II SA/Op 28/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję stwierdzającą nieważność świadczenia pieniężnego dla osoby deportowanej do pracy przymusowej, uznając, że deportacja matki skarżącej nie nastąpiła z terytorium Polski.
Skarżąca O.P. domagała się świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy. Organ początkowo przyznał świadczenie, ale następnie stwierdził jego nieważność, uznając, że deportacja matki skarżącej nie nastąpiła z terytorium Polski przedwojennej. Skarżąca argumentowała, że dziecko urodzone podczas deportacji powinno być traktowane na równi z dzieckiem deportowanym wraz z rodzicami, powołując się na orzecznictwo NSA. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organu, że kluczowym warunkiem jest deportacja z terytorium Polski.
Sprawa dotyczyła skargi O.P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, która utrzymała w mocy decyzję o stwierdzeniu nieważności świadczenia pieniężnego przyznanego skarżącej z tytułu deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy. Pierwotna decyzja przyznająca świadczenie została wydana na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. Następnie organ stwierdził nieważność tej decyzji, uznając, że deportacja matki skarżącej, która urodziła ją w miejscu pracy przymusowej, nie nastąpiła z terytorium Polski w granicach sprzed 1 września 1939 r., co było warunkiem ustawowym. Skarżąca podnosiła, że dzieci urodzone podczas deportacji powinny być traktowane na równi z dziećmi deportowanymi wraz z rodzicami, powołując się na wykładnię Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd administracyjny w Opolu oddalił skargę, stwierdzając, że kluczowym warunkiem przyznania świadczenia jest deportacja z terytorium Polski w przedwojennych granicach, nawet w przypadku dziecka urodzonego w miejscu pracy przymusowej. Sąd podkreślił, że taka interpretacja nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości, a państwo ma prawo ograniczyć krąg uprawnionych podmiotów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, deportacja musi nastąpić z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., aby można było przyznać świadczenie pieniężne, nawet jeśli dziecko urodziło się w miejscu pracy przymusowej.
Uzasadnienie
Sąd podzielił stanowisko organu, że kluczowym warunkiem przyznania świadczenia jest deportacja z terytorium Polski w przedwojennych granicach. Brak spełnienia tego warunku, nawet w przypadku dziecka urodzonego w miejscu pracy przymusowej, wyklucza możliwość przyznania świadczenia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (16)
Główne
u.ś.p. art. 1 § ust. 1
Ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie represji były obywatelami polskimi, są nimi obecnie i posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium RP.
u.ś.p. art. 2 § pkt 2 lit. a
Ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny 1939-1945.
K.p.a. art. 158 § § 1 w związku z art. 157 § 2 oraz art. 156 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa.
K.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ stwierdza nieważność decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
Pomocnicze
u.ś.p. art. 4 § ust. 1 i 2
Ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
u.ś.p. art. 3 § ust. 1
Ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Określa maksymalny wymiar świadczenia.
u.ś.p. art. 6
Ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Finansowanie świadczeń z budżetu państwa.
K.p.a. art. 157 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa właściwość organu do stwierdzenia nieważności decyzji.
K.p.a. art. 16 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada trwałości decyzji administracyjnych.
K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
K.p.a. art. 127 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowanie w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
K.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.
P.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kognicji sądów administracyjnych.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów proceduralnych.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa i zakaz dyskryminacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Deportacja matki skarżącej nie nastąpiła z terytorium Polski w granicach sprzed 1 września 1939 r., co jest warunkiem ustawowym do przyznania świadczenia. Prawo do świadczenia pieniężnego jest ograniczone do osób deportowanych z terytorium Polski, co nie narusza zasad konstytucyjnych.
Odrzucone argumenty
Dziecko urodzone w miejscu pracy przymusowej powinno być traktowane na równi z dzieckiem deportowanym wraz z rodzicami, niezależnie od miejsca deportacji matki. Pozbawienie świadczenia spowoduje tragiczną sytuację materialną skarżącej. Naruszenie art. 32 Konstytucji RP (równość wobec prawa i zakaz dyskryminacji).
Godne uwagi sformułowania
pod pojęciem "rażącego naruszenia prawa" rozumieć należy takie naruszenie wyraźnej normy prawa materialnego lub procesowego, które jest oczywiste, ewidentne, od razu zauważalne deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. Państwo, stosownie do art. 6 ustawy o świadczeniu pieniężnym, finansując ze swego budżetu - z natury rzeczy ograniczonego - świadczenia z tytułu represji doznanej w latach 1939 - 1945 ze strony zewnętrznego agresora, władne jest bowiem ograniczyć krąg uprawnionych podmiotów...
Skład orzekający
Daria Sachanbińska
sprawozdawca
Elżbieta Kmiecik
przewodniczący
Elżbieta Naumowicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja warunków przyznania świadczeń pieniężnych dla osób deportowanych do pracy przymusowej, w szczególności wymogu deportacji z terytorium Polski."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej ustawy o świadczeniu pieniężnym i konkretnych okoliczności deportacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy świadczeń dla ofiar represji wojennych i porusza kwestię wykładni przepisów dotyczących deportacji, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i odszkodowawczym.
“Czy urodzenie dziecka w obozie pracy przymusowej daje prawo do świadczenia? Sąd wyjaśnia kluczowy warunek deportacji.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Op 28/07 - Wyrok WSA w Opolu Data orzeczenia 2007-07-05 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2007-01-18 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu Sędziowie Daria Sachanbińska /sprawozdawca/ Elżbieta Kmiecik /przewodniczący/ Elżbieta Naumowicz Symbol z opisem 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej Skarżony organ Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Treść wyniku Oddalono skargę Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie: sędzia WSA Daria Sachanbińska – spr. asesor sądowy Elżbieta Naumowicz Protokolant: st. sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2007 r. sprawy ze skargi O. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę. Uzasadnienie Decyzją z dnia 15 marca 2006 r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), przyznał O. P. uprawnienie do świadczenia pieniężnego w maksymalnym wymiarze określonym w art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, z tytułu deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy. Jako podstawę prawną organ powołał art. 2 pkt. 2 lit. a w/w ustawy, a ponadto wskazał, iż wysokość świadczenia ustali organ emerytalno-rentowy. Następnie, decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych - po wszczęciu z urzędu postępowania, działając na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 157 § 2 oraz art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), stwierdził nieważność opisanej powyżej decyzji własnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniósł, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. organ administracji państwowej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Wskazał, że O. P. ubiegała się o przyznanie świadczenia z tytułu urodzenia się i pobytu z rodzicami w miejscowości S., pow. [...]. Wyjaśnił, że w sprawie ma zastosowanie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, który stanowi, iż represją (...) jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego, a zwłaszcza karty osobowej i ankiety matki O. P., odpisu skróconego aktu małżeństwa, oraz relacji O. P., jej rodzice wywiezieni zostali do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy, ze wsi S., pow. [...] (obecnie Ukraina). Kierownik Urzędu podkreślił, iż osobę urodzoną w miejscu wykonywania przez jej matkę pracy przymusowej, można uznać za osobę deportowaną, o ile deportacja matki nastąpiła z terytorium państwa polskiego. Podsumowując organ wskazał, że z uwagi na fakt, iż deportacja matki O. P. nie nastąpiła z terytorium państwa polskiego, strona nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Wobec tego, w konsekwencji organ uznał, że decyzja Kierownika Urzędu z dnia 15 marca 2006 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa i dlatego należało stwierdzić jej nieważność. O. P. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając dokonanie przez organ wadliwej interpretacji zastosowanych przepisów prawa. Podała, że w odniesieniu do dzieci, które urodziły się z matki wywiezionej na roboty przymusowe do III Rzeszy należałoby przyjąć wykładnię Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w wyroku z dnia 19 sierpnia 2004 r., sygn. akt OSK 135/04, iż o deportacji (wywiezieniu) można mówić zarówno wtedy, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy, gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Skarżąca podkreśliła, że w orzeczeniu tym nie było żadnych zastrzeżeń dotyczących miejsca, z którego matka (Polka), musiała zostać deportowana. W jej ocenie, przepis art. 2 ust. 2 ustawy jest błędnie interpretowany przez organ, albowiem sprawa dotyczy dziecka urodzonego podczas deportacji, a nie jego matki. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...], opartą o przepis art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu, oprócz argumentów ujętych w utrzymanej w mocy decyzji, wskazał, że w sprawie chodzi o uznanie praw dziecka urodzonego na deportacji na równi z dzieckiem wywiezionym z rodzicami, a zatem nie ulega wątpliwości, że chodzi o dziecko urodzone przez matkę, która została deportowana, a to w świetle art. 2 pkt 2 lit. a przedmiotowej ustawy oznacza, iż matka musiała być wywieziona do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. Od powyższej decyzji O. P. wywiodła skargę do tut. Sądu. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazała, iż na podstawie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wszyscy są równi wobec prawa oraz wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zgodnie natomiast z ust. 2 powołanego przepisu nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. W ocenie skarżącej, ten konstytucyjny przepis został złamany przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który różnicuje w sposób bezprawny sytuację matek o obywatelstwie polskim, które urodziły dzieci podczas wykonywania niewolniczej pracy w III Rzeszy. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty ujęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo podniosła, że pozbawienie jej świadczenia pieniężnego spowoduje, iż znajdzie się w tragicznej sytuacji materialnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów, nie są natomiast brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność decyzji, czyli jej zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania decyzji. Ostatnio poczyniona uwaga wydaje się konieczna z uwagi na szeroko eksponowaną przez O. P. w trakcie rozprawy sądowej argumentację o znacznym pogorszeniu jej sytuacji materialnej, wskutek wydania zaskarżonej decyzji. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] którą organ utrzymał w mocy decyzję stwierdzającą nieważność decyzji własnej z 15 marca 2006 r. o przyznaniu O. P. świadczenia pieniężnego, o jakim mowa w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym. Zaskarżona decyzja, podobnie zresztą jak i decyzja ją poprzedzająca, zapadły we wszczętym z urzędu postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. Postępowanie to ma zasadniczo charakter nadzorczy i zmierza do wyjaśnienia kwalifikowanej niezgodności z prawem decyzji, a nie do ponownego rozpoznania zakończonej sprawy w jej całokształcie. Postępowanie administracyjne w przedmiocie nieważności ma bowiem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jak gdyby chodziło o badanie, czy zasadnie zastosowano przepisy prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego. Ma ono zatem charakter odrębny od postępowania zwykłego (rozpoznawczego), jakie toczyło się w sprawie, i jakie zakończyło się wydaniem decyzji ostatecznej w toku instancji. Takie usytuowanie spraw o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej ma swoje konsekwencje w zakresie określenia właściwości rzeczowej organów posiadających uprawnienia do prowadzenia postępowania w tym przedmiocie. Właściwość organów w zakresie stwierdzenia nieważności nie musi pokrywać się z właściwością organów rozpatrujących określoną sprawę w trybie zwykłym. Zasadnicze znaczenie ma tu przepis art. 157 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej K.p.a., który stanowi, że właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach określonych w art. 156 § 1 K.p.a. (gdy decyzja: 1/ wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, 2/ wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, 3/ dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, 4/ została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, 5/ była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, 6/ w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą, 7/ zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa) jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Należy powtórzyć, że wprawdzie art. 16 § 1 K.p.a. ustanowił ogólną zasadę trwałości decyzji administracyjnych, jednak od tej reguły ustawodawca dopuścił pewne wyjątki. Jednym z nich jest stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 K.p.a i wówczas wzruszenie ostatecznej decyzji może nastąpić tylko w trybie tego postępowania. Rozstrzygnięcie sprawy w rozumieniu art. 158 § 1 K.p.a następuje na podstawie czynności dowodowych postępowania prowadzonego w przedmiocie stwierdzenia nieważności określonej decyzji. Wynikiem wyjaśnienia okoliczności sprawy będzie albo ujawnienie istnienia przesłanek nieważności decyzji wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 K.p.a., albo stwierdzenie, że przesłanki te nie występują i decyzja jest prawidłowa, albo też dotknięta jest innymi wadami niż wymienione w omawianym przepisie, czyli takimi, które nie noszą cech wad kwalifikowanych. Przenosząc wyżej zaprezentowane, ogóle uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych trafnie uznał, że sprawę dotyczącą przyznania O. P. świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy należało rozpoznać pod kątem wystąpienia przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a., czyli rażącego naruszenia prawa. W orzecznictwie sądowym, jak i w literaturze przedmiotu, powszechnie przyjmuje się, iż pod pojęciem "rażącego naruszenia prawa" rozumieć należy takie naruszenie wyraźnej normy prawa materialnego lub procesowego, które jest oczywiste, ewidentne, od razu zauważalne. Niejednokrotnie w orzecznictwie spotykamy się również z poglądem, iż z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia także wtedy, gdy istnieje przepis prawny dający podstawę do wydania decyzji administracyjnej, a rozstrzygnięcie zawarte w decyzji, dotyczące praw lub obowiązków stron postępowania, zostało ukształtowane sprzecznie z przesłankami wprost określonymi w tym przepisie prawnym (patrz: wyrok NSA z dnia 11 maja 1994 r., III SA 1705/93, Wspólnota 1994, nr 42, s. 16 i J. Borkowski, glosa do wyroku NSA z dnia 19 listopada 1992 r., S.A./Kr 914/92, Prz. Sąd. 1994, nr 7-8, s. 163). Ocena prawidłowości decyzji objętej stwierdzeniem nieważności, dokonana z uwzględnieniem powyższych uwag, daje pełne podstawy do uznania, iż jest ona obciążona wadą kwalifikowaną. Materialnoprawą podstawę rozstrzygnięcia z dnia 15 marca 2006 r. stanowiły przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym. Zgodnie z jej art. 1 ust. 1, świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten przewiduje zatem prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały tak określonym represjom, natomiast - z woli prawodawcy - rozwiązania ustawowe nie przewidują objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego, a nadto nie uwzględniają wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Rodzaje represji, których doznanie - z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym - uprawnia do ubiegania się o przyznanie omawianego świadczenia, wymienione zostały w sposób enumeratywny w art. 2 tej ustawy, stanowiącym, że represją w rozumieniu ustawy jest m.in. deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945 (pkt 2 lit. a). Z powyższego wynika jednoznacznie, iż w celu uzyskania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do prac przymusowych na rzecz III Rzeszy, należy spełnić łącznie następujące przesłanki: - deportacja została dokonana z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., - deportacji tej dokonano na terytorium III Rzeszy lub terenów przez nią okupowanych w okresie wojny 1939 -1945 r., - okres deportacji wynosił co najmniej 6 miesięcy, - ubiegający się o świadczenie jest obywatelem polskim posiadającym stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadał to obywatelstwo również w okresie deportacji. W tym miejscu rację należy przyznać skarżącej, iż o deportacji w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i w sytuacji, gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót (patrz wyroki NSA z dni: 19 sierpnia 2004 r., OSK 135/04, ONSAiWSA 2005/1/15 i 12 kwietnia 2000 r., V SA 674/00, Lex nr 50166). Wykładnia przepisu art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym w związku z art. 1 ust. 1 tej ustawy, dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny, a którą Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, jest konsekwencją założenia, że wykazanie wykonywania pracy przymusowej nie jest warunkiem uznania za represję w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, a osobą represjonowaną może być zarówno osoba deportowana do pracy (bez względu na wiek), jak i osoba (dziecko) wywieziona z rodzicami do pracy przymusowej, a także dziecko, które urodziła w miejscu wykonywania prac przymusowych deportowana kobieta. Przechodząc do dalszych rozważań przypomnieć należy, iż skarżąca O. P. została urodzona już po dokonaniu deportacji jej rodziców do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy. Wbrew ogólnemu przekonaniu skarżącej, iż w tej sytuacji nie mają przepisy mówiące o wywiezieniu z terytorium państwa polskiego, należy do jej przypadku odnieść przesłanki wynikające z art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym, albowiem skarżąca - w tym zakresie - wywodzi swoje uprawnienia z uprawnień swoich rodziców. Przy innym rozumieniu omawianego przepisu skarżąca w ogóle nie znalazłaby się w kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń. W konsekwencji trzeba uznać, że do skutecznego przyznania żądanego świadczenia, wymagane jest również zaktualizowanie się przesłanki deportacji z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. Podsumowując ten fragment wywodów stwierdzić trzeba, iż przesłanką przyznania dziecku urodzonemu w tracie trwania pracy przymusowej przez deportowaną do takiej pracy matkę, będzie pozytywne ustalenie, że: - deportowana była obywatelem polskim (ewentualnie drugi z rodziców); - deportacja trwała co najmniej 6 miesięcy; - deportacja nastąpiła z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach (przypadek, który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie). W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że rodzice skarżącej deportowani zostali do pracy przymusowej ze wsi S., powiat [...], leżący przed 1 września 1939 r. w obrębie Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, wchodzącej w skład ZSRR. Wobec tego, deportacja nastąpiła z terytorium leżącego poza granicami Polski sprzed 1 września 1939 r., a zatem nie został spełniony warunek jakim jest wywiezienie do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. Natomiast sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania ustawowego świadczenia (por. wyrok NSA z 14 listopada 2001 r., V SA 564/01, LEX 84361). Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że brak jest podstaw do przyjęcia rozszerzającej wykładni omawianego przepisu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym, czego domaga się skarżąca, a która to wykładnia pozwoliłaby na objęcie przepisem również osób, które zostały deportowane do pracy przymusowej spoza terytorium państwa polskiego. Wykładnia taka nie byłaby uprawniona, jako sprzeczna z brzmieniem przepisu, który nie przewiduje wyjątków od warunku deportacji z terytorium państwa polskiego, i czyniąca w efekcie zbędnym art. 2 pkt 1, skoro praktycznie każda praca przymusowa wykonywana przez co najmniej 6 miesięcy na terytorium III Rzeszy w latach 1939 - 1945, uprawniałaby do świadczenia. Jak zaznaczono wcześniej, gramatyczna wykładnia przepisu art. 2 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym, wedle której koniecznym warunkiem do uzyskania prawa do świadczenia jest spełnienie m.in. przesłanki ustawowo rozumianej deportacji z terenu państwa polskiego, nie pozostawia najmniejszych wątpliwości co do bezpośredniego rozumienia przepisu. Podjęcie natomiast decyzji, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, z tak oczywistym naruszeniem normy prawnej stanowi o kwalifikowanym charakterze tego naruszenia, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia z 15 marca 2006 r. wydana w sprawie O. P. winna być wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie nadzwyczajnym, i że - w tych okolicznościach - zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Oceny tej nie może zmienić okoliczność, że badana przez Sąd decyzja narusza art. 107 § 3 K.p.a., gdyż nie zawiera wystarczającego, pełnego uzasadnienia zastosowanej instytucji prawnej. W uzasadnieniu decyzji zabrakło dostatecznego omówienia przesłanki rażącego naruszenia prawa, na której organ oparł swe rozstrzygniecie. Wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji staje się szczególnie ważne i potrzebne, gdy pozbawia się stronę przyznanych jej wcześniej uprawnień oraz gdy w toczonym postępowaniu nie chodzi o wykazanie każdego naruszenia prawa, lecz takiego, którego ciężar gatunkowy uzasadnia odstąpienie od zasady trwałości decyzji ostatecznej. Popełniony przez organ błąd, nie zmienia jednak faktu, iż w rozpoznawanej sprawie bezsprzecznie ziściła się przesłanka rażącego naruszenia prawa, obligująca organ do wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności. W tej sytuacji Sąd uznał, iż nie wystąpiły przyczyny do uchylenia zaskarżonej decyzji, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., gdyż wykazane naruszenie przepisu proceduralnego nie miało wpływu na wynik sprawy. Na zakończenie zaznaczyć należy, iż omówiona wcześniej przez Sąd regulacja prawna ustawy o świadczeniu pieniężnym, ograniczająca uprawnienia do świadczenia z tytułu pracy przymusowej wykonywanej w warunkach deportacji w latach 1939 -1945 do osób, które - prócz spełnienia innych warunków - były deportowane z Polski w jej przedwojennych granicach i w dacie deportacji posiadały polskie obywatelstwo, nie narusza konstytucyjnych zasad państwa prawnego. Państwo, stosownie do art. 6 ustawy o świadczeniu pieniężnym, finansując ze swego budżetu - z natury rzeczy ograniczonego - świadczenia z tytułu represji doznanej w latach 1939 - 1945 ze strony zewnętrznego agresora, władne jest bowiem ograniczyć krąg uprawnionych podmiotów, do osób charakteryzujących się w równym stopniu pewnymi istotnymi cechami (zamieszkiwanie w dacie represjonowania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, posiadanie wówczas obywatelstwa polskiego), i takie ustawowe ograniczenie nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości (patrz: uchwała 7 sędziów NSA z 12 października 1998 r., OPS 5/98, ONSA 1999/1/1 oraz wyroki NSA z 7 stycznia 1999 r., V SA 1257/98 i V SA 1116/98, niepubl.). Z tych względów skarga podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI