II SA/Op 314/04

II SA/Op 314/04 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2005-06-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-09-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Janowska
Grażyna Jeżewska
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik - spraw. Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Janowska Asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: sekretarz sądowy Dorota Rak po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego A. S. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Uzasadnienie
Decyzją ostateczną z dnia 28 września 1998 r., Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) przyznał wnioskodawcy – A. S. uprawnienia kombatanckie z tytułu uwięzienia w ZSRR. Decyzja zawierała pouczenie o możliwości złożenia ponownego wniosku o rozpatrzenie sprawy.
W dniu 25 lipca 2003 r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wpłynął kwestionariusz A. S., w którym wnosił on o rozszerzenie uprawnień kombatanckich z tytułu służby w czasie II wojny światowej w oddziale partyzanckim "Czerwony Gwardzista". W kwestionariuszu wskazywał wnioskodawca, iż służbę pełnił zgodnie z rozkazem oraz, iż w czasie jej pełnienia został ranny w lewą nogę. Do wniosku dołączył A. S. tłumaczenie zaświadczenia o przynależności do brygady partyzanckiej z dnia 26 lutego 1979 r.
Decyzją z dnia [...], Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 155 Kpa w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r, Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku A. S. odmówił zmiany decyzji własnej z dnia 28 września 1998 r., Nr [...], o przyznaniu uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, iż strona w swoim wniosku nie powołała się na ustawowe przyczyny wznowienia, ani też na podstawy stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji i stąd też ten wniosek stosownie do art. 235 § 1 Kpa zakwalifikowany został jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 155 Kpa. Argumentował organ, iż decyzja ostateczna, na mocy, której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu bądź zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Podkreślił także organ, iż A. S. w sposób niedostateczny udokumentował prowadzenie działalności kombatanckiej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt. 4 w/w ustawy, a zatem brak było podstaw do uchylenia poprzedniej decyzji.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. S. Domagał się w nim docenienia jego zasług w czasie okupacji hitlerowskiej. Podkreślał, iż w czasie okupacji on oraz jego rodzice służyli w oddziałach partyzanckich. W czasie tej służby został ranny w lewą nogę i niezrozumiałym jest dla niego, dlaczego nie uznano jego służby w oddziale partyzanckim od 22 czerwca 1941 r. do 20 lipca 1944 r., kiedy to Armia Czerwona wyzwoliła Grodno i zawieszono działalność oddziałów partyzanckich, które zostały rozwiązane następnie w dniu 9 maja 1945 r., za działalność kombatancką.
Decyzją z dnia [...], Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek A. S. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]., Nr [...], o odmowie zmiany decyzji własnej w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, iż po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt materiału dowodowego uznał, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Organy administracji związane są bowiem, stosownie do art. 99 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 kwietnia 2004 r. Mając na uwadze fakt, iż w przedmiotowej sprawie zapadł wyrok NSA, a stan prawny i faktyczny dotyczący wnioskowanej przez stronę działalności nie uległ zmianie, nie istnieją podstawy do uwzględnienia wniosku strony. Podkreślał nadto organ, iż art. 16 Kpa wyraża zasadę trwałości decyzji ostatecznych, które mogą być wzruszone w trybie postępowania administracyjnego w ściśle określonych przez przepisy przypadkach. Jednym z takich wyjątków od zasady trwałości decyzji ostatecznych jest art. 155 Kpa. Uzasadniał także organ, iż przepisy Kpa nie definiują "pojęcia słuszny interes strony" o którym stanowi min. art. 155 Kpa, jednakże tenże słuszny interes strony nie może sprowadzać się do obchodzenia innych przepisów prawnych, a to w niniejszej sprawie art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach oraz art. 99 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się A. S. We wniesionej skardze żądał ponownego szczegółowego rozpatrzenia jego skargi Podkreślał, iż nie może zgodzić się z tym, że jego działalność w organizacji partyzanckiej w wieku 12-15 lat nie może być uznana za służbę wojskową i takie przyjęcie jest błędne. Wskazywał nadto skarżący, iż jego służba w oddziale partyzanckim była działaniem tylko i wyłącznie przeciwko okupantowi - hitlerowcom.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu odpowiedzi podtrzymał organ argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując dodatkowo, iż oceny stanu faktycznego, a to, iż dziecko, jakim była strona, nie mogło pełnić służby wojskowej w organizacji partyzanckiej, nie zmienia fakt, iż jako służbę traktuje się służbę małoletnich Powstańców Warszawskich, co wynika ze szczególnego charakteru Powstania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale nie z przyczyn w niej podniesionych.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo - administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270).
Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 - LEX nr 37180).
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialono-prawnym. Oznacza to, że sąd kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem i może decyzję taką uchylić lub stwierdzić jej nieważność, tylko wówczas, gdy narusza ona prawo materialne lub procesowe w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dodać przy tym należy, iż sąd nie jest władny do zastępowania organów administracji państwowej w rozstrzyganiu spraw administracyjnych.
Przedmiotem oceny jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], Nr [...], który działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek A. S. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...], o odmowie zmiany decyzji własnej w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich.
Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją wykazał, iż narusza ona przepisy postępowania.
Zgodzić należy się z organem, iż art. 16 Kpa statuuje zasadę trwałości decyzji ostatecznych. Zasada ta ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych. Formalna strona zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznej wyraża się w tym, iż decyzje te obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym (por. komentarz do art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego pod redakcją prof. dr hab. Barbary Adamiak).
Od tej reguły ostateczności załatwienia sprawy ustawodawca dopuścił wyjątki, wyznaczając jednocześnie warunki odstąpienia od niej. Mianowicie decyzja ostateczna może być wzruszona:
- przez uchylenie decyzji w trybie postępowania w sprawie uchylenia decyzji prawidłowej lub dotkniętej wadą niekwalifikowaną (art. 154, art. 155, art. 161 Kpa)
* przez uchylenie decyzji w trybie postępowania w sprawie wznowienia postępowania (art. 145 §1 Kpa w związku z art. 151 §1 pkt 2 Kpa ,
* przez stwierdzenie nieważności w trybie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności (art. 156 §1 Kpa),
- przez uchylenie lub zmianę decyzji na podstawie przepisów szczególnych.
W świetle powyższego organ zobowiązany był w ramach wszczętego na skutek wniosku skarżącego postępowania do jednoznacznego ustalenia i wyjaśnienia na jakiej podstawie i w jakim trybie winno się ono toczyć. Ponowne, prowadzenie postępowania w tej samej sprawie wymagało wystąpienia jednej z okoliczności na które wskazywano wyżej, a które pozwalałyby na wzruszenie w/w ostatecznej decyzji. Organ dostrzegł, bowiem, iż decyzją ostateczną z dnia 30 września 1993 r., Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. działając na podstawie art. 22 ust. 1 w zw. z art. 21 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) odmówił przyznania-uprawnień kombatanckich wnioskodawcy z tytułu słuszny w formacji partyzanckie "Czerwony Gwardzista". Legalność tej decyzji poddana została kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 23 czerwca 1994 r., w którym oddalono skargę A. S. na w/w decyzję z dnia 30 września 1993 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich w oddziale partyzanckim "Czerwony Gwardzista". Po tej decyzji przyznane zostały A. S. uprawnienia kombatanckie z innego tytułu, a to uwięzienia w ZSRR, decyzją z dnia 28 września 1998 r. Wniosek skarżącego zatem z dnia 25 lipca 2005 r. zatytułowany "o rozszerzenie uprawnień" prawidłowo został zakwalifikowany jako wniosek o zmianę decyzji w trybie postępowania w sprawie uchylenia decyzji prawidłowej. Przywołał także organ, jako postawę prawną zaskarżonej decyzji właściwą normę prawną, a to art. 155 Kpa.
Art. 155 Kpa stanowi, iż decyzja ostateczna, na mocy, której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes stron. Przepis art. 154 § 2 Kpa stosuje się odpowiednio. Konstrukcja tego przepisu prawnego zapewnia wzmożoną ochronę trwałość decyzji administracyjnej tworzącej dla strony prawo nabyte. Chroni on te prawa przed dowolną ingerencją organów administracji publicznej przez wymaganie zgody strony na jej wzruszenie. Zgoda strony stanowi podstawową przesłankę stosowania przepisu art. 155 Kpa. Zgoda strony na stosowanie trybu wzruszenia decyzji ostatecznej określonego w art. 155 nie może być dorozumiana, ani domniemana. Jej brak (tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie) lub wadliwość prowadzi do naruszenia prawa. Stanowisko doktryny i orzecznictwa jest w tym zakresie jednolite (por min. wyrok NSA z 27.01.2000 r., SA/Bk 700/99; ONSA 2001, Nr 2, poz. 71), czy też wyrok NSA z 23.03.2000 r., II SA 391/98, w którym wyrażono pogląd, iż zgoda strony, aczkolwiek niezbędna, nie jest dostatecznym warunkiem weryfikacji decyzji w trybie art. 155 Kpa. Stwarza ona jedynie możliwość uchylenia lub zmiany decyzji przez organ administracji.
Postępowanie administracyjne, stosownie do art. 61 § 1 i 3 Kpa wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, a datą jego wszczęcia jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek skarżącego (kwestionariusz) doręczony został organowi w dniu 25 lipca 2003 r. Wszczęcie postępowania w sprawie oznaczało, iż w granicach działania organu administracji publicznej, w ramach norm prawnych postępowania administracyjnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, zawarte było między innymi zobowiązanie organu do prawidłowego ustalenia przedmiotu postępowania oraz treści wniosku. Dokonanie takiego ustalenia mieści się w dyspozycji art. 7 i 77 Kpa. Organ ustaliwszy zatem treść wniosku i jego przedmiot, przy zastosowaniu art. 235 § 1 Kpa, dostrzegając przy tym konieczność zastosowania do niego trybu przewidzianego w art. 155 Kpa winien zwrócić się do strony o wyrażenie zgody na uruchomienie tegoż trybu postępowania w zakresie wzruszenia ostatecznej decyzji organu. Taka zgodą organ nie dysponował w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji. Brak takiej zgody uniemożliwiał zgodne z prawem wdrożenie trybu postępowania związanego z wzruszeniem ostatecznej decyzji i ponownej jej oceny. Merytoryczną bowiem ocenę zasadności złożonego wniosku poprzedzać winna stosowna zgoda strony, na uruchomienie trybu postępowania o którym stanowi art. 155 Kpa. Przesłanki i warunki postępowania zmierzającego do wzruszania decyzji ostatecznych muszą być wykładane ściśle.
W świetle zatem powyższego uznać należało, iż organ administracji naruszył przepisy postępowania, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz ją poprzedzającej.
Wskazanie, co do dalszego postępowania przez organ wynika z powyższych rozważań.
W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu...(Dz. U Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt 2 i 3 oparto na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi., art. 200 w zw. z art. 205 § 1 w/w ustawy.