrzeba nadania takiego rygoru ze względu na ważny interes społeczny - albowiem argument konieczności wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego zawarty w uzasadnieniu decyzji jest niewystarczający, to jednak pozostaje to bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania dotyczących dokonania błędnych ustaleń faktycznych i naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Kolegium stwierdziło, że w świetle przedstawionych ustaleń faktycznych i prawnych należy je uznać za bezzasadne. Ustalenia dotyczące dochodu oraz stanu majątkowego skarżącego zostały poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego, a także w oparciu o wyjaśnienia uzyskane z Ministerstwa Cyfryzacji i od Prezydenta Miasta O., albowiem skarżący jak twierdził nie pamięta jakiej wielkości jest działka na której jest dom, jaką dom ma powierzchnię, jaki jest rok produkcji posiadanego pojazdu i nie chciał podać wartości auta. Skoro zaś ustalony stan faktyczny jest bezsporny, strona nie kwestionuje ustaleń dokonanych przez organ, a jedynie nie zgadza się z dokonaną oceną tego stanu faktycznego, to nie można uznać, że organ naruszył ww. przepisy.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu R. P. zarzucił decyzji odwoławczej:
- błędną wykładnię i zastosowanie art. 12 ustawy;
- naruszenie art. 7 i 8 k.p.a. w związku z zaniechaniem wnikliwej analizy jego sytuacji finansowej i złożonych przez niego oświadczeń;
- art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z przekroczeniem granic prawa, wbrew zasadzie praworządności i bez uwzględnienia jego słusznego interesu oraz interesu społecznego oraz dowolne pozbawienie go pomocy społecznej;
- naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów przez dokonanie dowolnej, niepełnej i sprzecznej oceny dowodów oraz wyciągnięcie dowolnych wniosków, że skoro jest właścicielem lokalu mieszkalnego oraz samochodu, to automatycznie oznacza, że ma dochody i nie może korzystać z pomocy społecznej;
- przyjęcie absurdalnej wykładni ustawy o pomocy społecznej, w myśl której należałoby odebrać pomoc społeczną wszystkim posiadającym mieszkanie oraz samochód, co w sposób jaskrawy prowadzi do wypaczenia idei niesienia pomocy społecznej osobom potrzebującym i w trudnej sytuacji;
- dowolne ustalenie jego dochodów (pominięcie części dochodów) i wydatków, co miało istotne znaczenie dla bezpodstawnej decyzji o odmowie dalszej pomocy społecznej (art. 77 k.p.a.).
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi powtórzył swoje stanowisko przedstawione w piśmie z dnia 6 lipca 2021 r. oraz w odwołaniu, jak również przywołał argumentację z uzasadnienia decyzji. Nie zgadzając się z przedstawionym przez Kolegium rozumieniem art. 12 ustawy powołał się na poglądy orzecznictwa sądów administracyjnych oraz doktryny i wywodził, że okoliczności wykazane podczas wywiadu środowiskowego, tj. jego całkowita niezdolność do pracy, wiek emerytalny ([...] lat), otrzymywanie zasiłku pielęgnacyjnego, brak innych źródeł dochodu i prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego, powodują wypełnienie formalnych przesłanek do otrzymania zasiłku stałego, który MOPR przekazywał mu przez 11 lat. Wskazał, że z wywiadu wynika także, że od lat posiada lokal mieszkalny, za który uiszcza opłaty oraz samochód z opłaconym ubezpieczeniem oc. Przez 11 lat MOPR tolerował taki stan jako zgodny z art. 12 ustawy i nagle w 2021 r. organy zmieniły wykładnię tego przepisu stwierdzając dysproporcję między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową. Skarżący wskazał, że nie może sprzedać mieszkania oraz samochodu, gdyż są one dla niego istotą życia. Ponadto, po sprzedaży należałoby kupić inne mieszkanie i auto (wg rozumienia organu - gorsze, ale tańsze). Organ administracji nie rozumie, że w XXI w. nawet bezdomni i bezrobotni mają prawo do posiadania jakiegoś lokalu oraz samochodu. Nadto po pewnym czasie i tak wróciłby do MOPR, tyle, że biedniejszy niż obecnie. Reasumując, skarżący oświadczył, że bez pomocy społecznej nie byłby i nie jest w stanie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Zarzucając organowi odwoławczemu naruszenie przepisów postępowania wskazał, że:
- w uzasadnieniu, a nie w petitum decyzji organ orzekł o uchyleniu rygoru natychmiastowej wykonalności, co powoduje, że nie wiadomo, czy rygor ten został uchylony, czy też wzmianka w uzasadnieniu na jego temat jest tylko nieistotną częścią uzasadnienia;
- organ w petitum rozstrzygnięcia nie powołał się w ogóle na przepisy prawa materialnego tj. ustawę o pomocy społecznej, a jedynie na przepisy ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz k.p.a., co nie spełnia przesłanek jakie musi spełniać decyzja;
- organ nie dokonał wnikliwej analizy dochodowej w oparciu o posiadane dowody np. pomijając w wyliczeniach otrzymywany zasiłek stały (art. 7 i 8 k.p.a.);
- organ wydał decyzję wbrew zasadzie praworządności i bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego w sposób dowolny pozbawiając go pomocy społecznej (art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a.);
- organ naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów poprzez dowolną, sprzeczną i niepełną ocenę dowodów i wyciągnięcie zupełnie dowolnych wniosków, pomijając część dochodów skarżącego oraz przyjmując, że posiadanie mieszkania oraz samochodu jest wypełnieniem przesłanek negatywnych, co powoduje cofnięcie pomocy społecznej;
- organy obydwu instancji przyjęły wykładnię, w myśl której należałoby odebrać pomoc społeczną wszystkim osobom korzystającym z tej pomocy, jeśli posiadają mieszkanie oraz auto;
- organ przyjął, że dorosłe dzieci skarżącego z pewnością udzielają mu pomocy, mimo braku jakichkolwiek dowodów na taką pomoc.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. podtrzymało w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wskazało, że podniesione przez skarżącego zarzuty są powtórzeniem argumentów odwołania, do których odniesiono się w zaskarżonej decyzji. W kwestii zarzutu dotyczącego rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji organu pierwszej instancji Kolegium wywiodło, że wydanie decyzji odwoławczej, będącej decyzją ostateczną, spowodowało brak ograniczeń w wykonaniu decyzji organu pierwszej instancji, a zatem bez znaczenia stał się nadany temu rozstrzygnięciu rygor natychmiastowej wykonalności. Stąd odniesiono się do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednakże nie uchylono tego rygoru. Nadto w petitum rozstrzygnięcia Kolegium powołało przepisy prawa proceduralnego, gdyż rozstrzygnięcie w II instancji jest podjęte w oparciu o te przepisy, natomiast przepisy prawa materialnego zostały wskazane w uzasadnieniu, co w ocenie Kolegium jest prawidłowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Oznacza to, że w granicach badanej sprawy Sąd zobowiązany jest z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi, dokonać pełnej oceny co do zgodność z prawem zaskarżonego aktu i w przypadku skargi na decyzję uwzględnia wszystkie zaistniałe w sprawie naruszenia, na które wskazano w art. 145 § 1 p.p.s.a.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przeprowadzona przez Sąd, w tych granicach, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a - poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji wykazała, że akty te w części, w jakiej dotyczą orzeczenia o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały nie naruszają przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd nie stwierdził w zakresie tej części orzeczenia nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy jak i zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Dokonana przez Sąd ocena wykazała jednak, że kontrolowane decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów postępowania w zakresie rozstrzygnięcia o ustaleniu daty uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały oraz o nadaniu decyzji uchylającej organu pierwszej instancji rygoru natychmiastowej wykonalności. Naruszenia te były tego rodzaju, że uzasadniały uchylenie rozstrzygnięć w tej części, odpowiednio na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a
Uzasadniając tak dokonaną ocenę w pierwszej kolejności wskazać należy, że materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.) nadal zwanej ustawą, która reguluje m.in. zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej.
W art. 106 ust. 5 tej ustawy dopuszczona została możliwość uchylenia decyzji na mocy, której strona nabyła prawo do świadczenia z pomocy społecznej. Zgodnie z tą regulacją decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
Powołany przepis określa wprost katalog przesłanek, których wystąpienie stanowi (przesłanki obligatoryjne) lub może stanowić (przesłanki fakultatywne) podstawę do weryfikacji decyzji przyznającej świadczenia z pomocy społecznej. W zakresie przesłanek fakultatywnych przepis odwołuje się m.in. do art. 12 ustawy, zgodnie z którym można odmówić przyznania świadczenia w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości.
Stosownie zatem do art. 12 ustawy podstawy do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały istnieją w sytuacji, gdy łącznie zostają spełnione dwa warunki, tj.: udokumentowane, niskie dochody osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej pozostają w sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym, a jednocześnie stan majątkowy tej osoby wskazuje, że jest ona w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości.
Podkreślić należy, że przyjęte w tym przepisie rozwiązanie pozwala organom administracji publicznej na racjonalne i rozsądne rozdzielanie świadczeń z pomocy społecznej stosownie do potrzeb osób i rodzin jej potrzebujących, a przy tym na eliminację osób i rodzin, których stan majątkowy wskazuje na to, że są one w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Pomoc społeczna winna być bowiem kierowana do tych osób i rodzin, które samodzielnie nie są w stanie prawidłowo funkcjonować, a bez wsparcia pomocy społecznej posiadane przez nich zasoby nie wystarczają na przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej.
Uchylenie decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 w zw. z art. 12 ustawy powinno być poprzedzone szczegółową analizą i rzetelną oceną sytuacji majątkowej osoby uprawnionej do świadczenia. Organ powinien w sposób pełny i przekonujący przedstawić argumenty, którymi kierował się przy wydawaniu decyzji z powodu dysproporcji miedzy udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową.
Szczególnym rodzajem dowodu, przeprowadzanym w postępowaniu wyjaśniającym w celu ustalenia sytuacji majątkowej osoby uprawnionej do świadczenia, jest rodzinny wywiad środowiskowy. Składa się on na postępowanie wyjaśniające, poprzedzające rozstrzygnięcie każdej sprawy dotyczącej świadczeń i stanowi podstawę ustaleń faktycznych poddawanych w decyzji prawnej oceni.
Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103.
W przypadku osób korzystających już z pomocy społecznej nie przeprowadza się nowego wywiadu środowiskowego, a jedynie aktualizuje poprzedni. Zaznaczyć przy tym trzeba, że specyfika postępowania wyjaśniającego w sprawie dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej związana z wywiadem środowiskowym wymaga aktywności ze strony osoby uprawnionej, która powinna współdziałać z organem w ustaleniu jej sytuacji życiowej i umożliwić organowi dokonania możliwie pełnych ustaleń faktycznych. Zgodnie z art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej lub pobierającej już takie świadczenie spoczywa zatem obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, tj. umożliwienie dokonania oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Wiąże się to z udzielaniem informacji o sytuacji dochodowej i stanie majątkowym, w tym o posiadaniu zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Osoby uprawnione do świadczenia nie mogą zatem odmówić w trakcie wywiadu środowiskowego udzielenia żądanych informacji, czy też przedstawienia stosownych dokumentów. Stosownie też do art. 109 ustawy na osoby korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej nałożony został obowiązek niezwłocznego poinformowania organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Niedopełnienie przez stronę obowiązku związanego z ujawnieniem jej sytuacji majątkowej naraża ją na negatywne konsekwencje określone m.in. w art. 12 ustawy. Celem wywiadu jest natomiast realna ocena sytuacji bytowej danej osoby, w tym także i jej poziomu życia, w oparciu o własne spostrzeżenia, a nie tylko na podstawie deklaracji osoby zainteresowanej, czy nawet przedstawionych przez nią dokumentów na temat zgromadzonego majątku oraz uzyskiwanych dochodów.
Uwzględniając powyższe podkreślić trzeba, że spełnienie warunków do przyznania zasiłku stałego i jego pobieranie przez kilka lat nie daje automatycznej gwarancji jego stałego pobierania, a stwierdzenie przez organ w wyniku aktualizacji wywiadu środowiskowego okoliczności wskazanych w art. 12 ustawy stanowi samodzielną, niezależną podstawę do uchylenia decyzji o przyznaniu tego świadczenia.
Zauważyć również należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak stanowi art. 3 ust. 1 ustawy, instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy). Jednocześnie, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Z powyższych zasad wynika, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej. Pomoc ta ma charakter subsydiarny (pomocniczy) i powinna być udzielana w sytuacji, gdy dana osoba nie jest w stanie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości. Jej celem nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów, lecz wspieranie osób potrzebujących w poradzeniu sobie z trudną sytuacją życiową, w tym przy wykorzystaniu posiadanych przez nie zasobów.
W kontekście art. 12 ustawy zasadnicze znaczenie ma stan majątkowy, który w szczególności wiąże się z posiadaniem znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Jego ocena może być przy tym dokonana w kontekście możliwości pozyskania takich zasobów, przedmiotów i nieruchomości w sytuacji, gdy istnieje wyraźna dysproporcja pomiędzy uzyskiwanymi dochodami, a rzeczywistym stanem majątkowym.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie prawidłowo przeprowadzona została aktualizacja wywiadu środowiskowego i organy wykazały, że zaistniały okoliczności z art. 12 ustawy, stanowiące podstawę uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały. Wykazana dysproporcja pomiędzy dochodami, a rzeczywistym stanem majątkowym skarżącego uprawnia do stwierdzenia, że posiadane przez niego własne zasoby majątkowe pozwalają na samodzielne zaspokojenie swoich niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, pomimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania zasiłku stałego. W ocenie Sądu w tym zakresie ustalenia organów są przekonujące, a podjęte rozstrzygnięcie jest zgodne z obowiązującymi przepisami.
W toku weryfikacji sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego bezspornie ustalono, że skarżący ma [...] lat i jest całkowicie niezdolny do pracy. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, gdyż jest właścicielem lokalu mieszkalnego. Jednocześnie, pomimo niskiego dochodu jaki wykazuje, a na który aktualnie składał się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł oraz pobierany zasiłek stały w wysokości 516,58 zł, jest właścicielem majątku ruchomego znacznej wartości w postaci pojazdu marki [...] (rok produkcji 2012). Pojazd ten nabył w dniu 26 maja 2016 r., tj. w okresie kiedy już pobierał zasiłek stały. Prawidłowo zatem organy stwierdziły, że z ujawnionego dochodu skarżący nie byłby w stanie wygospodarować środków na zakup i utrzymanie pojazdu. Skarżący wprawdzie nie podał wartości samochodu, ani kosztów jego utrzymania, jednak organ odwoławczy ustalił jego wartość na kwotę około 50 000 – 70 000 zł, a w toku postępowania wyjaśniającego ujawniono, że w dniu 25 czerwca 2021 r. skarżący opłacił polisę OC tego pojazdu. Ponadto organ pierwszej instancji przeprowadził analizę wydatków skarżącego i ustalił, że same wydatki poniesione w maju 2021 r. za: wodę (150 zł), energie elektryczną (150 zł), gaz (120 zł) oraz leki (150 zł), wyniosły 570 zł, co wskazuje, że po dokonaniu wszystkich opłat z dochodu o łącznej wartości 732,42 zł pozostaje skarżącemu kwota 162,42 zł.
Uwzględniając zatem fakt posiadania pojazdu znacznej wartości oraz związane z tym ponoszone koszty jego utrzymania (ubezpieczenie, naprawy, paliwo) organy prawidłowo przyjęły, że okoliczności te potwierdzają, iż niskie dochody skarżącego pozostają w sprzeczności z jego rzeczywistym stanem majątkowym, a jednocześnie jego stan majątkowy wskazuje, że jest on w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, co wyczerpuje znamiona przesłanek z art. 12 ustawy.
Podkreślić trzeba, że w ustalonym stanie faktycznym, dla dokonanej oceny nie ma znaczenia to, że jak twierdzi skarżący środki na zakup pojazdu uzyskał w ramach wsparcia od osób trzecich, tj. w ramach darów od [...]. Otrzymane od innych osób wsparcie należy traktować równoznacznie z udostępnieniem skarżącemu określonych zasobów majątkowych. Sytuacja majątkowa, o której mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej obejmuje także wartość sfinansowanych przez osoby trzecie świadczeń czy przekazanych przedmiotów. Innymi słowy w kontekście art. 12 ustawy także nabycie pojazdu sfinansowane przez inne osoby powinno być brane pod uwagę przy ocenie możliwości finansowych skarżącego. Stąd argumentacja o sfinansowaniu zakupu przez inne osoby, nie mogły odnieść oczekiwanego przez skarżącego skutku. Właścicielem pojazdu jest bowiem skarżący. Nawet jeśli środki na jego zakup pochodziły od osób trzecich, to poprzez oddanie tych środków do dyspozycji skarżącej w celu dokonania zakupu pojazdu, stały się one składnikiem jego majątku. Następnie zaś składnikiem tego majątku stał się nabyty pojazd. Wartość otrzymanych w ten sposób przysporzeń zwiększa tym samym wartość zasobów majątkowych, którymi w istocie dysponuje skarżący.
Istotne, z punktu widzenia wskazanych wcześniej zasad udzielania pomocy społecznej, w niniejszej sprawie jest również to, że skarżący nie poinformował organów o nabyciu pojazdu, jak również nie wyjaśnił skąd posiada środki na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem i tankowaniem auta (notatka z dnia 18 czerwca 2021 r.). Kwota zaś zasiłku stałego i zasiłku pielęgnacyjnego (łącznie 732,42 zł) nie jest wystarczająca na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem pojazdu.
Reasumując, w ocenie Sądu, okoliczności zakupu oraz utrzymania samochodu osobowego znacznej wartości, prawidłowo uznane zostały za stanowiące przesłankę do uwzględnienia w sprawie art. 12 ustawy o pomocy społecznej i uchylenia decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy. Stąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę dotyczącą tego rozstrzygnięcia.
Jednocześnie jednak Sąd uznał, że podejmując rozstrzygnięcie w tym przedmiocie organy bez podstawy prawnej wskazały datę, od której decyzja o zasiłku stałym podlegała uchyleniu oraz o nadaniu decyzji uchylającej rygoru natychmiastowej wykonalności.
W kwestii ustalonego terminu wskazać przyjdzie, że decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy ma charakter konstytutywny. W przypadku stwierdzenia, że zachodzą przesłanki przewidziane w tym przepisie organ administracji wydaje decyzję uchylającą lub zmieniającą decyzję pierwotną ze skutkiem ex nunc, czyli może kształtować nowy zakres uprawnień strony dopiero od momentu wydania swego rozstrzygnięcia, orzekając o utracie prawa lub o zmianie wysokości dotychczas pobieranego świadczenia na przyszłość. Podkreślić trzeba, że ani art. 107 § 1 i § 2 K.p.a. określający obligatoryjne elementy każdej decyzji ani stanowiący materialnoprawną podstawę poddanej kontroli decyzji, tj. art. 106 ust. 5 ustawy nie upoważniał organu do zamieszczenia terminu w decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego. Również żaden inny przepis stosowanej ustawy nie zezwala na określenie w decyzji terminu pozbawienia prawa do zasiłku. Nie było zatem dopuszczalne zamieszczenie tego terminu w rozstrzygnięciu decyzji obu organów.
Zauważyć przyjdzie, że decyzja administracyjna zaczyna funkcjonować w obrocie prawnym od momentu jej skutecznego doręczenia. Przesądza o tym art. 110 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest związany decyzją od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Moment skutecznego doręczenia decyzji stronie ma zatem dwojakie znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania administracyjnego. Po pierwsze, z tą chwilą decyzja zaczyna wiązać organ, który ją wydał i jednocześnie dopiero od tego momentu może zostać zaskarżona we właściwy sposób. Tym samym decyzja administracyjna nie wchodzi do obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych przed jej doręczeniem lub ogłoszeniem stronie.
Stosownie do powyższego Sąd uznał, że organ pierwszej instancji w sposób nieuprawniony ustalił termin uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały, czym naruszył art. 110 § 1 K.p.a. oraz art. 106 ust. 5 ustawy. Tej wadliwości decyzji organu pierwszej instancji nie dostrzegł natomiast organ odwoławczy, który utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną w tym zakresie. W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji w zakresie w jakim odnoszą się do określenia daty uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku stałego na dzień 1 września 2021 r.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił również kontrolowane akty organu pierwszej i drugiej instancji w części obejmującej pkt 2 rozstrzygnięcia dotyczący nadania decyzji uchylającej rygoru natychmiastowej wykonalności.
Podkreślić trzeba, że decyzja administracyjna jest wykonalna od chwili uzyskania przymiotu ostateczności, a więc gdy nie przysługuje od niej środek odwoławczy. Jednocześnie, z żadnego przepisu ustawy o Pomocy społecznej nie wynika uprawnienie do nadania rygoru wykonalności decyzji podjętej w trybie art. 106 ust. 5 ustawy.
Na podstawie art. 108 § 1 k.p.a, na który wskazał organ pierwszej instancji decyzji, od której służy odwołanie, może być z kolei nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji dotyczy zatem sytuacji wyjątkowej i związane jest z realnym zagrożeniem dobra podlegającego ochronie. Zależy od okoliczności sprawy i wymaga rozstrzygnięcia w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ponieważ art. 108 przewiduje wyjątek od zasady niewykonywania decyzji nieostatecznych, przesłanki uzasadniające taki rygor muszą być poddawane ścisłej wykładni i powinny być uzasadnione. Oznacza to, że w przypadku zastosowania tej restytucji organ powinien wskazać w uzasadnieniu decyzji okoliczności, ze względu na które zastosował wskazany rygor oraz powinien wyjaśnić zasadność odstąpienia od zasady niewykonywania decyzji nieostatecznych. Odwołując się do "niezbędności" natychmiastowego wykonania decyzji zobowiązany jest wykazać, że w świetle ustalonych okoliczności faktycznych konieczne jest natychmiastowe wykonanie praw lub obowiązków określonych w decyzji, gdyż zwłoka w ich wykonaniu zagraża dobrom wskazanym w art. 108 § 1 k.p.a.
W niniejszej sprawie nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności organ pierwszej instancji w żaden sposób nie uzasadnił tego rozstrzygnięcia. Wskazał jedynie, że został on nadany w oparciu o art. 108 k.p.a., ze względu na konieczność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Tak określona przyczyna nie stanowi ustawowej przesłanki wstrzymania wykonania decyzji na podstawie art. 108 § 1 k.p.a., co przy braku jakiegokolwiek uzasadnienia potrzeby odstąpienia od ogólnej zasady niewykonalności decyzji nieostatecznych skutkuje istotną wadliwością tego rozstrzygnięcia, jako naruszającego wskazany przepis. Organ odwoławczy dostrzegł wprawdzie jego wadliwość – uznając je za bezzasadne, jednak uznał, że pozostaje to bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. O ile jednak można stwierdzić, że wydanie ostatecznej decyzji odwoławczej - podlegającej wykonaniu, czyni rygor natychmiastowej wykonalności decyzji pierwszej instancji zbędnym, to nie można akceptować w obrocie prawnym rozstrzygnięć naruszających przepisy prawa. Organ odwoławczy, uwzględniając zasadę praworządności i dostrzegając wadliwość w zakresie nadania decyzji pierwszej instancji rygoru natychmiastowej wykonalności, w ramach uprawnień reformatoryjnych powinien ten rygor wyeliminować. Utrzymanie w mocy takiego wadliwego rozstrzygnięcia skutkuje naruszeniem zasady praworządności wynikającej z art. 6 i art. 7 k.p.a., a także ustalonej w art. 8 § 1 k.p.a. zasady zaufania do władzy publicznej.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji.