II SA/Op 203/23

II SA/Op 203/23 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2023-07-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka
Elżbieta Kmiecik
Krzysztof Bogusz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1914
art. 4
Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2023 r. sprawy ze skargi J. J. - Redaktora Naczelnego [...] na pismo A. Sp. z o. o. w N. z dnia 25 kwietnia 2023 r. w przedmiocie odmowy udzielenia informacji prasowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. J., działającej jako Redaktor [...] w J., (dalej też: skarżąca, redaktor naczelna), jest odmowa z dnia 25 kwietnia 2023 r. udzielenia informacji prasowej w trybie ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1914), (dalej: "Prawo prasowe" lub w skrócie: "P.p."), przez A. sp. z o.o. w N. (dalej też jako spółka, organ).
Skarga została wywiedziona w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Stowarzyszenie A. z siedzibą w J. uzyskało 10 lutego 2022 r. koncesję Nr [...] na rozpowszechnianie programu [...] pod nazwą R. (dalej też: R.). Prezesem Zarządu Stowarzyszenia jest J. J., co wykazano w toku postępowania sądowego wyciągiem z KRS (str. 94-103 akt). Zarząd Stowarzyszenia A. jest wieloosobowy. Redaktorem naczelnym R. był do 28 września 2022 r. M. M. a uchwałą zarządu nr [...] funkcję tę powierzono J. J.
Z przedstawionych WSA w Opolu wraz ze skargą akt postępowania wynika, że A. sp. z o.o. w N. (nosząca poprzednio nazwę A2) przyjmowała na początku 2023 r. oferty na organizację na terenie N. festynu firmowego w dniu 17 czerwca 2023 r. Podobny festyn spółka zorganizowała we wrześniu 2022 r. na terenie kąpieliska [...] w N. z okazji 25-lecia firmy.
W dniu 22 kwietnia 2023 r. z prywatnego adresu poczty elektronicznej J. J. (jj@gmail.com) wezwano spółkę do udzielenia informacji prasowej na podstawie art. 4 ust. 1 Prawa prasowego "przez udostępnienie regulaminu wydatkowania środków z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i umów zawartych na realizacje przedsięwzięcia we wrześniu 2022 r. na terenie kąpieliska [...] w N. z okazji 25-lecia firmy A. sp. z o.o. w N". Wniosek podpisała J. J. określając się jako dyrektor R.
W uzasadnieniu wniosku z dnia 22 kwietnia 2023 r. J. J. powołała się na art. 4 P.p. podnosząc, że ustawa nie nakłada na wnioskodawcę obowiązku wykazania interesu społecznego czy prawnego do żądania przekazania informacji. Następnie wskazała na art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 923, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 998) akcentując, że przedsiębiorca ma obowiązek gospodarowania środkami z ZFŚS zgodnie z obowiązującymi przepisami. Podkreśliła również J. J., że informacje dotyczące wydatkowania środków z powołanego funduszu "w żadnym wypadku nie stanowią tajemnicy przedsiębiorstwa, ani też nie stanowią tajemnicy służbowej". W ocenie wnioskodawczyni udostępnienie regulaminu i umów stanowi formę udzielenia informacji. Kontynuując podkreśliła, że wniosek swój kieruje m. in. z uwagi na fakt, że jednym z "wykonawców/producentów wydarzenia był radny rady miejskiej w N., zatrudniony przez spółkę gminną i organizujący wydarzenie na terenie należącym do spółki gminnej". W tym zakresie wnioskodawczyni powołała art. 24f ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 40, ze zm.), dalej w skrócie: "u.s.g.", który zakazuje prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której radny uzyskał mandat, a także zarządzanie taką działalnością lub bycie przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.
W odpowiedzi z dnia 25 kwietnia 2023 r. spółka odmówiła przekazania żądanych przez skarżącą dokumentów, tj. "regulaminu wydatkowania środków z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych oraz umów/umowy na realizację przedsięwzięcia". W jej ocenie zgłoszone przez skarżącą żądanie wykracza poza zakres art. 4 P.p. i nie dotyczy ono statutowej działalności podmiotu w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 221, ze zm.). Pełnomocnik spółki podniósł, że "polityka finansowa Spółki, budżet określonych przedsięwzięć, zasady gospodarowania jej majątkiem, warunki rozliczeń z kontrahentami, a także kryteria, w oparciu o które Spółka podejmuje decyzje biznesowe lub wydatkuje środki, stanowią informacje poufne Spółki, chronione przed dostępem osób trzecich". Eksponując przy tym, że utrzymuje w poufności związane z nimi dokumenty, tym bardziej, jeżeli przewidują one rozwiązania niestandardowe i autorskie wypracowane własnym staraniem spółki lub przygotowane na jej indywidualne zamówienie przez zewnętrznych doradców, za których usługi spółka musi zapłacić. Podkreślił również pełnomocnik, że jest to ostateczne stanowisko w sprawie wniosków kierowanych przez skarżącą do tego podmiotu.
Ponadto pełnomocnik spółki zauważył, że w dotychczasowej korespondencji pytająca nie wykazała posiadania statusu dziennikarza, ani że zakres żądanej informacji ma zostać wykorzystany "w celach dziennikarskich". Zastrzegł również, że spółka nie wyraża zgody na wykorzystanie udzielonych dotychczas "informacji i wymienionej korespondencji oraz na ich publikację bez wcześniejszej autoryzacji".
Z przedstawionych WSA w Opolu przez organ akt wynika ponadto, że w I półroczu 2023 r. korespondencję za pomocą poczty elektronicznej ze spółką w przedmiocie festynów prowadziły następujące podmioty: J. J. jako osoba fizyczna i przedsiębiorca (z adresu j.j@gmail.com), J. J. jako Redaktor naczelna R. (z adresu j.j@gmail.com), J. J. jako Prezes Stowarzyszenia A. (z adresu j.j@gmail.com i a.@gmail.com), M. M. jako R.(z adresu a.@gmail.com). W szczególności była to korespondencja z dnia:
– 14 lutego 2023 r. e-mail spółki do J. J. jako osoby fizycznej- przedsiębiorcy o "wycenę organizacji firmowego Festynu A.";
– 27 lutego 2023 r. e-mail J. J. do spółki z załączoną wyceną organizacji festynu;
– 6 marca 2023 r. e-mail J. J. do spółki stanowiący zapytanie o dokonany wybór oferty;
– 6 marca 2023 r. odpowiedź spółki do J. J., że nadal brak wyboru oferty;
– 29 marca 2023 r. e-mail spółki do J. J., że nie wybrano jej oferty;
– 29 marca 2023 r. e-mail J. J. do spółki w sprawie oceny wybranej oferty;
– 30 marca 2023 r. e-mail J. J. jako dyrektora R w sprawie festynu z września 2022 r. na podstawie art. 4 Prawa prasowego;
– 31 marca 2023 r. odpowiedź spółki do Redakcji R zarzucająca m.in., że nadawca e-maila nie wykazał przymiotu dziennikarza;
– 3 kwietnia 2023 r. e-mail J. J. powołującej się na fakt, że jest Redaktorem naczelnym R ale bez złożenia jakichkolwiek dokumentów;
– 5 kwietnia 2023 r. odpowiedź spółki do Redakcji R;
– 16 kwietnia 2023 r. e-mail J. J. jako dyrektora R o przesłanie przez spółkę dokumentów z festynu 2022 r.;
– 17 kwietnia 2023 r. odpowiedź spółki do Redakcji R;
– 22 kwietnia 2023 r. wniosek J. J. jako dyrektora R. o informację prasową na podstawie art. 4 Prawa prasowego o udostępnienie dokumentów z organizacji festynu we wrześniu 2022 r.;
– 25 kwietnia 2023 r. odpowiedź spółki odmawiająca udostępnienia dokumentów żądanych we wniosku z 22 kwietnia 2023 r.
Kwestionując stanowisko spółki zawarte w piśmie z dnia 25 kwietnia 2023 r. J. J., określając się jako Redaktor naczelny R wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na odmowę udzielenia informacji z art. 4 ust. 1 Prawa prasowego, zarzucając spółce bezzasadną odmowę bo żądana informacja nie była objęta tajemnicą przedsiębiorcy oraz nie naruszała prawa do prywatności. Wniosła o uchylenie zaskarżonej odmowy udzielenia informacji prasowej i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II WSA w Opolu z dnia 19 czerwca 2023 r. wezwano J. J. do oświadczenia czy wnosi skargę jako redaktor naczelny R czy Prezes Stowarzyszenia A., albowiem w treści skargi strona skarżąca została na początku oznaczona jako J. J. Redaktor naczelny R w J., a skargę podpisała J. J. jako Prezes Stowarzyszenia A.
W odpowiedzi bez daty (wpływ 3 lipca 2023 r.) J. J. określiła, że działa przed sądem jako Redaktor naczelny R.
W uzasadnieniu skargi, jej autorka wskazała, że żądane informacje dotyczą organizacji imprezy, która miała miejsce we wrześniu 2022 roku i była sfinansowana ze środków funduszu socjalnego spółki. W jej ocenie, choć środki z ZFŚS są w dyspozycji zarządu firmy, nie stanowią własności prywatnej udziałowców strony przeciwnej, lecz są wyodrębnionym funduszem przeznaczonym na realizację zadań socjalnych na rzecz pracowników zgodnie z zapisami ustawy o ZFŚS. Dalej wskazała, że "zainteresowanie redakcji treścią opisanej umowy oraz ww. regulaminem było uzasadnione, bowiem z wcześniejszego pytania skierowanego do strony przeciwnej w dniu 30 marca 2023 r., na które strona przeciwna udzieliła odpowiedzi w dniu 5 kwietnia 2023 r. wynika, że środki przeznaczone na realizację tejże imprezy to kwota około 540 tys. złotych. Strona skarżąca podkreśliła, że opisywana impreza została zrealizowana na terenie basenu miejskiego w N. dla tysiąca osób, a jej program artystyczny był powszechnie znany, akcentując, że z informacji ustnych powziętych od uczestników tej imprezy można było z dużą dokładnością określić charakter atrakcji. Dlatego redakcja zamierzała zweryfikować czy kwota przeznaczona na realizację imprezy była adekwatna do jej zakresu. Po uzyskaniu informacji, że organizacja wydarzenia została pokryta z ZFŚS spółki, redaktor naczelna wniosła o udostępnienie treści umowy na realizację powołanej imprezy oraz wskazanego już regulaminu. Wyeksponowała ponadto, że organizację imprezy zlecono prawdopodobnie jednemu z radnych Rady Miejskiej w N. – A. Z. Skarżąca podkreśliła również, że poprzez "osobę radnego miejskiego w ocenie redakcji doszło do splotu licznych konfliktów interesów:
a) radny prawdopodobnie głosował w sprawach zwolnień podatkowych dla strony przeciwnej, których kwota w ostatnich latach sięgnęła kilku milionów złotych.
b) radny jest pracownikiem spółki miejskiej A3, zarządzającej m.in. basenem miejskim, który był miejscem imprezy, co może naruszać ustawę o samorządzie gminnym".
Strona skarżąca zauważyła przy tym, że kwota przeznaczona na realizację wyżej wymienionej imprezy znacznie przewyższała kwoty jakie miasto N., poprzez A3 sp. z o.o., przeznacza na realizację święta miasta "Dni N."
Kontynuując uzasadnienie skargi, wskazała redaktor naczelna, że gmina N. (względnie poprzez gminne podmioty) w latach 2015-2019 przeznaczała na ten cel 200 000 zł, a cała impreza trwała trzy dni, w trakcie których "udział brało (...) ok. 50 tysięcy osób". Zauważyła przy tym skarżąca, że w programie gminnej imprezy plenerowej, zawsze znajdowały się koncerty znanych polskich artystów.
W ocenie redaktor naczelnej żadne z wymogów wpływających na koszt realizacji imprezy nie dotyczył imprezy pracowniczej strony przeciwnej realizowanej z ZFŚS. Następnie kontynuując porównanie jej do Dni N. zauważyła, że zakres tej drugiej imprezy masowej jest nieporównywalnie większy od imprezy pracowniczej zrealizowanej przez spółkę. Wskazując, że impreza zorganizowana we wrześniu 2022 r. trwała ok. 6 godzin, miała charakter pikniku rodzinnego z popularnymi atrakcjami typu: strefa zabaw dla dzieci, w tym dmuchane zamki, trampoliny itp., oraz występ lokalnego zespołu muzycznego, którego koncert wyceniła skarżąca na kwotę kilku tysięcy złotych, o prostych wymaganiach technicznych, tj. mała scena, nagłośnienie o ograniczonych parametrach technicznych.
W ocenie redaktor naczelnej okoliczności przez nią podniesione podały w wątpliwość racjonalność poniesionych wydatków, które niemal trzykrotnie przewyższyły środki przeznaczane na trzydniowe święto miasta N. Z tych względów strona skarżąca uznała, że informacje zawarte w umowie pomiędzy stroną przeciwną, a wykonawcą imprezy są ważne dla lokalnej społeczności. Zaznaczyła przy tym, że strona przeciwna jest "największym pracodawcą w N., zatrudnia 1500 osób (...) a środki wydane na tę imprezę to środki z funduszu socjalnego". Redaktor naczelna wskazała, że nieracjonalne wydawanie środków z tego funduszu godziłoby we wszystkich pracowników firmy i ich rodziny. Potencjalna niegospodarność w zakresie poniesionych kosztów imprezy dotknęłaby grupę kilku tysięcy osób. Z tych okoliczności skarżąca uznała, że sprawa "jest istotna społecznie, a wyjaśnienie jej należy do zadań mediów i strona przeciwna nie może zasłaniać się w tym wypadku tajemnicą firmy".
W odpowiedzi na skargę spółka wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów według norm przepisanych. W uzasadnieniu strona przeciwna opisała wymianę korespondencji poprzedzających wywiedzenie skargi, zwracając uwagę, że skarżąca osobiście składała w lutym i marcu 2023 r. oferty handlowe na organizację festynu spółki planowanego na dzień 17 czerwca 2023 r. Niemniej nie została wybrana, a organizację imprezy zlecono innemu podmiotowi.
Spółka podkreśliła, że żądanie przez skarżącą dokumentów wykracza poza zakres art. 4 P.p., która to regulacja odnosi się do udzielania informacji. Wyeksponowała również, że w prowadzonej korespondencji elektronicznej redaktor naczelna domagała się udostępnienia żądanych dokumentów powołując się na art. 4 ust. 1 P.p., a nie na ustawę o dostępnie do informacji publicznej. W ocenie spółki obowiązek informowania o prowadzonej działalności nie oznacza, że podmiot jest zobowiązany do udostępnienia prasie prywatnych dokumentów stanowiących źródło informacji.
Kontynuując uzasadnienie, strona podkreśliła kwestię tajemnicy przedsiębiorstwa jak i tajemnicy służbowej, która jej zdaniem dotyczy również organizacyjnych, wewnętrznych dokumentów, które "budują przewagę konkurencyjną Spółki wspór pracodawców z tej samej branży". Wskazała dodatkowo strona przeciwna, że umowy oraz regulamin, których udostępnienia domagała się skarżąca "stanowią informacje posiadające istotną waRść gospodarczą dla Spółki, w stosunku do których Spółka podejmuje działania w celu utrzymania ich w poufności". Zwracając uwagę, że nie są one udostępniane do wiadomości publicznej i rozpowszechniane poza zakładem. Zastrzegła przy tym strona, że "ujawnione w nich dane stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1233 – dalej jako: "ZNKU") i podlegają ochronie". Następnie przypomniała, że warunki wynagradzania kontrahentów, zakres oraz wysokość świadczeń dostępnych dla pracowników firmy są pochodną przyjętej przez nią i stosowanej polityki finansowej i polityki kadrowo-płacowej, co poparła stosownym orzecznictwem sądowoadministracyjnym. Zwróciła przy tym uwagę na definicję pojęcia tajemnicy przedsiębiorstwa, w kontekście powołanych regulacji z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, akcentując dodatkowo ocenę "dobrych obyczajów kupieckich przez kwestie moralne, ekonomiczne i ukształtowane praktyki gospodarcze", co zdaniem spółki pozwala przyjąć, że udostępnianie treści umów dotyczących podmiotów innych niż strona bez ich wyraźnej zgody może być sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszać przepisy powołanej ustawy.
Strona zwróciła uwagę, że skarżąca nie wyjaśniła, że zakres jej wniosku odnosił się wyłącznie do realizacji zadań o charakterze dziennikarskim, a żądane informacje nie dotyczyły "statutowej działalności Spółki w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 221 ze zm.)".
Kontynuując uzasadnienie odpowiedzi na skargę, jej autor powołał się również na prawo do prywatności jakim jest autonomia informacyjna, zwracając przy tym uwagę, że większość informacji dotyczących spółki wymaga ogłoszenia w stosownych rejestrach i jest jawna. Zdaniem strony "prawem do prywatności powinny być natomiast objęte informacje, związane z realizacją celów danego podmiotu, których nie ma on obowiązku ujawniać".
Ponadto spółka zakwestionowała posiadanie przez skarżącą statusu dziennikarza, zwracając uwagę, że na stronie "R.", jako redaktor naczelny wymieniony jest M. M. Zwracając przy tym uwagę, że okoliczność ta "nie wpływa pozytywnie na wiarygodność Skarżącej jako podmiotu legitymowanego do składania zapytań, w trybie art. 4 P.p.".
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, w zakresie porównania wydatków poniesionych przez spółkę w odniesieniu do imprezy jaką są Dni N., strona przeciwna zwróciła uwagę, że zarzuty są bezpodstawne. Akcentując, że argumentacja redaktor naczelnej jest gołosłowna i nie poparta żadnymi dowodami, a do tego nie uwzględnia "specyfiki i istotnych różnic występujących przy obsłudze tego rodzaju wydarzeń". Spółka zwróciła uwagę, że całkowicie pominięto kwestię kosztów obsługi gastronomicznej, która zwyczajowo nie jest zapewniania przy organizacji imprez miejskich i której koszt ponoszą samodzielnie ich uczestnicy. Zdaniem strony przeciwnej porównywanie cyklicznej imprezy miejskiej z jubileuszem spółki jest w tym przypadku nieadekwatne, a wyciągnięte przez skarżącą wnioski "obarczone od samego początku istotnym błędem i nierzetelne. Dane przyjęte do porównania przez Skarżącą mają też charakter historyczny (lata 2015-2019) i nie uwzględniają znaczącego spadku siły nabywczej pieniądza odnotowanego w latach 2020-2022".
Spółka zwróciła również uwagę, że redaktor naczelna błędnie ocenia zwolnienia podatkowe przyznane podmiotowi, podczas gdy są to uprawnienia, z których mogą skorzystać wszyscy przedsiębiorcy prowadzący działalność na terenie specjalnych stref ekonomicznych. Podobny charakter mają zwolnienia "od podatku od nieruchomości stanowiących regionalną pomoc inwestycyjną powszechnie dostępnych dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą na terenie Gminy N".
W wykonaniu wezwania Sądu J. J. wykazała, że "R.", prowadzona jest przez Stowarzyszenie "A.", którego jest prezesem, powołując przy tym numer posiadanej koncesji. Nadto wyjaśniła, że skarżąca, poza pełnieniem funkcji redaktor naczelnej, jest również przedsiębiorcą wyspecjalizowanym w organizacji wydarzeń artystycznych i kampanii promocyjnych. Zdaniem skarżącej doświadczenie to jest bardzo cenne w zawodzie dziennikarza, akcentując, że zapytania prasowe kierowane do spółki były związane z imprezą z września 2022 r., a nie z jej ofertą przedstawioną na imprezę firmową planowaną na 2023 r. Dalej powieliła argumentację dotyczącą kwestionowania zasadności wydatkowania tak dużych środków z ZFŚS na imprezę dla pracowników. Podkreśliła ponownie, że gospodarowanie funduszem socjalnym nie stanowi tajemnicy przedsiębiorstwa ani tajemnicy zawodowej.
Do akt WSA w Opolu strona złożyła: odpis KRS Stowarzyszenia, kopię uchwały nr [...] z dnia 28 września 2022 r. o rezygnacji M. M. z funkcji redaktora naczelnego R. i powierzeniu tej funkcji J. J.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
II. Prawo prasowe wprowadza częściowo odrębną regulację w stosunku do ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie legitymacji skargowej. Odmiennie niż przepisy regulujące procedurę sądowoadministracyjną (art. 50 § 1 P.p.s.a.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje jako podmiot wyłącznie uprawniony do wniesienia skargi - redaktora naczelnego.
W konsekwencji sąd administracyjny, rozpoznając skargę, obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy wniosek został złożony przez prasę i kto go złożył a dopiero następnie czy dotyczył informacji prasowej.
III. Ponadto prawo prasowe zapewnia szeroko rozumianej prasie ochronę sądowoadministracyjną w sprawach odmowy udzielenia informacji prasowej i w sytuacji niezachowania wymogów formy tej odmowy, przy czym kontrola sądowoadministracyjna jest dopuszczalna wówczas, gdy spełniony jest zakres podmiotowy i przedmiotowy stosowania ustawy. O spełnieniu zakresu podmiotowego można mówić, jeśli o informację prasową ubiega się podmiot będący i mieszczący się w kategorii pojęciowej "prasa". Z kolei, zakres przedmiotowy ustawy zostaje spełniony wtedy, gdy uprawniony podmiot, będący prasą, domaga się informacji prasowej od podmiotu zobowiązanego do jej udzielenia.
W myśl art. 4 ust. 3 P.p., w przypadku odmowy udzielenia informacji, na żądanie redaktora naczelnego, odmowę doręcza się zainteresowanej redakcji w formie pisemnej, w terminie trzech dni; odmowa powinna zawierać oznaczenie organu, jednostki organizacyjnej lub osoby, od której pochodzi, datę jej udzielenia, redakcję, której dotyczy, oznaczenie informacji będącej jej przedmiotem oraz powody odmowy. Z kolei, stosownie do ust. 4 tego przepisu, odmowę, o której mowa w ust. 3, lub niezachowanie wymogów określonych w tym przepisie, można zaskarżyć do sądu administracyjnego w terminie 30 dni; w postępowaniu przed sądem stosuje się odpowiednio przepisy o zaskarżaniu do sądu decyzji administracyjnych.
Z powołanego przepisu wynika, że skarga do sądu administracyjnego przysługuje w sytuacji, gdy - po pierwsze - został złożony wniosek o udzielenie informacji przez podmiot należący do kategorii pojęciowej "prasa", po drugie - gdy wniosek ten dotyczył informacji prasowej (określonej przedmiotowo w art. 4 ust. 1 P.p.) i po trzecie - gdy odmówiono udzielenia informacji w formie pisemnej, ewentualnie odmówiono udzielenia informacji, nie zachowując wymogów formy tej odmowy.
IV. W rozpatrywanej sprawie decydujące dla rozstrzygnięcia jest kto wystąpił o udzielenie informacji prasowej. Zgodnie z art. 1 Prawa prasowego prasa, zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności wypowiedzi i urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej. Cele prasy realizują dziennikarze, a wśród nich redaktorzy i redaktorzy naczelni w rozumieniu art. 7 ust. 2 pkt 5, 6 i 7 P.p. Zadania dziennikarza określa art. 10 ust. 1 P.p. określając je jako służbę społeczeństwu i państwu.
Prawo dziennikarza do uzyskania informacji uregulowano w art. 11 ust. 1 P.p. Zgodnie z nim dziennikarz jest uprawniony do uzyskania informacji w zakresie, o którym mowa w art. 4. Ten ostatni określa, że przedsiębiorcy i podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku są obowiązane do udzielenia prasie informacji o swojej działalności, o ile na podstawie odrębnych przepisów informacja nie jest objęta tajemnicą lub nie narusza prawa do prywatności.
Dziennikarz decyduje zatem w jakim trybie występuje do podmiotu wezwanego o informację a to czy w trybie ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej też: u.d.i.p.), czy w trybie Prawa prasowego. Ma to znaczenie dla toku i załatwienia sprawy przez wezwany organ albowiem art. 4 P.p. rozszerza katalog podmiotów zobowiązanych do udzielenia informacji w stosunku do u.d.i.p.
V. Prawo prasowe wyróżnia dwa tryby udzielania prasie wnioskowanych informacji.
Pierwszy wynika z art. 3a P.p., w którym przyjęto, że w zakresie prawa dostępu prasy do informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Oznacza to, że jeżeli wnioskowana przez prasę informacja ma charakter informacji publicznej, to jej udostępnienie lub odmowa jej udostępnienia winna nastąpić w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, a tym samym prasa w powyższym zakresie nie korzysta z regulacji prawnych innych niż te, które dotyczą ogółu społeczeństwa.
Odrębny tryb udzielania prasie informacji uregulowany został w art. 4 P.p. i w tym zakresie prasa korzysta z regulacji specjalnie dla niej przewidzianej, która poszerza katalog podmiotów obowiązanych do udzielania informacji o podmioty niewymienione w ustawie o dostępie do informacji publicznej i ustanawia autonomiczny tryb weryfikacji wywiązania się z obowiązku udzielenia prasie informacji w oparciu o tę regulację. W powyższym trybie obowiązani do udzielenia prasie informacji o swej działalności są: przedsiębiorcy, podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku (art. 4 ust. 1 P.p.). W razie odmowy udzielenia informacji, na żądanie redaktora naczelnego, odmowę doręcza się zainteresowanej redakcji w formie pisemnej, w terminie 3 dni. Odmowa ta winna zawierać oznaczenie organu; jednostki organizacyjnej lub osoby, od której pochodzi; datę jej udzielenia; redakcję, której dotyczy oznaczenie informacji będącej jej przedmiotem oraz powody odmowy. Odmowę udzielenia informacji lub niezachowanie wymogów odmowy można zaskarżyć do sądu administracyjnego w terminie 30 dni, a w postępowaniu przed sądem stosuje się odpowiednio przepisy o zaskarżeniu do sądu decyzji administracyjnych (art. 4 ust. 3 i 4 P.p.).
Prasa to publikacje periodyczne, które nie tworzą zamkniętej, jednorodnej całości, ukazujące się nie rzadziej niż raz w roku, opatrzone stałym tytułem albo nazwą, numerem bieżącym i datą, a w szczególności: dzienniki i czasopisma, serwisy agencyjne, stałe przekazy teleksowe, biuletyny, programy radiowe i telewizyjne oraz kroniki filmowe; prasą są także wszelkie istniejące i powstające w wyniku postępu technicznego środki masowego przekazywania, w tym także rozgłośnie oraz tele- i radiowęzły zakładowe, upowszechniające publikacje periodyczne za pomocą druku, wizji, fonii lub innej techniki rozpowszechniania; prasa obejmuje również zespoły ludzi i poszczególne osoby zajmujące się działalnością dziennikarską (art. 7 ust. 2 pkt 1 P.p.). Dziennikarzem jest osoba zajmująca się redagowaniem, tworzeniem lub przygotowywaniem materiałów prasowych, pozostająca w stosunku pracy z redakcją albo zajmująca się taką działalnością na rzecz i z upoważnienia redakcji (art. 7 ust. 2 pkt 5 P.p.) a redaktorem naczelnym jest osoba posiadająca uprawnienia do decydowania o całokształcie działalności redakcji (art. 7 ust. 2 pkt 7 P.p.).
Dziennikarz jest uprawniony do uzyskania informacji w zakresie, o którym mowa w art. 4 (art. 11 ust. 1 P.p.). By wniosek składany w trybie art. 4 ust. 1 P.p., mógł być rozpoznany zgodnie z Prawem prasowym, nie jest wystarczające powołanie się przez kogokolwiek na fakt bycia dziennikarzem nawet konkretnego tytułu prasowego, ani na upoważnienie redaktora naczelnego. Koniecznym jest wykazanie, że wniosek ten pochodzi od prasy w rozumieniu art. 7 ust. 2 pkt 1 P.p. Gdy wnosi go osoba powołująca się na fakt bycia dziennikarzem konkretnego tytułu prasowego, winna tę okoliczność udokumentować stosownym dokumentem. Winna wykazać, że jest osobą zajmującą się redagowaniem, tworzeniem lub przygotowywaniem materiałów prasowych, pozostającą z redakcją w stosunku pracy albo zajmującą się taką działalnością na rzecz i z upoważnienia redakcji. Za udokumentowanie owej okoliczności nie może zostać uznane złożenie wniosku tylko i nawet na papierze w firmowym z logo i nagłówkiem tytułu prasowego, jak i powoływanie się na upoważnienie redaktora naczelnego, którego do wniosku nie dołączono. Nie można wykluczyć choćby sytuacji użycia firmowego papieru przez innych pracowników redakcji. Za potwierdzenie złożenia wniosku przez dziennikarza danego tytułu nie może zostać również uznane wniesienie do sądu administracyjnego skargi przez redaktora naczelnego tego tytułu prasowego, bez wykazania się odpowiednim dokumentem np. takimi jakie na żądanie Sądu złożyła J. J. na str. 94-106 akt sądowych.
Konieczność udokumentowania działania w imieniu prasy istnieje także wówczas, gdy wniosek dotyczy udzielenia prasie informacji publicznej w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, co wynika z art. 3a P.p. Przepis ten wyposaża przedstawicieli prasy w prawo dostępu do informacji publicznej, lecz dla powstania obowiązku realizacji wniosku złożonego w tym trybie niezbędnym jest także wykazanie w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że pochodzi on od prasy. Inaczej mówiąc wystąpienie o informację publiczną nie zwalnia wnioskodawcy powołującego się na fakt bycia dziennikarzem, od obowiązku potwierdzenia, że jest on przedstawicielem prasy.
VI. W tej sprawie w postępowaniu przedsądowym, administracyjnym J. J. zdecydowała się na tryb Prawa prasowego, ale pytająca nie tylko nie wykazała wobec organu wezwanego, że jest dziennikarzem ale też, że jest redaktorem naczelnym tytułu prasowego R. W wystąpieniu z 22 kwietnia 2023 r. określiła się jako Dyrektor R. Mogła być zatem traktowana przez organ jako osoba fizyczna, ale takowej z kolei nie przysługiwało prawo do wystąpienia w imieniu redakcji tytułu prasowego. W tym miejscu zauważyć trzeba, że organ nie był konsekwentny bo np. udzielił pytającej odpowiedzi na e-mail z 3 kwietnia 2023 r. o wydatkowanej kwocie na festyn z września 2022 r., mimo że wcześniej J. J. nie wykazała swoich uprawnień prasowych. Oczywiście fakt, że w danym środowisku dana osoba jest znana i kojarzona przez szersze kręgi jako dziennikarz, jako przedstawiciel prasy nie oznacza braku obowiązku wykazania się w danej sprawie odpowiednim dokumentem, w tym legitymacją prasową faktu bycia dziennikarzem (redaktorem naczelnym). Podobnie błędne zrealizowanie wniosku wobec podmiotu, który nie wykazał wcześniej swoich uprawnień dziennikarskich do żądania informacji prasowej, nie oznacza obowiązku udzielenia informacji przy kolejnym wystąpieniu tego samego wnioskodawcy.
Adres elektronicznej poczty jaki podała J. J. to z kolei ten sam adres prywatny J. J., pod którym ta osoba fizyczna zgłosiła ofertę organizacji wydarzenia socjalnego zaplanowanego przez spółkę w 2023 r. i prowadziła ze spółką liczną korespondencję (vide: np. e-maile z adresu J.J.1@gmail.com z: 24 lutego 2023 r., 27 lutego 2023 r., 6 marca 2023 r., 29 marca 2023 r. (karty 46/2 – 53/2 akt).
VII. Rozważenia wymaga w tej sytuacji instytucja nadużycia prawa. Nadużycie prawa to korzystanie z tego prawa i używanie instrumentów służących jego realizacji nie w celu zrealizowania waRści, którym to prawo ma służyć, chociaż z powoływaniem się na nie (tak W. Jakimowicz, Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej, w: AntywaRści w prawie administracyjnym, Kraków 2015, pkt V). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por. M. G. Plebanek, Nadużycie praw procesowych w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2012, s. 50 i nast.; P. Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, w: Nadużycie prawa, pod red. H. Izdebskiego, A. Stępkowskiego, Warszawa 2003, s. 189, H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, pod red. J. Górala, R. Hausera, J. Trzcińskiego, Warszawa 2005, s. 136).
Podkreśla się, że stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale także akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu (zob. np. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1382/15).
Ogólnie rzecz ujmując, nadużyciem prawa jest zatem wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji. W największym zaś skrócie, celem i funkcją postępowania przed sądem administracyjnym jest rozstrzygnięcie sporu między stronami co do legalności działania lub bezczynności (przewlekłości) organu administracji publicznej, rzutujących na prawa lub obowiązki strony. Zakaz nadużycia prawa w sposób oczywisty wiązać należy z zasadą państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, w której znajduje swoją podstawę.
Żądanie zawarte we wniosku o udzielenie informacji złożone w niniejszej sprawie należy ocenić również w tym kontekście wskazując czy realizacja prawa, o którym mowa w art. 4 ust. 1 Prawa prasowego służy do realizacji celów określonych w art. 1 tej ustawy.
Do tego dodać należy, że czynem nieuczciwej konkurencji stosownie do art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. 2022 r. poz. 1233) jest ujawnienie, wykorzystanie lub pozyskanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa. W odniesieniu do tej regulacji działania J. J. ocenić trzeba jako konflikt interesów, gdyż jako osoba fizyczna-przedsiębiorca, zgłaszająca wobec spółki ofertę biznesową organizacji festynu w 2023 r., jednocześnie wnosiła o informację o warunkach i kosztach podobnego festynu tej samej spółki w 2022 r. powołując się na tytuł prasowy, w którym pełniła funkcję redaktora naczelnego. Przy tak realnym konflikcie J. J. powinna się wyłączyć z działań podejmowanych przez tytuł prasowy R.(por. art. 10 ust. 1 Prawa prasowego). Jeżeli tego nie zrobiła nie zasługuje na ochronę prawną ani jako osoba fizyczna, ani Redaktor naczelny R.
VIII. W sprawie podkreślenia na koniec wymaga także, że Sąd uznaje za usprawiedliwione żądanie spółki wykazania przez pytającą swojego statusu według reguł Prawa prasowego lub Prawa o stowarzyszeniach. Ta uwaga odnosi się do tych e-maili J. J., w których określała się przemiennie jako Redaktor naczelny, Dyrektor R lub Stowarzyszenie A. Jest bowiem tak, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżącym – co do zasady – może być tylko osoba (strona), która występowała w postępowaniu administracyjnym. J. J. jest osobą fizyczną i przedsiębiorcą. Jednocześnie pełni jednak funkcje w Stowarzyszeniu A. i R. W każdej z tych funkcji może działać tylko w określonych granicach. Funkcji tych nie można łączyć w jednej sprawie prowadzonej według danej procedury, tu wymaganej przez ustawę Prawo prasowe. Jako redaktor naczelny może występować tylko w ramach działalności R. Jeżeli J. J. w postępowaniu administracyjnym nie wykazała swoich uprawnień do działania na podstawie Prawa prasowego to odmowa udzielenia informacji prasowej także z tej przyczyny była uzasadniona.
Z tych względów i na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.