II SA/Op 335/23

II SA/Op 335/23 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2023-12-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka
Elżbieta Kmiecik
Tomasz Judecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 765/24 - Wyrok NSA z 2025-04-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant Inspektor sądowy Magdalena Figurniak-Cis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 sierpnia 2023 r., nr SKO.40.2088.2023.śr w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu (dalej jako: "Kolegium") decyzją z dnia 28 sierpnia 2023 r., nr SKO.40.2088.2023.śr, po rozpatrzeniu odwołania S. K. (dalej także jako: "strona", "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Polska Cerekiew (dalej jako: "organ I instancji") z dnia 6 kwietnia 2023 r., nr GOPS.5212.17.2023, odmawiającej przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem R. K.
Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Strona (lat [...]), wnioskiem złożonym w dniu 13 marca 2023 r., wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem R. K.
Do wniosku załączyła m. in.: orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 3 marca 2023 r. o stopniu niepełnosprawności, zaliczające jej męża (lat [...]), od [...] stycznia 2023 r. na stałe, do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, z symbolem przyczyny niepełnosprawności: [...].
W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 kwietnia 2023 r. ustalono m. in., że strona prowadzi z mężem gospodarstwo domowe. Strona nie pracuje z powodu opieki na mężem chorującym przewlekle na [...] ([...]). Mąż cierpi na [...]. Strona pełni nad mężem całodobową opiekę w wykonywaniu czynności codziennych (kąpiel, ubieranie, przygotowanie posiłku, podawanie leków, przynoszenie tlenu). Małżonek nie jest w stanie funkcjonować bez pomocy osób trzecich. Jedynym dochodem rodziny jest świadczenie emerytalne w wysokości 3 900 zł. Strona oświadczyła nadto, że "aktualnie nie pracuje z powodu choroby męża".
Organ I instancji wskazaną we wstępie decyzją z dnia 6 kwietnia 2023 r. odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie spełnia ona warunków jego przyznania. W podstawie prawnej i w uzasadnieniu prawnym decyzji administracyjnej organ przywołał m. in. art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm. – dalej jako: "u.ś.r."). W uzasadnieniu faktycznym decyzji administracyjnej jako przyczynę odmowy wskazał, że ustalony stopień niepełnosprawności podopiecznego strony datuje się od 63 roku życia. Istnieje zatem brak uprawnienia strony do świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Strona w odwołaniu podniosła m. in., że jej mąż musi mieć stałą opiekę. Wskazała na zakres sprawowanej opieki i oświadczyła, że w związku z tym nie może podjąć zatrudnienia.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Kolegium zleciło organowi I instancji, na podstawie art. 136 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. – dalej jako: "k.p.a."), przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego m.in. na okoliczność, czy wnioskodawczyni kiedykolwiek pracowała, od kiedy zrezygnowała z zatrudnienia na rzecz opieki nad podopiecznym, czy zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.
W ramach tego postępowania S. K., w oświadczeniu z dnia 1 sierpnia 2023 r., stwierdziła, że: nigdy nie pracowała, nie była zarejestrowana w urzędzie pracy, nigdy nie podejmowała pracy zarobkowej, nie nabyła praw emerytalnych, nie prowadziła gospodarstwa rolnego. Według zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w K. z dnia 2 sierpnia 2023 r. nie jest zarejestrowana w rejestrze osób bezrobotnych. W wywiadzie środowiskowym z dnia 1 sierpnia 2023 r. podtrzymała dotychczasowe ustalenia. Nadto wskazała na dodatkowy dochód uzyskiwany w jej w rodzinie – zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji ale z innym uzasadnieniem prawnym i faktycznym.
Odnosząc się do wskazanych podstaw wyłączenia prawa do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia Kolegium zanegowało dokonaną przez organ I instancji wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. brak uprawnienia strony do świadczenia z uwagi na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W tym względzie przywołało orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2021 r. (sygn. akt K 38/13) orzekające o niezgodności ww. zapisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyjaśniło dlaczego po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego data powstania niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego uznało, że w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W ocenie Kolegium odmowa przyznania świadczenia z powodu niespełnienia warunków jego przyznania z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. była zatem nieuzasadniona.
Natomiast za przeszkodę w przyznaniu stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium uznało to, że w ustalonym stanie faktycznym nie zachodzi związek przyczynowo–skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opieką nad mężem, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Kolegium przytoczyło obowiązujące w sprawie przepisy prawa i wyraziło pogląd prawny, że aby można było mówić o rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniem, osoba rezygnująca z niego musi być zdolna do zatrudnienia, na co wpływa także wiek takiej osoby. W zakresie stanu faktycznego sprawy wskazało m.in., że strona: sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, nigdy nie pracowała, nie posiada uprawnień do renty czy emerytury, ma [...] lata, nie posiada własnego źródła dochodu i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu męża. Pomimo, że osiągnęła już wiek emerytalny, nie nabyła prawa do świadczenia emerytalno-rentowego. Dalej stwierdziło, że strona, w czasie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała 62 lata i nigdy nie pracowała zawodowo, co oznacza, że nie może być uznana za osobę zdolną do podjęcia zatrudnienia. Wobec tego nie można w jej przypadku mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniu w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Z przedstawionych przez stronę okoliczności nie wynika zatem – w ocenie Kolegium - w żaden sposób, aby istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stanem zdrowia męża strony, a niepodejmowaniem przez nią aktywności zawodowej, który to związek uprawniałby stronę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze na powyższą decyzję strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenia prawa materialnego i procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędne jego zastosowanie, wynikające z błędnej wykładni pojęcia "rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki"; art. 15 k.p.a. wynikające z braku przestrzegania przez organ odwoławczy zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego; art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów w zakresie oceny spełniania kryterium rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o: uwzględnienie skargi i uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenie od organu, na rzecz skarżącej, kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym akcie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, czyli badają zaskarżone akty pod względem zgodności z prawem, w tym decyzje administracyjne. Z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd uchyla zaskarżone orzeczenie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według zaś art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji Kolegium wykazała, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja administracyjna Kolegium nie narusza prawa materialnego i procesowego w stopniu skutkującym jej uchyleniem.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja administracyjna Kolegium utrzymująca w mocy odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem. Jej podstawę materialną stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisów tej ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne jest, obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten formułuje pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień znacznej niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (1), pozostawanie opiekuna i osoby niepełnosprawnej w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym (2) oraz ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez opiekuna, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, której zakres wyklucza aktywność zawodową opiekuna (3).
W kontrolowanej sprawie nie są sporne ustalenia faktyczne co do zakresu i rodzaju opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem i okoliczności jej podjęcia. Zostały one ustalone na podstawie materiału dowodowego zebranego z udziałem skarżącej, w tym przeprowadzonych w dniach 6 kwietnia 2023 r. i 31 sierpnia 2023 r. wywiadach środowiskowych. Na jego podstawie ustalono, że mąż skarżącej ma orzeczony stopień znacznej niepełnosprawności oraz wymaga stałej opieki. Stałą opiekę nad mężem sprawuje skarżąca. Skarżąca należy też do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki nad niepełnosprawnym mężem i tym samym jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Małżonkowie są bowiem związani obowiązkiem alimentacyjnym (art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Dla porządku stwierdzić też należy, że Kolegium prawidłowo zanegowało wadliwe motywy uzasadnienia decyzji administracyjnej organu I instancji o zastosowaniu w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w pełni podziela prawidłowy pogląd Kolegium, wywodzony z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (I K 38/13, publik. OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym przez organ I instancji, nie miała istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Skutkiem bowiem wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 (ewentualnie 25) roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Osią sporu w kontrolowanej sprawie jest natmiast spełnienie przez skarżącą trzeciej przesłanki: istnienia związku przyczyno-skutkowego z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Kolegium - negując motywy uzasadnienia decyzji organu I instancji – utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstacyjną ale z innym uzasadnieniem. Uznało, że w ustalonym stanie faktycznym taki związek przyczynowo–skutkowy nie zachodzi. Istota tego sporu sprowadza się do oceny, czy w sprawie mamy do czynienia z przypadkiem niepodejmowania zatrudnienia, w sytuacji gdy skarżąca nigdy nie pracowała, jak również, czy organ odwoławczy, dokonując dodatkowych ustaleń co do stanu faktycznego sprawy, może wydać decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w oparciu o inną argumentację.
Jak słusznie wywodzi Kolegium istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia (niepodejmują jej), aby stale się nimi opiekować. Kolegium ma rację twierdząc, że świadczenie pielęgnacyjne jest surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej; że aby można było mówić o rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniem, osoba rezygnująca z niego musi być zdolna do zatrudnienia, na co wpływa także wiek takiej osoby. Taki sposób spojrzenia na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z celu ww. regulacji.
Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 319/22). Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny. Jego istotą jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 31 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 884/20). Dlatego przy ustaleniu istnienia powiązania pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) lub jej niepodejmowaniem, a opieką nad osobą niepełnosprawną, są pomocne okoliczności związane z aktywnością zawodową opiekuna dotyczące: przebiegu jego kariery zawodowej, okoliczności w jakich zrezygnował on z pracy oraz zdolność i możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez osobę uprawnioną (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 26 lipca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 108/23). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, dzieckiem lub rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku opieki nad tymi osobami, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się, że także osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Krakowie z 18 stycznia 2023 r., III SA/Kr 1194/22). Nie można bowiem a priori wykluczyć, że u osoby biernej zawodowo, nie dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, która uzasadniałaby twierdzenie, że od określonej daty, pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Inaczej mówiąc, nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to, że skarżąca, przed złożeniem wniosku o świadczenie, nie podejmowała zatrudnienia z przyczyn innych niż opieka nad mężem, jeśli tylko dowiedzione zostanie, że u podstaw rezygnacji z aktywności zawodowej, leżała właśnie obiektywna konieczność sprawowania tejże opieki (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 955/22).
Wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi również do wniosku, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności, bądź niezdolności, do pracy zarobkowej przy sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku opiekuna (por. wyrok NSA z 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 260/21). Przyjęcie ograniczenia możliwości podjęcia pracy zarobkowej po osiągnięciu wieku emerytalnego nie da się także pogodzić z regulacjami przewidzianymi w innych obowiązujących ustawach, np.: w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca przewidział możliwość zawieszenia emerytury w przypadku kontynuacji pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego (por. art. 103 i nast.) (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 510/23).
Jednakże nie można też zgodzić się ze stanowiskiem, że przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związane z kryterium wieku ogarniczenia nie mają żadnego znaczenia prawnego. Przesłanka "rezygnacji z zatrudnienia" oznacza bowiem m.in. niepodejmowanie realnej propozycji pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad bliskim. Temu stoi na przeszkodzie brak zdolności do podjęcia zatrudnienia z powodu np. zaawansowanego wieku, czy też wynikającego z tego złego stanu zdrowia opiekuna. Gdyby było inaczej to wystarczyłoby subiektywne przekonanie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne, że pomimo zaawansowanego wieku, czy też złego stanu zdrowia może potencjalnie podjąć zatrudnienie, z czym zgodzić się Sąd nie może (podobnie NSA w wyroku z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy i ustalonych okoliczności faktycznych podzielić trzeba przedstawioną w konkluzji zaskarżonej decyzji ocenę Kolegium o braku opisanego powiązania pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W niniejszej sprawie niepodejmowanie zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) przez skarżącą nie można było postrzegać w oderwaniu od jej oświadczenia o całkowitej i długotrwałej bierności zawodowej trwającej do momentu stwierdzenia niepełnosprawności męża w 2023 r.
Kolegium prawidłowo wskazało w uzasadnieniu decyzji, że strona, mająca w dacie ubiegania się o świadczenie lat 62, nigdy wcześniej nie pracowała zawodowo. Nie posiadała własnego źródła dochodu i pozostawała na wyłącznym utrzymaniu męża, który otrzymywał emeryturę oraz zasiłek pielęgnacyjny. Pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego nie nabyła uprawnień emerytalnych. Z kolei ustalony stopień niepełnosprawności męża datuje się dopiero od dnia [...] stycznia 2023 r., orzeczenie o niepełnosprawności wydano w dniu 3 marca 2023 r., a już w dniu 13 marca 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium prawidłowo oceniło, że z tak przedstawionych okoliczności sprawy nie wynika w żaden sposób, aby istniał związek przyczynowo–skutkowy pomiędzy stanem zdrowia męża strony, który uległ pogorszeniu w styczniu 2023 r., a niepodejmowaniem przez nią aktywności zawodowej. Sąd podziela tę ocenę tym bardziej, że w świetle zebranego materiału dowodowego i zasad doświadczenia życiowego niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) było rezultatem jej wyboru wieloletniej bierności zawodowej dokonanego zanim powstała niepełnosprawność u jej męża. Wcześniej niepracująca, a tym samym pozostająca długotrwale poza rynkiem pracy oraz mająca w dacie wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne 62 lata, nie podejmowała do tego czasu zatrudnienia, nie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, lecz z innych przyczyn.
Skarżąca nie przedstawiła też takich okoliczności i dowodów, które realnie potwierdzałyby jej zdolność i możliwość do podjęcia zatrudnienia po wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności męża. Deklarowana w sposób ogólnikowy chęć jego podjęcia (jak oświadczyła do wywiadu środowiskowego: "nie pracuje z powodu choroby męża") pozostaje w tym zakresie niewystarczająca i jest gołosłowna. Skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności, czy dowodów negujących ustalenia i wnioski Kolegium, które wywiedziono z zebranego materiału dowodowego. Nie wskazała, że po dacie wydania orzeczenia podejmowała próby (skuteczne lub nie) podjęcia zatrudnienia, że była zdolna zdrowotnie i zawodowo do podjęcia pracy, a jeżeli tak, to jakiej i gdzie.
Ciążąca na organach powinność zbadania wszystkich okoliczności istotnych w sprawie w żaden sposób nie może usprawiedliwiać bierności zainteresowanej strony oraz nie zwalnia jej z obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnieniu sprawy. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przedłożenia stosownego kontrdowodu przez stronę postępowania, zwłaszcza gdy z określonych faktów zamierza ona wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1711/17). Uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga wykazania, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź ich niepodejmowanie miało miejsce w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1332/21).
W takich to powyżej przedstawionych okolicznościach Sąd uznał, że ocena związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad mężem dokonana przez Kolegium nie ma znamion dowolnej i sprzecznej z powołanymi przepisami, w tym ze wskazanym w skardze art. 15 k.p.a. Kolegium było uprawnione do zlecenia organowi I instancji przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego (na podstawie art. 136 § 1 k.p.a.) z udziałem skarżącej. W ramach postępowania Kolegium ustaliło dodatkowo w sposób jednoznaczny, że skarżąca nigdy nie pracowała, co sama oświadczyła dnia 1 sierpnia 2023 r. Stan faktyczny sprawy został przedstawiony w uzasadnieniu decyzji jak również została dokonana jego prawidłowa ocena (na podstawie art. 80 k.p.a.). Dokonanej przez Kolegium ocenie materiału dowodowego nie można zarzucić braku logiki wyprowadzonych wniosków z zebranych dowodów, wykroczenia poza reguły logiki albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, czy też nieuwzględnienia związku przyczynowo-skutkowego, więc tym samym nie został naruszony przez Kolegium art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1411/22).
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd dostrzega, że osiągnięty przez skarżącą wiek 62 lat sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kobiety w wieku skarżącej są bowiem obecne i aktywne na rynku pracy, co słusznie podniesiono w skardze. Skarżąca jednak przeoczyła, że kryterium wieku Kolegium uwzględniło wraz z pozostałymi konkretnymi elementami stanu faktycznego sprawy, w tym z przyznanym faktem, że skarżąca "nigdy nie pracowała" i oceniło zebrany materiał dowodowy całościowo. W ustalonych realiach sprawy prawidłowo więc w konkluzji uzsadnienia decyzji Kolegium stwierdziło brak po stronie skarżącej zdolności do podjęcia zatrudnienia, a tym samym wykluczyło istnienie analizowanego związku przyczynowo–skutkowego.
Mając to na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl.