II SA/OP 228/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu rozpoznał skargę B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad siostrą. Skarżąca argumentowała, że organ I instancji błędnie zinterpretował przepisy dotyczące świadczeń rodzinnych, a jej ojciec, mimo że żyje, nie jest w stanie sprawować opieki z uwagi na stan zdrowia. Organ odwoławczy, powołując się na art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom niż spokrewnione w pierwszym stopniu tylko w sytuacji, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponieważ ojciec osoby niepełnosprawnej nie posiadał takiego orzeczenia, organ uznał, że nie zaszły przesłanki do przyznania świadczenia skarżącej. Sąd administracyjny, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, oddalił skargę. Sąd podkreślił, że zgodnie z uchwałą NSA z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd uznał, że ustalenia organów były prawidłowe, a zastosowane przepisy prawa nie zostały naruszone. Podkreślono, że obowiązek alimentacyjny ojca wobec córki jest pierwszoplanowy, a jego realizacja może przybrać formę osobistych starań lub świadczeń finansowych. Brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u ojca wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście obowiązku alimentacyjnego rodziców i dalszych krewnych, oraz znaczenia orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Orzeczenie jest silnie związane z uchwałą NSA I OPS 2/22, co wzmacnia jego moc, ale jednocześnie ogranicza możliwość odmiennej interpretacji w podobnych sprawach.
Zagadnienia prawne (2)
Czy świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane osobie spokrewnionej w dalszym stopniu (np. siostrze), gdy rodzic osoby niepełnosprawnej żyje, ale nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane osobie spokrewnionej w dalszym stopniu, jeśli rodzic osoby niepełnosprawnej żyje i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ponieważ nie zaszły obiektywne przesłanki uniemożliwiające mu sprawowanie opieki.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na uchwale NSA, która precyzuje, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak takiego orzeczenia u ojca osoby niepełnosprawnej wyklucza przyznanie świadczenia skarżącej.
Jaka jest wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście obowiązku alimentacyjnego wynikającego z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepisy te należy interpretować kompleksowo, uwzględniając zarówno wykładnię językową, systemową, jak i celowościową. Kryterium stopnia niepełnosprawności jest obiektywne i nie narusza zasad równości. Obowiązek alimentacyjny rodziców jest pierwszoplanowy i wyprzedza obowiązek dalszych krewnych, chyba że istnieją obiektywne przeszkody uniemożliwiające jego realizację.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do uchwały NSA, która wyjaśnia, że odesłanie do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w ustawie o świadczeniach rodzinnych ma ograniczony charakter i nie pozwala na przyjmowanie wykładni sprzecznej z uchwałą. Kryterium znacznego stopnia niepełnosprawności jest definicją legalną i nie wymaga odwoływania się do języka potocznego. Obowiązek alimentacyjny wstępnych jest pierwszoplanowy, a jego realizacja może przybrać różne formy.
Przepisy (38)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeśli nie podejmują zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami.
u.ś.r. art. 17 § 1a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 (inne osoby zobowiązane alimentacyjnie), innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, gdy spełnione są łącznie warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
k.r.o. art. 128
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa krąg osób zobowiązanych do alimentacji.
k.r.o. art. 129 § 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa kolejność zobowiązanych do alimentacji.
k.r.o. art. 132
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa przesłanki powstania obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego w dalszej kolejności.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 5
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Lit. a) wskazuje na znaczący stopień niepełnosprawności jako przesłankę.
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2022 poz 615
k.r.o. art. 135 § 2
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa, że wykonanie obowiązku alimentacyjnego może polegać na osobistych staraniach.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dz.U. 2020 poz 1359
P.p.s.a. art. 119 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Umożliwia rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
P.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres kontroli sądu.
P.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa przesłanki uwzględnienia skargi.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa przesłanki oddalenia skargi.
P.p.s.a. art. 269 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Reguluje przedstawianie zagadnień prawnych do rozstrzygnięcia składowi poszerzonemu NSA i moc wiążącą uchwał NSA.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2021 poz 573
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych art. 3
Rozróżnia stopnie niepełnosprawności.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych art. 4
Rozróżnia stopnie niepełnosprawności.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Dz.U. 2020 poz 1359
Ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych art. 1
Podstawa działania kolegiów.
Ustawa z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych art. 18 § 1
Podstawa działania kolegiów.
Kpa art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie lub uchylenie decyzji organu I instancji.
Kpa art. 138 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy.
Kpa art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Kpa art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.
Kpa art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek informowania stron.
Kpa art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
Kpa art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny na podstawie materiału dowodowego.
Kpa art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Uzasadnienie decyzji.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2021 poz 735
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
(t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359)
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
(tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.)
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
(tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze. zm.)
Kpa
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
(tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
(Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze. zm.)
P.p.s.a.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. z 2022 r., poz. 329, z późn. zm.)
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Kontrola działalności administracji publicznej.
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
(Dz. U. z 2021 r., poz. 137, z późn. zm.)
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ojciec osoby niepełnosprawnej żyje, nie jest pozbawiony praw rodzicielskich i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego siostrze. • Uchwała NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, wiążąca dla sądów administracyjnych, precyzuje warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. • Kryterium stopnia niepełnosprawności jest obiektywne i nie narusza zasad równości. • Obowiązek alimentacyjny rodziców jest pierwszoplanowy i wyprzedza obowiązek dalszych krewnych.
Odrzucone argumenty
Organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. • Siostra niepełnosprawnej nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ ojciec żyje i to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny. • Organ pominął cele ustawy i przyjął, że okoliczność posiadania ojca, który z uwagi na stan zdrowia nie może zająć się córką, stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia. • Organy naruszyły przepisy Kpa przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że ojciec jest w stanie opiekować się córką.
Godne uwagi sformułowania
warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego [...] osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki [...] orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności • nie można samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego • kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności [...] nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym • obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi • limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej • obowiązek sprawowania opieki jest prawnym i moralnym obowiązkiem dzieci względem rodziców a tylko uzasadniona, obiektywnie występująca przeszkoda w postaci złego stanu zdrowia potwierdzona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, może spowodować zwolnienie z niego osób zobowiązanych.
Skład orzekający
Beata Kozicka
przewodniczący sprawozdawca
Krzysztof Sobieralski
sędzia
Anna Komorowska-Kaczkowska
asesor sądowy
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście obowiązku alimentacyjnego rodziców i dalszych krewnych, oraz znaczenia orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności."
Ograniczenia: Orzeczenie jest silnie związane z uchwałą NSA I OPS 2/22, co wzmacnia jego moc, ale jednocześnie ogranicza możliwość odmiennej interpretacji w podobnych sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i pokazuje, jak ściśle przepisy prawne regulują dostęp do niego, nawet w trudnych sytuacjach rodzinnych. Wykładnia przepisów przez NSA i WSA jest kluczowa dla zrozumienia zasad przyznawania pomocy.
“Czy siostra może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, gdy ojciec żyje, ale nie jest niepełnosprawny?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.