II SA/OP 318/05

II SA/Op 318/05 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2005-12-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-09-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Naumowicz
Ewa Janowska /przewodniczący sprawozdawca/
Teresa Cisyk
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Ewa Janowska – (spr.) sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie: asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant: sekretarz sądowy Jolanta Hadała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. przyznał D. A. pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie 165 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do przygotowania obiadów w okresie od 14 do 28 lutego 2005r, tj. wówczas, gdy stołówka szkolna będzie zamknięta. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że pomoc została przyznana w związku z postanowieniami zawartego ze stroną kontraktu socjalnego oraz ze względu na niepełnosprawność strony.
Od decyzji organu I instancji odwołanie wniósł D. A. podnosząc, że decyzja ta nie odpowiada ustawie, orzecznictwu sądowemu, jak też uchwale Rady Miasta [...] obowiązującej od 1 lipca 2004r. Zdaniem strony, skoro świadczenie nie może być realizowane w naturze to wypłacany ekwiwalent musi obejmować również dni wolne od pracy. Przyznane świadczenie w kwocie 165 zł dla trzech osób na okres od 14 do 28 lutego 2005r. nie odpowiadało rzeczywistej ilości dni kalendarzowych przy zastosowaniu równoważnika jednego gorącego posiłku dziennie o wartości 5 zł, co zdaniem strony wynikało z kontraktu i stawki żywieniowej ustalonej w decyzji o przyznaniu świadczenia w formie posiłków.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. po rozpatrzeniu odwołania D. A. decyzją z dnia [...] wydana w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 KPA utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 cyt, ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspakajanie niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężania trudnej sytuacji osoby lub rodziny w art. 108 ustawy o pomocy społecznej przewidziano możliwość zawarcia kontraktu socjalnego – pisemnej umowy z osobą ubiegającą się o pomoc, określającej uprawnienia i zobowiązania stron umowy. Organ podkreślił, że pomoc społeczna przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód nie przekracza kwoty 316 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej, zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie kosztów części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw a także kosztów pogrzebu. Organ zaakcentował, że przyznanie świadczenia pieniężnego uzależnione jest od spełnienia łącznie dwóch warunków: wysokości dochodu osoby samotnie gospodarującej nie przekraczającej kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, drugi warunek to występowanie okoliczności wymienionych w ustawie, z powodu których pomoc ta powinna być udzielona. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z ustaleń wywiadu środowiskowego (rodzinnego) i innych zebranych w sprawie dokumentów wynikało, że D. A. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwiema córkami. Dochód rodziny ustalony dla celów pomocy społecznej stanowiła renta inwalidzka strony w kwocie 756,78 zł miesięcznie oraz stypendium socjalne córki D. w wysokości 275 zł miesięcznie, zatem dochód na osobę w rodzinie wynosił 343, 93 zł i przekraczał kwotę 316 zł kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej. Jednakże zdaniem organu II instancji w oparciu o art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej istniała w tym szczególnie uzasadnionym przypadku możliwość przyznania pomocy rodzinie o dochodzie przekraczającym kryterium dochodowego w formie specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi. Mając na uwadze treść zawartego kontraktu socjalnego zawierającego uzgodnienia co do wysokości pomocy na dofinansowanie przygotowania obiadów w domu w czasie, gdy stołówka szkolna będzie zamknięta oraz z uwagi na niepełnosprawność strony organ uznał, iż na ten cel winna zostać przyznana stronie pomoc w kwocie 165 zł w formie specjalnego zasiłku celowego. Jednocześnie organ podkreślił, że kwestionowanie przez stronę wysokości udzielonej pomocy, która została uzgodniona w treści wcześniej zawartej umowy (kontraktu socjalnego) nie znajduje uzasadnienia, albowiem postanowienia kontraktu są socjalnego jako szczególnej formy umowy są dla stron tej umowy wiążące.
W skardze do Sądu Administracyjnego D. A. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i podniósł, że samo podpisanie kontraktu socjalnego w formie i treści sporządzonej i przedłożonej do podpisu skarżącemu w miejscu jego zamieszkania przez pracownika socjalnego nie rodzi konsekwencji prawnych. Zarzucił, że podpisał niekorzystny dla siebie kontrakt pod presją pracownika socjalnego i nie miał wpływu na treść kontraktu, bowiem pracownik socjalny nie dysponował czystym formularzem, aby móc spisać rzeczywiste uzgodnienia.
Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz., 1269) sąd administracyjny kontroluje wyłącznie legalność zaskarżonych decyzji administracyjnych, a więc prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180).
Sąd zobowiązany jest zatem zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Godzi się stwierdzić również, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do ani też władny do zastępowania organów administracji państwowej w rozstrzyganiu spraw administracyjnych oraz dokonywania na żądanie obywateli wykładni, czy też interpretacji norm prawnych.
Przedmiotem oceny w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], Nr [...], które działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 KPA utrzymało w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] [...], o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku celowego w kwocie 165 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie obiadów w domu dla trzech osób, w okresie gdy stołówka szkolna będzie zamknięta. Decyzja pierwszoinstancyjna była konsekwencją realizowania przez organ udzielającej pomocy społecznej postanowień porozumienia zawartego ze skarżącym w formie kontraktu socjalnego. W kontrakt ten stanowił swoistą umowę (ugodę, porozumienie) polegającą na wspólnym uzgodnieniu celów i negocjacji wyboru możliwych rozwiązań pożądanej zmiany trudnej sytuacji oraz określaniu na jej podstawie form i czasu trwania pomocy społecznej.
Podkreślenia wymaga fakt, że przedmiotem oceny przez Sąd pod kątem legalności jest decyzja przyznająca skarżącemu świadczenie pieniężne w określonej wysokości, nie zaś decyzja w przedmiocie przyznania skarżącemu świadczenia w formie przyznania prawa do posiłków.
W kontrakcie zawartym ze skarżącym zostało zawarte m.in. zobowiązanie organu pomocy społecznej do udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego w kwocie 160 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do przygotowywania obiadów w domu dla skarżącego i rodziny w okresie od 14 do 28 lutego 2005r. stanowiące wynik składania przez skarżącego wniosków w powyższym zakresie.
Treść skargi nie zawiera w istocie żądnych zarzutów dotyczących zaskarżonej decyzji , skupia się na zarzutach dotyczących mocy obwiązującej kontraktu socjalnego i zwraca uwagę, że jego treść nie może przesądzać o żądaniach strony wobec organów pomocy społecznej.
Przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonej decyzji w aspekcie formalno i materialno prawnym wykazała, że odpowiada ona prawu.
W pierwszej kolejności należało zgodzić się z organami obu instancji, że w myśl art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 539 – zwanej dalej ustawą) pomocy społecznej udziela się osobom lub rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności , bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Mając na uwadze powyższe przesłanki słusznie organ uznał, że skarżący spełnia warunki do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej, gdyż jest osobą niepełnosprawną i całkowicie niezdolną do pracy.
Skarżący wnosił o przyznanie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na dofinansowanie do przygotowywania obiadów w czasie, gdy z uwagi na zamknięcie stołówki, nie mógł korzystać w posiłków w formie rzeczowej.
W świetle art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy prawo doświadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje, z zastrzeżeniem art. 49, 41,78, 91 rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Prawidłowo organy obu instancji ustaliły i przyjęły, iż po stronie skarżącego nie zaistniała przesłanka, o której mówi art. 8 ust. 1 ustawy, bowiem ustalony dla celów pomocy społecznej dochód rodziny składającej się z trzech osób, wynosił 1031, 78 zł, przy zakreślonym dla jego rodziny kryterium dochodowym w wysokości 948 zł, zatem słusznie żądanie skarżącego zostało rozpatrzone na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy. Przepis ten liberalizuje możliwość udzielania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej stanowiąc, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Podkreślić należy, że wsparcie finansowe, o co ubiegał się skarżący, może być jedynie przyznane osobie lub rodzinie, których dochody przekraczają ustawowe kryteria w formie zasiłków: celowego specjalnego, okresowego lub celowego. Niezależnie od świadczeń pieniężnych może zostać przyznana pomoc rzeczowa – art. 41 pkt 2 powołanej ustawy.
Prowadząc postępowanie o przyznanie skarżącemu zasiłku celowego specjalnego organy administracji zebrały materiał dowodowy (w tym przedstawiając kontrakt socjalny zawarty ze skarżącym oraz kwestionariusz wywiadu środowiskowego) w zakresie pozwalającym na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Dokonana ocena zebranych w sprawie dowodów, a to okoliczności uzasadniających przyznanie zasiłku celowego specjalnego nie jest dowolna, a organy w sposób szczegółowy wskazały jakie przyczyny legły u podstaw przyznania żądanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. dokonało powtórnie wnikliwej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i w sposób szczegółowy odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 KPA przedstawiło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności oraz fakty, które spowodowały uznanie, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa.
Podkreślenia i powtórzenia za organem odwoławczym wymaga, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne zasoby i możliwości. Granice wysokości przyznawanych zasiłków celowych, w tym także zasiłku celowego specjalnego wyznaczone są ogólnie w art. 3 i 4 ustawy, który stanowi, że czas i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W świetle powyższego stwierdzić należy, że decyzja dotycząca zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego winna każdorazowo uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy, a nie tylko przyczyny jakie skłoniły osobę ubiegającą się o przyznanie zasiłku celowego, a także rozmiar będących w dyspozycji organów środków finansowych, ilość oraz potrzeby innych osób uprawnionych do świadczeń z pomocy społecznej. Reasumując, w tym miejscu w ocenie Sądu, aprobaty wymaga stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16.11.1993r. (sygn. akt I SA 1340/93), w którym stwierdzono, że sam fakt spełnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pieniężne z pomocy społecznej, kryteriów ustawowych nie oznacza, że w każdym przypadku organ dysponujący środkami z pomocy społecznej obowiązany jest do zaspokojenia wszystkich, chociażby najbardziej uzasadnionych potrzeb osoby ubiegającej się o udzielenie pomocy społecznej, bowiem poza zasiłkiem stałym, na decyzję o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej i o zakresie tego świadczenia decydują inne okoliczności, w tym rozmiar środków finansowych, jakimi na ten cel dysponują organy oraz liczba osób uprawnionych do uzyskania pomocy. Mając zatem powyższe na uwadze przyznanie zasiłku celowego czy też celowego specjalnego osobie, której dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, jak też w stosunku, do której nie występuje "szczególnie uzasadniony przypadek" nie stanowiłoby realizacji celów zawartych w ustawie o pomocy społecznej, ani też nie odpowiadałoby prawu. Zatem biorąc pod uwagę powyższe rozważania nie można przyjąć, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego w wysokości niższej jakiej oczekiwała strona tj. kwocie 180 zł nie odpowiada prawu.
W tym stanie rzeczy na postawie art. 151 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.