II SA/Op 19/23

II SA/Op 19/23 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2023-03-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Elżbieta Kmiecik /sprawozdawca/
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący/
Tomasz Judecki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a  i lit. c, art. 135, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1205
art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, art. 2 pkt 7 lit. d, art. 28 ust. 1,
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 8, art. 9, art. 138 par. 1 pkt 1, art. 15, art. 10 par. 1, art. 136, art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 8 listopada 2022 r., nr SKO.40.1812.2022.za w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla z dnia 28 kwietnia 2022 r., nr DRA.530.41.2021.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez M. P. (zwaną dalej skarżącą lub stroną) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej Kolegium, SKO lub organem odwoławczym) z dnia 8 listopada 2022 r., nr SKO.40.1812.2022.za, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla (zwanego dalej również organem pierwszej instancji) z dnia 28 kwietnia 2022 r., nr DRA.530.41.2021, w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem złożonym w dniu 24 sierpnia 2016 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Kędzierzynie-Koźlu (dalej w skrócie: MOPS) skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla siebie, na okres świadczeniowy 2016/2017. We wniosku wskazała, iż w skład jej rodziny wchodzi ona, tj. wnioskodawczyni oraz matka M. G.
Decyzją z dnia 21 września 2016 r., nr DRA.530.306.2016, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Alimentacyjnej MOPS, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźle, przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla skarżącej w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. W pouczeniu tej decyzji wskazano m.in., że za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami uważa się zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169, z późn. zm. [na dzień orzekania przez organ odwoławczy - Dz. U. z 2022 r. poz. 1205]), zwanej dalej ustawą, wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie pobierania, otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
W dniu 9 marca 2020 r. do MOPS wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w K. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia 4 stycznia 2018 r., sygn. akt [...], o uchyleniu z dniem 1 sierpnia 2017 r. obowiązku alimentacyjnego K. P. wobec skarżącej oraz dowody potwierdzenia wpłat dokonanych przez K. P. z tytułu alimentów w terminach: 25 października 2016 r. za październik 2016 r., 24 listopada 2016 r. za listopad 2016 r., 23 grudnia 2016 r. za grudzień 2016 r., 30 stycznia 2017 r. za styczeń 2017 r., 28 lutego 2017 r. za luty 2017 r., 30 marca 2017 r. za marzec 2017 r., 27 kwietnia 2017 r. za kwiecień 2017 r., 26 maja 2017 r. za maj 2017 r., 19 lipca 2017 r. za czerwiec 2017 r. i lipiec 2017 r. oraz 28 sierpnia 2017 r. za sierpień 2017 r. bezpośrednio córce.
Pismem z dnia 3 czerwca 2020 r. organ pierwszej instancji zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu, na podstawie art. 61 § 1 i 4 K.p.a., postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia jako nienależnie pobranego świadczenia oraz orzeczenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przyznanego decyzją Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźle z dnia 21 września 2016 r., nr DRA.530.306.2016, wypłaconego skarżącej: 1) za miesiące od października 2016 r. do lipca 2017 r. w związku z faktem przekazania przez dłużnika alimentacyjnego na rzecz wierzycielki alimentów poza kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 ustawy; 2) za miesiące sierpień 2017 r. oraz wrzesień 2017 r. - w związku z wyrokiem z dnia 4 stycznia 2018 r., sygn. akt [...], uchylającym obowiązek alimentacyjny wobec ww. od dnia 1 sierpnia 2017 r.
W odpowiedzi na zawiadomienie skarżąca pismem złożonym w dniu 6 lipca 2020 r. wskazała, że każdorazowo informowała komornika o dobrowolnych wpłatach dokonywanych przez dłużnika poza egzekucją komorniczą. Na dowód dołączyła swoje oświadczenia kierowane do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia 9 listopada 2016 r., 8 grudnia 2016 r., 10 stycznia 2017 r., 3 lutego 2017 r., 14 marca 2017 r., 5 kwietnia 2017 r., 6 maja 2017 r., 25 lipca 2017 r. i 2 sierpnia 2017 r. Dodała, że kwoty te były wpłacane przekazem pocztowym na adres domu rodzinnego, gdzie od lat nie mieszka, gdyż wyjechała na studia do K.1 i tam faktycznie zamieszkuje. Zgodnie z instrukcją komorniczą w takim oświadczeniu miała wskazywać zaliczenie spóźnionych wpłat na podstawie art. 451 K.c., na najdalsze zaległości alimentacyjne, ponieważ egzekucja była prowadzona od 24 sierpnia 2012 r. Skarżąca podniosła, że nie była informowana przez komornika o konieczności innego zachowania i niczego nie ukrywała. Zdaniem skarżącej działała w dobrej wierze i nie jest dla niej zrozumiałe, dlaczego komornik nie zawiadomił organu o powyższym. Przedłożyła również zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia: 5 grudnia 2016 r., 15 marca 2017 r. i 26 września 2017 r. Na zakończenie wskazała, iż wyrok uchylający obowiązek alimentacyjny zapadł dopiero 4 stycznia 2018 r. dlatego w sierpniu i wrześniu 2017 r. nie mogła mieć wiadomości jaka będzie treść tego wyroku, zatem pobierała świadczenia za te miesiące w dobrej wierze.
Decyzją z dnia 28 kwietnia 2022 r. (po trzykrotnym uchyleniu rozstrzygnięć organu pierwszej instancji z dnia 7 lipca 2020 r., 18 marca 2021 r. i 11 października 2021 r. odpowiednio decyzjami SKO z dnia 30 października 2020 r., 26 lipca 2021 r. i 25 lutego 2022 r.), Prezydent Miasta Kędzierzyna-Koźla ustalił jako nienależnie pobrane świadczenia: świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane decyzją z dnia 21 września 2016 r., nr DRA.530.306.2016, które zostały wypłacone przez organ pierwszej instancji i pobrane przez skarżącą w miesiącach: listopad 2016 r., grudzień 2016 r., styczeń 2017 r., luty 2017 r., marzec 2017 r., kwiecień 2017 r., maj 2017 r., lipiec 2017 r., sierpień 2017 r. po 500 zł miesięcznie, tj. w łącznej kwocie 4500 zł oraz orzekł zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 4 500 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23 ust. 1, ust. 1a, ust. 6 i ust. 7, art. 28 ust. 1 ustawy.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał na treść decyzji z dnia 21 września 2016 r. oraz powołał art. 2 pkt 7 lit. d i art. 28 ustawy. Następnie podniósł, że na podstawie dokumentów dostarczonych przez dłużnika powziął informację, iż skarżąca w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała od dłużnika alimenty niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy. Podał, że w dniu 6 lipca 2020 r. otrzymał oświadczenia, z których wynika, iż dłużnik alimentacyjny K. P. na rzecz skarżącej przekazał: w dniu 9 listopada 2016 r. kwotę 800 zł, w dniu 8 grudnia 2016 r. kwotę 600 zł, w dniu 9 stycznia 2017 r. kwotę 800 zł, w dniu 3 lutego 2017 r. kwotę 800 zł, w dniu 11 marca 2017 r. kwotę 600 zł, w dniu 4 kwietnia 2017 r. kwotę 800 zł, w dniu 5 maja 2017 r. kwotę 500 zł, w dniu 22 lipca 2017 r. kwotę 500 zł i w dniu 2 sierpnia 2017 r. kwotę 500 zł. Organ przedstawił zestawienie kwot zadłużenia dłużnika wobec Skarbu Państwa z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w każdym z dni, kiedy wierzycielka otrzymała od dłużnika ww. kwoty. Zaznaczył, mając na uwadze art. 28 ustawy, że kwoty, które skarżąca ptrzymała od dłużnika w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinny zostać przekazane na spłatę zadłużenia dłużnika wobec Skarbu Państwa, a nie na spłatę zadłużenia dłużnika wobec wierzycielki. W związku z powyższym, na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d ustawy organ uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone i pobrane przez stronę w ww. miesiącach w łącznej kwocie 4.500 zł za nienależnie pobrane świadczenia, które podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. Wysokość odsetek oraz sposób ich wyliczenia organ przedstawił w załącznikach do decyzji nr 1-9.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła:
- naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, gwarantowanej art. 10 K.p.a., gdyż nie spełniono obowiązku z tego przepisu, uniemożliwiono stronie złożenie wniosku dowodowego z dokumentu w postaci postanowienia Sądu Rejonowego na okoliczność potwierdzenia faktu przekazywania przez komornika środków pieniężnych należnych skarżącej na konto funduszu alimentacyjnego oraz wniosku o przesłuchanie świadka odbierającego decyzję z 2016 r. na okoliczność, czy i kiedy doręczono ten dokument stronie i czy uprawniona w ogóle się z nim zapoznała;
- niewykonanie zaleceń Kolegium w zakresie wyjaśnienia wpłat dokonanych od maja 2020 r. przez Komornika Sądu Rejonowego w K. na konto organu, w wysokości 7.611,50 zł, wyegzekwowanych od dłużnika, a należnych wyłącznie skarżącej i pominięciu faktu, że wpłat dokonano od maja 2020 r., a zatem po zaprzestaniu pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego (przyznanych do 30 września 2017 r.), stąd nie miała zastosowania kolejność spłat zadłużenia wobec Skarbu Państwa, lecz kolejność z art. 28 ust. 2 ustawy, co powoduje, że bezprzedmiotowe jest postępowanie o "zwrocie" nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 4.500 zł;
- niewyjaśnienie wpływu dokonanych wpłat po zaprzestaniu pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pobranych z naruszeniem kolejności spłat wskazanej w art. 28 ust. 2 ustawy i przekazanych na konto MOPS;
- naruszenie art. 2 pkt 7 lit. a oraz lit. d w zw. z art. 23 ustawy poprzez błędną wykładnię i stosowanie z powodu niezbadania "przesłanki subiektywnej" w postaci świadomości nieprzysługiwania świadczenia, a w konsekwencji nieustalenie braku świadomości skarżącej, że w okresach wskazanych w pkt 1 i 2 zaskarżonej decyzji świadczenie jej nie przysługiwało, a ewentualny obowiązek zwrotu świadczenia został połączony nie tylko z samym pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego";
- naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 80 K.p.a. z powodu niedokonania żadnych ustaleń w zakresie przesłanki subiektywnej, a mianowicie, czy strona prawidłowo zrozumiała pouczenia o treści i kolejności określonej w art. 28 ustawy i nie przyjęła wskazanych w zaskarżonej decyzji świadczeń w złej wierze, nie wiedząc wówczas, że jej się one nie należą;
- naruszenie art. 107 § 1 K.p.a. wobec braku w uzasadnieniu decyzji ustaleń i oceny w zakresie przesłanki subiektywnej;
- naruszenie art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 K.p.a. skutkujące brakiem ustalenia następujących faktów:
a) wszystkie pisemne oświadczenia skarżącej kierowane do komornika sądowego dowodzą traktowania wpłat pozaegzekucyjnych jako wpłat na poczet zaległych odsetek i najdalszej raty alimentacyjnej, a więc jako wpłaty niezwiązane z pobieranym w 2016/2017 świadczeniem z funduszu alimentacyjnego, zatem nie były pojmowane przez stronę jako tożsame świadczenia za ten sam okres co z funduszu alimentacyjnego, co ma znaczenie dla oceny przesłanki subiektywnej świadomości strony, że pobierała je w dobrej wierze;
b) błędne przyjęcie, że w sierpniu 2017 r. strona otrzymała alimenty bezpośrednio od dłużnika, co organ pierwszej instancji przyjął za błędną sugestię SKO, a strona 11 sierpnia 2017 r. dostarczyła komornikowi informację o otrzymaniu alimentów za lipiec 2017 r. w kwocie 500 zł (odbiór przekazu w dniu 2 sierpnia 2017 r., co potwierdza okrągła pieczęć urzędu pocztowego), zatem nie zostało ustalone czy strona pobierała świadczenia z dwóch źródeł, czy były to tożsame świadczenia, pobrane za ten sam okres;
c) strona nie znała kolejności określonej w art. 28 ustawy, gdyż nie została z nią zapoznana, a w konsekwencji treść tego przepisu była jej nieznana, nie była ona zatem skutecznie i prawidłowo pouczona o konsekwencjach naruszenia kolejności zaspakajania świadczeń;
d) ani pouczenie wniosku z dnia 24 sierpnia 2016 r., ani pouczenie zawarte w treści decyzji z dnia 21 września 2016 r. nie zawierają treści przepisu art. 28 ustawy, stąd skarżąca nie znała tego przepisu, a tym samym nie była prawidłowo i skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczenia z funduszu;
e) decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego strona nie odebrała osobiście, bo została ona doręczona zastępczo domownikowi, a zatem bezpodstawne jest przyjęcie, że strona zapoznała się z treścią nawet takiego pouczenia;
f) bezpodstawnego przekazania do MOPS w Kędzierzynie-Koźlu kwoty nie mniejszej niż 7.611,50 zł prawnie należnej stronie, podczas gdy ustalone zaskarżoną decyzją nienależnie pobrane świadczenia zostały już zaspokojone (spłacone) przez ich przelanie na konto MOPS, a zatem zwrot tych świadczeń jest bezprzedmiotowy;
- naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, ponieważ postępowanie odwoławcze nie może zastępować postępowania przed organem pierwszej instancji i prowadzić do ustalenia okoliczności, które nie podlegały ocenie przez Prezydenta Kędzierzyna-Koźla.
W związku z tym zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Kolegium zaskarżoną decyzją z dnia 8 listopada 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO opisało dotychczasowy przebieg postępowania i przytoczyło treść przepisów ustawy, w tym art. 2 pkt 7, art. 23 ust. 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 4 i ust. 7 oraz art. 28 ust. 1. W ocenie Kolegium powyższe przepisy oznaczają, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie może jednocześnie pobierać od dłużnika alimentacyjnego alimentów przysługujących za czas trwania okresu świadczeniowego. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że to pierwsze (świadczenie z funduszu alimentacyjnego) staje się świadczeniem nienależnie pobranym. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują bowiem w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. Jak stanowi zaś art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Dalej Kolegium dowodziło, że w pouczeniu w decyzji z dnia 21 września 2016 r. wskazano, iż zgodnie z art. 19 ustawy, strona zobowiązana do niezwłocznego poinformowania organu właściwego o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń alimentacyjnych oraz, że za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego uznaje się świadczenia wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Zdaniem Kolegium powyższe pouczenie oraz pouczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego - wbrew twierdzeniom pełnomocnika - są prawidłowe i wystarczające dla uznania, iż strona miała świadomość konieczności informowania organu wypłacającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego o fakcie otrzymania alimentów od dłużnika (czy to zaległych czy bieżących), bez względu na to czy treść przepisu art. 28 ustawy była w nich powołana, czy nie. Strona była zatem prawidłowo pouczona o konieczności zgłoszenia faktu otrzymania alimentów bezpośrednio od dłużnika, o czym była ona bezsprzecznie poinformowana i winna o tym fakcie powiadomić organ, który dokonałby oceny tej okoliczności w kontekście czy świadczenia nadal się stronie należą, prowadzenie w tym zakresie postępowania ze stroną czy była ona świadoma tych faktów nie było zatem uzasadnione. Odnosząc się do kwestii doręczenia decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego Kolegium uznało, że rozstrzygnięcie to zostało skutecznie doręczone stronie w trybie zastępczego doręczenia uregulowanego w art. 43 K.p.a., tj. dorosłemu domownikowi - matce skarżącej M. G. W tej sytuacji strona nie może powoływać się na okoliczność, że nie zapoznała się z pouczeniem zawartym w decyzji, bo nie odebrała jej osobiście. Natomiast ewentualny fakt, że dorosły domownik, tj. osoba, której wręczono pismo za pokwitowaniem nie oddał tego pisma adresatowi, nie ma wpływu na skuteczność doręczenia, a tym samym na okoliczność zapoznania się z tą decyzją. W tych okolicznościach Kolegium stwierdziło, że po stronie skarżącej powstał obowiązek zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 4.500 zł w miesiącach, w których otrzymała ona od dłużnika alimenty. Kolegium zaznaczyło również, że w świetle art. 2 pkt 7 lit. d ustawy istotny jest fakt otrzymania przez stronę alimentów, a nie nadania przez dłużnika alimentacyjnego, stąd ta okoliczność zasadnie została wzięta pod uwagę przez organ pierwszej instancji przy ustalaniu dat otrzymania alimentów przez stronę od dłużnika w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tego względu zarzut pełnomocnika dotyczący otrzymania alimentów w dniu 2 sierpnia 2017 r. za lipiec 2017 r. nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a potwierdza jedynie otrzymanie przez stronę alimentów w sierpniu 2017 r. Zdaniem Kolegium nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty dotyczące nieustalenia, czy otrzymane przez stronę alimenty od dłużnika są alimentami za ten sam okres co wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Art. 2 pkt 7 lit. d ustawy stanowi bowiem, że nienależnie pobrane świadczenia oznacza świadczenia wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Tym samym nie ma znaczenia czy alimenty otrzymane przez stronę od dłużnika są bieżące, czy zaległe, gdyż przepis ten jest jasny i czytelny, dotyczy każdych alimentów otrzymanych bezpośrednio od dłużnika. Również kwestia rachunkowego rozliczenia kwot otrzymanych od komornika sądowego - wedle Kolegium - nie ma wpływu na konieczność ustalenia nienależnie pobranych świadczeń w sytuacji, gdy zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, co niewątpliwie miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. W tej sytuacji prowadzenie postępowania dotyczącego uzyskania przez organ pierwszej instancji kwot od Komornika Sądowego nie ma związku ze sprawą, stąd wnioski dowodowe pełnomocnika w tej kwestii nie zasługują na uwzględnienie. Odnośnie do naruszenia zasady określonej w art. 10 K.p.a. SKO podniosło, że postępowanie w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń toczy się od czerwca 2020 r., decyzje organu pierwszej instancji w tym przedmiocie były uchylane przez organ odwoławczy kilkukrotnie, zatem strona od dłuższego czasu wie o tym postępowaniu i mogła w czasie tego postępowania składać wnioski dowodowe. Skarżąca miała też wiedzę, że toczy się ponowne postępowanie przed organem pierwszej instancji. Wprawdzie organ pierwszej instancji przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie zawiadomił skarżącej o obowiązku wynikającym z art. 10 K.p.a., jednakże w toku postępowania odwoławczego została ona prawidłowo pouczona i w odpowiedzi pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów, które już znajdowały się w aktach sprawy i podlegały ocenie, a także dowodu z przesłuchania strony i świadka na takie okoliczności, które - zdaniem zespołu orzekającego - nie wymagają dodatkowych ustaleń i wyjaśnień. Reasumując Kolegium stwierdziło, że postępowanie przeprowadzone przez organ pierwszej instancji było przeprowadzone prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i jego oceny, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła mające wpływ na wynik sprawy naruszenie następujących przepisów:
- art. 2 pkt 7 lit. a oraz lit. d w zw. z art. 23 ustawy przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie z powodu niezbadania "przesłanki subiektywnej" w postaci świadomości nieprzysługiwania świadczenia oraz poprzez nieuwzględnienie, iż ewentualny obowiązek zwrotu świadczenia został połączony nie tylko z samym pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz także z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego", badanego poprzez weryfikację właśnie tej przesłanki;
- art. 78 § 1 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych wskazanych w piśmie z dnia 24 października 2022 r.,
- art. 15 K.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania z tego względu że postępowanie odwoławcze nie może zastępować postępowania przed organem pierwszej instancji i prowadzić do dokonywania ustaleń istotnych okoliczności albo odmawiać ich ustalenia z powodu zaniechania przeprowadzenia ww. wniosków dowodowych;
- art. 9 K.p.a. przez nieprawidłowe poinformowanie strony o okolicznościach mających istotny wpływ na jej prawa lub obowiązki poprzez niepoinformowanie w pouczeniu o treści art. 28 ustawy;
- art. 138 § 2 zd. 2 K.p.a. z powodu niewykonania przez organ pierwszej instancji zalecenia SKO w Opolu zawartego w decyzji z dnia 25 lutego 2022 r., dotyczącego wyjaśnienia wpływu wpłat dokonanych po zaprzestaniu pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego przez skarżącą;
- art. 81 K.p.a. poprzez uznanie za udowodnione okoliczności ustalonych w zaskarżonej decyzji pomimo braku możliwości wypowiedzenia się co do zaniechania przeprowadzenia wnioskowanych dowodów w związku z naruszeniem art. 15 K.p.a.;
- art. 81a § K.p.a. poprzez niezastosowanie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony.
Skarżąca ponowiła też zarzut odwołania dotyczący naruszenia art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 K.p.a.
Na podstawie tych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów postępowania oraz wstrzymanie wykonania kwestionowanego rozstrzygnięcia.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono - z odwołaniem się do poglądów orzecznictwa sądowoadministracyjnego - obszerną argumentację na poparcie podniesionych zarzutów. W szczególności skarżąca akcentowała, że organy nie poczyniły żadnych ustaleń, czy została ona skutecznie pouczona o treści art. 28 ustawy i czy miała świadomość, że pobierane świadczenia są jej nienależne. Zarzuciła również, że organy skupiły się wyłącznie na ustaleniu dat otrzymania wpłat od dłużnika, a pominęły jej oświadczenia składane komornikowi sądowemu, które dowodzą traktowania tych wpłat jako pozaegzekucyjnych na poczet zaległych odsetek i najdalszej raty alimentacyjnej. W ocenie skarżącej niepouczenie jej o art. 28 ustawy powoduje, że nie była świadoma jego prawnych konsekwencji. Tym samym pobierała sporne świadczenie w dobrej wierze i przekonaniu, że są jej należne.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko oraz argumentację przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 3 marca 2023 r. Sąd odmówił skarżącej wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał wnioski i zarzuty zawarte w skardze. Zwrócił uwagę na naruszenie prawa materialnego przez niezbadanie przesłanki subiektywnej. Podkreślił, że organy obu instancji nigdy nie zbadały tej przesłanki bowiem nie posiadają odpowiednich narzędzi, co wynika z treści pism. Podniósł też, że w sprawie nie wykonano nakazu sformułowanego przez Kolegium w decyzji kasacyjnej z dnia 25 lutego 2022 r. Pełnomocnik zakwestionował nieprawidłowe zakwalifikowanie przez organ kwoty wpłaconych alimentów z dnia 2 sierpnia 2017 r. tytułem alimentów z lipca 2017 r. na poczet nienależnie pobranej zaliczki w sierpniu 2017 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te wydano z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nadal zwanej ustawą. Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu, są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Stosownie bowiem do postanowień art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w myśl art. 2 pkt 7 lit. d ustawy pod pojęciem nienależnie pobranego świadczenia rozumie się świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Jednocześnie, zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
Wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle wykładni powyższych przepisów prezentowany jest pogląd, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Nie można zatem uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Przyjmuje się zatem, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Zatem dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Analiza art. 2 pkt 7 ustawy prowadzi do wniosku, że w przypadkach wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f, g dotyczących konkretnych okoliczności faktycznych, przesłanka subiektywna w postaci świadomości świadczeniobiorcy jest relewantna z uwagi na ich istotę i konstrukcję (por. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 688/21, z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1163/20, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Akceptując w całości powyższy pogląd, skład orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił tym samym odmiennej linii orzeczniczej w zakresie wykładni pojęcia nienależnie pobranego świadczenia.
W konsekwencji powyżej powiedzianego za uprawniony uznać należy wniosek, że dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje, a więc, że można ją uznać za osobę, która pobrała nienależne świadczenia, jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 ustawy. Innymi słowy obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy.
Dopiero takie ustalenie może być podstawą zobowiązania tej osoby do zwrotu pobranych świadczeń, na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy.
Kwestia zatem, czy skarżąca pobierając świadczenia z funduszu alimentacyjnego w miesiącach listopad 2016 r., grudzień 2016 r., styczeń 2017 r., luty 2017 r., marzec 2017 r., kwiecień 2017 r., maj 2017 r., lipiec 2017 r., sierpień 2017 r. po 500 zł miesięcznie, tj. w łącznej kwocie 4500 zł wiedziała, że świadczenia te jej się nie należą miała kluczowe znaczenie dla wyniku kontrolowanej sprawy. Z uzasadnień ocenianych decyzji nie wynika natomiast, że organy w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d ustawy badały okoliczność dotyczącą stanu świadomości skarżącej, tj. czy nieuprawnione pobranie świadczenia z funduszu alimentacyjnego nastąpiło z "winy" skarżącej, tj. w wyniku jej świadomego działania lub zaniechania, i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnie pobranego. W ocenie Sądu organy - pomijając powyższą kwestię - nie rozpoznały sprawy w sposób prawidłowy i wyczerpujący, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu istotnym, mającym wpływ na wynik sprawy.
Ponadto podkreślenia wymaga, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, a więc nie wystarcza powołanie się na sam przepis prawa. Ponadto należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom z art. 8 i art. 9 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 3417/18 oraz powołane tam orzecznictwo). W sytuacji bowiem, gdy ustawodawca przyjął założenie, że wszystkie przesłanki ustania uprawnienia, wymienione w art. 19 ust. 1 ustawy, powinny być komunikowane bezzwłocznie organowi, to tym samym przyjął, że strona powinna posiadać rzetelną wiedzę o katalogu tych faktów, dostarczoną przez organ w toku postępowania.
Tymczasem w niniejszej sprawie - jak wynika z materiału dokumentacyjnego sprawy oraz wyjaśnień skarżącej - nie została ona pouczona na żadnym etapie postępowania o treści art. 28 ustawy, a zatem - wbrew twierdzeniom organu - nie można przyjąć, że strona była należycie pouczona o konsekwencjach naruszenia kolejności zaspokojenia wierzycieli przez dłużnika alimentacyjnego, określonej w tym przepisie. Dostrzec trzeba, że zarówno w pouczeniu decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego z dnia 21 września 2019 r., jak i w formularzu wniosku o przyznanie tego świadczenia brak jest informacji, że w czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika. Skarżąca nie znając treści art. 28 ustawy mogła zatem nie wiedzieć, że kwoty uzyskane od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela, zwłaszcza jeśli uwzględni się pouczenie jakie uzyskała od Komornika i na które wskazywała. Obowiązkiem organu było zatem ustalenie, czy skarżąca pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego miała świadomość, że nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika. W rozpoznawanej sprawie istotne znacznie ma również okoliczność, że skarżąca, przedkładając komornikowi sądowemu oświadczenia o otrzymaniu od dłużnika określonych wpłat oraz sposobie ich zaliczenia na poczet zaległości odsetkowych oraz rat alimentacyjnych, była przekonana, że wypełniła ciążące na niej obowiązki. Organ powinien odnieść się do tej okoliczności i ocenić świadomość działania skarżącej, uwzględniając, to że strona nie została prawidłowo pouczona o kolejności zaspokajania roszczeń określonej w art. 28 ustawy. Ustalenia takie nie zostały jednak poczynione. Mają one natomiast ważkie znaczenie dla oceny przesłanki subiektywnej świadomości strony, ponieważ - jak trafnie podniesiono w skardze – oświadczenia kierowane do komornika sądowego dowodzą traktowania wpłat pozaegzekucyjnych jako wpłat na poczet zaległych odsetek i najdalszej raty alimentacyjnej, a więc jako wpłaty niezwiązane z pobieranym w 2016/2017 świadczeniem z funduszu alimentacyjnego, zatem nie były pojmowane przez stronę jako tożsame świadczenia za ten sam okres co z funduszu alimentacyjnego.
Zaakcentować należy, że w obszarze szeroko rozumianych regulacji z zakresu prawa pomocy społecznej czy pomocy osobom uprawnionym do alimentów mechanizm zwrotu wypłaconych świadczeń warunkowany jest należytym pouczeniem beneficjenta o ciążącym na nim obowiązkach. Istotne jest bowiem aby dana osoba występując w sposób w pełni uprawniony o przyznanie jej określonego świadczenia, została właściwie w sposób należyty i wyczerpujący pouczona o konieczności odpowiedniego zachowania się i informowania organu o sytuacjach mających wpływ na przesłanki wypłaty świadczenia oraz o obowiązku zachowania - tak jak w przedmiotowej sprawie - kolejności zaspakajania należności od dłużnika alimentacyjnego w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca - co podniesiono wyżej - nie została pouczona o treści przepisu art. 28 ustawy, co stanowi niewątpliwie naruszenie przepisu art. 9 K.p.a. i co w konsekwencji spowodowało wydanie zaskarżonej decyzji, którą odczytywać należy w aspekcie poniesienia przez nią uszczerbku majątkowego. Sformułowany w przepisie art. 9 K.p.a. obowiązek organu administracji ochrony strony w postępowaniu administracyjnym przed poniesieniem szkody dotyczy każdego uszczerbku nie tylko materialnego, ale i utraty możliwości uzyskania oczekiwanego rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej, każdego pogorszenia sytuacji faktycznej lub prawnej strony. W przedmiotowej sprawie skarżąca stosownie do art. 23 ust. 1a ustawy zobowiązana jest zwrócić nie tylko nienależnie pobrane świadczenie ale również ustawowe odsetki.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, że wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 4 stycznia 2018 r., sygn. akt [...], doszło do uchylenia z dniem 1 sierpnia 2017 r. obowiązku alimentacyjnego dłużnika wobec skarżącej. Decyzja organu pierwszej instancji z dnia 28 kwietnia 2022 r. w załączniku nr 9, stanowiącym integralną część decyzji wylicza wysokość ustawowych odsetek za opóźnienie za sierpień 2017 r. do dnia wydania decyzji na kwotę 154,89 zł. Jednak, zgodnie z przepisem art. 29 ust. 3 ustawy w przypadku, gdy sąd zwolni osobę z obowiązku alimentacyjnego a osoba uprawniona w okresie, o którym mowa w ust. 2, pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek. Wadliwości tej nie dostrzegł organ odwoławczy utrzymując w całości decyzję organu pierwszej instancji, czym naruszył nie tylko ww przepis prawa materialnego, ale i art. 138 § 1 pkt 1K.p.a.
Reasumując, podkreślić jeszcze raz należy, że – zdaniem składu orzekającego - dla uznania świadczenia na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d ustawy za nienależnie pobrane nie wystarczy samo stwierdzenie, iż konkretne świadczenia zostały nienależnie wypłacone, ale konieczne jest ponadto wyjaśnienie, czy zaistniała przesłanka subiektywna świadomości strony co do "nienależności" tego świadczenia. W tym kontekście dla stwierdzenia, że świadczenie zostało nienależnie pobrane konieczne jest wykazanie negatywnego zachowania osoby, która pobrała świadczenie, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Tak więc organy powinny zbadać i ocenić, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy. W niniejszej sprawie nie poczyniono w tej kwestii - co słusznie zarzuca skarżąca - wystarczających ustaleń oraz rozważań. Jak już podniesiono wcześniej, organy nie przeprowadziły też prawidłowego postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia, czy skarżąca była należycie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Z powyższych względów, zdaniem Sądu, kwalifikacja świadczenia jako nienależnie pobranego nie została w niniejszej sprawie dokonana właściwie, co przemawia za koniecznością uchylenia kwestionowanych decyzji. Obowiązkiem organu jest bowiem dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i rozpoznanie jej w całokształcie na podstawie wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego całego materiału dowodowego, stosownie do wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny. Tymczasem w niniejszej sprawie organy niewątpliwie nie zbadały wnikliwie prawidłowości pouczenia skarżącej w omówionym powyżej zakresie, co czyni niemożliwym uznanie, że pobrała świadczenie "nienależnie". Skoro zatem organy nie dokonały wskazanych ustaleń i oceny, to - zdaniem Sądu - nie ustaliły w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy, pozwalającego na zastosowanie w przypadku skarżącej art. 2 pkt 7 lit. d ustawy.
Odnośnie do pozostałych zarzutów wyartykułowanych w petitum skargi stwierdzić należy, że nie zasługują one na uwzględnienie. Przedmiot postępowania stanowiła skarga na decyzję SKO w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń oraz ich zwrotu. Stąd też kwestia wadliwego przekazania na rzecz organu przez Komornika sądowego wyegzekwowanej od dłużnika alimentacyjnego zaległych alimentów w kwocie ok. 7.611,50 zł z pominięciem kolejności, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy nie stanowi przedmiotu postępowania i tym samym nie może mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia organów. Również podnoszony zarzut naruszenia przez organ pierwszej instancji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu przez uniemożliwienie stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a przez to złożenia wniosków dowodowych dopiero przez organem drugiej instancji w piśmie z dnia 24 października 2022 r., a w konsekwencji powyższego naruszenia przez SKO art. 15 K.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 136 § 1 K.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Tym samym organ pierwszej instancji naruszył wprawdzie przepis art. 10 § 1 K.p.a., ale zadaniem organu odwoławczego jest ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. Zasadą natomiast postępowania odwoławczego jest uzupełnienie postępowania dowodowego (w ograniczonym co prawda zakresie) i merytoryczne rozpoznanie sprawy. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy strona skarżąca wniosła o przeprowadzenie stosownych dowodów przed organem odwoławczym, na co zasadnie zwróciło uwagę Kolegium, wyjaśniając jednocześnie, że zawnioskowane dowody z dokumentów znajdowały się w aktach sprawy i podlegały ocenie, a przeprowadzenie dowodu z zeznań strony skarżącej oraz świadka nie było niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Tym samym zakres żądania odnośnie do uzupełnienia postępowania dowodowego nie uzasadniał stwierdzenia naruszenia art. 136 K.p.a., a w konsekwencji art. 138 § 2 K.p.a. Kolegium w postępowaniu odwoławczym nie przeprowadziło bowiem postępowania uzupełniającego.
Reasumując, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 9, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo Sąd uznał, że wykazane powyżej wadliwości postępowania organów świadczą o naruszeniu zasady budowania zaufania obywateli do działań administracji publicznej. Natomiast Kolegium, akceptując sposób procedowania organu pierwszej instancji oraz przyjmując za prawidłowe poczynione przez ten organ ustalenia, bez ponownego ich zbadania w całokształcie sprawy, naruszyło też zasadę dwuinstancyjności postępowania określoną w art 15 K.p.a. oraz błędnie zastosowało art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. W konsekwencji powyższych uchybień organy naruszyły też prawo materialne przez niewłaściwe zastosowanie art. 2 pkt 7 lit. d ustawy.
W tym stanie rzeczy, wobec opisanego naruszenia przez organy przepisów prawa procesowego i materialnego, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 P.p.s.a - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w sentencji wyroku.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a., w szczególności organy wyjaśnią jednoznacznie kwestię, czy wobec braku wyczerpującego i prawidłowego pouczenia skarżącej o treści art. 28 ustawy pobrała ona nienależne świadczenie oraz czy działanie skarżącej było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych.