II SA/Op 219/22

II SA/Op 219/22 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2022-11-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Anna Komorowska-Kaczkowska
Beata Kozicka /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Sobieralski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski Asesor sądowy Anna Komorowska-Kaczkowska Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2022 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 czerwca 2022 r., nr SKO.40.917.2022.śr w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 23 lutego 2022 r., nr GOPS.SR.521.OD.1.2022.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez G. R. (dalej: wnioskodawca, strona, a także skarżący) decyzją z 24 czerwca 2022 r., nr SKO.40.917.2022.śr, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu – działając na podstawie art. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.), dalej Kpa, po rozpatrzeniu, na posiedzeniu niejawnym, odwołania strony od decyzji Wójta Gminy [...] z 23 lutego 2022 r., nr GOPS.SR.521.OD.1.2022, odmawiającej przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej matką – K. R. – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.
Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy na wstępie przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach przypomniał, że wnioskiem, który wpłynął do organu w dniu 26 stycznia 2022 r. G. R. zwrócił się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – K. R., ur. [...] 1944 r., która jest wdową. Z treści znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. z 26 listopada 2021 r., nr [...] wynika, iż od dnia 1 października 2021 r. jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji.
Mając to na względzie organ I instancji uznał, że nie został spełniony warunek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na treść ww. art. 17 ust. 1b ustawy, stąd w ocenie organu, należało odmówić stronie wnioskowanego świadczenia.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, akcentując naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez wadliwe jego odczytanie, a w rezultacie niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zarzuciła organowi I instancji nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, a tym samym naruszenie art. 190 ust. 1, art. 2 oraz art. 8 ust. 1 Konstytucji RP.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Kolegium nie podzieliło prezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowiska organu I instancji. Podkreśliło, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Za NSA wskazał organ odwoławczy, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie (zob. wyrok NSA z 6 lipca 2016 r., sygn. akt. I OSK 223/16). Zaznaczył organ odwoławczy, że jeżeli ustrojodawca dopuścił wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, to – jak w niniejszej sprawie – nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał uznał dany przepis za niezgodny z Konstytucją RP.
W ocenie Kolegium podane przez organ I instancji argumenty nie mogły stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, stąd – jak zaznaczyło – należało ustalić czy strona spełnia pozostałe przesłanki, wynikające z ustawy, których spełnienie uprawnia do otrzymania wnioskowanego świadczenia.
Kolegium wskazało następnie na przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone, które zostały unormowane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Podniosło, że przepis ten częściowo został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. 2019 r., poz. 1257) z 9 stycznia 2020 r. Zwróciło uwagę Kolegium, że zgodnie z tym wyrokiem powyższy przepis traci moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wyjaśniło także, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, iż różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku uczestnika postępowania. Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Jak wynika z treści wyroku za sprzeczne z Konstytucją RP Trybunał Konstytucyjny uznał wyłącznie całkowite pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, bez rozwiązania zagadnienia kolizji wymienionych świadczeń.
W dalszych motywach dostrzegł organ odwoławczy, iż kwestię zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy rozważył m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 1 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 958/20, który wskazał, że w tego typu sprawach jak kontrolowana, należy sięgnąć do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, pozwalającej na realizację zasad równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2). Zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Zauważyło przy tym Kolegium, iż w orzecznictwie w ramach ustawy o świadczeniach rodzinnych funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, stosownie do którego, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Podkreśliło, że według aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych, które w pełni podziela, warunkiem niezbędnym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania renty w niższej wysokości, w tym renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (lub innego świadczenia emerytalno-rentowego), jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez niego prawa do renty, czy emerytury (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 ; a także z 26 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2918/20).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy przypomniało, że strona zarówno sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, jak i ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dowodem tego jest przedłożona wraz z wnioskiem decyzja ZUS Oddziału w O. z 21 września 2021 r., znak [...] o ustaleniu jej prawa do renty na dalszy okres. Ta okoliczność faktyczna zdaniem Kolegium stanowi negatywną przesłankę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Równocześnie zaznaczyło Kolegium, że pismem z 13 maja 2022 r. poinformowało stronę, stosownie do treści art. 79a kpa, że ponieważ pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to okoliczność ta może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Stąd też celem wykazania spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, poinformowało, że strona może wystąpić do ZUS o zawieszeniu prawa do ww. renty, a następnie przesłać stosowną decyzję w tym zakresie. Zaś strona pismem z 29 maja 2022 r. zakwestionowała ww. wymóg, gdyż jej zdaniem prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przeszkody w otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.
W tych okolicznościach uznało, Kolegium zrealizowało powinność informowania strony a także wypełniło normy wynikające z naczelnych zasad Kpa. Podniosło następnie, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc, na co zwróciło uwagę, częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu m.in. renty, w tym renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (lub innego świadczenia emerytalno-rentowego), powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata. W ocenie Kolegium art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy jest sformułowany w sposób niebudzący wątpliwości. Zaznaczyło, że stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych odnoszących się do przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji posiadania przez wnioskodawcę jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Tytułem przykładu przywołał organ odwoławczy wyrok WSA w Kielcach z 5 października 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 507/21.
Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu, podkreśliło Kolegium, że organ decydujący o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest związany wskazanymi wyżej przepisami prawa. Zadaniem organu jest stwierdzenie - na podstawie przedłożonych dokumentów - czy spełnione zostały ustawowe wymagania dla jego otrzymania. Wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia on ustawowe kryteria do otrzymania wnioskowanego świadczenia, obliguje organ do jego przyznania w drodze decyzji administracyjnej, natomiast ich niespełnienie powoduje konieczność wydania decyzji odmownej. Wyjaśniło Kolegium, że ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach, nie pozostawił tym samym organom administracyjnym prawa do przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego.
Podsumowując stwierdził organ odwoławczy, że w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji, bowiem brak jest podstaw do przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką ponieważ wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i pomimo informacji przekazanej przez Kolegium, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zawieszenie prawa do renty do dnia wydania niniejszej decyzji nie złożył takiej deklaracji. Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że nie uzyskują one żadnych dochodów, decydując się na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt II SA/Op 314/19). Odmienne rozstrzygnięcie prowadziłoby do orzekania contra legem, tj. wbrew przepisowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zaskarżyła decyzję odwoławczą w całości, zarzucając jej niezgodne ze stanem prawnym i faktycznym procedowanie w sprawie z jej wniosku. Nie formułując odrębnych zarzuty wniósł autor skargi o ponowne rozpoznanie jego sprawy. W jej uzasadnianiu skarżący opisał działania organu powtarzając dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu ponownie opisał przebieg postępowania, powielając kwestie prawne, które legły u podstaw wydania objętego skargą rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), dalej: P.u.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 P.u.s.a., zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem jej art. 57a. W świetle art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd nie ma obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu. Orzekanie – na podstawie art. 135 P.p.s.a. – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności czy bezczynności organu administracji publicznej. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Okoliczność, że sądy administracyjne nie oceniają celowości czy słuszności aktów administracyjnych, koncentrując się tylko na badaniu ich zgodności z prawem, nie narusza także międzynarodowych kryteriów w tym zakresie.
Kompetencja kontrolna sądu administracyjnego sprowadza się więc do oceny legalności działania organu administracji na trzech płaszczyznach: pierwszej – oceny zgodności działania z prawem materialnym, drugiej – dochowania wymaganej prawem procedury, trzeciej – respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych, (por. A. Kabat, Prawo do sądu jako gwarancja ochrony praw człowieka w sprawach administracyjnych [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, Warszawa 1997, s. 231).
Dokonana przez Sąd, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także – z mocy art. 135 P.p.s.a – poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji wykazała, że akty te zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, jak uznaje strona skarżąca.
Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od wskazania, że stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji przedstawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania.
Istota problemu prawnego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny nie tyle dokonanej przez organ odwoławczy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych ale braku wykazania podstawy odmowy stronie wnioskowanego przez nią świadczenia gwarantowanego w prawnie określonych warunkach.
Przypomnienia zatem wymaga, że podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności regulacja art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).
W rozpatrywanej sprawie, co wymaga podkreślenia, organy w finalnym kształcie odmówiły przyznania stronie skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji uzasadniając przyczynę odmowy wskazał na moment powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przywołując przy tym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozpoznając sprawę organ odwoławczy nie podzielił przyjętej przez organ I instancji przyczyny odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.
Odnotowania w tym miejscu wymaga, że organ drugoinstancyjny trafnie zaakcentował niezasadne, w okolicznościach niniejszej sprawy, powołanie art. 17 ust. 1b ustawy jako podstawy prawnej odmowy. Należy pamiętać, że przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.
Organ odwoławczy, wyłącznie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jako zasadną przyczynę odmowy wskazał przesłankę opartą o treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. pobieranie przez stronę skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ odwoławczy nie powołał jednocześnie żadnej innej przyczyny odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Takowej nie wskazał także w podstawie władczego rozstrzygnięcia, w podstawie nie powołał żadnej regulacji z ustawy materialnej. Uwaga ta jest istotna albowiem stanowi o uchybieniu organu odwoławczego. Negatywna bowiem przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, która stała się przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia na gruncie rozpatrywanej sprawy, regulowana jest treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z brzmieniem tej regulacji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Tymczasem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.
Przywołany wyrok, co wymaga podkreślenia, dotyczył oceny konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zakresie, w jakim wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Tym samym zaznaczenia wymaga, że stosownie do treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny w przywołanym powyżej wyroku orzekł, że utrata mocy nastąpi po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku. Z uwagi na powyższe art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a z dniem 9 stycznia 2020 r. utracił moc w zakresie ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, natomiast w pozostałym zakresie pozostał w mocy. Wydane w sprawie rozstrzygnięcia zapadły po upływie wskazanego terminu, zatem organy administracji publicznej obowiązane były do rozpoznania wniosku strony przy uwzględnieniu brzmienia przepisu nadanego na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zatem z pominięciem negatywnej przesłanki.
W konsekwencji dotychczas podanego, w ramach przesłanek negatywnych przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w dacie rozpoznawania niniejszej sprawy przez organy, nie znajdowała się przesłanka otrzymywania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Nadto w przypadku ustalenia przez organ spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek pozytywnych wynikających z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz jednoczesnego nieujawnienia przesłanek negatywnych, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pełnej wysokości, bez konieczności wyboru jednego ze świadczeń, czy zawieszenia jednego z nich. Podobne stanowisko wyrażono w uzasadnieniach wyroków Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Gliwicach z 25 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 727/20, oraz z 19 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 603/22, które Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, w pełni podziela (także podobnie m.in.: WSA w Poznaniu w wyroku z 23 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 665/21).
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.