II SA/OP 266/04

II SA/Op 266/04 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2005-05-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Janowska
Grażyna Jeżewska
Symbol z opisem
6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
Skarżony organ
Kurator Oświaty
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: WSA Elżbieta Kmiecik - spr. Sędziowie: WSA Ewa Janowska Asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: Katarzyna Johan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2005 roku sprawy ze skargi M. T. na decyzję [...] Kuratora Oświaty w O. z dnia [...], nr [...] 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], Nr [...], Wójt Gminy [...] , na podstawie art. 9b ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r.- Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2003r. Nr 118, poz.1112 z póżn. zm.) odmówił nadania księdzu M. T. stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego z mocy prawa.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż po ponownym rozpoznaniu sprawy oraz uzupełnieniu materiału dowodowego w przedmiocie prowadzenia przez księdza M. T. drugiej lekcji religii w szkołach w L. i J. ustalono, iż przygotowywał on dzieci do Pierwszej Komunii oraz odprawiał Msze Święte. Powyższe ustalenie nie uprawnia jednak do uznania, że spełnione zostały tym samym wymagania wynikające z rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. T. Wskazał w nim, iż nie zgadza się z przedmiotową decyzją, gdyż rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych nie stanowi o formie prowadzonych lekcji religii. W paragrafie zaś 8 stanowi, że lekcje religii winny się odbywać w wymiarze dwóch godzin tygodniowo, a w szkole w której był zatrudniony jedna godzina katechezy prowadzona była w szkole, zaś druga w kościele. Zwrócił nadto uwagę, iż Gmina akceptowała ten stan rzeczy, o czym świadczy chociażby fakt, iż nie występowała do Biskupa Diecezji o zgodę na prowadzenie lekcji religii w wymiarze jednej godziny tygodniowo.
Decyzją z dnia [...], Nr [...], [...] Kurator Oświaty w O. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. art. 9b ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r.- Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2003r. Nr 118, poz.1112 z póżn. zm.) w zw. z art 10 ust. 5 ustawy z dnia 18 lutego 2000r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 19, poz. 239 ) po rozpatrzeniu odwołania księdza M. T. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w aktach postępowania przed organem I instancji brak jest potwierdzenia zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, a przede wszystkim umożliwienie jej wypowiedzenia się, co do zebranych w sprawie dowodów. W wyniku tego stwierdzenia [...] Kurator Oświaty wskazał, iż zawiadomił stronę o przysługującym jej prawie wglądu do akt sprawy oraz wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do materiałów zgromadzonych w postępowaniu odwoławczym. Argumentował w związku z powyższym organ, iż po zbadaniu materiału dowodowego ksiądz M. T. nie spełnia warunku 3-letniego nieprzerwanego okresu pracy pedagogicznej, o którym stanowi art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 18 lutego 2000r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela, a zatem kwestionowana decyzja nie narusza prawa.
Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się M. T. kwestionując jej zasadność i zgodność z prawem, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż w roku szkolnym 1990/1991, 1991/1992 oraz 1992/1993 nie została z nim podpisana umowa o pracę, ani też umowa cywilnoprawna na prowadzenie lekcji w Szkole Podstawowej w J., mimo, że prowadził zajęcia z uczniami w wymiarze 3 godzin tygodniowo. Taka sama sytuacja zaistniała w odniesieniu do prowadzonych zajęć w Samorządowym Przedszkolu w J. w latach 1993/1994, 1994/1995,1995/1996,1996/1997. Wskazując na powyższe skarżący stwierdził, iż legitymuje się 3-letnim nieprzerwanym okresem pracy w pełnym wymiarze zajęć i nie może ponosić wszelkich konsekwencji nie podpisania przez pracodawcę umów o pracę, czy też umów cywilnoprawnych.
[...] Kurator Oświaty w O. w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dodatkowo wskazując, iż do 3-letniego nieprzerwanego okresu pracy pedagogicznej w pełnym wymiarze zajęć zalicza się okres prowadzenia przez księży i diakonów nieodpłatnie nauki religii w szkołach przed dniem 1wrzesnia 1997r. Nieprzerwany 3-letni okres pracy pedagogicznej musi zawierać się w ramach pracowniczego stosunku pracy i dotyczyć prowadzenia zajęć katechetycznych w szkołach i innych placówkach oświatowo wychowawczych lub w ramach katechezy parafialnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270).
Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja, co do tego, iż sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r., sygn. III SA 4731/97 – LEX nr 37180).
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialno - prawnym.
Przedmiotem oceny, w rozpoznawanej sprawie jest decyzja [...] Kuratora Oświaty w O. z dnia [... ] ,Nr [...], który działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. art. 9b ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r.- Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2003r. Nr 118, poz.1112 z póżn. zm.) w zw. z art 10 ust. 5 ustawy z dnia 18 lutego 2000r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 19, poz. 239 ) po rozpatrzeniu odwołania księdza M. T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...], Nr [...], odmawiającą nadania księdzu M. T. stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego z mocy prawa.
Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego.
Zasada dwuinstancyjności postępowania wymaga, aby w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest jednak, by rozstrzygnięcia te poprzedzone zostały przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których jest prowadzone. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, ani też do zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu, ale jest zobowiązany ponownie merytorycznie rozstrzygnąć sprawę. Powyższe wynika z treści art. 138 § 1Kpa, który przyznaje organowi kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czego następstwem jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji (a nie oddalenie odwołania) bądź uchylenie i zmiana zaskarżonej decyzji. W świetle § 2 art. 138 Kpa organ odwoławczy ma w ograniczonym zakresie kompetencje kasacyjne, a to wówczas, gdy rozstrzygniecie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części.
Z obowiązku ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy płynie dla organu II instancji zobowiązanie do rozpatrzenia wszystkich żądań strony oraz ustosunkowania się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji.
Wyrazem, bowiem prawidłowo przeprowadzonego przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego sprawy jest uzasadnienie decyzji stanowiące jej obowiązkowy składnik.
Zgodnie z art. 107 § 3 Kpa prawidłowo sporządzone uzasadnienie powinno spełniać szereg wymogów odnośnie treści i formy. W zakresie uzasadnienia faktycznego winno znaleźć się wyjaśnienie okoliczności wskazujących na potrzebę lub konieczność wydania decyzji w danej sprawie wobec określonych podmiotów oraz ich wpływ na treść rozstrzygnięcia. W ustaleniach stanu faktycznego mieścić się będzie także wyjaśnienie zmierzające do ustalenia faktów i ich znaczenia, a więc również odniesienie się do nowych dokumentów, które strona postępowania złożyła w dniu 24 czerwca 2004r. Nadto uzasadnienie decyzji winno wskazywać konkretne dowody, na których oparta została wydana decyzja oraz zawierać wyjaśnienie, dlaczego inne dowody zgromadzone w sprawie, poza projektami organizacyjnymi szkół oraz dziennikami lekcyjnymi nie mogły zostać uwzględnione, a w szczególności z jakich względów i jakie okoliczności, czy też fakty przemawiały za takim uznaniem. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ winien omówić moc dowodową złożonych w sprawie dokumentów, dokonać ich oceny i wytłumaczyć stronie dlaczego nie przyznano waloru dowodowego zaświadczeniu z dnia 18.07.2003r. dyrektora Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w L. oraz dziennikom katechizacji parafialnej, które w przekonaniu skarżącego przemawiały za przyjęciem zasadności jego żądania.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawierające lakoniczne i ogólnikowe stwierdzenie:" Ksiądz M. T. w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie spełnia warunku 3-letniego nieprzerwanego okresu pracy pedagogicznej." Taki sposób oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie czyni zadość wymogom prawidłowo sporządzonego uzasadnienia decyzji wynikającym z dyspozycji art. 107 § 3 Kpa.
Na marginesie zauważyć należy także, iż organ, w sytuacji gdy strona twierdzi, iż spełniła ustawowe przesłanki uzyskania z mocy prawa stopnia awansu zawodowego winien zatem zażądać od stron postępowania wskazania wszystkich dowodów na poparcie swoich twierdzeń w zakresie pełnego wymiaru czasu nauczania religii przez stronę oraz 3-letniego nieprzerwanego okresu pracy pedagogicznej, a w razie braku takich dowodów, jako dowód w sprawie należało dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1Kpa). Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy; organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę (art. 86 zd. pierwsze Kpa). Skoro zatem strona twierdzi, iż prowadziła także zajęcia katechetyczne w szkołach i innych placówkach oświatowo-wychowawczych (przedszkolach oraz w ramach katechezy parafialnej) w pełnym wymiarze zajęć przed 1 września 1997r. to powinnością organu było wezwanie jej do złożenia dowodów w tym zakresie , a następnie ich ocena poprzez pryzmat przepisu prawa materialnego, a to min. art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 18 lutego 2000r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 18.02.2000r., Nr 19, poz. 239) Art. 10 ust. 5 tej ustawy stanowi bowiem, iż księża i diakoni zatrudnieni w dniu wejścia w życie ustawy na stanowisku nauczyciela religii, posiadający wymagane kwalifikacje oraz co najmniej 3-letni nieprzerwany okres pracy pedagogicznej w pełnym wymiarze zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami odpowiednio w przedszkolu, szkole, z tym dniem uzyskują z mocy prawa stopień nauczyciela mianowanego. Do 3-letniego okresu pracy pedagogicznej zalicza się okres prowadzenia przez księży i diakonów, nieodpłatnie, nauki religii w szkołach przed dniem 1 września 1997r. Zamieszczenie przez ustawodawcę w ostatnim zdaniu przytoczonego przepisu sformułowania "nieodpłatnie" nie może prowadzić do wniosku, iż warunkiem zaliczenia do 3-letniego nieprzerwanego okresu pracy pedagogicznej jest prowadzenie zajęć katechezy przez księży i diakonów w szkołach przed dniem 1 września 1997r. w ramach pracowniczego stosunku pracy. Art. 3 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela w tzw. słowniczku wskazuje, iż ilekroć zawiera zapis "szkoła" należy pod nim rozumieć każdorazowo szkołę, przedszkole oraz inne placówki o których stanowi art. 1 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela (j.t. Dz. U z 2003r., Nr 118, poz. 1112). Karta Nauczyciela jednocześnie w art. 10 ust. 1 określa, iż stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się na podstawie mianowania lub umowy o pracę.
Z istoty pracowniczego stosunku pracy, który ma charakter zobowiązaniowy, wynika jego odpłatność. Wynagrodzenie za pracę jest, bowiem obowiązkowym świadczeniem pracodawcy spełnianym na rzecz pracownika (nauczyciela). Bez ustalenia odpłatności na rzecz pracownika za wykonywanie pracy (czynności) umówionego rodzaju nie można mówić o stosunku pracy. Powyższe oznacza, iż nauczyciel nie mógł być zatrudniony w szkole nieodpłatnie, a więc księża i diakoni prowadzący zajęcia katechezy w szkołach przed dniem 1 września 1997r. nie pozostawali w zatrudnieniu w ramach pracowniczego stosunku pracy, a mimo to ustawodawca nakazał dokonanie zaliczenia tego okresu do okresu pracy pedagogicznej.
Zasadniczą kwestią zatem dla prawidłowego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy było ustalenie legitymowania się bądź nie przez skarżącego, co najmniej 3-letnim nieprzerwanym okresem pracy pedagogicznej w pełnym wymiarze zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami odpowiednio w przedszkolu, szkole. Dokonując ustalenia tego okresu, ocenić należy także okresu pracy pedagogicznej skarżącego związany z prowadzenia przez niego, nieodpłatnie, nauki religii w szkołach przed dniem 1 września 1997r.
Stwierdzone uchybienia uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i mogą mieć istotny wpływ na wynik postępowania, co w konsekwencji powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż skoro skarżący kwestionuje wymiar swojego zatrudnienia (pełny czy też w ułamkowym wymiarze), jak też rodzaj stosunku pracy (umowa zlecenia, czy umowa o pracę) to rozważenia wymaga kwestia związana z pouczeniem skarżącego o możliwości wystąpienia w tym zakresie do sądu powszechnego ze stosownym żądaniem z zakresu prawa pracy i ewentualne zawieszenie postępowania do czasu zakończenia tego postępowania.
Wskazanie, co do dalszego postępowania przez organ wynika z powyższych rozważań prawnych.
W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu...(Dz.U Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt 2 i 3 oparto na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.