II SA/Op 152/23

II SA/Op 152/23 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2023-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Krzysztof Bogusz /przewodniczący sprawozdawca/
Marzena Łozowska
Tomasz Judecki
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2351
art. 49e pkt 1, art. 48 ust. 1 i ust. 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2013 poz 1409
art. 29 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1332
art. 29 ust. 1 pkt 2c
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 471
art. 25
Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędzia WSA Marzena Łozowska Protokolant Inspektor sądowy Magdalena Figurniak-Cis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi D. U. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 14 marca 2023 r., nr 25/II/2023 w przedmiocie nakazu rozbiórki wiaty oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez D. U. (zwanego dalej skarżącym lub inwestorem) jest decyzja Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu (dalej w skrócie: OWINB) z dnia 14 marca 2023 r., nr 25/II/2023, którą utrzymano w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie krapkowickim (dalej w skrócie: PINB) z dnia 4 listopada 2022 r., nr 82/2022, w przedmiocie nakazania skarżącemu rozbiórki wiaty.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Na wniosek S. K. z dnia 20 grudnia 2021 r. w dniu 3 lutego 2022 r. PINB przeprowadził kontrolę, podczas której ustalono, że w miejscowości W. nr [...], na działce o numerze ewidencyjnym gruntu a, arkusz mapy [...], w tylnej części działki istnieje wiata parterowa o konstrukcji drewnianej o wym. ok. 7,80 m x 20,0 m, z dachem płaskim pokrytym blachą trapezową, ze spadkiem w kierunku sąsiedniej działki nr b. Przedmiotowa wiata posadowiona jest na 12 stopach żelbetowych i usytuowana jest tylną ścianą w odległości ok. 60 cm od sąsiedniej działki nr b, której właścicielem jest A. K. oraz w odległości ok. 50 cm ścianą boczną od tej działki. Ponadto ustalono, że wiata nie ma zamontowanej rynny od strony działki nr b, natomiast w części niższej wiaty wody opadowe są odprowadzane do zbiornika na deszczówkę o poj. 1000 I, z którego przelewowo woda ta odprowadzana jest następnie na teren sąsiedniej działki nr b. Uczestniczący w kontroli współwłaściciel dz. nr a – J. U. (ojciec inwestora) wyjaśnił, że wiata powstała w 2010 lub 2011 r. na podstawie zgłoszenia albo pozwolenia na budowę. Inwestor nie wniósł do protokołu żadnych uwag ani wyjaśnień.
PINB ustalił również, na podstawie dokumentacji przekazanej przez Starostwo Powiatowe w K., że zgłoszeniem z dnia 9 stycznia 2015 r. skarżący objął budowę 6 wiat wolnostojących gospodarczych w miejscowości W. nr [...], na działce o numerze ewidencyjnym gruntu a. Każda z wiat miała być konstrukcji drewnianej o wymiarach 3,5 m x 7,0 m, posiadać słupy w liczbie 6 szt. o wymiarach 14x14 cm, posadowione na stopach betonowych o wymiarach 50x50x100 cm. Łączna ilość słupów przy 6 wiatach miała wynosić 36 szt. (tak jak i stóp betonowych). Dla każdej wiaty zaplanowano drewniany, jednospadowy dach o kącie nachylenia 10°, kryty blachą trapezową. W zgłoszeniu podano również, że poszczególne elementy wiaty wykonane zostaną z następujących przekrojów - słupy 14x14 cm, belki 14x14 cm oraz krokwie 6x8 cm co 80 cm. Ponadto przewidziano oddzielenie wiat przerwą dylatacyjną szerokości 1 cm.
Na podstawie powyższych ustaleń PINB w dniu 3 marca 2022 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie legalności wybudowania wiaty, zlokalizowanej w miejscowości W. nr [...], na działce o numerze ewidencyjnym gruntu a, arkusz mapy [...].
Następnie w dniu 24 marca 2022 r. PINB przeprowadził dowód z oględzin, które potwierdziły ustalenia dokonane podczas wcześniej przeprowadzonej kontroli, czyli wybudowanie wiaty o pow. zabudowy ok. 156 m², przeznaczonej na maszyny rolnicze i materiały prowadzonego gospodarstwa. Podczas oględzin skarżący oświadczył, że jest inwestorem wiaty, która powstała ok. 2017 r. na podstawie zgłoszenia z 2015 r.
Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2022 r., nr [...], PINB na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r. poz. 2351, z późn. zm.), zwanej dalej Prawem budowlanym, wstrzymał budowę przedmiotowej wiaty, której inwestorem był skarżący. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził m.in., że brak jest podstaw do uznania, iż wiata powstała na podstawie zgłoszenia z 2015 r. Faktycznie wybudowano bowiem jedną wiatę o powierzchni ok. 156 m². Doszło zatem do wykonania całkowicie innego obiektu niż objęty zgłoszeniem, co wymagało uzyskania stosownej decyzji o pozwoleniu na budowę (przed rozpoczęciem robót budowlanych), której inwestor nie posiada. Organ wyjaśnił też, że budowa wiaty o powierzchni zabudowy ok. 156 m², która jak ustalono w prowadzonym postępowaniu powstała w 2017 r., wymagała uzyskania ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, gdyż nie spełnia ona kryterium wielkości powierzchni zabudowy określonego w art. 29 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego, tzn. jest większa od obecnie dopuszczalnych 50 m². Organ wyjaśnił również, przed nowelizacją przepisów wielkość ta wynosiła 25 m², więc przepis był jeszcze mniej korzystny dla inwestora i w zasadzie nie zmienia to sytuacji prawnej inwestora w prowadzonym postępowaniu. Podkreślił, że inwestorowi przysługuje uprawnienie do złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia. Podał, że w przypadku złożenia wniosku o legalizację w drodze postanowienia nałożony zostanie obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych. Następnie wskazał na konieczność wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części oraz przedstawił matematyczne wyliczenie tej opłaty. PINB pouczył też inwestora, że niezłożenie wniosku o legalizację w wymaganym terminie będzie zgodnie z art. 49e ust. 1 Prawa budowlanego przesłanką do wydania decyzji o rozbiórce obiektu budowlanego.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia skarżącego na powyższe postanowienie OWINB postanowieniem z dnia 16 września 2022 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Następnie decyzją z dnia 4 listopada 2022 r., nr 82/2022, PINB, na podstawie art. 49e ust. 1 Prawa budowlanego, nakazał skarżącemu rozbiórkę opisanej wyżej wiaty. W uzasadnieniu organ wskazał na przebieg dotychczasowego postępowania oraz dokonane ustalenia w sprawie. Przypomniał, że postanowienie z dnia 15 kwietnia 2022 r. o wstrzymaniu budowy zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy, który również uznał fakt wybudowania spornej wiaty bez wymaganego pozwolenia na budowę za udowodniony. PINB podkreślił, że legalizacja samowoli budowlanej nie jest obowiązkiem inwestora ale jego uprawnieniem. Natomiast stosownie do art. 48a ust. 1 Prawa budowlanego inwestor w terminie 30 dni od wydania ww. postanowienia mógł złożyć wniosek o legalizację obiektu, którego jednakże nie złożył. Tym samym organ powiatowy wobec niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie, zobowiązany był nałożyć na inwestora nakaz rozbiórki wiaty.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że zgłoszenie o zamiarze budowy 6 wiat wolnostojących zostało przez Starostę K. przyjęte bez sprzeciwu. Nie zgodził się ze stanem faktycznym sprawy ustalonym podczas oględzin przez PINB, jak i wskazanym w decyzji organu pierwszej instancji. Podał, że zamiast wykonać 6 wolnostojących wiat, została posadowiona jedna wiata oraz dobudowana do niej kolejna, która różni się wysokością. Nie zostało to jednak ujęte ani w oględzinach ani w kwestionowanej decyzji. Wskazał, że pierwsza wiata została wybudowana w styczniu 2017 r., jako obiekt o powierzchni zabudowy 110,37 m², parterowy o konstrukcji drewnianej o wymiarach 14,15 m x 7,00 m z dachem płaskim przepuszczonym o 0,8 m w stronę działki numer a, pokrytym blachą trapezową z spadkiem skierowanym na sąsiednią działkę o numerze b oraz w odległości 60 cm od tej działki. Na wody opadowe zostały przygotowane haki pod rynny, lecz ze względów finansowych nie zostały jeszcze zamontowane. Druga wiata została zaś dobudowana do istniejącej już w 2021 r. jako obiekt parterowy o konstrukcji drewnianej, o powierzchni 43,53 m² oraz o wymiarach 5,58 m x 7,80 m, z dachem płaskim pokrytym blachą trapezową z spadkiem w kierunku swojej działki nr a w odległości 60 cm od działki sąsiadującej nr b. Wody opadowe z tej wiaty zostają odprowadzane do pojemnika na deszczówkę. Dodał, że wiaty różnią się wysokościami, każda ma z nich osobny dach skierowany w innym kierunku, więc nie jest to jedna płaszczyzna jak zostało to wskazane w decyzji. Inwestor wyjaśnił, że powstałe wiaty mogą zostać doprowadzone do stanu, jaki wynika z dokonanego zgłoszenia.
W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia 14 marca 2023 r., nr 25/II/2023, OWINB utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu organ opisał stan faktyczny sprawy i wyjaśnił, że samowolą w rozumieniu art. 48 Prawa budowlanego mamy do czynienia wówczas, gdy obiekt budowlany lub jego część jest w budowie albo został wybudowany bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę, zgłoszenia, albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia przez właściwy organ. Dalej stwierdził, że przewidziane w art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego postanowienie o wstrzymaniu budowy jako pierwsza informacja co do możliwości wszczęcia procedury legalizacyjnej jest istotnym aktem dla całego dalszego procedowania w sprawie samowoli budowlanej. Na tym etapie rola organu nadzoru budowlanego sprowadza się do jednoznacznego stwierdzenia zaistnienia samowoli budowlanej oraz w razie stanu zagrożenia do nakazania wykonania doraźnych środków zabezpieczających i usunięcia zagrożenia. W niniejszej sprawie postanowienie PINB o wstrzymaniu budowy z dnia 15 kwietnia 2022 r. zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy postanowieniem z dnia 16 września 2022 r. wobec uznania, że wykonanie spornej wiaty wymagało uzyskania przez inwestora decyzji o pozwoleniu na budowę.
OWINB nie zgodził się z twierdzeniem inwestora, że powstały obiekt jest zgłoszonymi w 2015 r. Staroście K. "sześcioma wiatami". Niewątpliwie wiata jest jedna, o konstrukcji lekkiej, z dachem płaskim. Nieobudowana ze wszystkich stron. Przy czym zgodnie z załącznikiem do protokołu z dnia 24 marca 2022 r. posadowiona jest faktycznie na 13 słupach żelbetowych. Dalej organ dokonał analizy przepisu art. 29 Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym obecnie, w 2015 r. oraz w 2017 r. i doszedł do wniosku, że wykonanie wiaty o pow. zabudowy ok. 156 m², wymagało bezwarunkowo we wszystkich tych okresach uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę.
Zdaniem organu realizacja tego typu obiektu nie była i nie jest możliwa na podstawie zgłoszenia. Dalej organ wskazał, że skarżący nie wniósł od postanowienia z dnia 16 września 2022 r. skargi do Sądu, a tym samym stało się ono ostateczne w dniu jego wydania, czyli 16 września 2022 r. Wobec tego 30-dniowy termin do złożenia przez inwestora wniosku o legalizację upłynął bezskutecznie w dniu 16 października 2022 r. W tych okolicznościach organ powiatowy był zobligowany do wydania, zgodnie z art. 49e pkt 1 Prawa budowlanego, decyzji o rozbiórce wiaty. Organ odwoławczy podkreślił też, że inwestor nie przedłożył wniosku o legalizację wraz z odwołaniem.
Dalej odnosząc się do zarzutów skarżącego OWINB stwierdził, że już w postanowieniu z dnia 16 września 2022 r. uznano, że nie będzie możliwe doprowadzenie wykonanej inwestycji do zgodności ze zgłoszeniem, gdyż z zebranych materiałów dowodowych wynika, że inwestor od razu wybudował jedną wiatę o pow. zabudowy ok. 156 m² (posadowioną na 13 słupach żelbetowych) zamiast 6 wolnostojących wiat o wymiarach 3,5 m x 7,0 m każda (posadowionych łącznie na 36 słupach). Ponadto organ podniósł, że upłynął dwuletni okres ważności dokonanego zgłoszenia z dnia 9 stycznia 2015 r., przewidziany w art. 30 ust. 5 Prawa budowlanego. Zdaniem organu odwoławczego nieprzystąpienie w ciągu 2 lat od określonego w zgłoszeniu terminu, czyli od 2 marca 2015 r. do wykonania wskazanych w zgłoszeniu robót budowlanych polegających na wybudowaniu 6 wolnostojących wiat gospodarczych o wymiarach 3,5x7,0 m każda, spowodowało, że zgłoszenie to straciło swoją ważność.
Z kolei w odniesieniu do wskazanej w odwołaniu kwestii dotyczącej wykonania kolejno dwóch wiat, różniących się wysokością, organ odwoławczy zaznaczył, że z ustaleń dokonanych podczas oględzin w dniu 24 marca 2022 r. wynika, że przedmiotowa wiata posiada obecnie powierzchnię użytkową około 156 m². Pomimo dwóch różnych wysokości i dwóch różnych spadków dachu, stanowi jedną całość funkcjonalną i konstrukcyjną. Świadczy o tym po pierwsze brak wydzielenia np. ściany działowej, niższej części wiaty od wyższej, a po drugie sposób zamontowania niższej części wiaty do wiaty o wyższej wysokości. Organ podniósł, że elementy stanowiące konstrukcje dachu niższej części dachu wiaty zostały zamontowane do słupów żelbetowych wyższej części wiaty za pomocą wsporników stalowych, a takie zamocowanie powoduje, że niższa część wiaty nie może samodzielnie istnieć bez słupów wyższej części wiaty.
Zdaniem organu gdyby nawet przyjąć, że wiata o wskazanej powyżej konstrukcji powstała w dwóch etapach: pierwszy w 2017 r. (część wyższa) a drugi w 2021 r. (część niższa) to i tak budowa części wyższej, jak i jej rozbudowa o część niższą wymagałyby w obu przypadkach uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę. Część wiaty o wyższej wysokości ma bowiem wymiar ok. 7,8 m x 14,15 m, co daje powierzchnię zabudowy ok. 110 m², w związku z czym w 2017 r. zgodnie z wówczas obowiązującym art. 29 ust. 1 pkt 2c Prawa budowlanego, jako sytuowana na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny, nie była zwolniona z uzyskania pozwolenia na budowę i wymagała takiej decyzji. Każda natomiast rozbudowa tego obiektu, również w myśl obowiązującego w 2021 r. art. 29 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego, wymagała bezwarunkowo uzyskania pozwolenia na budowę. W myśl art. 3 pkt 6 Prawa budowlanego przez pojęcie budowa należy bowiem rozumieć również rozbudowę obiektu budowlanego, która niewątpliwie miała miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ na skutek wykonanych robót budowlanych doszło do zmiany powierzchni zabudowy wiaty w zakresie przekraczającym 5%, a szerokości w zakresie przekraczającym 2%. W takim przypadku celem zalegalizowania obiektu wybudowanego w dwóch etapach bez wymaganych decyzji o pozwoleniu na budowę również miałyby zastosowanie przepisy art. 48 Prawa budowlanego. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że PINB prawidłowo orzekł o rozbiórce obiektu, co wynika z wyczerpania przez organ pierwszej instancji procedury określonej w art. 48 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego i niezłożenia przez inwestora wniosku o legalizację obiektu budowlanego.
W skardze na powyższą decyzję skarżący nie zgodził ze stanowiskiem organów. Podniósł, że dokładne wymiary istniejącej wiaty zostały podane w odwołaniu i nie pokrywają się z pomiarami wykonanymi podczas przeprowadzonych oględzin. Powierzchnia wiaty wynosi bowiem 141,7 m² a nie jak ustalił organ 156 m². Poza tym pierwsza wiata została wybudowana o wymiarach 14,10 m x 7 m, co daje powierzchnię 98,70 m² i możliwość wykonania z niej dwóch osobnych wiat do 50 m², co byłoby zgodne z art. 29 Prawa budowlanego obowiązującym w 2017 r. Natomiast druga wiata powstała w 2021 r. i z przyczyn finansowych została posadowiona do słupów żelbetowych wyższej wiaty. W ocenie skarżącego wstrzymanie budowy przez PINB uniemożliwiło wykonanie dalszych prac, które doprowadziłyby do powstania trzech niezależnych od siebie wiat o powierzchni 50 m².
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko oraz argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie skarżący poparł skargę oraz wnioski i wywody w niej zawarte. Dodał, że rozpoczął budowę w 2015 r. i trwa ona cały czas. Najpierw przerwał przez brak środków, a teraz czeka na wynik sprawy. Wyjaśnił, że na szkicu załączonym do zgłoszenia było przewidywane 6 słupów każdej wiaty, ale wykonał tylko fundamenty. Co do słupów wyjaśnił, że wykonał tylko istniejące w czasie kontroli słupy, a ich liczba jest mniejsza niż w zgłoszeniu. Podniósł również, że osoba przygotowująca mu szkic stwierdziła, iż może zmienią się przepisy i być może w przyszłości będzie dopuszczalna większa powierzchnia zabudowy wiaty i na razie, żeby przygotował fundamenty jak w zgłoszeniu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umożliwienie takiej przebudowy, która wprowadzi zakładane w zgłoszeniu dylatacje między wiatami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te nie zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. Zdaniem Sądu postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Dlatego Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił przepis art. 49e pkt 1 cyt. wcześniej ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, nadal zwanej Prawem budowlanym, zgodnie z którym organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie.
W pierwszej kolejności dostrzec należy, że w niniejszej sprawie orzekające organy w sposób prawidłowy zastosowały przepisy Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym po dniu 19 września 2020 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 471) do spraw uregulowanych ustawą zmienianą w art. 1, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, przepisy ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Z materiału dokumentacyjnego rozpoznawanej sprawy wynika, że postępowanie w sprawie legalności wybudowania wiaty zostało wszczęte w dniu 3 marca 2022 r., a więc po wejściu w życie powołanej wyżej nowelizacji Prawa budowlanego.
W wyniku wprowadzonych zmian postępowanie w sprawie samowoli budowlanej rozpoczyna się wedle art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego od wydania przez organ postanowienia o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego: 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia. W postanowieniu tym organ informuje stronę o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części oraz o zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej (art. 48 ust. 3 Prawa budowlanego). Następnie inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego może w ciągu 30 dni od otrzymania postanowienia złożyć wniosek o legalizację (art. 48a ust. 1 Prawa budowlanego). Jeżeli natomiast zostało wniesione zażalenie na postanowienie o wstrzymaniu budowy, termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym to postanowienie stało się ostateczne (art. 48a ust. 3 Prawa budowlanego).
W rozpoznawanej sprawie organy nadzoru budowlanego podjęły czynności, o których mowa w art. 48 ust. 1 i ust. 3 Prawa budowlanego i postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2022 r. wstrzymano budowę samowolnie zrealizowanej wiaty. W postanowieniu tym, stosownie do art. 48 ust. 3 Prawa budowlanego, zawarto pouczenie o możliwości złożenia wniosku o legalizację w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia. Wyjaśniono też w przypadku wniesienia zażalenia termin ten biegnie od dnia, w którym to postanowienie stało się ostateczne. Z pouczenia wynika również, że skarżący został poinformowany, że w przypadku niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie, organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego. Odnotowania jeszcze wymaga, że postanowienie z dnia 15 kwietnia 2022 r., po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy postanowieniem z dnia 16 września 2022 r., na które inwestor nie wniósł skargi do Sądu. Tym samym postanowienie organu drugiej instancji stało się ostateczne w dniu jego wydania.
W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji zasadnie zatem przyjęto, że nie jest możliwe dokonanie legalizacji samowolnie wybudowanej wiaty, ponieważ skarżący, pomimo prawidłowego pouczenia, nie złożył w wymaganym terminie, tj. do dnia 16 października 2022 r. wniosku o legalizację. W tym miejscu zauważenia wymaga, że w piśmiennictwie prezentowany jest podgląd, który skład orzekający podziela, iż zaistnienie którejkolwiek z przesłanek wskazanych art. 49e Prawa budowlanego obliguje organ nadzoru budowlanego do wydania decyzji o rozbiórce, nie pozostawiając mu w tej kwestii żadnej swobody. Jeżeli zatem inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego nie skorzystają ze swojego uprawnienia i nie złożą stosownego wniosku o legalizację w ustawowym terminie lub będą ubiegać się bezskutecznie o przywrócenie terminu na jego złożenie, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji o rozbiórce (por. R. Godlewski [w:] Prawo budowlane. Komentarz, red. D. Sypniewski, Warszawa 2022, art. 49e, System Informacji Prawnej Lex). Również w orzecznictwie trafnie przyjmuje się, że decyzja wydana na podstawie art. 49e Prawa budowlanego ma charakter związany. Organ nie działa tu w ramach uznania administracyjnego, nie może także brać pod uwagę względów słuszności. Przy czym złożenie wniosku o legalizację jest przy tym prawem, a nie obowiązkiem strony. Zależne jest wyłącznie od jej woli, a nie od woli organu Jeżeli zatem strona, odpowiednio pouczona (jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie) z prawa nie korzysta, to musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w postaci nakazu rozbiórki (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 2410/22, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Badając dalej zaskarżoną decyzję, Sąd uznał za prawidłowe stanowisko organów obu instancji o konieczności prowadzenia postępowania w trybie art. 48 Prawa budowalnego. Regulacja skutków samowoli budowlanej jest bowiem konsekwencją wprowadzonej przepisami Prawa budowlanego zasady wyrażonej w art. 28, zgodnie z którą budowę można rozpocząć po uzyskaniu przez inwestora pozwolenia na budowę zamierzonego przedsięwzięcia inwestycyjnego. Wyjątek od tej zasady stanowią przepisy art. 29-31 Prawa budowlanego, które umożliwiają wykonywanie obiektów budowlanych lub robót budowlanych na podstawie zgłoszenia.
Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy (protokół z kontroli z dnia 3 lutego 2022 r., protokół z oględzin z dnia 24 marca 2022 r. oraz treść zgłoszenia z dnia 9 stycznia 2015 r.) pozwalał na przyjęcie, że wykonane roboty budowalne wymagały wcześniejszego uzyskania ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę a inwestor nie legitymował się takim pozwoleniem. Wymaganego prawem pozwolenia nie mogło natomiast zastąpić, jak oczekuje tego skarżący, zgłoszenie z dnia 9 stycznia 2015 r. Inwestor zgłosił bowiem do Starosty K. zamiar budowy 6 wiat wolnostojących gospodarczych w miejscowości W. nr [...], na działce o numerze ewidencyjnym gruntu a. Każda z wiat miała być konstrukcji drewnianej o wymiarach 3,5x7,0 m, posiadać słupy w ilości 6 szt. o wymiarach 14x14 cm, posadowione na stopach betonowych o wymiarach 50x50x100 cm. Ponadto przewidziano oddzielenie wiat przerwą dylatacyjną szerokości 1 cm. Tymczasem z ustaleń organów bezspornie wynika, że skarżący zrealizował zupełnie inny obiekt niż objęty zgłoszeniem w postaci wiaty o powierzchni około 156 m², pokrytej dachem o różnej wysokości, posadowionej na 13 stopach żelbetowych, bez zachowania jakiegokolwiek oddzielenia. Zgodnie natomiast z obowiązującym w dacie zgłoszenia art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r. poz. 1409) pozwolenia na budowę nie wymaga m.in. budowa wolno stojących parterowych budynków gospodarczych, wiat i altan. Wykonanie takich robót budowlanych obciążone zostało jedynie obowiązkiem zgłoszenia w przypadku, gdy obiekty te nie przekraczają 25 m² powierzchni zabudowy i łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch na każde 500 m² powierzchni działki. Z kolei obowiązujący w 2017 r. przepis art. 29 ust. 1 pkt 2c Prawa budowlanego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1332) stanowił, że pozwolenia na budowę nie wymaga budowa wiat o powierzchni zabudowy do 50 m², sytuowanych na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny lub przeznaczonej pod budownictwo mieszkaniowe, przy czym łączna liczba tych wiat na działce nie może przekraczać dwóch na każde 1000 m² powierzchni działki. Zrealizowany przez skarżącego obiekt nie spełnia warunków przewidzianych w powołanych przepisach, stąd też przedmiotowa budowa prawidłowo została zakwalifikowana przez organy jako samowola budowlana, do której zastosowanie w sprawie miał art. 48 Prawa budowlanego.
W świetle powyższych okoliczności, zdaniem Sądu, zarzuty skarżącego w kwestii dokonania niewłaściwych pomiarów spornej wiaty czy też nieprawidłowego zakwalifikowania obiektu jako jednej wiaty a nie dwóch, są pozbawione prawnego znaczenia, ponieważ skarżący zrealizował obiekt, który w żadnym stopniu nie stanowi realizacji zamierzenia objętego zgłoszeniem z 2015 r. Natomiast zakres wykonanych robót budowlanych był objęty, jak trafnie stwierdziły organy, obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę. Warto jeszcze odnotować, że skarżący nie wniósł skargi na postanowienie OWINB z dnia 16 września 2022 r. o wstrzymaniu budowy, a tym samym zaakceptował przyjętą przez organy kwalifikację wykonanego obiektu.
Końcowo należy stwierdzić, że - wbrew twierdzeniom skarżącego - organy zapewniły inwestorowi realną możliwość wdrożenia wobec spornej wiaty procedury legalizacyjnej, jednakże nie skorzystał on z uprawnienia w tym zakresie. Natomiast niezłożenie przez inwestora wniosku o legalizację, wobec kategorycznego brzmienia przepisu art. 49e pkt 1 Prawa budowlanego, obligowało organy do wydania nakazu rozbiórki samowolnie wybudowanej wiaty.
Z wyżej wymienionych przyczyn Sąd nie stwierdził, by oceniane decyzje naruszały przepisy prawa materialnego i procesowego. Zdaniem Sądu organy dokonały wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, stosując się do zasad regulujących postępowanie administracyjne, określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. W zaistniałych okolicznościach faktycznych sprawy obowiązujące przepisy prawa dostarczyły natomiast podstaw do wydania przedmiotowego nakazu. Sąd miał również na uwadze, że ustalenia i ocena organów znalazły wyraz w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi z art. 107 § 3 K.p.a. Poza tym Sąd nie dostrzegł z urzędu wad postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi.