II SA/OP 320/05

II SA/Op 320/05 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2005-11-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-09-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik /sprawozdawca/
Ewa Janowska
Roman Ciąglewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – (spr.) sędzia WSA Ewa Janowska Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Hadała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2005 r. sprawy ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i celowego specjalnego oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 3 stycznia 2005r. D. A. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na dojazdy do miejsca wydawania posiłków przyznanych mu oraz jego córce D. A.
Decyzją z dnia [...], nr [...], Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w O. działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 39, art. 41 ust. 1 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 z późn. zm.) odmówił przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego przeznaczonego na pokrycie kosztów przejazdu na obiady do Domu Dziennego Pobytu [...] lub do Publicznego Liceum Ogólnokształcącego nr [...] w O.
W uzasadnieniu podano, iż z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że dochód rodziny wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe ustalone w ustawie o pomocy społecznej i stąd też niemożliwym jest przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego. Podnosił także organ w uzasadnieniu, że art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przewiduje możliwość przyznania osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, specjalnego zasiłku celowego. W związku z powyższym wskazywał organ, iż z uwagi na podpisanie w dniu 15 lutego 2005r. kontraktu socjalnego i wynikającymi z niego ustaleniami, że posiłki będą dowożone do Szkoły Podstawowej Nr [...] w O. – G., która to szkoła mieści się niedaleko miejsca zamieszkania strony oraz treść art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, żądanie wnioskodawcy nie mieści się w możliwościach pomocy społecznej, ani też nie odpowiada jej celom. Dodatkowo akcentował organ, że rodzina D. A. jest objęta pomocą Ośrodka w formie posiłków oraz specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie przygotowywania obiadów w domu w okresie, gdy stołówka szkolna jest zamknięta.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył D. A. W obszernym odwołaniu podkreślał, że w świetle ustawy o pomocy społecznej oraz orzecznictwa sądowego bezzasadne było skoncentrowanie się organu li tylko i wyłącznie na treści wniosku. Organ rozpoznając wniosek o udzielenie wnioskodawcy pomocy społecznej winien rozpoznać jego potrzeby i zaspokoić je przy uwzględnieniu przepisów prawa. Odwołujący podnosił ponadto, że jest osobą niepełnosprawną i w związku z tym przy realizacji jego potrzeb ma zastosowanie nie tylko ustawa o pomocy społecznej, lecz także o rehabilitacji osób niepełnosprawnych oraz uchwała sejmowa z 1 sierpnia 1997r. Zdaniem odwołującego podłożem chybionych decyzji MOPR w O. jest zawiść, ignorancja, lekceważenie obowiązków i jego praw, a także nieodpowiedzialność, znikoma znajomość prawa, brak poczucia przyzwoitości jak i zrozumienia.
Decyzją z dnia [...], Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 1 i 18 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001r., Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1pkt 1 Kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu stwierdziło, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zarzuty zawarte w odwołaniu pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, tym bardziej jeśli się zważy, że organ I instancji mając na uwadze niepełnosprawność strony i jej problemy związane z poruszaniem się rozwiązał kwestię dojazdów na obiady w ten sposób, że posiłki dowożone są stronie do domu. Uzasadniał także organ, iż łączny dochód w rodzinie odwołującego przekracza kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, a zatem możliwym było, w świetle art. 41 ust. 1 ustawy, objęcie rodziny wnioskodawcy tylko i wyłącznie pomocą w formie zasiłku celowego i tylko w sytuacji zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku, który w ocenie zespołu orzekającego nie zachodzi, bowiem nie sposób go wyprowadzić z celu na który świadczenie miałoby być przyznane – tj. pokrycie kosztów przejazdu na obiady, które są dowożone stronie do domu.
Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się D. A., wywodząc, że samo podpisanie kontraktu socjalnego w formie i treści sporządzonej i przedłożonej mu do podpisu nie rodzi konsekwencji prawnych, zważywszy na fakt, iż na treść jego wnioskodawca nie miał wpływu. Skarżący akcentował, że podpisał ten niekorzystny dla siebie kontrakt pod presją pracownika socjalnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 8 września 2005r. skarżący wskazywał, iż organy w sposób nieprawidłowy i sprzeczny z ustawą – Prawo pocztowe adresują przesyłki kierowane do niego, co powoduje, że potwierdza on odbiór przesyłki, której zawartość nie jest mu znana.
Na rozprawie w dniu 29 listopada 2005r. skarżący podkreślał, że zadania organów pomocy społecznej polegają nie tylko na rozpoznawaniu wniosków, ale także na rozpoznaniu potrzeb osób, a tym samym winny rozpatrzeć jego wniosek o pokrycie kosztów przejazdu na obiady jako wniosek w ogóle o pokrycie kosztów przejazdu związanych z zaspokajaniem potrzeb kulturalnych, bytowych i innych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). W przypadku, gdy skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu (art. 151ustawy o p.s.a).
Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180).
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialono-prawnym. Oznacza to, że sąd kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem i może decyzję taką uchylić lub stwierdzić jej nieważność, tylko wówczas, gdy narusza ona prawo materialne lub procesowe w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Godzi się stwierdzić także, iż sąd administracyjny nie jest uprawniony, ani też władny do zastępowania organów administracji państwowej w rozstrzyganiu spraw administracyjnych oraz dokonywania na żądanie obywateli wykładni, czy też interpretacji norm prawnych.
Przedmiotem, oceny w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], Nr [...], które działając na podstawie art. 138 §1pkt 1 Kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...], nr [...], którą odmówiono D. A. przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego przeznaczonego na pokrycie kosztów przejazdu na obiady do Domu Dziennego Pobytu [...] lub do Publicznego Liceum Ogólnokształcącego nr [...] w O.
W sprawie nie budzi wątpliwości to, że skarżący D. A. w dniu 3 stycznia 2005r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z wnioskiem o przyznanie mu zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na dojazdy do miejsca wydawania posiłków przyznanych jemu oraz jego córce D. A. jak również i to, że przyznane stronie przez MOPR w O. posiłki dowożone są do miejsca zamieszkania skarżącego.
Treść skargi oraz pisma z dnia 8 września 2005r. nie zawiera w istocie żadnych zarzutów dotyczących zaskarżonej decyzji. Dopiero na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu skarżący wskazał, iż jego zdaniem organ nie powinien skupiać się na treści wniosku strony, ale ocenić potrzeby strony i przyznać świadczenie z pomocy społecznej stosowne do potrzeb tej strony.
Przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonej decyzji w aspekcie formalno i materialno prawnym wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa.
Zgodnie z art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004r., Nr 64, poz. 593 ze zm.) świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. W świetle zatem powyższego, skoro skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu pomocy społecznej na pokrycie kosztów przejazdu na obiady organ zobligowany był do rozpoznania tego wniosku zgodnie z żądaniem wnioskodawcy i nie był władny do samodzielnej zmiany treści tego żądania, jak i wskazania z własnej inicjatywy innego celu udzielenia pomocy społecznej. Organy administracji publicznej związane są, bowiem żądaniem strony i nie mogą zmieniać jego treści i uruchamiać według własnej oceny właściwego trybu postępowania. W razie wątpliwości, co do treści żądania strony, organ administracji publicznej powinien wezwać stronę do dokładnego określenia żądania oraz trybu postępowania w jakim ma się ono toczyć. Analiza treści wniosku skarżącego nie rodziła po stronie organów obowiązku ustalania treści żądania, albowiem wniosek D. A. był zrozumiały, jasny i nie budził wątpliwości, ani nie wymagał sprecyzowania. Również okoliczności uzasadniające jego złożenie nie zawierały takich elementów, które pozwalałyby organowi na uznanie, że może on dotyczyć innego żądania lub celu niż zamieszczony we wniosku. Wskazanie zatem przez skarżącego potrzeby, która winna być zaspokojona w ramach świadczenia z pomocy społecznej determinowała przedmiot postępowania administracyjnego oraz powodował konieczność wydania rozstrzygnięcia o tym konkretnym wniosku.
Stosownie do ust. 2 art. 102 w/w ustawy pomoc społeczna może być udzielona także z urzędu. Przepis ten zawiera upoważnienie ustawowe dla organów z zakresu pomocy społecznej do wszczęcia z własnej inicjatywy postępowania administracyjnego tj. z urzędu (a więc bez wniosku) w sytuacji, gdy dostrzega potrzebę objęcia pomocą społeczną osoby lub rodziny. Przepis ten nie oznacza jednak, że organ pomocy społecznej nie jest związany wnioskiem strony, skoro został on złożony i nie pozwala także organowi na jego nierozpoznanie.
W świetle art. 7 do w/w ustawy, pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Przyznanie jednakże świadczenia z pomocy społecznej nie jest uzależnione od wystąpienia tylko i wyłącznie wyżej wskazanych okoliczności, lecz także uzależnione zostało przez ustawodawcę od spełnienia kolejnego warunku, a mianowicie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Dochód miesięczny na osobę w rodzinie skarżącego wynosi 343,93zł (756,78zł renty inwalidzkiej skarżącego oraz 275 zł stypendium socjalnego córki D. A.), a zatem organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że przekracza on kwotę kryterium ustawowego, ustalonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, a wynoszącego kwotę 316zł. W związku z powyższym zasadnie uznały organy, iż skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznaniu mu zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.
Zaaprobować należy także stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., iż po stronie skarżącego nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności, które pozwalałyby na uznanie, że zachodzi konieczność objęcia skarżącego pomocą społeczną w formie specjalnego zasiłku celowego, o którym stanowi art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodzić należy się z organem, iż cel na który miałby być przyznany ten zasiłek nie wskazuje na wystąpienie szczególnej, wyjątkowej i wyraźnie odbiegającej od innych osób ubiegających się o pomoc społeczną sytuacji, która uzasadniałaby przyznanie tej szczególnej pomocy.
Nie sposób nie dostrzec także, iż skarżący nie był pozbawiony świadczeń z pomocy społecznej, na co zwracał uwagę organ II instancji, a czego skarżący nie kwestionował.
Prowadząc postępowanie o przyznanie skarżącemu zasiłku celowego i celowego specjalnego organy administracji zebrały materiał dowodowy w zakresie pozwalającym na prawidłowe rozstrzygnięcie tej sprawy. Dokonana ocena zebranych w sprawie dowodów, a to okoliczności uzasadniającej przyznanie zasiłku celowego i celowego specjalnego, nie jest dowolna, a organy w sposób szczegółowy wskazały jakie przyczyny legły u podstaw odmowy przyznania skarżącemu żądanego zasiłku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. dokonało powtórnej, wnikliwej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i w sposób szczegółowy, odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 Kpa, przedstawiło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności oraz fakty, które spowodowały uznanie, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa.
Wskazać należy także, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ustawa o pomocy społecznej nie określa granic minimalnych, ani maksymalnych wysokości przyznanego zasiłku celowego. Granice te wyznaczone są jedynie ogólnie w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy, który stanowi, iż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W świetle powyższego zatem, stwierdzić należy, iż decyzja dotycząca zasiłków celowych i celowych specjalnych winna każdorazowo uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy, a to nie tylko przyczyny jakie skłoniły osobę ubiegającą się o przyznanie zasiłku celowego, ale także rozmiar będących w dyspozycji organów środków finansowych, ilość oraz potrzeby innych osób uprawnionych do świadczenia z pomocy społecznej.
Przytoczyć godzi się także pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 listopada 1993r. (syg. akt. I SA 1340/93) w którym stwierdzono, iż sam fakt spełnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej kryteriów ustawowych nie oznacza, że w każdym przypadku organ dysponujący środkami z pomocy społecznej obowiązany jest do zaspokojenia wszystkich, chociażby najbardziej uzasadnionych potrzeb osoby ubiegającej się o udzielenie pomocy społecznej, bowiem poza zasiłkiem stałym na decyzję o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej i o zakresie tego świadczenia decydują i inne okoliczności, w tym i rozmiar środków finansowych, jakimi na ten cel dysponują organy oraz liczba osób uprawnionych do uzyskania pomocy. Mając zatem powyższe na uwadze przyznanie zasiłku celowego czy też celowego specjalnego osobie, której dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, jak też w stosunku do której nie występuje "szczególnie uzasadniony przypadek" nie stanowiłoby realizacji celów zawartych w ustawie o pomocy społecznej, ani też nie odpowiadałoby prawu.
W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu...(Dz. U Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.