II SA/Op 203/22

II SA/Op 203/22 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2022-10-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /sprawozdawca/
Daria Sachanbińska
Krzysztof Bogusz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135, art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2015 poz 1800
§ 15 ust. 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 1 lit. a,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 20 czerwca 2022 r., nr SKO.40.876.2022.śr w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 4 lutego 2022 r., nr SSR.4023.00733.2021.MSU, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącego G. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez G. K. (dalej: strona, skarżący) decyzją z 20 czerwca 2022 r., nr SKO.40.876.2022.śr, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.), dalej Kpa, po rozpatrzeniu odwołania G. K. od decyzji z 4 lutego 2022 r., nr SSR.4023.00733.2022.MSU, wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Opole, Kierownika Wydziału Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, odmawiającej przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. K., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.
Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy na wstępie przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach przypomniał, że podstawę prawną orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowy przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wskazało następnie Kolegium, że stosownie do treści art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą, opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Kontynuując przedstawianie podstaw prawnych wyjaśniło następnie Kolegium, że w myśl art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w, zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym; b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (4) uchylony); 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Po przytoczeniu tych regulacji zwrócił uwagę organ odwoławczy, że z analizy akt sprawy wynika, iż wnioskiem, który wpłynął do organu I instancji 20 grudnia 2021 r. strona reprezentowana przez adwokata (pełnomocnictwo w aktach sprawy) zwróciła się do Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, która jest wdową. Do wniosku dołączył wnioskujący m.in.: orzeczenie Powiatowego Zespofu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z 1 kwietnia 2020 r., nr [...], z którego wynika, że matka strony została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 lutego 2020 r., a orzeczenie wydano na stałe oraz orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 18 września 2018 r., nr akt sprawy [...] stwierdzające częściową niezdolność strony do pracy i decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. z 4 października 2018 r., nr [...], o ustaleniu renty na dalszy okres, tj. do dnia 30 września 2023 r.
Zaznaczył organ drugoinstancyjny, że w piśmie przekazującym wniosek pełnomocnik wnioskodawcy odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn.. akt K 38/13, oraz z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. Przypomniał następnie organ odwoławczy, iż organ I instancji uznał, że nie może przyznać stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy. W odwołaniu wniesionym do Kolegium strona zakwestionowała decyzję organu I instancji, podnosząc iż wydana została na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP.
W tych okolicznościach Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 15 Kpa), przedmiotem postępowania odwoławczego jest zarówno rozpatrzenie konkretnej sprawy i jej załatwienie, jak i weryfikacja decyzji organu I instancji. Złożenie odwołania ma ten skutek, że organ odwoławczy uzyskuje możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy, w której zapadła decyzja organu I instancji, (por. wyrok NSA z 10 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1024/21, orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wskazało Kolegium, że dwuinstancyjność postępowania administracyjnego jest związana z prawem strony do zaskarżenia dotyczących jej rozstrzygnięć. Do istoty dwuinstancyjności należy dwukrotne merytoryczne rozstrzygnięcie tej samej sprawy przez dwa różne organy administracji, a nie wyłącznie przeprowadzenie kontroli zasadności argumentów podniesionych w środku zaskarżenia od decyzji organu pierwszej instancji. Niewystarczające dla wypełnienia tego obowiązku jest przytoczenie przez organ odwoławczy uzasadnienia decyzji organu I instancji, bez dokonania własnych w tym zakresie ocen czy analiz (por. wyrok NSA z 22 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 94/22).
Odnosząc się do wskazanej w decyzji pierwszoinstancyjnej przyczyny odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dotyczącej nie spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy Kolegium stwierdziło, że nie podziela prezentowanego w jej uzasadnieniu stanowiska organu I instancji odnośnie stosowania wyroku TK. Podkreśliło, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Równocześnie wskazało Kolegium, że NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt. I OSK 223/16 stwierdził, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od 23 października 2014 r. Powyższe wynika również z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Jeżeli więc ustrojodawca dopuścił wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, to znaczy, że nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał uznał dany przepis za niezgodny z Konstytucją RP. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni art. 17 ust. 1b ustawy trzeba stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Mając powyższe na uwadze uznało Kolegium, że wadliwe jest wydanie decyzji na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w określonym zakresie orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu. Podzieliło przy tym Kolegium pogląd, iż odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, iż strona nie spełnia warunków do jego otrzymania, z uwagi na treść ww. art. 17 ust. 1b ustawy, jest nieuzasadniona. Kolegium stwierdziło, cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że nie uzyskują one żadnych dochodów decydując się na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co oznacza również utratę dochodu w rozumieniu ustawy (art. 3 pkt 23 lit. d) lub niepodejmowaniem zatrudnienia, co wiąże się z brakiem dochodu, a celem jest opieka nad osobą niepełnosprawną. Musi zatem istnieć wzajemna zależność pomiędzy brakiem dochodów z powodu niepodejmowania zatrudnienia bądź rezygnacją z niego, a koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie – jak uznało – taka sytuacja nie miała miejsca. Strona bowiem uzyskuje dochód w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. d ustawy. Zgodnie z tą definicją oznacza to uzyskanie zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Uzyskiwanie przez stronę dochodu, jakim jest renta, nie daje możliwości zrównania jej sytuacji z sytuacją osób, które nie otrzymują dochodu. Państwo w swojej polityce społecznej zapewnia osobom niepełnosprawnym pomoc w zabezpieczaniu egzystencji, obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo, a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 67, art. 69, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Kontynuując ten wywód wyjaśniło Kolegium, że nie oznacza to jednak, iż każdy wniosek o udzielenie pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej powinien być zaspokojony. Państwo może określać warunki udzielania pomocy rodzinom, w tym przesłanki odmowy udzielenia pomocy. Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony Państwa nie stanowi samo w sobie naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP. Równocześnie podzielił przy tym organ odwoławczy rozwiązanie przyjęte w wyrokach NSA o sygn. akt I OSK 254/20 z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 z 27 maja 2020 r., oraz sygn. akt I OSK 764/20 z 11 sierpnia 2020 r., a polegające na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wskazało, że w powołanych sprawach uznano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne zaznaczyło Kolegium, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Równocześnie Kolegium podkreśliło, iż w piśmie z 24 maja 2022 r., poinformował stronę, iż okoliczność, że strona pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem zawartym w odwołaniu. Jednocześnie wyjaśniono, że jeżeli przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy strona nie złoży zaświadczenia/decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zawieszeniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to Kolegium – jak zaznaczyło – na mocy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, w związku z art. 27 ust. 5 ustawy utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Nadto podniosło, iż pełnomocnik strony w piśmie z 3 czerwca 2022 r. podał, że strona nie zawiesi prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
W ocenie Kolegium, pomimo iż organ I instancji w sposób nieprawidłowy uznał, że w sprawie nie została spełnione przesłanka do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką określona w art. 17 ust. 1b ustawy, to rozstrzygnięcie o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowe z przyczyn wskazanych wyżej. Treść rozstrzygnięcia jest równoznaczna z udzielonym stronie uprawnieniem lub nałożonym na nią obowiązkiem albo też stanowi wypowiedź o odmowie przyznania jej żądanego uprawnienia, względnie o umorzeniu postępowania. Rozstrzygnięcie jest kwintesencją decyzji, gdyż wyraża rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego przypadku, w kontekście konkretnych okoliczności faktycznych i materiału dowodowego. Prawidłowe rozstrzygnięcie jako element decyzji administracyjnej musi być zredagowane w sposób jasny i zrozumiały dla adresata decyzji i niewymagający dodatkowych wyjaśnień ze strony organu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 9 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Ke 166/20 i wyroki tam cytowane).
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zaskarżyła decyzję odwoławczą w całości, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną,
2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt. SK 2/17
Podnosząc te zarzuty wniósł autor skargi o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Jednocześnie wniósł o zasądzenie kosztów według norm przepisanych, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 P. p. s. a.
W jej uzasadnieniu podkreślił autor skargi, że o ile skarżący posiada uprawnione do renty to jednakże nie jest osobą niezdolną do pracy. Brak jest orzeczenia stwierdzającego takie okoliczności, zatem – jak zaznaczył autor skargi – gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną miałby on możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Zatrudnienie takie może być przez skarżącego podejmowane mimo uprawnienia do renty. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącego brać należy pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia dojść mogło z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawna. Strona na moment złożenia wniosku nie podejmuje zatrudnienia, do którego podjęcia obecnie jest zdolna, w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem przyjąć należy, iż w sprawie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W opinii pełnomocnika strony w zakresie prawa skarżącego do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w związku ze wskazanym poniżej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, uznać należy, iż fakt pobierania tego świadczenia rentowego nie stanowi w obecnym stanie prawnym negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Kontynuując wskazał autor skargi, że świadczenie pielęgnacyjne de lege lata jest jednym z instrumentów realizowania przez ustawodawcę obowiązku wyznaczonego w art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. Obowiązek ten dotyczy osób o słabszych niż przeciętne zdolnościach adaptacyjnych do nowych warunków społecznych. W świetle tych okoliczności, zdaniem Trybunału, ograniczenie możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna, który ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale jednocześnie pracy tej nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, stanowi przejaw niewłaściwego zinterpretowania przez ustawodawcę nałożonego nań konstytucyjnego obowiązku wsparcia osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Ponadto zdaniem pełnomocnika strony zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie uprawnień skarżącego w zakresie przychodów jakie może osiągać będąc do tej renty uprawnionym. Zgodnie z art. 104 ustawy o emeryturach i rentach mógłby on, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, osiągać przychód na poziomie 3960,20 zł zanim w ogóle doszłoby do zmniejszenia kwoty wypłacanej mu renty lub 7354,50 zł zanim renta zostałaby mu zawieszona. Obie te kwoty są znacznie wyższe niż świadczenie pielęgnacyjne, które w roku 2022 wynosi 2119,00 zł. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po zawieszeniu renty (mimo wyeliminowania tej negatywnej przesłanki przez Trybunał Konstytucyjny) doprowadziłoby do sytuacji w której osoba częściowo zdolna do pracy dla świadczenia w wysokości 2119,00 zł musiałaby pozbawić się wypłaty renty, którą zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych zawieszono by jej dopiero po osiągnięciu przychodu powyżej kwoty 7354,50 zł. Podsumowując skonkludował pełnomocnik strony, że fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu ponownie opisał przebieg postępowania, powielając kwestie prawne, które legły u podstaw wydania objętego skargą rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137, z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że rozstrzygnięcia te naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od wskazania, że stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji przedstawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Sąd za zasługujące na akceptacje uznaje, co do zasady, stanowisko strony skarżącej przytoczone powyżej.
Przede wszystkim Sąd wskazuje, że zaistniały w sprawie spór co do możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę mająca ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy był wielokrotnie poddawany kontroli sądowej, przy czym co ważne – a czego nie uwzględniły orzekające w sprawie organy odwołując się do stanowisk wyrażonych w tym przedmiocie przez sądy administracyjne przed 9 stycznia 2020 r., albowiem w sytuacji gdy chodzi opiekuna pobierającego rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, stan prawny uległ zmianie z dniem 9 stycznia 2020 r. wówczas Trybunał Konstytucyjny w przytoczonym powyżej wyroku z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, (Dz. U. z 2019 r., poz. 1257), stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten utracił moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej – czyli z dniem 9 stycznia 2020 r. Oznacza to, że opiekunowie uprawnieni do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mają prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, ponieważ ustawodawca do tej pory nie wprowadził do ustawy o świadczeniach rodzinnych regulacji w zakresie wysokości świadczenia dla takiego opiekuna. W tym zakresie podnieść należało, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, uwzględniającą wymieniony wyżej derogacyjny skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego, czyli uwzględniającą aktualne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) - osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, w tym przypadku renty. Wynika to z tego, że nie istnieją – co podkreślił również Trybunał Konstytucyjny w wymienionym wyżej wyroku – legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby osoba która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, podejmowała zatrudnienie. Jak podniósł Trybunał Konstytucyjny – wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia (tj. renty). Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103 – 106 ustawy emerytalno – rentowej.
Co więcej – w dalszej części cytowanego wyroku Trybunał podniósł, iż "realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia". Z powyższego przytoczenia wynika zatem w sposób nie budzący wątpliwości, na co także wskazał TK w przytoczonym wyroku, że użyte w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie renty nie zawiera dookreślenia, czy mieści się w tym pojęciu zarówno renta z tytułu całkowitej, jak i częściowej niezdolności do pracy. Przy czym sprzeczna z zasadą równości byłaby w ocenie Sądu sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do renty z tytułu czesiowej niezdolności do pracy skutkowałaby odmową przyznania prawa do objętego skargą świadczenia bez ustalenia czy osoba taka ma możliwość podjęcia zatrudnienia a nie czyni tego wyłącznie z uwagi na sprawowaną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W tym zakresie musza zostać poczynione ustalenia. których w sprawie nie uczyniono, a tymczasem jedną z koniecznych przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia jest zatem niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wobec tego nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Wyeliminowanie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez rezygnację z pobierania świadczenia emerytalnego, nie przesądza sam w sobie o spełnieniu przesłanek pozytywnych, związanych w szczególności z rezygnacją z zatrudnienia lub podejmowania zatrudnienia w aspekcie zakresu sprawowanej opieki, jej charakteru (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 868/21).
Z dotychczas przedstawionego jednoznacznie wynika, że podstawowym warunkiem jaki musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub traktowane równorzędnie niepodejmowanie jej) wynikająca z konieczności sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym albo legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W tym kontekście jawi się też konstatacja, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która niezależnie od obowiązku moralnego ma swoje prawne oparcie w regulacji art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; zgodnie z jego treścią, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi bowiem konsekwencję faktycznego braku możliwości podjęcia zatrudnienia (rezygnacji z niego) z powodu konieczności sprawowania opieki i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Stanowi więc ono rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Jak wynika z powyższego, między rezygnacją z zatrudnienia lub z jego podjęcia a wykonywaniem opieki nad osobą wskazaną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi rzeczywiście istnieć wyraźny i bezpośredni związek, jednak jego spełnienie podlega ocenie przez pryzmat daty wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego; wynika to pośrednio z art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych (a więc i świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Co za tym idzie, zdaniem Sądu, wystarczające jest zatem, by wnioskujący o świadczenie był osobą faktycznie zdolną, z racji na swój stan zdrowia, do wykonywania czynności zarobkowych, a zatem był potencjalnie gotowy do pracy i nie musi przy tym precyzyjnie wskazywać, jakiej konkretnie pracy nie podjął. Taką możliwość zarobkowania ma, co nie powinno budzić żadnych wątpliwości, właśnie osoba będąca także tylko częściowo zdolna do pracy, przy czym ta okoliczność wymaga każdorazowo indywidualnej oceny dokonanej w odniesieniu do prawidłowo zebranego materiału dowodowego.
Tymczasem rozważania organu w zakresie ewentualnego zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego nie znajdują zastosowania w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – strona skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W ocenie Sądu, SKO w sposób całkowicie nieuprawniony zastosowało rozważania czynione m.in. w dorobku orzeczniczym na gruncie wskazanej regulacji prawnej w zakresie emerytury, błędnie utożsamiając to świadczenie z rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 19 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 603/22, CBOSA). Poza tym Sąd podkreśla, że to, iż strona skarżąca, zyskując możliwość pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i równocześnie świadczenia pielęgnacyjnego nie stoi w sprzeczności z przytoczonymi regulacjami prawnymi. Przede wszystkim strona jako osoba posiadająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy może także podjąć zatrudnianie, zgodne z jej stanem zdrowia, jednakże gdy tego nie czyni i nie podejmuje takiego zatrudnienia z uwagi na sytuację rodzinną i konieczność podjęcia przez nią się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, to nie może stawiać jej w sytuacji ekonomicznie, gospodarczo i społecznie gorszej do innych osób o takim stanie zdrowia, które z uwagi na sytuację rodzinną mogą i podejmują dodatkowe zatrudnienie. Nie jest to jednak stan rażący i przez to nieakceptowalny.
Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku, tj. uchylił decyzje organów obu instancji. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., uwzględniając wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w wysokości 480 zł, ustalone według stawek minimalnych, zgodnie z § 15 ust. 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz., 1800 z późn. zm.).