II SA/OP 36/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OpoluOpole2005-04-12
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo miejscoweuchwałyopłaty za przedszkolasamorząd gminnypublikacja aktów prawnychwejście w życie aktów prawnychnieretroaktywnośćnadzór nad samorządemsystem oświaty

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę Rady Miejskiej w Nysie na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Opolskiego, uznając uchwałę o opłatach za przedszkola za akt prawa miejscowego, który nie został prawidłowo opublikowany i wszedł w życie z mocą wsteczną.

Rada Miejska w Nysie podjęła uchwałę zmieniającą zasady odpłatności za korzystanie z placówek wychowania przedszkolnego. Wojewoda Opolski stwierdził nieważność tej uchwały, uznając ją za akt prawa miejscowego, który nie został opublikowany w wojewódzkim dzienniku urzędowym i wszedł w życie z mocą wsteczną. Sąd administracyjny oddalił skargę Rady Miejskiej, podzielając stanowisko Wojewody co do charakteru uchwały jako aktu prawa miejscowego oraz naruszeń prawa związanych z jej publikacją i datą wejścia w życie.

Sprawa dotyczyła skargi Rady Miejskiej w Nysie na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Opolskiego, które stwierdziło nieważność uchwały Rady Miejskiej w sprawie zasad odpłatności za korzystanie z placówek wychowania przedszkolnego. Wojewoda uznał uchwałę za akt prawa miejscowego, który nie spełnił wymogów dotyczących publikacji w dzienniku urzędowym oraz wszedł w życie z mocą wsteczną, co stanowi istotne naruszenie prawa. Rada Miejska w Nysie wniosła skargę, zarzucając Wojewodzie naruszenie przepisów, w tym błędną kwalifikację uchwały jako aktu prawa miejscowego oraz nieprecyzyjne uzasadnienie rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny, kontrolując legalność rozstrzygnięcia nadzorczego, podzielił stanowisko Wojewody. Stwierdził, że uchwała ustalająca opłaty za przedszkola, na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty, ma charakter generalny i abstrakcyjny, wiąże wszystkich mieszkańców gminy i powinna być traktowana jako akt prawa miejscowego. W związku z tym, podlegała wymogom publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym, czego zaniechano. Ponadto, sąd uznał za istotne naruszenie prawa zapis § 5 uchwały, który stanowił, że wchodzi ona w życie z dniem podjęcia z mocą obowiązującą od dnia 24 sierpnia 2004 r., co narusza zasadę nieretroaktywności aktów normatywnych. Sąd oddalił skargę Rady Miejskiej, uznając rozstrzygnięcie nadzorcze za zgodne z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, uchwała taka jest aktem prawa miejscowego, ponieważ ma charakter generalny i abstrakcyjny, wiąże wszystkich mieszkańców gminy i została podjęta na podstawie upoważnienia ustawowego.

Uzasadnienie

Uchwała ustalająca opłatę za przedszkola odnosi się do wszystkich przedszkoli publicznych prowadzonych przez gminę i wszystkich mieszkańców, którzy z nich korzystają lub będą korzystać. Posiada cechy generalności, abstrakcyjności i obowiązuje na terenie działania organu, który ją ustanowił, co jest charakterystyczne dla prawa miejscowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.o.s. art. 14 § ust. 5

Ustawa o systemie oświaty

Upoważnia radę gminy do ustalenia opłat za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych.

u.s.g. art. 91 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Podstawa do stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy z powodu istotnego naruszenia prawa.

u.s.g. art. 40 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Gmina realizuje swoje uprawnienia w zakresie stanowienia prawa miejscowego na podstawie upoważnień ustawowych.

u.o.a.n. art. 13 § ust. 2

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

W wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione przez organ gminy.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi.

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy samorządu terytorialnego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązującego na obszarze działania tych organów.

Konstytucja RP art. 87 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego.

u.o.a.n. art. 4

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Określa termin wejścia w życie aktów normatywnych.

u.o.a.n. art. 5

Ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Termin wejścia w życie aktów normatywnych nie może poprzedzać dnia jego ogłoszenia, chyba że nie narusza to zasad demokratycznego państwa prawnego.

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

u.s.g. art. 98 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Rozstrzygnięcia organu nadzorczego dotyczące gminy podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

k.p.a. art. 107 § § 1 i 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia rozstrzygnięć administracyjnych.

ZTP art. 16 § pkt 3

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie zasad techniki prawodawczej

Wymogi dotyczące tytułu uchwały.

ZTP art. 18 § ust. 1

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie zasad techniki prawodawczej

Wymogi dotyczące przedmiotu uchwały.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała rady gminy ustalająca opłaty za przedszkola jest aktem prawa miejscowego. Akt prawa miejscowego musi być opublikowany w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Akt prawa miejscowego nie może wejść w życie z mocą wsteczną, jeśli nakłada obowiązki.

Odrzucone argumenty

Uchwała o opłatach za przedszkola jest aktem kierownictwa wewnętrznego, a nie prawa miejscowego. Nieprecyzyjny tytuł uchwały nie stanowi istotnego naruszenia prawa. Organ nadzoru nie wykazał w sposób wystarczający naruszenia prawa.

Godne uwagi sformułowania

Powszechność powyższej uchwały przejawia się poprzez fakt, że wszyscy mieszkańcy gminy, w razie zaistnienia potrzeby skorzystania z usług tych przedszkoli, będą zobowiązani do uiszczenia opłat ustalonych uchwałą rady. Powszechne obowiązywanie, delegacja ustawowa oraz obowiązywanie na obszarze działania organu który ustanowił przedmiotową uchwałę oznacza, że musi być ona uznana za akt prawa miejscowego. Omawiana uchwała z dnia 9 listopada 2004 r. dot. ustalenia odpłatności za przedszkole, tymczasem w § 5 stanowi, iż "wchodzi ona w życie z dniem podjęcia z mocą obowiązującą od dnia 24 sierpnia 2004 r.", przeto w ocenie tut. Sądu, narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego, nakładając z mocą wsteczną na rodziców (opiekunów prawnych) obowiązek poniesienia podwyższonej opłaty.

Skład orzekający

Elżbieta Kmiecik

przewodniczący

Ewa Janowska

członek

Grażyna Jeżewska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że uchwały rady gminy dotyczące opłat za usługi publiczne (np. przedszkola) są aktami prawa miejscowego, wymagającymi publikacji i nie mogą wchodzić w życie z mocą wsteczną."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchwały rady gminy w sprawie opłat za przedszkola, ale zasady dotyczące prawa miejscowego i jego publikacji mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych związanych z prawem miejscowym, które mają bezpośredni wpływ na obywateli i samorządy, a także porusza temat opłat za usługi publiczne.

Czy uchwała o opłatach za przedszkole może wejść w życie wstecz? Sąd wyjaśnia.

Sektor

edukacja

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Op 36/05 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2005-04-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-02-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący/
Ewa Janowska
Grażyna Jeżewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
6412 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące powiatu; skargi organów powiatu na czynności nadzorcze
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie: sędzia WSA Ewa Janowska asesor sądowy Grażyna Jeżewska – spraw. Protokolant: sekretarz sądowy Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi Rady Miejskiej w Nysie na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Opolskiego z dnia 11 grudnia 2004 r., nr PN.III.-AS-0911-1-102/2004 w przedmiocie odpłatności za korzystanie z placówek wychowania przedszkolnego oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 9 listopada 2004 r. Rada Miejska w Nysie podjęła uchwałę nr XXIX/512/04 w sprawie zmiany uchwały Nr XV/136/99 Rady Miejskiej w Nysie z dnia 26 sierpnia 1999 r. w sprawie zasad odpłatności za korzystanie z placówek wychowania przedszkolnego. Jako podstawę prawną wskazano art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 65 z późn. zm.) Powyższą uchwałą Rada Miejska w Nysie dokonała zmiany uchwały nr XV/136/99 z dnia 26 sierpnia 1999 r. w sprawie zasad odpłatności za korzystanie z placówek wychowania przedszkolnego. Uchwałą ustalono, iż "Placówki przedszkolne oraz oddziały przedszkolne i oddziały zerowe przy szkołach podstawowych na terenie Gminy Nysa, na częściowe pokrycie wydatków rzeczowych za 5 godzinny pobyt dziecka, pobierają opłatę w wysokości 5% minimalnego wynagrodzenia ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, z wyłączeniem dzieci w wieku 6 lat objętych obowiązkiem odbycia rocznego przygotowania przedszkolnego". Burmistrza Nysy uczyniono odpowiedzialnym za jej wykonanie. W § 4 postanowiono, że podlega ona ogłoszeniu na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w Nysie oraz w przedszkolach i szkołach podstawowych prowadzonych przez Gminę Nysa, zaś w ostatnim punkcie zapisano, iż wchodzi ona w życie z dniem podjęcia z mocą obowiązującą od dnia 24 sierpnia 2004 r.
Zaskarżonym rozstrzygnięciem nadzorczym Wojewoda Opolski stwierdził nieważność powyższej uchwały, na podstawie na podstawie art. 91 ust. l ustawy z dnia 08 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142 , poz. 1591 z późn. zm.), z powodu istotnego naruszenia prawa.
W uzasadnieniu organ nadzoru wskazał, że art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 07 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r. nr 67, poz. 329 z późn. zm.), upoważnia radę gminy do ustalenia opłat za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych. W ocenie organu nadzorczego, badana uchwała zawiera normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, skierowane do podmiotów zewnętrznych wobec organów gminy, a więc posiada przymiot aktu prawa miejscowego. Art. 87 Konstytucji zaś stanowi, że akty prawa miejscowego są źródłami powszechnie obowiązującego prawa na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Art. 94 Konstytucji wśród tych organów sytuuje organy samorządu terytorialnego. Skonkretyzowaniem norm konstytucyjnych w odniesieniu do gmin jest art. 40 ust. l ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 z późn. zm.), zgodnie z którym gmina realizuje swoje uprawnienia w zakresie stanowienia prawa miejscowego na podstawie upoważnień ustawowych. Rada podjęła uchwałę ustalającą wysokość opłat za przedszkole na podstawie delegacji zawartej w art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty. Opłata ta zdaniem organu, ma charakter powszechnie obowiązujący na obszarze gminy Nysa, zatem konieczne jest odniesienie do niej wymogów prawa w zakresie ogłaszania i wejścia w życie aktów prawa miejscowego Zgodnie z art. 88 ust. l Konstytucji w związku z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. nr 62, poz. 718) - w wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione przez sejmik województwa, organ powiatu oraz organ gminy, w tym statuty województwa, powiatu i gminy. Wyłącznie taki tryb promulgacji warunkuje wejście w życie tego rodzaju norm prawnych, skoro przedmiotowa uchwała nie przewiduje ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym, to zaniechanie obowiązku publikacji stanowi istotne naruszenie prawa. Stanowisko wyrażone w rozstrzygnięciu organ nadzoru poparł wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2001 r. (sygn. akt: II S.A./Ka 1986/01).
Ponadto zwrócił uwagę na fakt, że przepis art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty obliguje radę gminy do ustalenia opłat za przedszkole, a nie zasad odpłatności za korzystanie z placówek wychowania przedszkolnego. Wprawdzie zakwestionowana uchwała w § l zawiera sformułowanie, które można uznać za ustalające konkretną wysokość opłaty jednak pomiędzy zacytowaną treścią § l uchwały, a tytułem uchwały nr XV/136/99 z dnia 26 sierpnia 1999 r., zmienianej w kolejnych latach uchwałami, jest rozbieżność. Zgodnie z § 16 pkt 3 i § 18 ust. l w związku z § 143 rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. Nr 100, poz. 9087) - w tytule uchwały zamieszcza się ogólne określenie jej przedmiotu. Przedmiot uchwały określa się możliwie najzwięźlej, jednakże w sposób adekwatnie informujący o jej treści.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gmina Nysa wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego. Skarżąca zarzuciła, naruszenie prawa, w szczególności przepisu art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, art. 40 ust. l i art. 91 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz art. 107 § l i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 107, z póżn. zm. -zwaną dalej kpa) w związku z art. 91 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca I990 r.o samorządzie gminnym. W ocenie skarżącej Wojewoda w rozstrzygnięciu nadzorczym zakwestionował tylko tytuł uchwały oraz datę wejścia w życie uchwały zmieniającej, zatem powinien on był stwierdzić nieważność tylko w odniesieniu do części zakwestionowanej uchwały. Zdaniem Rady nieprecyzyjność samego tytułu uchwały nie jest istotnym naruszeniem prawa powodującym, iż uchwałę należy wyeliminować z obrotu prawnego. Ustalanie odpłatności za usługi (inne niż obligatoryjne) świadczone przez jednostki budżetowe, jakimi są przedszkola, należy traktować jako akt kierownictwa wewnętrznego adresowany do dyrektora przedszkola. Zauważa, iż w zaskarżonym rozstrzygnięciu nadzorczym organ nadzoru w sposób ogólnikowy wywodzi, iż ustalona opłata ma charakter powszechnie obowiązujący na obszarze Gminy Nysa, nie dokonując żadnej analizy charakteru i rodzaju tej opłaty, jak też nie wskazując w sposób wyraźny, który przepis i jakiej ustawy skarżąca naruszyła. Należy zaś zwrócić uwagę, iż w rozstrzygnięciu nadzorczym organ nadzoru jest zobowiązany wykazać naruszenie prawa, zawierając w uzasadnieniu prawnym wykładnię przepisu prawa i jego zastosowanie do danego rozwiązania przyjętego w uchwale organu gminy, jak również powinien w tym rozstrzygnięciu przedstawić wszystkie okoliczności faktyczne istotne w sprawie oraz wnioskowanie, które doprowadziło go do stwierdzenia nieważności uchwały, bowiem w toku postępowania nadzorczego organ nadzoru związany jest przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącej, gdy charakter uchwały ma mieć walor prawa miejscowego to ustawodawca wskazuje na ten fakt w wyraźny sposób, np. w art. 84 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, w art. 14 ust. 8 ustawy z dnia 27 marca 2003 o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Wywodzi, że w świetle orzecznictwa brak jest podstaw do potraktowania opłaty za korzystanie z placówek wychowania przedszkolnego jako przepisu prawa miejscowego. Zwraca uwagę, że do tej pory organy nadzoru nie kwestionowały charakteru uchwały o odpłatności. W wykazie aktów prawa miejscowego w województwie opolskim tylko jedna uchwała w sprawie opłaty została opublikowana. Organ nadzoru w rozstrzygnięciu nadzorczym winien był w sposób wyraźny wskazać, iż jego dotychczasowe stanowisko prezentowane do chwili obecnej uległo zmianie i z jakiej przyczyny. Skarżąca, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem nadzorczym przywołuje uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia l992r. (sygn. akt III AZP 30/92; OSNC 1993/7-8/122), opublikowaną w Lexie w orzecznictwie do art.14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty, która nie uznaje uchwały rady gminy, ustalająca odpłatność za korzystanie z przedszkoli za akt prawa miejscowego. Odnosząc się do tytułu zakwestionowanej uchwały, skarżąca zwraca uwagę, iż przedmiotem uchwały z dnia 9 listopada 2004 r. nie jest wprowadzenie odpłatności, czy też ich zasad, ale jedynie wprowadzenie zmian do uchwały z dnia 26 sierpnia 1999 r., o czym świadczy zresztą wyraźnie jej tytuł. Nie jest możliwe i prawidłowe wprowadzanie zmian do uchwały z 1999 r. poprzez dokonanie zmiany jej tytułu. Zakwestionowana uchwala zmienia, zaś jedynie paragraf pierwszy uchwały z 1999 r., a więc dotyczy jej treści, a nie nazwy. Dlatego też skarżąca podnosi, iż nieprecyzyjny tytuł uchwały zmienianej (uchwały z dnia 26 sierpnia 1999 r.) nie może być podstawą stwierdzenia nieważności uchwały zmieniającej, bowiem tytuł uchwały zmieniającej ma jedynie na celu wskazanie, w której uchwale wprowadza się zmiany. Uchybienie to nie jest istotne i organ nadzoru powinien był wskazać tylko, iż uchwałę wydano z naruszeniem prawa, w myśl art. 91 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym.
Odpowiadając na skargę Wojewoda Opolski wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo podniósł, że żaden z przepisów uchwały nie przewiduje jej publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego. Uchwała w ocenie organu, reguluje sprawę publiczną o znaczeniu lokalnym, bowiem dotyczy i oddziałuje na członków wspólnoty gminnej zainteresowanych korzystaniem, aktualnie lub w przyszłości z usług przedszkolnych. Określając wysokość opłat, uchwała jako akt o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, zawiera przepisy powszechnie obowiązujące na terenie gminy Nysa. Zdaniem Wojewody Opolskiego powszechny charakter uchwały ustalającej wysokość opłat za korzystanie z usług przedszkolnych polega przede wszystkim na tym, że dotyczy ona nie tylko sfery wewnętrznej, tj. stosunków administracji publicznej z podmiotami powiązanymi węzłami podporządkowania organizacyjnego i służbowego (przedszkoli), ale również podmiotów spoza tej struktury - rodziców (opiekunów prawnych) dzieci uczęszczających do przedszkoli, bądź zainteresowanych w przyszłości korzystaniem z tego rodzaju usług. Regulacje zawarte w przedmiotowej uchwale stwarzają po stronie wszystkich aktualnych i potencjalnych adresatów publiczne normy prawne. Oznacza to, że w przypadku ich naruszenia, np. w razie pobierania opłat na poziomie wyższym niż ustalony w uchwale, rodzice są uprawnieni do wystąpienia z odpowiednim środkiem prawnym: odwołaniem lub skargą celem zaniechania naruszeń prawa. Zdaniem Wojewody Opolskiego niewątpliwe jest, że uchwała zapadła na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty jest aktem prawa miejscowego. Podniesiony zaś przez skarżącą zarzut, że rozstrzygnięcie nadzorcze jest niezgodne z uchwalą Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1992 r. III AZP30/92 OSNC 1993/7-8/122 jest bezzasadny, bowiem skarżąca nie uwzględniła zmiany stanu prawnego, jaki nastąpił od tego czasu. W 1992r., tj. w dacie podejmowania przez Sąd Najwyższy uchwały ustawa o systemie oświaty nie zawierała regulacji (art. 14.ust. 5), upoważniającej radę gminy do ustalania opłat za przedszkola. Podstawę prawną do podejmowania tego rodzaju uchwały można było wywieść z art. 5 ust. 2 pkt 2 w związku z ust. 7 tej ustawy. Dopiero ustawa z dnia 21 lipca 1995 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 101, poz. 504) wprowadziła do art. 14 ustęp 5, stanowiący delegację do wydawania przez organ gminy aktu wykonawczego do ustawy, zgodnie z art. 40 ust. l ustawy o samorządzie gminnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga została wniesiona do sądu po dniu 1 stycznia 2004 r., a wiec po wejściu w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) oraz ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych). Tak przeprowadzona kontrola w oparciu o art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych wykazała, że skarga jest niezasadna.
Zaskarżone rozstrzygnięcie podjęto w wyniku przyjęcia, iż uchwała Rady Miejskiej w Nysie ustalająca opłatę za korzystanie z placówek wychowania przedszkolnego, oparta na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), należy do aktów prawa miejscowego, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym oraz ustalenia, że objęta tym rozstrzygnięciem uchwała regulująca wskazaną materię nie spełnia wymogów prawa miejscowego w zakresie jego promulgacji. W myśl art. 98 ust. 1ustawy o samorządzie gminnym "Rozstrzygnięcia organu nadzorczego dotyczące gminy, w tym rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 96 ust. 2 i art. 97 ust. 1, a także stanowisko zajęte w trybie art. 89, podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego z powodu niezgodności z prawem w terminie 30 dni od dnia ich doręczenia." Badając zatem legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia ocenić należało, czy zajęte stanowisko organu nadzoru jest zgodne z prawem. W świetle art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 (Dz. U. Nr 78, poz. 483) organy samorządu terytorialnego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązującego na obszarze działania tych organów. Według art. 87 ust. 2 Konstytucji źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, są akty prawa miejscowego.
Tematyka aktów prawa miejscowego stanowionych przez gminę została uregulowana w rozdziale 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 z późn. zm.), i tak, po myśli art. 40 ust. 1 gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy, na podstawie upoważnień ustawowych.
W art. 40 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym ustawodawca stworzył też możliwość wydawania przepisów porządkowych przez radę gminy oraz zawarł upoważnienie blankietowe w art. 40 ust. 2 tej ustawy do wydawania aktów prawa miejscowego w zakresie dotyczącym, m.in. wewnętrznego ustroju gminy oraz jednostek pomocniczych, organizacji urzędów i instytucji gminnych, zasad zarządu mieniem gminy i zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Akty prawa miejscowego to akty prawa powszechnie obowiązującego stanowione przez terenowe organy administracji rządowej oraz organy samorządu terytorialnego, obowiązujące na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Pojęcie prawa miejscowego nie obejmuje aktów wewnętrznych skierowanych i wiążących wyłącznie podmioty pozostające w stosunku zależności służbowej lub organizacyjnej od organu wydającego akt.
Wśród istotnych cech przepisów powszechnie obowiązujących należy wymienić to, że po pierwsze: przepisy powszechnie obowiązujące adresowane są i obowiązują określone ogólnie kategorie podmiotów, po drugie: najczęściej bezpośrednio określają zasady zachowania się określonych kategorii adresatów, a więc ich prawa i obowiązki, po trzecie: akty te muszą być powtarzalne i nie mogą konsumować się przez jednorazowe zastosowanie. Akty prawa miejscowego muszą zawierać normy o charakterze abstrakcyjnym i generalnym. Charakter generalny mają te normy, które określają adresata przez wskazanie cech, nie zaś przez wymienienie z nazwy.
Abstrakcyjnością charakteryzują się normy, które nakazują, zakazują albo dozwalają postępowanie, które ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji.
Przechodząc do badania zaskarżonej uchwały, stwierdzić należy, iż istotny dla wyniku niniejszej sprawy art. 40 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym upoważnia gminę do stanowienia aktów prawa miejscowego, na podstawie upoważnień ustawowych. Z kolei art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty stanowi, że opłaty za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych ustala rada gminy. W świetle przedstawionych przepisów trzeba ocenić, czy unormowanie zawarte w art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty jest upoważnieniem, o którym mowa w art. 40 ust 1 ustawy o samorządzie gminnym, dotyczy uchwalenia przepisów obowiązujących na obszarze danej gminy o znaczeniu lokalnym. Zdaniem tut. Sądu w tej materii należy podzielić stanowisko jak i argumenty podniesione przez Wojewodę Opolskiego. Ustalenie opłaty na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty nie odnosi się do konkretnego przedszkola, lecz generalnie do wszystkich przedszkoli publicznych prowadzonych przez gminę. Opłata ustalona w sposób władczy i konkretny, na mocy wyraźnego upoważnienia ustawowego wiąże nie tylko przedszkole dla których została ustanowiona, ale również wszystkie osoby, które korzystają, lub będą chciały skorzystać z usług tych jednostek. Powszechność powyższej uchwały przejawia się poprzez fakt, że wszyscy mieszkańcy gminy, w razie zaistnienia potrzeby skorzystania z usług tych przedszkoli, będą zobowiązani do uiszczenia opłat ustalonych uchwałą rady. Powszechne obowiązywanie, delegacja ustawowa oraz obowiązywanie na obszarze działania organu który ustanowił przedmiotową uchwałę oznacza, że musi być ona uznana za akt prawa miejscowego. Tym samym Sąd nie podziela wywodów i argumentów Rady Miejskiej w Nysie a dotyczących uznania przedmiotowej uchwały za akt kierownictwa wewnętrznego. Powoływana przez skarżącą uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1992 r., jak słusznie zauważył Wojewoda Opolski, zapadła w innym stanie prawnym, w którym brak było wyraźnego upoważnienia ustawowego do podjęcia przez radę gminy uchwały w przedmiocie opłaty za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych.
Konsekwencją podzielenia stanowiska organu nadzoru, co do charakteru omawianej uchwały jest zastosowanie do niej wymogów prawa w zakresie ogłaszania i wejścia w życie aktów prawa miejscowego. W myśl art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. nr 62 poz. 718) w wojewódzkim dzienniku urzędowym ogłasza się akty prawa miejscowego stanowione przez organ gminy. Niewątpliwie uchwała Rady Miejskiej w Nysie z dnia 9 listopada 2004 r. nie przewiduje takiego ogłoszenia.
Jednocześnie Sąd wskazuje, gdyż organ nadzoru nie dokonał oceny tegoż zapisu, iż także § 5 zakwestionowanej uchwały, istotnie narusza prawo. Koniecznym wymogiem obowiązywania aktów prawa miejscowego, jak już wyżej stwierdzono, jest ich ogłoszenie, co do zasady nie wchodzą one jednak w życie od razu z tą chwilą, lecz po upływie określonego czasu od tej daty – art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. Nr 62, poz. 718). Termin wejścia w życie aktów normatywnych nie może poprzedzać dnia jego ogłoszenia, chyba że nie narusza to zasad demokratycznego państwa prawnego- art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechnie akceptowana jest zasada nieretroaktywności aktów normatywnych, zwłaszcza gdy przepisy nakładają na obywateli obowiązki, np. w postaci opłat, podatków. Omawiana uchwała z dnia 9 listopada 2004 r. dot. ustalenia odpłatności za przedszkole, tymczasem w § 5 stanowi, iż "wchodzi ona w życie z dniem podjęcia z mocą obowiązującą od dnia 24 sierpnia 2004 r.", przeto w ocenie tut. Sądu, narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego, nakładając z mocą wsteczną na rodziców (opiekunów prawnych) obowiązek poniesienia podwyższonej opłaty.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi to trzeba powiedzieć, że organ prawidłowo uznał, iż z przyczyn podniesionych w rozstrzygnięciu nadzorczym należało wyeliminować z obrotu prawnego całą uchwałę. Stwierdza się nieważność uchwały w części, gdy badana uchwała może funkcjonować w obrocie prawnym mimo wyeliminowania pewnych jej postanowień. Wyeliminowanie tylko § 4 spowodowałoby, że uchwała nie uzyskałaby mocy obowiązującej, ponieważ warunkiem wejścia w życie aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie. Trafna jest także ocena Wojewody Opolskiego, że tytuł uchwały jest nieprecyzyjny, jednak wbrew zarzutowi skarżącej, nie z tego powodu doszło do wydania zaskarżonego aktu. Sąd nie podziela też poglądu skarżącej, iż organ nadzoru, stwierdzając nieważność uchwały uczynił to z obrazą art. 107 § 3 kpa. Rozstrzygnięcie nadzorcze, wprawdzie w sposób skondensowany przedstawia swoje stanowisko, lecz nie można uznać, że nie zawiera uzasadnienia faktycznego oraz prawnego, do czego obliguje go przywołany artykuł kpa.
W tym stanie rzeczy skargę Rady Miejskiej w Nysie należało oddalić, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI