II SA/OP 144/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił orzeczenia dyscyplinarne wobec policjanta, uznając, że kara wyznaczenia na niższe stanowisko była nieadekwatna do przewinień o charakterze satyrycznym.
Policjant został obwiniony o naruszenie dyscypliny służbowej i zasad etyki zawodowej za umieszczenie w internecie filmów o charakterze satyrycznym. Organy dyscyplinarne uznały go winnym i wymierzyły karę wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił te orzeczenia, uznając karę za nieadekwatną do popełnionych czynów, które miały charakter satyryczny i nie naruszały w sposób rażący wizerunku policji ani urzędu Prezydenta RP. Sąd podkreślił również wadliwe uzasadnienie organów co do wyboru surowszej kary.
Sprawa dotyczyła skargi funkcjonariusza Policji, R. B., na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu, które utrzymało w mocy część orzeczenia organu I instancji o uznaniu go winnym przewinień dyscyplinarnych i wymierzeniu kary wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe. Policjant został obwiniony o naruszenie dyscypliny służbowej i zasad etyki zawodowej za umieszczenie w internecie filmów o charakterze satyrycznym, które zdaniem organów ośmieszały Policję i godziły w urząd Prezydenta RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie organu I instancji. Sąd uznał, że wymierzona kara dyscyplinarna była nieadekwatna do popełnionych czynów, które miały charakter satyryczny i nie naruszały w sposób rażący wizerunku policji ani urzędu Prezydenta RP. Sąd podkreślił, że organy dyscyplinarne nie uzasadniły należycie wyboru surowszej kary, nie uwzględniając w wystarczającym stopniu dotychczasowej nienagannej służby funkcjonariusza, jego żalu oraz satyrycznego charakteru nagrań. Sąd zwrócił uwagę na wadliwe uzasadnienie organów co do wyboru kary, wskazując na potrzebę uwzględnienia wszystkich dyrektyw wymiaru kary, w tym okoliczności osobistych sprawcy i przebiegu jego służby. Sąd podkreślił również, że filmy miały charakter żartobliwy i satyryczny, a nie deprecjonujący, oraz że nie można ich porównywać z formami krytyki podnoszonymi w ramach akcji protestacyjnych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, kara ta była nieadekwatna, a organy dyscyplinarne nie uzasadniły należycie jej wyboru, nie uwzględniając w wystarczającym stopniu dotychczasowej nienagannej służby funkcjonariusza, jego żalu oraz satyrycznego charakteru nagrań.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy dyscyplinarne wadliwie uzasadniły wybór surowszej kary dyscyplinarnej, nie biorąc pod uwagę wszystkich okoliczności łagodzących, takich jak dotychczasowy przebieg służby, pozytywne opinie i żal funkcjonariusza. Filmy miały charakter satyryczny i nie naruszały w sposób rażący wizerunku policji ani urzędu Prezydenta RP.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (9)
Główne
u.o.P. art. 132 § 1
Ustawa o Policji
u.o.P. art. 134
Ustawa o Policji
u.o.P. art. 134h § 1
Ustawa o Policji
u.o.P. art. 135g § 1
Ustawa o Policji
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.o.P. art. 132 § 4b
Ustawa o Policji
u.o.P. art. 132 § 4ba
Ustawa o Policji
p.p.s.a. art. 153
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kara dyscyplinarna wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe była nieadekwatna do popełnionych przewinień. Organy dyscyplinarne nie uzasadniły należycie wyboru surowszej kary, nie uwzględniając okoliczności łagodzących. Filmy miały charakter satyryczny i nie naruszały w sposób rażący wizerunku policji ani urzędu Prezydenta RP.
Odrzucone argumenty
Argumenty dotyczące naruszenia art. 132 ust. 4b i 4ba ustawy o Policji (przewinienie mniejszej wagi) nie zostały uwzględnione przez sąd.
Godne uwagi sformułowania
kara dyscyplinarna wymierzona – w ocenie skarżącego – z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów nie wiadomo bowiem dlaczego kara dyscyplinarna łagodniejsza niż ta wymierzona nie spełniłaby jej celów organy obu instancji wadliwie uzasadniły, dlaczego kara dyscyplinarna wyznaczenia na niższe stanowisko, w świetle zebranego materiału dowodowego, jest adekwatna do popełnionych przewinień i stopnia zawinienia filmy te mają przede wszystkim – wbrew stanowisku organu odwoławczego – żartobliwy i satyryczny charakter nie można przyjąć, by użycie fragmentu przemówienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej było wymierzone w jego dobre imię
Skład orzekający
Beata Kozicka
przewodniczący
Krzysztof Bogusz
członek
Tomasz Judecki
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie wyboru i współmierności kary dyscyplinarnej w Policji, ocena satyrycznego charakteru wypowiedzi funkcjonariuszy, znaczenie dotychczasowej służby dla wymiaru kary."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy Policji i interpretacji przepisów ustawy o Policji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy konfliktu między prawem do wolności słowa i krytyki a obowiązkami funkcjonariusza Policji, a także oceny satyrycznego charakteru jego wypowiedzi. Pokazuje, jak sąd ocenia adekwatność kar dyscyplinarnych.
“Policjant nagrał satyryczne filmy. Czy kara była adekwatna?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Op 144/23 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2023-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /przewodniczący/
Krzysztof Bogusz
Tomasz Judecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1882
art. 132 ust. 1, ust. 4b i ust.4ba, art. 134, art. 134h ust. 1, art. 135g ust. 1
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi R. B. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu z dnia 9 listopada 2022 r., nr 4/2022 w przedmiocie uznania za winnego zarzucanego przewinienia dyscyplinarnego i wymierzenia kary dyscyplinarnej 1) uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w [...] z dnia 5 września 2022 r., nr [...], 2) zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu na rzecz skarżącego R. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez R. B. (dalej także jako: "skarżący" lub "obwiniony") jest orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu (dalej także jako: "organ odwoławczy") z dnia 9 listopada 2022 r., Nr 4/2022, uchylające w części, dotyczącej pkt. 2., rozstrzygnięcie orzeczenia Komendanta Miejskiego Policji w [...] (dalej także jako: organ I instancji") z dnia 5 września 2022 r., Nr [...], o uznaniu skarżącego za winnego zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego i w tym zakresie uniewinnienie obwinionego (pkt 1) i utrzymujące w mocy w pozostałym zakresie orzeczenie o uznaniu skarżącego za winnego zarzucanych mu przewinień dyscyplinarnych określonych w pkt. 1, 3 i 4 rozstrzygnięcia orzeczenia Komendanta Miejskiego Policji w [...] z dnia 5 września 2022 r., Nr [...] oraz wymierzeniu kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe (pkt 2).
Skarga została wniesiona w następującym, wynikającym z akt administracyjnych, stanie faktycznym i prawnym:
Postanowieniem z dnia 28 lipca 2022 r. Komendant Miejski Policji w [...] wszczął postępowanie dyscyplinarne wobec skarżącego za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej oraz przestrzegania zasad etyki zawodowej.
Orzeczeniem z dnia 5 września 2022 r. Komendant Miejski Policji w [...], działając na podstawie art. 135j ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2021 r. poz. 1882, z późn. zm. – dalej jako: "ustawa"), uznał [...] R. B. winnym zarzucanych przewinień dyscyplinarnych (ujętych w czterech punktach orzeczenia) i wymierzył obwinionemu jedną karę dyscyplinarną wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe. W jego uzasadnieniu wskazał, że przewinienia dyscyplinarne nastąpiły w okresie od dnia [...] do dnia [...]. Polegały one na umieszczeniu na znajdującej się na portalu społecznościowym [...] grupie [...] wskazanych i szczegółowo opisanych w orzeczeniu [...] filmów, przez co - w ocenie organu I instancji – R. B. naruszył odpowiednio: 1) przepisy art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w zw. z § 23 załącznika do zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie Zasad etyki zawodowej policjanta (Dz. Urz. KGP z 2004 r., Nr 1, poz. 3 - dalej jako: "Zasad etyki zawodowej policjanta") - pkt 1 orzeczenia; 2) przepisy art. 132 ust. 3 pkt 4 ustawy o Policji w zw. z § 36 pkt 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 maja 2009 r. w sprawie umundurowania policjantów (Dz. U. z 2009 r. poz. 738, z późn. zm.) - pkt 2 orzeczenia; 3) przepisy art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w zw. z § 23 Zasad etyki zawodowej policjanta - pkt 3 i 4 orzeczenia.
Na skutek odwołania wniesionego pismem z dnia 16 września 2022 r., Komendant Wojewódzki Policji w Opolu orzeczeniem z dnia 9 listopada 2022 r., nr 4/2022, orzekł o: 1) uchyleniu zaskarżonego orzeczenia organu I instancji w części dotyczącej uznania R. B. winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w punkcie 2 i w tym zakresie uniewinnił go (pkt 1 rozstrzygnięcia); 2) utrzymaniu w mocy zaskarżonego orzeczenia w pozostałym zakresie, tj. uznaniu obwinionego winnym przewinień dyscyplinarnych określonych w punktach 1, 3 i 4 oraz wymierzenia kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe (pkt 2 rozstrzygnięcia). Orzeczenie to organ odwoławczy doręczył obwinionemu i jego obrońcy. Strona odebrała orzeczenie w dniu 16 listopada 2022 r., zaś jej obrońca dzień później, tj. 17 listopada 2022 r.
Nie godząc się z zapadłym orzeczeniem Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu, R. B. (zwany dalej także: "skarżącym") - działając przez profesjonalnego pełnomocnika - pismem datowanym na dzień 19 grudnia 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę, domagając się uchylenia części orzeczenia Komendanta Wojewódzkiego Policji w Opolu co do punktu 2, a także uchylenia w zakresie punktu 1, 3 i 4 orzeczenia Komendanta Miejskiego Policji w [...] z dnia 5 września 2022 r. w przedmiocie uznania go winnym przewinień dyscyplinarnych i wymierzenia mu kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe. Skarżący zwrócił się także o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz na podstawie art. 119 pkt 2 tejże ustawy - o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Domagał się również zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mającego wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia:
- tj. art. 134ha ust. 2 ustawy o Policji polegające na bezzasadnym przyjęciu, iż nagrania stworzone przez skarżącego nie mają charakteru satyrycznego, że ośmieszają Policję i godzą w urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, obniżają poziom zaufania obywateli do formacji mundurowej, wykraczają poza granice wolności słowa i krytyki, narażają Policję utratę zaufania publicznego i wizerunek Policji w sytuacji gdy: ich stworzenie mieściło w ramach prawa do krytyki kwestii wysokości uposażenia funkcjonariuszy Policji; miały one wg. kryteriów obiektywnych uwzględniających przyjęte normy obyczajowe charakter wyłącznie satyryczny i brak jest dowodu wyrządzenia nimi negatywnych skutków w zakresie postrzegania Policji przez społeczeństwo;
- tj. art. 135j ust. 2 w zw. z art. 132 ust. 4b i 4ba ustawy o Policji poprzez bezzasadną odmowę zakwalifikowania czynów jako przewinień mniejszej wagi i odstąpienia od wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.
Zarzucił też naruszenie prawa materialnego tj. art. 134 ust. 1 i ust. 1a ustawy o Policji przez wymierzenie kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że karą współmierną są kary dyscyplinarne upomnienia lub nagany.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o odrzucenie skargi w całości, ewentualnie - z ostrożności procesowej - o oddalenie skargi. Uzasadniając żądanie odrzucenia skargi, podniósł, że skarga została wniesiona po terminie.
Postanowieniem z dnia 27 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Op 20/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę R. B., jako wniesioną po ustawowym terminie. Pełnomocnik skarżącego - radca prawny P. S. odebrał postanowienie w dniu 7 kwietnia 2023 r. i w dniu 13 kwietnia 2023 r. wniósł na nie zażalenie.
W dniu 14 kwietnia 2023 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, dołączając do wniosku skargę. Sprawa ta została zarejestrowana w tut. Sądzie pod sygn. akt II SA/Op 144/23. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu, pełnomocnik skarżącego poniósł, że zaniedbania lub niewłaściwe wykonywanie obowiązków przez obrońcę nie mogą szkodzić skarżącemu. Dlatego, jego zdaniem, przyjąć trzeba, że niedotrzymanie zawitego terminu z winy obrońcy powinno uzasadniać przywrócenie stronie terminu.
Postanowieniem z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt III OZ 236/23, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie tut. Sądu z dnia 27 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Op 20/23, o odrzuceniu jego skargi. W uzasadnieniu postanowienia NSA wskazał, że słusznie sąd pierwszej instancji przyjął, iż termin do wniesienia skargi należało liczyć od dnia doręczenia orzeczenia dyscyplinarnego skarżącemu, a nie jego obrońcy. Wynika to z treści przepisu art. 135f ust. 6 zdanie drugie ustawy o Policji stanowiącego, że w razie doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin do złożenia odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. NSA wyjaśnił także, że kwestia wskazania dnia doręczenia orzeczenia wyłącznie obwinionemu, jako daty od której będzie biegł termin do wniesienia skargi, mieści się w pojęciu "pouczenie", o którym mowa w art. 135j ust. 2 pkt 7 ustawy o Policji. Pouczenie o terminie i trybie wniesienia skargi powinno precyzować także, od jakiego konkretnie zdarzenia biegnie początek omawianego terminu. Natomiast podniesione w zażaleniu kwestie związane z treścią pouczenia o sposobie zaskarżenia orzeczenia dyscyplinarnego (niepełne pouczenie), nie mogły wpłynąć na zajęte stanowisko o odrzuceniu skargi, chociaż nie pozostają bez wpływu dla oceny podstaw przywrócenia terminu do jej wniesienia.
Postanowieniem z dnia 14 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Op 144/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, czyli badają zaskarżone akty pod względem zgodności z prawem, w tym decyzje administracyjne. Z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd uchyla zaskarżone orzeczenie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według zaś art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania). Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej zasad, kontrola legalności zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego go orzeczenia organu pierwszej instancji wykazała, że akty te naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.
Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od wskazania, że stan faktyczny sprawy, zgodnie z chronologią wydarzeń, został zaprezentowany szczegółowo w zaskarżonym orzeczeniu. Jest również dobrze znany stronom i zbyteczne byłoby jego szczegółowe przytoczenie w uzasadnieniu wyroku.
Sąd tylko przypomina, że zapadłe w sprawie orzeczenie zostało wydane w związku z umieszczeniem przez skarżącego, w okresie od [...] do [...], na znajdującej się na portalu społecznościowym [...], zamkniętej grupie [...], wskazanych i szczegółowo opisanych w orzeczeniu filmów. Ich treść została szczegółowo opisana w zaskarżonym orzeczeniu oraz ma odzwierciedlenie w aktach administracyjnych (w Protokole oględzin z dnia 9 sierpnia 2022 r. i płytach CD, z którymi dowodami Sąd się zapoznał, k. 10, 32 i 46 akt administracyjnych z postępowania dyscyplinarnego). Fakt umieszczenia filmów na portalu przez skarżącego oraz ich treść pozostaje poza sporem. Sam skarżący przyznał się, że jest ich autorem i, że umieścił je na portalu społecznościowym. Wyraził z tego powodu żal.
Sporna i budząca wątpliwości Sądu jest legalność zastosowania w sprawie, w ramach uznania administracyjnego, kary dyscyplinarnej wymierzonej - w ocenie skarżącego – z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Skarżący zarzuca, mylne założenie organu co do sprawstwa i winy obwinionego polegającego na bezzasadnym przyjęciu, iż nagrania nie mają charakteru satyrycznego, że ośmieszają Policję albo, że godzą w urząd Prezydenta RP. Zdaniem skarżącego wymierzona kara jest też nieadekwatna do wagi popełnionego czynu, mieszczącego się – w ocenie skarżącego – w ramach przysługującego mu prawa krytyki, wolności słowa, czy też wolności wypowiedzi. W końcu – jak twierdzi – zarzucane czyny stanowią przewinienie mające charakter incydentalny, mniejszej wagi, co pozwalało odstąpić od wszczęcia postępowania i przeprowadzenia ze skarżącym rozmowy dyscyplinarnej lub zastosowania kary bardziej współmiernej: upomnienia lub nagany.
Dokonując kontroli zaskarżonego orzeczenia Sąd podzielił poglądy prawne wyrażone w wyroku WSA w Opolu z dnia 18 stycznia 2022 r. (sygn. akt II SA/Op 538/21) i częściowo przytoczył je w dalszej części uzasadnienia.
Otóż przepisy regulujące zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy policji zawarte są przede wszystkim w ustawie o Policji. Cechą charakterystyczną uregulowanych w tej ustawie deliktów dyscyplinarnych (w odróżnieniu od przestępstw określonych w kodeksie karnym) jest brak możliwości precyzyjnej typizacji tych czynów zabronionych. Pozostają one ustawowo niedookreślone z uwagi na obiektywną niemożność stworzenia wyraźnego katalogu zachowań zagrażających należytemu wykonywaniu konkretnych obowiązków służbowych, godzących w dobro danej służby, lub zachowaniu godności zawodu, zob. orzeczenia TK z 2 września 2008 r., K 35/06, OTK ZU 2008, nr 7A, poz. 120, z 9 listopada 1993 r., K 11/93, OTK 1993, cz. II, s. 364; z 11 września 2001 r., SK 17/00, OTK 2001, nr 6, poz. 165.
Zapewnienie funkcjonariuszowi szeregu gwarancji procesowych jest uzasadnione represyjnym charakterem postępowania dyscyplinarnego. Na represyjny charakter postępowań dyscyplinarnych zwraca uwagę orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego ale także sądów administracyjnych (zob. wyrok TK z 8 grudnia 1998 r., K 41/97, OTK 1998, nr 7, poz. 117; wyrok TK z 8 października 2002 r., K 36/00, OTK-A 2002, nr 5, poz. 63; wyrok TK z 27 lutego 2001 r., K 22/00, OTK 2001, nr 3, poz. 48, a także Wyrok WSA w Lublinie z 8 września 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 461/16, NSA z 15 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1556/12).
Postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem samodzielnym i niezależnym od postępowania administracyjnego. Odpowiedzialność dyscyplinarna i karna policjantów została kompleksowo uregulowana w rozdziale 10 ustawy o Policji. Przepis art. 135p ust. 1 zdanie pierwsze ustawy stanowi, że w zakresie nieuregulowanym w niniejszej ustawie do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, dotyczące wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych. Postępowanie dyscyplinarne policjantów, jest także odrębnym postępowaniem w stosunku do postępowania karnego. Jego istotę scharakteryzował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 27 lutego 2001 r., sygn. K. 22/00 (OTK ZU nr 3/2001, s. 266-268), w którym stwierdził, że deontologia postępowania dyscyplinarnego jest inna niż postępowania karnego. Łączy się ona przede wszystkim ze szczególnym charakterem niektórych zawodów oraz zasadami funkcjonowania konkretnych korporacji zawodowych. Ukształtowane w ich ramach reguły deontologiczne ukierunkowane są przede wszystkim na obronę honoru i dobra zawodu. Stąd też odpowiedzialność dyscyplinarna związana może być z czynami, które nie podlegają odpowiedzialności karnej. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego nie oznacza, że postępowanie dyscyplinarne staje się postępowaniem karnym.
Dalej zauważyć należy, że zgodnie z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Ust. 2 przywołanego przepisu precyzuje, że naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów. W świetle postanowień art. 132a ustawy o Policji, przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant: 1) ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi; 2) nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć.
Wina określona w powołanym przepisie związana jest zarówno z umyślnym, jak i nieumyślnym przewinieniem dyscyplinarnym. Stopień winy powinien mieć wpływ na wymiar kary, albowiem zgodnie z art. 134h ust. 1 ustawy o Policji, wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. Stosownie do art. 135g ust. 1 ustawy o Policji przełożony dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny są obowiązani badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. Obwinionego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym orzeczeniem. Niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść obwinionego (ust. 2 ww. artykułu).
Wreszcie w art. 134 ustawy o Policji zawarto katalog kar dyscyplinarnych, jakie mogą być wymierzone funkcjonariuszowi za przewinienia służbowe. Zalicza się do nich: upomnienie; nagana; ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku; wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe; obniżenie stopnia; ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby; wydalenie ze służby. Przedstawiona w powyższym przepisie gradacja kar jest swego rodzaju stopniowaniem środków, jakie mogą być zastosowane w konkretnej sprawie. Ustawodawca nie określił natomiast jakiemu przewinieniu służbowemu odpowiada każdy z nich, bowiem pozostawił to do uznania właściwego organu. To z kolei wymaga od organu stosującego przynależne mu władztwo do autorytatywnego ukształtowania stosunku prawnego adresata jego działania właściwego uzasadnienia dokonanego wyboru, co w sprawie zdaniem Sądu także zostało zrealizowane.
Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy Sąd stwierdza:
Z katalogu kar dyscyplinarnych organ odwoławczy wybrał surowszą, dalej idącą w skutkach niż łagodniejsze kary: upomnienia, nagany czy ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisko, co w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie zostało przekonywująco uzasadnione.
Przy wskazaniu, że funkcjonariusz miał ponad [...] letni staż służby w Policji, sukcesywnie osiągał poszczególne szczeble w hierarchii Policji począwszy od [...] do obecnie [...], był mianowanym funkcjonariuszem w służbie stałej, nie był karany dyscyplinarnie, był wyróżniany nagrodami motywacyjnymi w formie pieniężnej i posiadał pozytywne opinie służbowe, co ma swoje potwierdzenie w aktach administracyjnych (k. 18 – 20, k. 41 – 44 akt postępowania dyscyplinarnego), organy obu instancji uznały, że dokonana ocena nastąpiła prawidłowo, na podstawie wszelkich przeprowadzonych dowodów ocenianych swobodnie, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a także, że wydając orzeczenie wskazano stopień zawinienia obwinionego, a wymierzając karę wyznaczenia na niższe stanowisko, zarówno przesłanki złagodzenia kary jak i ją zaostrzającą. Sąd oceny tej nie podziela.
Według Sądu nie wiadomo bowiem dlaczego kara dyscyplinarna łagodniejsza niż ta wymierzona nie spełniłaby jej celów. Zawarte w orzeczeniu w tym zakresie rozważania czynią orzeczenie wadliwym. Nie sposób w tym miejscu podnieść, że gwarancją zrealizowania zasady sprawiedliwości proceduralnej jest ustanowiony katalog kar dyscyplinarnych, ich ciężar gatunkowy ma spowodować zróżnicowanie orzekanych kar, pozwala na dostosowanie kary do rodzaju przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia funkcjonariusza. Warto podkreślić, że w tych okolicznościach, zdaniem Sądu, organy obu instancji wadliwie uzasadniły, dlaczego kara dyscyplinarna wyznaczenia na niższe stanowisko, w świetle zebranego materiału dowodowego, jest adekwatna do popełnionych przewinień i stopnia zawinienia. W ustalonym stanie faktycznym, czego nie można nie dostrzec, dotychczasowy przebieg pełnionej przez funkcjonariusza służby, okres jego pozostawania w niej, przedstawiona jego ścieżka awansu w Policji, pozytywne opinie czy nagrody motywacyjne dowodzi, że do czasu zdarzenia objętego zarzutami nie było do niego i jego służby żadnych zastrzeżeń.
Sąd dostrzegł, że pierwsze zastrzeżenia wobec obwinionego, na które powołuje się organ odwoławczy (k. 54, str. 22 i k. 56, str. 24 uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia), dotyczące: "dużej" absencji chorobowej, efektywności pracy skarżącego, problemów z terminowością wykonywania zadań i niską oceną przełożonych zostały utrwalone w dokumencie sporządzonym dopiero w lipcu 2022 r. (Notatka służbowa z [...] lipca 2022 r., k. 12 akt postępowania dyscyplinarnego), czyli dopiero po wszczęciu czynności wyjaśniających w sprawie, w której zapadło zaskarżone do Sądu orzeczenie. Może to sugerować jego sporządzenie w celu instrumentalnego wykorzystania w postępowaniu dyscyplinarnym wszczętym i prowadzonym przeciwko skarżącemu w kontekście regulacji art. 134h ustawy o Policji.
Jak wynika z art. 134h ustawy o Policji przy analizie sprawy i wydawaniu orzeczenia obligatoryjnie przełożony powinien brać pod uwagę podstawowe okoliczności mające wpływ na wymierzenie kary m.in. takie aspekty, jak: okoliczności sprawy, warunki osobiste sprawcy, przebieg służby, ale także dotychczasowe przestrzeganie dyscypliny służbowej oraz zasad etyki zawodowej. W przedmiotowej sprawie właśnie te elementy podmiotowe, osobiste i indywidualne, nie zostały poddane prawidłowej ocenie wespół z okolicznościami sprawy. Było to nie tyle prawem co obowiązkiem organu, a skarżący miał prawo oczekiwać, że powinności te zostaną prawidłowo i rzetelnie zrealizowane, zwłaszcza, że zarzuca się jemu naruszenie zasad etyki, formułuje zarzuty dotyczące jednostkowych zachowań, popełnionych w krótkim okresie czasu, w aspekcie nienagannej wieloletniej służby i żalu jaki wyraził (twierdząc, że: "już bym ich nie nagrał". Żałuję że je nagrałem"). Sytuacja ta była organowi odwoławczemu znana. Okoliczności te przytoczył w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Jednak i w istocie, poza deklaracjami o ich uwzględnieniu, nie wziął ich pod uwagę i nie eksponował.
W ocenie Sądu, wbrew stanowisku organu odwoławczego, w sprawie nie oceniono prawidłowo ww. dyrektyw także w zakresie wagi popełnionych przez skarżącego czynów. Organ odwoławczy twierdził, że "mógł wybrać bardziej dotkliwą z kar dyscyplinarnych np. ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby, czy wydalenia ze służby", że popełnione przewinienia były czynami "wysoce nagannymi", "o wysokim stopniu społecznej szkodliwości". W ocenie Sądu takie stanowisko organu odwoławczego nie da się w realiach załatwianej sprawy aksjologicznie zaakceptować, bo wskazane kary dyscyplinarne, w tym wydalenia ze służby jako najsurowsze, winny być stosowana do spraw poważnych, współmiernych do popełnionego czynu.
Sąd w pełni akceptuje stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 6 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3209/15, że zastosowanie kary wydalenia ze służby może być wynikiem tylko takich ustaleń faktycznych organów dyscyplinarnych, w których w sposób pozbawiony jakichkolwiek wątpliwości zostało stwierdzone, że nie zaistniały jakiekolwiek okoliczności przemawiające na korzyść obwinionego, albo że zaistniały okoliczności przemawiające na jego niekorzyść o takiej skali, której nie są w stanie złagodzić zaistniałe okoliczności przemawiające na jego korzyść. Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że tego rodzaju karę stosuje się do spraw skutkujących koniecznością wykluczenia danej osoby z szeregów formacji jak np.: "przyjęcie korzyści majątkowej" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 grudnia 2019 r., II SA/Wa 1586/19), "zabór mienia" (por. wyroki: WSA w Gliwicach z dnia 17 sierpnia 2023 r., III SA/Gl 419/23; NSA z dnia 6 września 2023, sygn. akt III OSK 2567/22), "stawienie się do służby w stanie nietrzeźwości" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1790/22), "pozyskiwaniu danych osobowych zgromadzonych w Krajowym Systemie Informacyjnym Policji dla celów prywatnych" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1348/22); "przedstawienie funkcjonariuszowi zarzutów popełnienia umyślnych przestępstw ściganych z oskarżenia publicznego, a zwłaszcza mających związek z pełnioną służbą" (wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 6020/21), "ujawnienie osobie nieuprawnionej informacji uzyskanych w związku z wykonywaniem czynności służbowych" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1409/20).
Tymczasem przedmiotowe filmy mają zupełnie inny wydźwięk i wagę. Mają przede wszystkim – wbrew stanowisku organu odwoławczego – żartobliwy i satyryczny charakter. Według Słownika języka polskiego wydawnictwa PWN, żart to wypowiedź lub zachowanie mające kogoś rozśmieszyć. Satyra zaś to utwór literacki ośmieszający i piętnujący wady ludzkie, obyczaje, stosunki społeczne, itp. Gatunek ten ma charakter krytyczny, posługuje się dowcipem, ironią, kpiną i szyderstwem. Oparty jest na komizmie i karykaturze. Cech takich można się jak najbardziej dopatrzyć w nagranych przez skarżącego filmach.
Filmy te przy tym nie deprecjonują, ani konkretnych funkcjonariuszy, ani Policji jako całości, czy też urzędu Prezydenta RP, w stopniu opisanych w zaskarżonym orzeczeniu. Nie zawierają w szczególności zwrotów, wyrażeń lub grafik, w tym ostrych i wulgarnych, które mogłyby – jak twierdzi organ – "być przedmiotem postępowania karnego w zakresie czynu określonego w art. 135 § 2 (...) Kodeksu karnego", "poniżyć urząd Prezydenta RP", "godzić w urząd Prezydenta", "ośmieszać Policję czy Urząd Prezydenta RP" w stopniu kwalifikowanym przez organ odwoławczy jako: "wysoki stopień społecznej szkodliwości".
Nie można przyjąć, by użycie fragmentu przemówienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej było wymierzone w jego dobre imię, by stanowiło personalny, nieuzasadniony atak osobisty na głowę Państwa lub było czynem stypizowanym jako publiczne jego znieważenie. Skarżący wykorzystał go ale z innych pobudek, bo w kontekście jego aktywności w sieci i użytej formy satyry na system wynagrodzeń w służbie. Organ nie wykazał przy tym, aby skarżącemu zostały przedstawione z tego powodu, przez prokuraturę, jakiekolwiek zarzuty na podstawie, na podstawie wskazanego w zaskarżonym orzeczeniu art. 135 § 2 k.k. ("Kto publicznie znieważa Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3").
Zdaniem Sądu organ, wymierzając surowszą z kar dyscyplinarnych nie dokonał zatem należytej oceny wagi czynu i jego szkodliwości. Brak jest także wystarczająco dogłębnej analizy okoliczności dotyczących indywidualnego sprawcy, co wskazano już w wywodzie powyżej.
Kwestie te są istotne albowiem dokonana w art. 134 ustawy o Policji gradacja kar oznacza stopniowanie dolegliwości środków, które mogą zostać zastosowane. Przy czym okoliczność, że prawodawca nie przyporządkował do konkretnych przewinień dyscyplinarnych określonych kar, pozostawiając ich wybór uznaniu właściwego organu dyscyplinarnego, to nie można utożsamiać uznaniowości z dowolnością w podejmowaniu decyzji. Kara niewątpliwie musi być współmierna do popełnionego przewinienia, a zatem musi zostać wymierzona zgodnie, zwłaszcza, z zasadą proporcjonalności. W art. 134h ustawy o Policji wymieniono reguły, które powinny zostać zastosowane w postępowaniu dyscyplinarnym, w tym takie, które wpływają na złagodzenie i zaostrzenie wymiaru kary. Sądy administracyjne dokonując wykładni wskazanego przepisu, podnoszą w szczególności, że organ podejmując decyzję o doborze jednej ze wskazanych w art. 134 ustawy o Policji kar dyscyplinarnych, powinien wziąć pod uwagę takie okoliczności, jak rodzaj naruszonych obowiązków (obowiązki służbowe sensu stricte, reguły postępowania wyznaczone pojęciem godności i powagi służby, reguły wykonywania zawodu określone normami zawodowej sztuki, etyki i deontologii), stopień tzn. intensywność ich naruszenia, stopień zagrożenia dla interesu służby, spowodowany naruszeniem obowiązków służbowych, dotychczasowy przebieg służby (stosunek do obowiązków), jak również element subiektywny, jakim jest stopień winy funkcjonariusza (wina umyślna w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym, wina nieumyślna w postaci nieostrożności – lekkomyślności), por. wyrok WSA we Wrocławiu z 23 maja 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 56/18 i wyrok NSA z 26 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 3419/18 (wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne, jak wskazano powyżej, w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się przede wszystkim uwagę na konieczność stosowania się przez organ do ustawowych dyrektyw wymiaru kary wymienionych w cytowanym wyżej art. 134h ustawy o Policji (por. np. wyroki NSA z 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 709/13, z 27 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1134/14, oraz dalsze tam przywołane).
W wyroku z 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 709/13, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, z którym utożsamia się skład orzekający w sprawie, zgodnie z którym na wymierzenie kary dyscyplinarnej funkcjonariuszowi Policji ma wpływ przede wszystkim waga czynu i stopień winy, zaś dobór kary adekwatnej do przewinienia dyscyplinarnego należy do sfery uznania organów dyscyplinarnych, gdyż ustawodawca nie określił, jakiemu przewinieniu odpowiada każda z sankcji wymienionych w art. 134 ustawy z 1990 r. o Policji. Sądowa kontrola orzeczenia dyscyplinarnego w części dotyczącej kary sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organy przestrzegały reguł procedowania, w tym ustawowych dyrektyw wymiaru kar. Sąd nie może natomiast ingerować w uprawnienia zastrzeżone wyłącznie dla organu prowadzącego postępowanie dyscyplinarne i oceniać celowości czy słuszności zastosowanych przezeń sankcji. Innymi słowy wymierzając karę dyscyplinarną organy winny wziąć pod uwagę wszystkie dyrektywy wymiaru kary określone w art. 134h ust. 1 ustawy o Policji, a nie tylko niektóre z nich. Rozważenie wszystkich okoliczności mających wpływ na wymiar kary spowoduje, iż nie będzie można postawić orzeczeniu zarzutu dowolności co do nieprawidłowego wyboru określonej kary. W konsekwencji należy uznać, że organ odwoławczy naruszył także art. 135g ust. 1 ustawy o Policji nie uzasadniając w pełni dlaczego w okolicznościach tej konkretnej sprawy, przy tak skonstruowanych zarzutach, przy jednocześnie – tak to wynika z akt sprawy – dotychczasowej nienagannej służbie skarżącego, koniecznym było wymierzenie mu surowszej kary a okoliczności łagodzące nie miały w istocie wpływu na wynik sprawy.
Jako, że organ odwoławczy nie dostrzegł przy tym identycznych wadliwości aktu, który utrzymał w mocy, przez co należy uznać i rozstrzygnięcie organu I instancji za nieodpowiadające prawu.
Sąd zauważył przy tym, że ze względu na to, że organy obu instancji orzekały na podstawie art. 134g ustawy o Policji ("Za popełnienie kilku przewinień dyscyplinarnych można wymierzyć jedną karę dyscyplinarną, odpowiednio surowszą") i za opisane przewinienia skarżącego wymierzyły jemu jedną karę dyscyplinarną, to sprawa nimi rozstrzygnięta ma – w ocenie orzekającego składu Sądu – charakter niepodzielny. Dlatego Sąd uchylił w całości zaskarżone orzeczenie (mimo zaskarżenia jego części) kierując się dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią niesporne ustalenia i oceny organu odwoławczego z zaskarżonego orzeczenia o wadliwie sformułowanym przez przełożonego dyscyplinarnego zarzucie drugim, co legło u podstaw uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji w części dotyczącej pkt. 2. jego osnowy i w tym zakresie uniewinnienia obwinionego. Organ odwoławczy wykazał i jest to poza sporem, że w zarzucie drugim, w opisie czynu, powinno być wskazane nagranie nr [...], a nie nagranie nr [...] zatytułowane [...]. Rację ma zatem organ odwoławczy, że myląc w opisie zarzutu nagrania nie zawarto precyzyjnego opisu przewinienia wraz z kwalifikacją prawną i z tego powodu nie mógł on pociągnąć obwinionego do odpowiedzialności dyscyplinarnej w tym zakresie.
Odnosząc się do zarzutu skargi opartego na art. 132 ust. 4b i 4ba ustawy o Policji (pkt 1 lit. b petitum skargi) Sąd stwierdza, że nie doszło do naruszenia prawa w tym zakresie. Przepisy te stanowią, że w przypadku czynu stanowiącego przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi przełożony dyscyplinarny może odstąpić od wszczęcia postępowania i przeprowadzić ze sprawcą przewinienia dyscyplinarnego udokumentowaną w formie notatki rozmowę dyscyplinującą. Rozmowę dyscyplinującą, o której mowa w ust. 4b, można przeprowadzić w terminie do 30 dni od dnia powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego. Rozmowa ta polega na wytknięciu policjantowi niewłaściwego postępowania oraz uprzedzeniu go o możliwości zastosowania innych środków dyscyplinujących, a także wszczęcia postępowania i wymierzenia kary dyscyplinarnej w przypadku ponownego popełnienia czynu, za który policjant ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną.
Rację ma organ odwoławczy, że w orzecznictwie sądów administracyjny ukształtował się pogląd, że czyn mniejszej wagi to przewinienie dyscyplinarne, mające charakter incydentalny, obiektywnie niezamierzone, które nie wynika ze złej woli funkcjonariusza. Niewątpliwie przesłankami odpowiedzialności policjanta za przewinienia dyscyplinarne mniejszej wagi są bezprawność i wina. W obu wypadkach przewinienie jest zakwalifikowane ze względu na rodzaj uchybienia jako naruszenie "mniejszej wagi", tzn. takie, którego wpływ na wykonywanie służby jest znikomy lub niewielki. O zakwalifikowaniu czynu jako przewinienia dyscyplinarnego mniejszej wagi, czyli takiego, którego wpływ na wykonywanie służby nie jest wielki, lub jako innego przewinienia niż mniejszej wagi, decyduje jednostronnie przełożony dyscyplinarny. Znaczenie wyróżniające ma jedynie to, że szacowany przez przełożonego dyscyplinarnego stopień i rodzaj naruszenia przez policjanta dyscypliny służbowej lub nieprzestrzegania zasad etyki zawodowej oraz stopień zawinienia sprawcy pozwalają na kwalifikację czynu jako przewinienia "mniejszej wagi" (zob. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1229/19).
W świetle przepisów ustawy o Policji o rodzaju zastosowanej kary dyscyplinarnej decyduje rzeczywiście przełożony dyscyplinarny. Do jego uznania pozostawiona została też możliwość odstąpienia od wszczęcia postępowania przewidziana w art. 132 ust. 4b, czy odstąpienia od wymierzenia kary, o jakiej mowa w art. 135j ust. 5 ustawy o Policji. Wymienione uprawnienia przysługują wyłącznie przełożonemu dyscyplinarnemu i sąd administracyjny w ramach swoich kompetencji nie jest władny wkraczać w tę materię.
Dobór kary adekwatnej do przewinienia dyscyplinarnego należy do sfery uznania organów dyscyplinarnych, gdyż ustawodawca nie określił, jakiemu przewinieniu odpowiada każda z sankcji wymienionych w art. 134 ustawy o Policji. Sądowa kontrola orzeczenia dyscyplinarnego w części dotyczącej kary sprowadza się wyłącznie do oceny czy organy przestrzegały reguł procedowania, w tym ustawowych dyrektyw wymiaru kar. Sąd nie może natomiast ingerować w uprawnienia zastrzeżone wyłącznie dla organu prowadzącego postępowanie dyscyplinarne i oceniać celowości, czy słuszności zastosowanych przezeń sankcji (por. wyroki NSA z 31 stycznia 2014 r., sygn. I OSK 2687/12, z 12 maja 2017 r., sygn. I OSK 2048/16, z 28 lutego 2018 r., sygn. I OSK 926/16). Sąd swoim kasacyjnym orzeczeniem i sformułowanymi w nim w oparciu o art. 153 p.p.s.a. ocenami prawnymi i wskazaniami co do dalszego postępowania nie może zatem "wymuszać" na organie, aby ten wytłumaczył się, z jakich przyczyn nie przyjął, że czyn popełniony przez policjanta nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego mniejszej wagi w rozumieniu art. 132 ust. 4b i 4ba ustawy o Policji.
Sąd przyznaje racje, że zostało dostatecznie wykazane, że skarżący w sposób zawiniony naruszył zasady etyki zawodu policjanta, a zatem w świetle art. 132 ust. 1 ustawy o Policji ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za popełnione czyny. Sąd zarzucił tyle, że organy obu instancji w uzasadnieniu swojego orzeczenia nie uargumentowały należycie wyboru kary dyscyplinarnej. Konwalidacja tego rodzaju uchybienia w wyniku uchylenia zaskarżonego orzeczenia, polegająca na właściwym przedstawieniu przesłanek wymiaru kary dyscyplinarnej w sytuacji gdy skarżącemu wymierzono, w gradacji karę surowszą, a nie łagodniejszą, znajduje uzasadnienie, albowiem może doprowadzić do poprawy jego sytuacji prawnej.
Sąd podziela zatem pogląd organu odwoławczego, że zamieszczone w filmach treści można było uznać za zaniechanie obowiązku policjanta dbania o społeczny wizerunek Policji jako formacji, w której służy i obowiązku podejmowania działań służących budowaniu zaufania do niej, a tym samym naruszające Zasady etyki zawodowej policjanta. Stosunek służbowy funkcjonariusza Policji generuje bowiem ograniczenia w korzystaniu z praw, w tym z wolności słowa i krytyki. Jednak rezygnacja z opisanych szczegółowo w skardze praw przysługujących innym członkom społeczeństwa oparta jest na dobrowolności związanej ze zgłoszeniem się do służby. Sprawowanie funkcji łączy się nie tylko z przywilejami ale i z pewnymi ograniczeniami nieznanymi innym grupom społecznym czy zawodowym. Policjant musi mieć świadomość kim jest, jakie prawa i obowiązki są z tym związane, jaką formację reprezentuje oraz jakie musi w związku z tym dawać świadectwo w swoim otoczeniu, rodzinie, społeczności lokalnej czy wobec innych środowisk lub grup społecznych. Policjant powinien unikać wszelkich sytuacji zarówno w służbie jak i w życiu prywatnym, które godziłyby w dobre imię Policji. Skarżący ma zatem dbać o społeczny wizerunek Policji jako formacji, w której służy i podejmowania działania służących budowaniu zaufania do niej.
Sąd nie kwestionuje też uprawnienia skarżącego do dopuszczalnej prawem krytyki warunków materialnych i socjalno – bytowych służby. Nagrane filmy nie mieszczą się jednak w tych granicach i w ramach jego prawa do wolności wyrażania opinii. Filmy są obiektywnie prześmiewcze i satyryczne, co przyznaje sam skarżący. Wykorzystana przez niego forma satyry z wad systemu wynagrodzeń jego rodzimej formacji - w ocenie Sądu - nie licuje z zachowaniem policjanta. Może rodzić obawy co do ich negatywnego odbioru społecznego. Umieszczenie na znajdującej się na portalu społecznościowym [...] grupie [...], ośmieszających w swej wymowie filmów, z wykorzystanie wizerunku skarżącego jako policjanta, posłużyło w istocie przyciągnięciu uwagi ich odbiorców i zwiększeniu zasięgów postów skarżącego. Pobudki zamieszczenia filmików na portalu społecznościowym są zatem niskie i zgoła odmienne od, wskazywanych w skardze, przykładowych zachowań i wypowiedzi funkcjonariuszy składanych w ramach prowadzonych akcji protestacyjnych i wystąpień Niezależnego Samorządowego Związku Zawodowego Policji. Obu form krytyki obowiązującego w Policji systemu wynagrodzeń nie da się zatem porównywać i usprawiedliwiać w ten sposób czyny skarżącego, powołując się na Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i orzecznictwo.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. Mając na uwadze, że uznaniowy charakter omawianych orzeczeń został przez prawodawcę ograniczony kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, istotne jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujące go organy uwzględniały te kierunkowe dyrektywy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę. Organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w celu usunięcia wszystkich istniejących w badanej sprawie wątpliwości, uwzględnią wiążące je sądową ocenę prawną sprawy i wskazania Sądu co do kierunku postępowania, stosownie do art. 153 p.p.s.a. W ponownej ocenie sprawy przedstawią wyczerpującą motywację rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd w pkt 1 wyroku orzekł o uchyleniu zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego je orzeczenia organu I instancji. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., w pkt 2 wyroku Sąd postanowił natomiast o kosztach postępowania przyjmując, że na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego – tu: radcy prawnego - w kwocie 480 zł.
Wyżej powołane wyroki są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie pod adresem: www.nsa.gov.pl.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI