II SA/OP 316/04

II SA/Op 316/04 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2004-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-09-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Naumowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2004 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. odmówił przyznania J. T. prawa do świadczenia pieniężnego przewidzianego ustawą z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). W uzasadnieniu podniesiono, że strona nie spełnia określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej poza terytorium II RP, którą w rozumieniu ustawy była deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945.
We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy J. T. podniosła, że art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. nie wyłącza jej uprawnień do świadczenia, gdyż została wywieziona z rodzinnej miejscowości [...], powiat [...] w województwie [...] na tereny polskie, do gospodarstwa rolnego Niemca znajdującego się na obszarze, który w październiku 1939 r. wcielony został do III Rzeszy.
Organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przepisy art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) podtrzymał dotychczasową argumentację, wskazując, że nie kwestionuje faktu pracy strony, podnosząc jednocześnie, że strona w latach 1942-1945 wykonywała pracę przymusową na terytorium Polski w jej granicach sprzed 1 września 1939 r., co nie stanowi represji w rozumieniu ustawy. Tym samym warunek deportacji nie został spełniony.
W skardze na powyższą decyzję J. T. zarzuciła, że mylnie przyjęto, iż w chwili wywózki w roku 1942 miejscowość, do której została deportowana, położona była w granicach Polski, podczas gdy faktycznie znajdowała się na terenach okupowanych przez III Rzeszę i była odległa od rodzinnych [...] o ok. 800 km. Podniosła, że deportacja nastąpiła z terytorium państwa polskiego na tereny okupowane przez III Rzeszę w okresie II wojny światowej w latach 1939-1945, stąd nie było podstaw do odmowy przyznania uprawnień do świadczenia. Wskazała ponadto, że została wywieziona do pracy przymusowej przez okupanta wbrew swej woli, a przepisy ustawy miały służyć wsparciu finansowemu ze strony Państwa tych osób, które wykonując pracę w nieludzkich warunkach utraciły zdrowie.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Złożył też wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Zawiadomiona pismem z dnia 4 listopada 2004 r., doręczonym w dniu 8 listopada 2004 r. o wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i pouczona o treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skarżąca w piśmie z dnia 19 listopada 2004 r. podała, że rezygnuje z przysługującego jej prawa zgłoszenia żądania przeprowadzenia rozprawy, wnosząc o stwierdzenie, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa.
W tej sytuacji Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie może zostać uwzględniona.
Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zakreślone ustawowo granice poprzez właśnie to kryterium nie pozwalają na badanie przez sąd administracyjny ani celowości, ani tym bardziej słuszności podjętej decyzji. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niniejszej rozważenia zatem wymaga, czy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekając o odmowie przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego, przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej w świetle przywołanej wyżej ustawy, orzekł nie sprzecznie z obowiązującym w tym zakresie prawem.
Badając sprawę z tego punktu widzenia przyjąć należało, iż skarga podlega oddaleniu, gdyż decyzja zaskarżonej treści w niczym nie narusza zarówno przepisów prawa materialnego, będącego podstawą rozstrzygnięcia sprawy, jak i przepisów procedury administracyjnej. Jest zatem prawidłowa.
Z lektury akt administracyjnych wynika, iż skarżąca jako 16-letnie dziecko została wywieziona w wyniku łapanki z rodzinnej miejscowości [...], pow. [...] w województwie [...] do miejscowości [...] ([...] ), położonej w powiecie [...], gdzie od maja 1942 r. do stycznia 1945 r. wykonywała pracę przymusową w gospodarstwie rolnym Niemca O. L.
Zarówno miejscowość [...], jak i miejscowość [...] znajdowały się przed 1 września 1939 r. na terytorium Państwa polskiego. Fakty powyższe nie są kwestionowane przez skarżącą, która wskazuje dodatkowo, iż Bydgoszcz wraz z województwem pomorskim w dniu 6 października 1939 r. zostały wcielone do Rzeszy Niemieckiej, w skład tzw. Reischgau Danzig – Westprreussen (okręgu Rzeszy Gdańsk – Prusy Zachodnie).
Prawidłowo ustalone i należycie ocenione przez organ powyższe okoliczności uniemożliwiają uwzględnienie wniosku skarżącej w trybie art. 4 ust. 1 i art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87 poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą, która stanowiła podstawę materialno-prawną wydanych rozstrzygnięć.
W powołanym wyżej akcie prawnym ustawodawca przewidział uprawnienia do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom w określonym w tej ustawie, zawierając w przepisie art. 2 ustawy legalną definicję pojęcia "represji". Wynika z niej, że represją w rozumieniu tej ustawy jest – poza osadzeniem w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych (pkt 1) – również deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium:
a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,
b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 15 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach (pkt. 2).
W świetle powyższego przepisu art. 2 pkt 2 ustawy należy uznać, iż podstawową przesłanką, jaką należy badać przy ustalaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego, jest przesłanka deportacji, która określona została przez ustawodawcę w sposób kwalifikowany i nie sprowadza się do wywiezienia wyłącznie poza miejsce dotychczasowego zamieszkania, ale poza terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej określonego granicami sprzed 1 września 1939 r.
Negatywne ustalenie w tym zakresie przesądza, że przymusowe zatrudnienie na terenie okupowanym przez III Rzeszę, które znajdowało się na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., a po tej dacie objętym okupacją niemiecką, choćby było związane z wywiezieniem z dotychczasowego miejsca zamieszkania, nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy.
Prezentowany pogląd jest zgodny z dotychczasowym orzecznictwem sądowo-administracyjnym na tle ustawy, z którego wynikało, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt V SA 564/01, System Informacji Prawnej LEX nr 84361 oraz z dnia 9 grudnia 1999 r., sygn. akt V SA 1086/99 System Informacji Prawnej LEX nr 49291). Na poparcie tego stanowiska wskazywano analogiczne unormowania zawarte w przepisach dotyczących kombatantów oraz żołnierzy zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionych w kopalniach, przewidujące ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji.
Pogląd taki wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 12 października 1998r. (ONSA 1999 r. z. 1, poz. 1).
Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że ustawa z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przewiduje krąg ustalonych grup ofiar poddanych represji określonej w tej ustawie, którym akt ten przyznaje świadczenie pieniężne, ograniczony do tych osób, wobec których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie.
Autorzy uchwały, powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, przyjmujące ścisły związek konstytucyjnych zasad sprawiedliwości i równości, podkreślili, że unormowanie polegające na przyznaniu uprawnień do świadczenia wyłącznie określonej grupie osób, z pominięciem innych, które doznały represji mniej dolegliwych (bez osadzenia w obozie pracy lub bez deportacji) pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego i nie stanowi niesprawiedliwego faworyzowania tych osób. Wskazali, że "realizacja przez ustawodawcę zasady równości z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości oznacza - w przypadku przyznawania świadczeń, które prowadzą do zróżnicowania sytuacji prawnej obywateli - stosowanie kryteriów różnicujących, które są merytorycznie uzasadnione i nie są niesprawiedliwe".
Poza tym podkreślono, że rozszerzająca wykładnia przepisu art. 2 pkt 2 lit.a ustawy powodowałaby zbędność uregulowania zawartego w art. 2 pkt 1, gdyż w tym przypadku każda praca przymusowa, wykonywana przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawniałaby do świadczenia.
W przedmiotowej sprawie bezspornym jest fakt, że skarżąca, mieszkająca w województwie [...], a zatem na terenach należących do państwa polskiego przed wrześniem 1939 r., została wywieziona do pracy do miejscowości położonej również w granicach państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r. W tej sytuacji nie może być mowy o spełnieniu przesłanki wynikającej z art. 2 pkt 2 lit a ustawy, gdyż nie można przyjąć, że skarżąca została deportowana (wywieziona) z terytorium państwa polskiego. Nie ma przy tym znaczenia historycznie udokumentowany fakt formalnego włączenia Bydgoszczy oraz województwa pomorskiego, obejmującego powiat [...] z miejscowością [...], przez władze okupacyjne do III Rzeszy.
Suma okoliczności faktycznych sprawy wskazuje zatem jednoznacznie, że prawidłowo organ przyjął, iż wnioskodawczyni nie spełnia ustawowych kryteriów uprawniających do uwzględnienia wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia.
W tym miejscu podkreślić należy, że sąd administracyjny – powołany jedynie do badania zgodności z prawem decyzji administracyjnych – nie może orzekać na zasadach słuszności czy na zasadach współżycia społecznego, a okoliczności, na które powołuje się strona w skardze należą do tej kategorii zarzutów, pozbawionych doniosłości prawnej.
Z powyższych względów skarga, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 119 pkt 2 tej ustawy.