II SA/OP 196/23

II SA/Op 196/23 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2023-08-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-06-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /przewodniczący/
Daria Sachanbińska /sprawozdawca/
Elżbieta Kmiecik
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 8 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 742
art. 203 ust. 2 pkt 2 i ust. 3, art. 207
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Rektora Politechniki Opolskiej w Opolu z dnia 21 kwietnia 2023 r. w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Rektora Politechniki Opolskiej w Opolu na rzecz M. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r. (bez numeru) działający z upoważnienia Rektora Politechniki Opolskiej w Opolu - Dyrektor Szkoły Doktorskiej (zwany dalej również organem) skreślił M. K. (zwanego dalej również skarżącym) z listy doktorantów w szkole doktorskiej w Politechnice Opolskiej w Opolu. Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie art. 203 ust. 2 pkt 2 i art. 207 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574, powinno być: Dz. U. z 2023 r. poz. 742 - dop Sądu), zwanej dalej ustawą, § 21 pkt 3 Regulaminu szkoły doktorskiej w Politechnice Opolskiej (załącznik do uchwały nr 156 Senatu Politechniki Opolskiej z dnia 19 stycznia 2022 r.), zwanego dalej Regulaminem szkoły doktorskiej, oraz art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, powinno być: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z poźn. zm. - dop. Sądu), dalej w skrócie: K.p.a.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że stosownie do powyższych przepisów doktorant może być skreślony z listy doktorantów z powodu niewywiązania się z obowiązków, czyli postępowania zgodnie z Regulaminem szkoły doktorskiej oraz realizacji programu kształcenia i indywidualnego planu badawczego. Organ ustalił, że skarżący w semestrze pierwszym nie uczestniczył w zajęciach: "Zasady publikowania wyników badań" oraz "Metodyka prowadzenia zajęć dydaktycznych" i w konsekwencji ich nie zaliczył. Przy czym w obu przypadkach nie usprawiedliwił nieobecności na zajęciach. Tym samym skarżący nie mógł kontynuować kształcenia. Stało się to powodem wszczęcia w dniu 22 lutego 2023 r. postępowania w sprawie skreślenia z listy doktorantów. Następnie organ wskazał na podejmowane w toku postępowania czynności, w tym umożliwienie doktorantowi złożenia ustnej wypowiedzi, z której wynikało, że brak obecności na zajęciach dydaktycznych spowodowany był brakiem informacji o planie zajęć oraz nieotrzymaniem Elektronicznej Legitymacji Doktoranta (ELD), z którą - według skarżącego - jest ściśle związana realizacja programu kształcenia. Wedle organu posiadanie ELD nie jest warunkiem uczestnictwa w zajęciach, na które nie trzeba było się wpisywać. To pracownik Działu Nauki Politechniki Opolskiej wpisuje doktorantów do odpowiednich grup zajęciowych. Dowodził organ, że strona oraz pozostali doktoranci otrzymali 3 października 2022 r. wiadomość e-mail z planem zajęć na najbliższy dzień, a ponadto otrzymali wiadomość e-mail związaną z możliwością rejestracji do systemu USOS wraz z linkiem. Wiadomość zawierała informację o widocznym po zalogowaniu planie zajęć, dacie rozpoczęcia zajęć w szkole doktorskiej oraz prośbę o kontakt, w razie pytań. Dnia 7 października 2022 r. przekazano skarżącemu wiadomość e-mail dotyczącą logowania do systemu USOS, z prośbą o informację zwrotną, gdyby wystąpiły trudności z logowaniem. Skarżący nie zgłosił w tym czasie żadnych uwag ani problemów wynikających z działania systemu USOS czy niemożności zalogowania się do niego. Dnia 19 października 2022 r. doktorant otrzymał kolejną wiadomość e-mail dotyczącą loginów oraz platformy e-learningowej, a 24 października 2022 r. wiadomość e-mail dotyczącą platformy e-learningowej, z prośbą o samodzielne zalogowanie się i założenie konta. Dodatkowo w dniu 21 października 2022 r. skarżący otrzymał wiadomość o planowanym spotkaniu organizacyjnym dla doktorantów pierwszego roku. Celem spotkania było przekazanie informacji o podstawowych prawach i obowiązkach doktoranta oraz organizacji kształcenia w szkole doktorskiej. Następnie w dniu 4 listopada 2022 r. przekazano wiadomość e-mail z dokładną datą i miejscem spotkania, które odbyło się w dniu 8 listopada 2022 r. Chociaż obecność była obowiązkowa, to strona nie uczestniczyła w spotkaniu. Organ wyjaśnił też, że przedłożona przez skarżącego opinia promotora odnosiła się do stopnia realizacji doktoratu, a nie do niezaliczonych zajęć, a zatem nie miała ona wpływu na decyzję o skreśleniu z listy doktorantów. Tłumaczył także, że w szkole doktorskiej wszyscy doktoranci traktowani są równo. Każdy doktorant ma cały semestr na zaliczenie zajęć. Zgodnie z § 13 pkt 5 Regulaminu szkoły doktorskiej warunki zaliczenia zajęć ustalane są przez prowadzącego zajęcia w porozumieniu z doktorantami, na początku semestru. Zajęcia zaliczane są na ocenę, zgodnie z obowiązującą w Politechnice Opolskiej skalą ocen. Dodał organ, że zajęcia w szkole doktorskiej prowadzone są tylko raz w tygodniu. Jest to istotne udogodnienie, które pozwala doktorantom, nawet mieszkającym w znacznej odległości od siedziby szkoły doktorskiej, realizować zarówno obowiązki zawodowe, jak i te związane z kształceniem w szkole doktorskiej. Organ podkreślił, że zgodnie § 12 pkt 3 Regulaminu szkoły doktorskiej doktorant rozpoczyna kształcenie i nabywa prawa doktoranta z chwilą złożenia ślubowania, a składając ślubowanie, doktorant zobowiązuje się do przestrzegania Regulaminu szkoły doktorskiej, w tym określonych w nim obowiązków związanych z kształceniem. Następnie organ podsumował, że decyzja o skreśleniu z listy doktorantów została podjęta z uwagi na niewywiązanie się z realizacji programu kształcenia w szkole doktorskiej w Politechnice Opolskiej w Opolu poprzez niezaliczenie w semestrze I zajęć dydaktycznych: "Zasady publikowania wyników badań" oraz "Metodyka prowadzenia zajęć dydaktycznych".
W skardze na powyższą decyzję M. K., reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił organowi naruszenie następujących przepisów:
- § 18 ust. 2 pkt 2 Regulaminu szkoły doktorskiej w związku z art. 207 w zw. z art. 203 ust. 2 pkt 2 ustawy poprzez uznanie, że skreślenie z listy doktorantów następuje obligatoryjnie, a nie fakultatywnie,
- art. 10 § 2 K.p.a. poprzez brak wystosowania zawiadomienia o zakończeniu postępowania i powiadomieniu o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego po faktycznym zakończeniu postępowania,
- art. 86 K.p.a. w zw. z art. 79 § 1 K.p.a. poprzez wyznaczenie terminu przesłuchania strony bez zawiadomienia na co najmniej 7 dni przed planowaną czynnością,
- art. 107 ust. 1 i 3 K.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego decyzji, które wskazywałoby fakty uznane za udowodnione, dowody, na których oparł się organ, przyczyny odmówienia wiarygodności lub mocy dowodowej pozostałym dowodom,
- art. 7 K.p.a. oraz wyrażonej w jego treści zasady prawdy obiektywnej poprzez zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zignorowanie złożonego przez skarżącego materiału dowodowego, brak rozważenia istoty sprawy w kontekście interesu naukowego oraz zupełne pominięcie słusznego interesu skarżącego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
- art. 11 K.p.a. oraz wyrażonej w jego treści zasady przekonywania poprzez zaniechanie wyjaśnienia zarówno w toku postępowania, jak i w treści wydanej decyzji, przesłanek jakimi kierowano się przy załatwieniu sprawy, a w konsekwencji wydanie decyzji o treści, która nie przekonuje co do zasadności i zgodności z prawem,
- art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, czego dobitnym wyrazem jest treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji,
- art. 80 K.p.a. poprzez ewidentne przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie rozstrzygnięcia sprawy bez ocenienia całokształtu materiału dowodowego i wbrew stanowisku wyrażonemu przez skarżącego.
Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że § 18 ust. 2 pkt 2 Regulaminu szkoły doktorskiej nie nakłada obligatoryjnego działania ze strony Dyrektora szkoły i daje możliwość fakultatywnego podejścia w takim przypadku, w jakim znalazł się skarżący, a więc gdy z winy uczelni, a konkretnie sekretariatu, otrzymał legitymację dopiero 15 marca 2023 r. Podniósł skarżący, że pomimo braku legitymacji realizował swoje obowiązki będąc w kontakcie ze swoim promotorem, przygotował swój plan pracy doktorskiej, zebrał stosowną bibliografię do pracy, poszerzał wiedzę pod kątem rozprawy doktorskiej, realizował także zajęcia na uczelni ze studentami, zaś opinia promotora na temat skarżącego wskazuje na jego bardzo duże zaangażowanie w pracę naukową. Następnie skarżący zwrócił uwagę, że obowiązujący w szkole doktorskiej regulamin, jak i inne akty prawne, stanowiące podstawę funkcjonowania doktoranta w szkole doktorskiej, nie zawierają rozstrzygnięć w zakresie systemu oceniania doktoranta, nie ma informacji, według jakich kryteriów doktorant jest oceniany, jakie są terminy zaliczeń, jak kształtuje się system terminów poprawkowych dla zaliczeń oraz egzaminów, jeśli takowe są zaplanowane, co jest sprzeczne z prawem. W tym zakresie odwołał się do regulaminów szkół doktoranckich na innych uczelniach, które wprost zawierają rozstrzygnięcia na temat systemu ocen, kryteriów, terminów zaliczeń i sesji poprawkowej. Ponadto dowodził, że nie otrzymywał ze szkoły elektronicznych powiadomień, na które powołano się w decyzji, oraz zarzucił, że po wszczęciu postępowania administracyjnego miały miejsce naruszenia procedury administracyjnej, które wpłynęły na końcowe rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Mianowicie niejasna jest kwestia momentu zakończenia przez organ postępowania dowodowego i związanej z tym możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się przez stronę. Zaznaczył skarżący, że w sprawie jego wysłuchania organ wysłał zawiadomienie w czwartek 13 kwietnia 2022 r., a termin przesłuchania ustalił na poniedziałek 17 kwietnia 2022 r., co nie było ani faktycznie, ani formalnie możliwe i zgodne z prawem. W dalszej kolejności zarzucił, że organ nie odniósł się do opinii promotora oraz co do treści wyjaśnień w zakresie możliwości skorzystania z sesji poprawkowej w innych szkołach doktorskich, do fakultatywnej opcji skreślenia z listy doktorantów, ani w zakresie zaangażowania skarżącego w pracę naukową. W przekonaniu skarżącego pracownica uczelni M. A. winna być przesłuchana w charakterze świadka na okoliczność prowadzonej korespondencji ze skarżącym celem ustalenia, czy rzeczywiście doszło do zaniedbań ze strony szkoły doktorskiej. Tymczasem organ w decyzji powoływał się na korespondencję elektroniczną, która rzekomo była z nim prowadzona, co jednak nie miało miejsca. Dodatkowo doktorant podniósł, że zapoznanie się z materiałem zgormadzonym w sprawie zawierało jedynie częściowy materiał, bowiem ze względu na kierowanie korespondencji przez sekretariat szkoły jednocześnie do kilku doktorantów wystąpiła przeszkoda w okazaniu tej dokumentacji, co ostatecznie zostało dokonane w trakcie jego przesłuchania, po czym wydano od razu decyzję, bez zapewnienia możliwości ustosunkowania się do całości materiału. Na koniec skarżący powtórzył, że nie może zostać obciążony odpowiedzialnością za brak postępowania uczelni zgodnie z przyjętymi procedurami. Dostrzegł też, że Regulamin nie przewiduje możliwości złożenia skargi do WSA od wydanej decyzji oraz akcentował, że środek zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy narusza zasadę dwuinstancyjności, bowiem środek ten kierowany jest do rozpoznania przez Rektora, zaś decyzję wydał Dyrektor szkoły działający jako pełnomocnik Rektora. Powtórzył również wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz domagał się umorzenia postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Wedle organu nie został naruszony § 18 ust. 2 pkt 2 Regulaminu, który powtarza art. 203 ust. 2 pkt 2 oraz art. 207 ustawy i oznacza obowiązek doktoranta postępowania zgodnie z Regulaminem szkoły doktorskiej i obowiązek realizacji programu kształcenia. Po myśli zaś § 21 pkt 3 i 6 Regulaminu doktorant jest zobowiązany do realizowania programu kształcenia i udziału w zajęciach wynikających z programu kształcenia. Organ podkreślił, że pozytywna opinia promotora o stronie nie sanuje braku zaliczenia przez stronę obowiązkowych zajęć, a tym samym nieuzyskania zaplanowanych efektów kształcenia w pierwszym semestrze w szkole doktorskiej w Politechnice Opolskiej. Z treści programu kształcenia wynika, że skarżący musiał zaliczyć na ocenę: Metodykę prowadzenia zajęć dydaktycznych, Zasady publikowania wyników badań oraz Język angielski ze słownictwem specjalistycznym. Tymczasem strona uzyskała zaliczenie na ocenę dostateczną tylko z jednego przedmiotu: Język angielski ze słownictwem specjalistycznym. Tłumaczył organ, że z art. 205 ust. 1 ustawy nie wynika, że Regulamin ma normować sprawy: ocen i kryteriów oceny doktoranta, zaliczeń, egzaminów i możliwości poprawienia (zaliczenia) zajęć w ramach kształcenia. Zaznaczył, że autonomia uczelni publicznej, w tym Politechniki Opolskiej wyraża się m.in. w prawie do tworzenia programów oraz organizacji kształcenia, w tym w szkole doktorskiej, a także sposobu zaliczania poszczególnych zajęć (przedmiotów) w procesie kształcenia w szkole doktorskiej. Następnie podniósł, że niewydanie stronie legitymacji na początku semestru w żadnym razie nie stanowiło okoliczności uniemożliwiającej skarżącemu udział w kształceniu w szkole doktorskiej i nie miało żadnego znaczenia w realizacji przez niego programu kształcenia w semestrze pierwszym roku akademickiego 2022/2023. Poza sporem jest bowiem, że przyjęcie do szkoły doktorskiej następuje w drodze wpisu na listę doktorantów, a osoba przyjęta do szkoły doktorskiej rozpoczyna kształcenie i nabywa prawa doktoranta z chwilą złożenia ślubowania. Organ nadmienił, że skarżący nie odebrał legitymacji i przez cały semestr nie interesował się sprawą legitymacji, aż do chwili zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia z listy doktorantów. W kwestii zarzucanego naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. wywodził, że pismo o możliwości wypowiedzenia się nie zostało odebrane. Potem organ umożliwił skarżącemu ustne wypowiedzenie się w sprawie, co nastąpiło 19 kwietnia 2023 r. Nie sposób więc uznać, że strona nie wzięła czynnego udziału w postępowaniu w sprawie skreślenia z listy doktorantów. W przekonaniu organu nie doszło też do naruszenia art. 86 w związku z art. 79 § 1 K.p.a., ponieważ skarżący nie został przesłuchany, a umożliwiono mu tylko ustne wypowiedzenie się. Z kolei przepis art. 79 § 1 K.p.a. nie znalazł zastosowania w prowadzonym przez organ postępowaniu, ponieważ w sprawie nie przeprowadzono dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin. Dalej organ argumentował, że zaskarżona decyzja zawiera wszystkie konieczne elementy i odnosi się do wszystkich istotnych zarzutów, które mają związek z istotą rozpoznawanej sprawy. Natomiast takiego związku ze sprawą nie mają kwestie dotyczące możliwości skorzystania z sesji poprawkowej w innych szkołach doktorskich. Zdaniem organu nie doszło też do naruszenia zasady z art. 7 K.p.a., w tym nie zignorowano dowodu złożonego przez skarżącego w postaci opinii promotora dra hab. inż. R. S. Dowód ten nie miał zaś znaczenia dla wyjaśnienia istoty sprawy odnośnie do braku zaliczenia przez stronę zajęć dydaktycznych. Ponadto nie pominięto przy rozpoznaniu sprawy interesu skarżącego, tyle że uznano, iż doktorant ponosi pełną odpowiedzialność za niewywiązywanie się z obowiązków i za brak realizacji programu kształcenia. Dalej organ wyjaśnił, że M. A. nie brała udziału w przedmiotowym postępowaniu, natomiast od października 2022 r. wysyłała wiadomości drogą elektroniczną do wszystkich doktorantów, w tym do skarżącego, w sprawie organizacji kształcenia w szkole doktorskiej w roku akademickim 2022/2023. Drogą elektroniczną skarżący, podobnie jak pozostali doktoranci, otrzymał informacje dotyczące planu zajęć, kształcenia w szkole doktorskiej, spotkania organizacyjnego dla doktorantów pierwszego roku w dniu 8 listopada 2023 r. (w którym nie uczestniczył) oraz o szkoleniu w sprawie publikacji w wydawnictwach naukowych w dniu 29 listopada 2022 r. (na którym także nie był obecny). Organ nie znalazł powodu, dla którego powinien przesłuchać z urzędu pracownika M. A., skoro nie mogła ona w żaden sposób przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 11 K.p.a., organ przypomniał, że już w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia strony z listy doktorantów podał skarżącemu przedmiot wszczętego z urzędu postępowania, podstawę prawną oraz przesłanki wszczęcia postępowania w sprawie skreślenia z listy doktorantów. Poza tym strona reprezentowana w postępowaniu przez zawodowego pełnomocnika wzięła również osobiście udział w toczącym się postępowaniu, wypowiadając się w sprawie w dniu 19 kwietnia 2023 r. Sama zaś decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, a w jej treści organ ustosunkował się także do kwestii, które nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z kolei zarzucane naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. - w ocenie organu - nie zostało uzasadnione. Końcowo organ wyjaśnił - w związku z argumentacją skargi - że Regulamin nie powinien powielać przepisów rangi ustawowej co do możliwych środków zaskarżenia decyzji. Podobnie ustawa reguluje kompetencje Rektora do wydania przedmiotowej decyzji i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodał organ, że aby wzmocnić obiektywizm rektora, w razie ewentualnego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z listy doktorantów, decyzję o skreśleniu strony z listy doktorantów wydał dyrektor szkoły doktorskiej, działając z upoważnienia Rektora.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącego potrzymała skargę i wnioski w niej zawarte. Nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że opinia promotora nie ma znaczenia w sprawie, ponieważ właśnie z uwagi na charakter studiów doktoranckich opinia ta powinna być oceniona jako istotna, wszak głównym celem procesu kształcenia doktoranta jest napisanie i obrona pracy doktorskiej. Dodatkowo wskazała, że opinia promotora w sytuacji decyzji uznaniowej, a z taką mamy do czynienia w sprawie, powinna zostać należycie oceniona. Podniosła, że po decyzji skarżący nadal realizował plan współprowadzenia zajęć, a jego nieobecność związana była nie z zajęciami prowadzonymi ze studentami, lecz dotyczyła wyłącznie zajęć, na których nie był obecny z powodu trudności z zalogowaniem się, albowiem nieotrzymawszy legitymacji studenckiej niemożliwe było wpisanie się na listę zajęć. Podkreśliła, że doktorant nie otrzymał wiadomości odnośnie do odbioru legitymacji. Wyjaśniła też, że skarżący otrzymał plan współprowadzenia zajęć na maila. Zanegowała natomiast nieotrzymanie wiadomości odnośnie do ponownego odebrania legitymacji. Pełnomocnik skarżącego wskazała na czas dzielący te dwa zdarzenia, a także dostrzegła, że plan zajęć skarżącego ze studentami pojawiał się w systemie, a miał do niego dostęp z uwagi na odebranie legitymacji. Na zakończenie zaznaczyła, że postawa uczelni nie była jednolita co do statusu skarżącego, bo pomimo skreślenia go z listy słuchaczy studiów doktoranckich był czynnie ujmowany w grafiku zajęć.
Pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę. Podkreślił, że nie polega na prawdzie twierdzenie, iż brak legitymacji skutkował niemożnością rejestracji na zajęciach. Wskazał, że posiadanie legitymacji pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na możliwość uczestnictwa w zajęciach. Dostrzegł też, że doktorant jest niekonsekwentny w kwestii tego zarzutu, albowiem raz brak legitymacji uznaje za przeszkodę w rejestracji w zajęciach, a innym razem tej przeszkody nie widzi. Jako przykład wskazał uczestnictwo skarżącego w zajęciach, które zaliczył - na przykład z lektoratu z języka angielskiego. Akcentował również, że były dwa spotkania, na których słuchacze studiów doktoranckich mieli możliwość wyrażenia swoich zastrzeżeń oraz wniesienia ewentualnych uwag.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten został wydany z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Na wstępie rozważań przypomnieć należy, że w rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy cyt. wcześniej ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nadal zwanej ustawą. Zgodnie z art. 203 ust. 2 pkt 2 ustawy doktorant może być skreślony z listy doktorantów w przypadku niewywiązywania się z obowiązków, o których mowa w art. 207. Z kolei art. 207 ustawy stanowi, że doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z regulaminem szkoły doktorskiej (ust. 1) oraz jest obowiązany do realizacji programu kształcenia i indywidualnego planu badawczego (ust. 2). W art. 203 ust. 3 ustawy postanowiono zaś, że skreślenie z listy doktorantów następuje w drodze decyzji administracyjnej, od której przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że użyte w treści cyt. wyżej przepisu art. 203 ust. 2 pkt 2 słowo "może" oznacza, że decyzja wydawana na jego podstawie jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego. W związku z tym wyjaśnić przyjdzie, że sądowa kontrola decyzji uznaniowych ukierunkowana jest na ocenę, czy organ podejmując rozstrzygnięcie, należycie rozważył wszelkie, prawnie relewantne okoliczności sprawy i czy należycie uzasadnił podjętą decyzję. Jakkolwiek organowi działającemu w ramach uznania administracyjnego przysługuje swoboda decyzyjna w zakresie wyboru treści rozstrzygnięcia, to podejmując to rozstrzygnięcie, organ nie może abstrahować od zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego, zważywszy na wyraźne wskazanie decyzyjnego trybu rozstrzygania sprawy w art. 203 ust. 3 ustawy (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt III OSK 1962/21, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd podziela również pogląd orzecznictwa, że pozostawienie organowi możliwości działania w ramach uznania administracyjnego powoduje, iż obowiązkiem organu jest ustalenie okoliczności faktycznych sprawy, co jest konieczne dla określenia, czy ewentualne wydanie decyzji administracyjnej będzie służyło realizacji celów przyjętych w przepisach prawa. Podkreślenia wymaga, że to indywidualna i konkretna sprawa administracyjna wyznacza organowi administracji publicznej granice korzystania z uznania administracyjnego. Działając w ramach uznania administracyjnego, konieczne jest więc każdorazowe dokonanie oceny, czy okoliczności faktyczne sprawy przemawiają za skorzystaniem z uprawnienia organu. Organ prowadząc postępowanie, w wyniku którego ma być wydana decyzja uznaniowa, ma obowiązek wypełnić określony w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w oparciu o art. 80 K.p.a. Wszelkie zaś istotne dla sprawy ustalenia i wnioski powinny zostać zawarte w motywach podjętego rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 K.p.a.). Natomiast wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Stanowi ono naruszenie przepisów prawa procesowego, które ma istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyroki NSA z dnia 1 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1785/16 oraz z dnia 15 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 649/09). Innym słowy, rozstrzygnięcie negatywne dla strony - podejmowane w ramach uznania administracyjnego - powinno być szczególnie przekonywująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa. Zasadniczym celem uzasadnienia prawnego jest bowiem wykazanie, że przyjęte w decyzji rozstrzygnięcie jest wynikiem poprawnego logicznie procesu stosowania normy materialnej, przy równoczesnym przestrzeganiu norm procesowych. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności decyzji, w tym również przez Sąd, który - sprawując kontrolę w oparciu o powołane na wstępie przepisy P.p.s.a. - nie zastępuje organu w tym zakresie. Motywy, jakimi kierowano się przy wydaniu decyzji, muszą wprost wynikać z decyzji, umożliwiając sądowi administracyjnemu kontrolę prawidłowości działań organu, które doprowadziły do wydania decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2022 r., sygn. akt III OSK 1051/21 i powołane tam orzecznictwo). Powtórzyć trzeba, że niewyjaśnienie wszystkich okoliczności oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Zatem, tylko przeprowadzenie postępowania we wskazany wcześniej sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.). Ponadto organ winien tak prowadzić postępowanie, by pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.).
Odnosząc wyżej przedstawione uwagi do stanu faktycznego i prawnego kontrolowanej sprawy, Sąd uznał, że organ nie spełnił wyżej opisanych obowiązków, a zatem wydał decyzję z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, co skutkować musiało wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego. Z zaskarżonej decyzji nie wynika bowiem, jakie wzięto pod uwagę zdarzenia, faktyczne okoliczności, które miały wpływ na wystąpienie przesłanek fakultatywnego skreślenia skarżącego z listy doktorantów. Przy czym, zdaniem Sądu, błędne jest stanowisko organu, że takie okoliczności jak dotychczasowe osiągnięcia doktoranta czy jego sytuacja osobista nie mają znaczenia w sprawie. Przede wszystkim organ w ogóle nie rozważał, czy powinien skorzystać z przysługującej mu uznaniowej kompetencji do wydania negatywnej dla skarżącego decyzji. W zasadzie ograniczył się tylko do ustalenia, że skarżący w semestrze pierwszym nie uczestniczył w zajęciach: "Zasady publikowania wyników badań" oraz "Metodyka prowadzenia zajęć dydaktycznych" i w konsekwencji ich nie zaliczył, a więc nie wypełnił obowiązków doktoranta. Natomiast w ogóle nie uwzględnił i nie odniósł się do dotychczasowych dokonań skarżącego w toku kształcenia w szkole doktorskiej, a co mogłoby ewentualnie stanowić jedną z okoliczności mającą wpływ na ogólne stanowisko w kwestii skreślenia go z listy doktorantów. Tymczasem z przedłożonej opinii promotora z dnia 18 kwietnia 2023 r. dotyczącej skarżącego wynika, że osiągnięcia doktoranta w pierwszym semestrze pracy nad dysertacją naukową zostały ocenione pozytywnie. Według promotora skarżący "zrealizował wszystkie zlecone mu zadania, które poza analizą literatury związanej z metodami prognozowania w oparciu o metody statystyczne szeregów czasowych, obejmowało zagadnienia związane z nabywaniem wiedzy teoretycznej z modelowania układów niecałkowitego rzędu. Ponadto doktorant poszukiwał możliwości pozyskiwania zbiorów danych, które w przyszłości będzie można zastosować do testowania efektywności opracowywanych w narzędzi". Przy czym realizacja przez doktoranta zadań w pierwszym semestrze szkoły doktorskiej pozwoliła na przygotowanie celów planowanych do realizacji w ramach doktoratu i zbudowanie struktury dysertacji. Podsumowując, promotor stwierdził, że skarżący z "naddatkiem" osiągnął założone przez niego cele na pierwszy semestr szkoły doktorskiej. Te okoliczności, wbrew stanowisku zaprezentowanemu w decyzji oraz w odpowiedzi na skargę, powinny być przedmiotem rozważań ze względu na uznaniowy charakter wydanej w sprawie decyzji. Podobnie organ nie ustosunkował się do okoliczności podnoszonych przez skarżącego w piśmie z dnia 16 marca 2023 r., gdzie skarżący opisał powody nieotrzymania legitymacji doktoranta i odebrania jej dopiero w dniu 15 marca 2023 r., powołując się m.in. na problemy zdrowotne w rodzinie i obowiązki zawodowe. W związku z tym podkreślenia wymaga, że przy decyzji uznaniowej trzeba w należyty sposób wyważyć interes społeczny i słuszny interes strony. W rozpoznawanej sprawie takiej oceny jednak zabrakło. Organ winien zaś mieć świadomość, że fakultatywne skreślenie z listy doktorantów może, lecz nie musi mieć miejsca. Zastosowanie tej instytucji w realiach badanej sprawy, zdaniem Sądu, narusza zasadę proporcjonalności z uwagi na znaczną dolegliwość zastosowanego środka, zwłaszcza w kontekście braku rozważenia dotychczasowych dokonań skarżącego w toku kształcenia w szkole doktorskiej, jak i podnoszonych przez niego okoliczności związanych z niewykonaniem obowiązków doktoranta. Wskazano już wyżej, że decyzje wydawane w ramach tzw. uznania administracyjnego nie mogą być podejmowane w sposób dowolny, lecz ich granice określa przepis art. 7 K.p.a., a są nimi interes społeczny i słuszny interes strony. Stąd organ - działając w granicach uznania administracyjnego - obowiązany jest wszechstronnie i wnikliwie rozważyć cały materiał dowodowy oraz podać w uzasadnieniu decyzji, które spośród prawnie dopuszczalnych rozstrzygnięć jest w danym przypadku celowe, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony. W efekcie powiedzianego dotąd Sąd uznał, że organ nie przeprowadził należycie postępowania, gdyż nie rozpoznał merytorycznie sprawy w jej całokształcie. Nie przedstawił bowiem wszystkich istotnych ustaleń stanu faktycznego oraz nie dokonał ich oceny pod kątem mających zastosowanie norm prawa materialnego, zaś zarzuty i wyjaśnienia strony skwitował tylko stwierdzeniem, że pozostają one bez znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Sąd nie zgodził się natomiast z twierdzeniem skarżącego, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 10 § 1 K.p.a., według którego organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Komentowany przepis ustanawia jedną z podstawowych zasad procedury administracyjnej, a mianowicie zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. Uchybienie w omawianym zakresie może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy wykaże się, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Na pełną akceptację zasługuje prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd, że naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. oceniać należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. Innymi słowy, strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny (zob. wyroki NSA: z dnia 17 września 2020 r., sygn. akt II OSK 53/19 oraz z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1767/18). Tymczasem skarżący - w ocenie Sądu - takiego wpływu naruszenia omawianej zasady na wynik sprawy nie wykazał. Nadto Sąd miał na uwadze, że w trakcie prowadzonego postępowania pełnomocnik skarżącego zapoznał się z materiałem dowodowym i brał w nim czynny udział, kierując stosowną korespondencję do organu. Skarżący został też powiadomiony o wszczęciu postępowania oraz o uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 K.p.a. Poza tym na kolejnych etapach postępowania administracyjnego miał możliwość wypowiedzenia się, co też uczynił podczas wysłuchania w dniu 19 kwietnia 2023 r. Z tych wszystkich przyczyn, wbrew oczekiwaniom skarżącego, brak jest podstaw do stwierdzenia, że w rozważanym przypadku doszło do naruszenia art. 10 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem Sądu nie doszło również do zarzucanego przez skarżącego naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, ponieważ to z woli ustawodawcy od decyzji o skreśleniu z listy studentów przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o czym wprost stanowi art. 203 ust. 3 ustawy. W niniejszej sprawie skarżący z tego środka zaskarżenia skorzystał, jednakże na wezwanie organu w piśmie z dnia 30 maja 2023 r. jednoznacznie oświadczył, iż jego intencją jest przekazanie skargi do WSA w Opolu bez podejmowania przez organ czynności związanych z rozpoznaniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Podsumowując powiedziane dotąd, Sąd uznał, że opisane powyżej wadliwości świadczą niewątpliwie o naruszeniu przez organ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w związku z art. 203 ust. 2 pkt 2 ustawy. Doszło również do naruszenia określonej w art. 8 § 1 K.p.a. zasady proporcjonalności, bowiem organ wydając decyzję w ramach uznania administracyjnego, nie wyjaśnił, dlaczego wybrał rozwiązanie w postaci skreślenia skarżącego z listy doktorantów w okolicznościach przedmiotowej sprawy, jak też nie przedstawił należycie tych okoliczności.
W tym stanie rzeczy, z uwagi na stwierdzone naruszenie przez organ przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku. Natomiast orzeczenie o kosztach, zawarte w pkt 2 sentencji wyroku, uzasadnia treść art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się uiszczony przez skarżącego wpis od skargi w wysokości 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł, ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, z późn. zm.), oraz zwrot równowartości opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się przede wszystkim do ponownego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, z uwzględnieniem oceny Sądu co do konieczności ustalenia istotnych okoliczności faktycznych, a następnie rozważenia ich w kontekście art. 203 ust. 2 pkt 2 ustawy oraz wszechstronnego i wyczerpującego umotywowania swojego stanowiska, stosownie do treści art. 107 § 3 K.p.a.