II SA/Op 28/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta K., które odmówiły przyznania świadczenia pielęgnacyjnego O. C. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad jej babcią, J. S., legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organy administracji argumentowały, że świadczenie nie przysługuje, ponieważ dzieci babci (rodzice wnioskodawczyni) nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co według organów wykluczało prawo wnuczki do świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd administracyjny uznał jednak, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa, poprzez nieprzeprowadzenie wystarczającego postępowania wyjaśniającego w zakresie faktycznych możliwości sprawowania opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej. Sąd podkreślił, że interpretacja przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 132 k.r.o.) oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna uwzględniać sytuacje, w których osoby zobowiązane w pierwszej kolejności nie są w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi z przyczyn zdrowotnych, nawet jeśli nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd wskazał, że formalistyczna wykładnia przepisów może prowadzić do sytuacji sprzecznej z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej i zasadą szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję, nakazując organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem konieczności dokładnego ustalenia stanu faktycznego dotyczącego możliwości sprawowania opieki przez dzieci babci.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście obowiązku alimentacyjnego i faktycznych możliwości sprawowania opieki przez członków rodziny.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej, a jego zastosowanie wymaga indywidualnej oceny.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wnuczka może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne na babcię, jeśli dzieci babci (rodzice wnioskodawczyni) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale twierdzą, że nie są w stanie sprawować opieki z powodu stanu zdrowia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci osoby wymagającej opieki nie wyklucza automatycznie prawa wnuczki do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli dzieci te obiektywnie nie są w stanie sprawować opieki, a wnuczka faktycznie ją sprawuje.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy administracji błędnie zastosowały literalną wykładnię przepisów, nie badając wystarczająco faktycznych możliwości sprawowania opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej. Należy uwzględnić przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 132 k.r.o.) dotyczące obowiązku alimentacyjnego w dalszej kolejności, gdy osoby zobowiązane w bliższej kolejności nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Formalistyczna interpretacja może naruszać zasadę sprawiedliwości społecznej.
Czy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie różnicującym prawo do świadczenia w zależności od momentu powstania niepełnosprawności, może być stosowany po wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ta część przepisu nie może być stosowana w dotychczasowym kształcie, ponieważ została uznana za niezgodną z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny w wyroku K 38/13 stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Po wejściu w życie tego orzeczenia, przepis ten nie może być stosowany w zakwestionowanym zakresie.
Przepisy (17)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
u.ś.r. art. 17 § 1a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu (np. wnuczce) przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, gdy spełnione są łącznie warunki dotyczące rodziców osoby niepełnosprawnej, braku innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, oraz braku osób wymienionych w ust. 1 pkt 2 i 3 lub ich znacznym stopniu niepełnosprawności.
k.r.o. art. 132
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej środków jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
P.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu, jeśli nastąpiło naruszenie prawa materialnego lub procesowego mające wpływ na wynik sprawy.
P.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd, uchylając decyzję, może orzec o jej nieważności lub uchyleniu, a także o poprzedzającej ją decyzji.
Kpa art. 138 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Konstytucja RP art. 32 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
Konstytucja RP art. 71 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Władze publiczne wspierają rodziny w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis ten, w zakresie różnicującym prawo do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP i nie może być stosowany.
k.r.o. art. 128
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa krąg osób zobowiązanych do alimentacji (krewni w linii prostej i rodzeństwo).
k.r.o. art. 129 § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa kolejność obowiązku alimentacyjnego (zstępni przed wstępnymi, bliżsi stopniem przed dalszymi).
P.p.s.a. art. 7
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
P.p.s.a. art. 77 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
P.p.s.a. art. 80
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych art. 18 § 1
Kpa art. 136 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Kpa art. 132
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy administracji nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego w zakresie faktycznych możliwości sprawowania opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej. • Literalna wykładnia przepisów art. 17 ust. 1a u.ś.r. i art. 132 k.r.o. jest nieprawidłowa i może prowadzić do naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej oraz konstytucyjnej zasady pomocy rodzinom. • Brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci osoby niepełnosprawnej nie wyklucza automatycznie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla wnuczki, jeśli dzieci te obiektywnie nie są w stanie sprawować opieki.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów administracji oparta na ścisłej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r., która wykluczała prawo wnuczki do świadczenia z uwagi na brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u dzieci osoby niepełnosprawnej.
Godne uwagi sformułowania
formalistyczna wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (...) może (...) doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej sprawować faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym • nie można pominąć treści art. 132 k.r.o. • obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.
Skład orzekający
Beata Kozicka
przewodniczący sprawozdawca
Krzysztof Bogusz
członek
Krzysztof Sobieralski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście obowiązku alimentacyjnego i faktycznych możliwości sprawowania opieki przez członków rodziny."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej, a jego zastosowanie wymaga indywidualnej oceny.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje złożoność przepisów dotyczących świadczeń socjalnych i potrzebę uwzględniania indywidualnych okoliczności życiowych, a nie tylko ścisłej wykładni prawa. Podkreśla znaczenie sprawiedliwości społecznej w interpretacji przepisów.
“Czy wnuczka może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, gdy dzieci niepełnosprawnej babci nie mogą sprawować opieki?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.